1.1 Adviesrapport aanpak bijplaatsingen

2024

Adviesrapport Gemeente IJsselstein - Aanpak IJsselveld-Oost

Suzan van Wershoven suzan@andc.nl 06 14292767 Merel Peters merel@andc.nl 06 41014915

Maart 2024 Adviesrapport 50 / 48

Adviesrapport 51 / 48

Inhoudsopgave

Adviesrapport 49 / 48

01 Inleiding 1.1 Aanleiding en doel 1.2 Situatieschets 1.3 Aanpak andc

1 1 1 2

02 Onderzoek 2.1 Opzet onderzoek 2.2 Bevindingen 2.2.1 Bevindingen bewoner van IJsselveld-Oost 2.3 Analyse

3 3 4 5

03 Advies 3.1 Strategie en interventies 3.1.1 Fase 1 - Basis op orde 3.1.1.1 Interventies fase 1 3.1.2 Fase 2 - verbeteren sociale cohesie 3.1.2.1 Interventies fase 2 3.1.3 Aanvullend - Nieuwe generatie faciliteren 3.1.3.1 Interventies fase 3

12 12 12 13 23

04 Planning

31

05 Kostenindicatie

32

06 Hoe nu verder?

36

07 Bijlagen: Gesprekken met experts

37

08 Bijlagen: Gesprekken met bewoners

47

8

23 29 29

01 Inleiding andc is door gemeente IJsselstein benaderd om vanuit gedragsperspectief een advies te ontwikkelen om de problematiek rondom afval in de wijk IJsselveld-Oost aan te pakken. Het adviesrapport bestaat uit een strategie die gericht is op bewoners van IJsselveldOost. De praktische interventies die daaruit voortkomen, oefenen vanuit een positieve invalshoek invloed uit op het gedrag van bewoners.

1.1 Aanleiding en doel

Gemeente IJsselstein wil een aanpak ontwikkelen gericht op de afvalproblematiek in Ijsselveld-Oost aan te pakken. Het is een wijk waar veel bijplaatsingen rondom ondergrondse containers zich voordoen: er zijn veel zogenaamde ‘hotspots’. Ook ligt er veel zwerfafval in de wijk. Hoewel de gemeente en RMN zich extra inzetten om bijplaatsingen weg te halen, is een maatwerkaanpak op lange termijn voor deze wijk gewenst om gedrag van bewoners te veranderen. Vanuit onze expertise op het gebied van afval & gedragsbeïnvloeding zijn wij gevraagd om voor deze hotspotlocatie interventies te ontwikkelen om bijplaatsingen te verminderen.

1.2 Situatieschets

IJsselveld-Oost is een wijk in de gemeente IJsselstein. De wijk bestaat uit relatief veel gestapelde huurwoningen en heeft veel ondergrondse containers. Deze wijk is door de gemeente IJsselstein bestempeld als hotspotlocatie op het gebied van afval. Dit betekent dat er veel bijplaatsing (afval dat in de container hoort) en naastplaatsing (afval - met name grofvuil - dat op een andere manier weggegooid moet worden) is gesignaleerd. De gemeente IJsselstein wil hier graag verandering in brengen.

Adviesrapport 1 / 48

01

01 Inleiding 1.3 Aanpak andc

Locatiebezoek & doelanalyse

Adviesrapport 2 / 48

Tijdens een locatiebezoek verkrijgen we inzicht in de huidige situatie van de wijk. We besteden aandacht aan de praktische kenmerken van de omgeving om te bepalen welke externe factoren het doelgedrag beïnvloeden en wat de (on)mogelijkheden zijn voor kansrijke gedragsinterventies. Tijdens een locatiebezoek spreken we bewoners om te achterhalen wat hun weerstanden en motieven zijn om het gewenste gedrag wel of niet uit te voeren.

Analyse

Op basis van de inzichten die worden opgehaald met het locatiebezoek (landschapsanalyse en de doelanalyse) worden de relevante gedragstechnieken bepaald. Aan de hand van die gedragstechnieken wordt er richting gegeven aan de strategie van de interventies. Alle inzichten worden eerst verzameld en beknopt omschreven. Deze worden tijdens een tussentijds overleg gedeeld met de gemeente IJsselstein.

Creatie

Aan de hand van alle inzichten, wordt er een interne brainstormsessie georganiseerd met het team van andc. Tijdens deze sessie wordt gebruikgemaakt van creatieve brainstormtechnieken om tot kansrijke gedragsinterventies te komen.

Ontwerp

Na de brainstormsessie wordt een overzicht gemaakt van verschillende kansrijke gedragsinterventies op basis van de geselecteerde relevante gedragstechnieken. Iedere gedragsinterventie wordt vormgegeven aan de hand van een creatieve briefing. Alle ontwikkelde interventies worden opgenomen in een toolkit. In deze toolkit wordt uitgebreid ingegaan op de specifieke locatie IJsselveld-Oost.

Advies

De ontworpen interventies worden gebundeld in één advies. Dit advies wordt gepresenteerd aan de gemeente IJsselstein en is te lezen in dit adviesrapport.

01

02 Onderzoek Een interventiestrategie komt niet zomaar tot stand. Aan de hand van onderzoek worden motieven en weerstanden van de doelgroep evenals externe omgevingsfactoren in kaart gebracht. Binnen dit project hebben wij op basis van deskresearch, interviews met experts en een locatiebezoek informatie opgehaald. Deze informatie hebben we vervolgens geanalyseerd om tot een advies te komen. De opgedane informatie is te vinden in de bijlage.

2.1 Opzet onderzoek

Contact met experts Voorafgaand aan het locatiebezoek zijn verschillende experts die de wijk goed kennen geïnterviewd. Aan hen is gevraagd hoe zij de wijk ervaren, wat hun inzicht in de afvalproblematiek is en hoe zij denken de problematiek op te lossen. Er is gesproken met: » Frank Bolhuis - wijkagent » Gerard Stork - BOA » Luc Manders - Buurtvolk » Willem van der Wiel - bewoner en beheerder knijperploeg » Stewart Roodenburg - woningcorporatie Cazas » Erik Wierstra - bewoner en stichting No Plastic Runner Opzet locatiebezoek - Het Gouden Idee Op 17 en 18 januari 2024 is andc op locatiebezoek geweest in IJsselveld-Oost. Naast een observatie van de wijk, is andc gedurende twee middagen en avonden in gesprek gegaan met de bewoners in buurthuis Studio 10. Hiervoor is het concept ‘Het Gouden Idee’ ontwikkeld. In totaal hebben 39 bewoners hun mening gegeven over een schoon en leefbaar IJsselveld-Oost. Adviesrapport 3 / 22 48

Concept het Gouden Idee

02

Het Gouden Idee is een onderzoeksconcept om bewoners op een interactieve en creatieve manier aan te spreken om te achterhalen wat de motieven en weerstanden zijn rondom het thema afval, specifiek bijplaatsing. Bewoners worden in een expertrol gezet, omdat zij als bewoners het beste weten wat zij nodig hebben om hun leefomgeving als prettig te ervaren. Bewoners zijn via verschillende communicatieuitingen (flyers, posters, etc.) uitgenodigd om langs te komen en met andc in gesprek te gaan over een schoon en leefbaar IJsselveld-Oost. Wanneer zij niet konden, kregen ze de kans om online een enquête in te vullen en hun gouden idee over dit onderwerp in te leveren bij de plaatselijke supermarkt.

Pilotperiode gemeente IJsselstein

De data van het locatiebezoek vielen in de pilotperiode van gemeente IJsselstein om bijplaatsingen weg te halen. Tijdens deze pilot van drie maanden rijden ze iedere dag met een bakwagen van RMN langs 21 hotspots om bijplaatsingen weg te halen. Een deel van deze 21 hotspots liggen in de wijk IJsselveld-Oost. Deze pilot kan van invloed zijn op de bevindingen tijdens het locatiebezoek.

02 Onderzoek 2.2 Bevindingen

Op basis van het onderzoek zijn een aantal inzichten meermaals naar voren gekomen. In dit adviesrapport bundelen we de inzichten en geven we de belangrijkste bevindingen weer: Bevindingen omgeving ondergrondse containers IJsselveld-Oost » Per locatie zijn andere samenstellingen van ondergrondse containers aanwezig, op sommige pleinen staan twee restafvalcontainers. Op andere locaties is één restafvalcontainer aanwezig. De Lanceerplaats is de enige locatie waar de ondergrondse containers niet op één gecentreerde plek staan. » Op acht pleinen in IJsselveld-Oost lagen kerstbomen rondom de ondergrondse containers. » Bij Kameraplein is bijplaatsing aangetroffen. Er lag een vloerkleed en een papieren tas achter de ondergrondse containers. » De ondergrondse containers zijn in nette staat. De bakken zijn schoon en vertonen (op de ondergrondse container bij de Televisiebaan na) geen gebreken. Bij restafvalcontainers ligt er vaak vuil op de grond (kattengrind, glas, viezigheid dat is achtergebleven op de grond). » Bij de pmd-container bij de Televisiebaan is de klep kapot. Deze stond open tijdens het locatiebezoek. » Niet op alle pleinen is er in de directe omgeving van de ondergrondse containers verlichting. Soms staat een lantaarnpaal redelijk ver (een aantal meter) van de ondergrondse containers af.

» Op meerdere containers is een sticker van RMN te zien met informatie over het gebruik van de container. Hierop staat ook informatie over het weggooien van grofvuil dat niet in de container past. » Bij alle pleinen is te zien dat bewoners hun gordijnen in huis dicht hebben. Bewoners hebben daardoor geen direct zicht op de straat en hun omgeving.

Adviesrapport 4 / 22 48

» De pleinen waar de ondergrondse containers staan, bestaan uit grote parkeerplaatsen. Er is weinig tot geen groen op deze plaatsen te zien. » In de nabijgelegen speeltuinen en bosjes ligt veel zwerfafval. Dit is vooral opvallend bij de Lanceerplaats, waar de restafvalcontainer en gft-container naast het groen staan.

02

» Er is weinig tot geen drukte op de pleinen. Alleen bestemmingsverkeer rijdt hier.

» Op de locaties waar minicontainers gebruikt worden (laagbouw) is het overwegend schoner. Er is weinig tot geen zwerfafval te zien op straat in vergelijking met de omgeving van hoogbouwcomplexen. » In verschillende hoogbouwcomplexen is te zien dat er grofvuil, scootmobiels en kinderwagens geplaatst worden in de portieken. » Op verschillende plekken is verloedering zichtbaar in de vorm van graffiti (op muren, verlaten gebouwen).

02 Onderzoek 2.2.1 Bevindingen bewoners van IJsselveld-Oost

Statistische gegevens bewoners IJsselveld-Oost In totaal wonen er 2735 inwoners van de gemeente IJsselstein in IJsselveld-Oost. Zij wonen verdeeld over 1224 adressen. Verdeling huur en koop in IJsselveld-Oost

Leeftijd van bewoners in de buurt van IJsselveld-Oost

Bron: https://allecijfers.nl/buurt/ijsselveld-oost-ijsselstein/

Adviesrapport 5 / 48

Bron: https://allecijfers.nl/buurt/ijsselveld-oost-ijsselstein/

Bron: https://allecijfers.nl/buurt/ijsselveld-oost-ijsselstein/

2

Nationaliteiten van de bewoners van IJsselveld-Oost

02 » Niet alle bewoners van IJsselveld-Oost zijn de Nederlandse taal machtig. Sommigen die de taal niet machtig zijn, krijgen hulp van hun kinderen (die het vertalen). » Bewoners van IJsselveld-Oost wonen in appartementen, geschakelde woningen of hoekwoningen.

» Een deel van de bewoners woont al langere tijd in IJsselveldOost. Dit kan oplopen tot het aantal jaar dat de wijk IJsselveldOost is ontstaan. De bewoners hebben koopwoningen of huren een woning van een woningcorporatie.

» Het andere deel van de bewoners woont voor kortere tijd in IJsselveld-Oost en maakt gebruik van zogenoemde doorschuifwoningen. Dit betekent dat zij - wanneer er ruimte is een andere woning toegewezen krijgen.

02 Onderzoek Contact in de wijk

Afval

» Er is weinig contact onderling

» Afval wordt vooral ‘s avonds en ‘s nachts neergezet

• Een aantal bewoners hebben alleen contact met directe buren, dit contact verschilt in intensiteit » Mensen durven elkaar niet aan te spreken, omdat ze bang zijn voor een reactie • ‘s Avonds durven vooral ouderen niet over straat te lopen • Meerdere bewoners geven aan een vervelende reactie te hebben gehad wanneer zij iemand aanspraken op hun gedrag Ervaring schone wijk » Vuil en slecht onderhoud geven het gevoel van een achterstandswijk » Verschillende delen van IJsselveld-Oost, met name de pleinen bij flats, worden niet als schoon ervaren » Bewoners van laagbouw ervaren de wijk (hun gedeelte) schoner dan de hoogbouw » Afgelopen tijd zijn veel afvalbakken weggehaald volgens bewoners, hierdoor ligt er volgens bewoners meer zwerfafval • Het legen van de bakken die er nog wel staan, gebeurt volgens bewoners niet op tijd » De knijperploeg die actief is in de wijk wordt als positief ervaren (kanttekening: daardoor hebben anderen het gevoel dat ze niets meer hoeven op te ruimen à wordt toch wel gedaan) » RMN komt de laatste tijd vaak langs. Dat zorgt voor een schoner beeld, dat vinden bewoners fijn » Kinderen in de wijk spelen op de pleinen rondom de ondergrondse containers. Soms wordt ook het bijgeplaatste afval gezien als speelinstrumenten

Adviesrapport 6 / 48

» Kinderen moeten vaak afval weggooien • Weten niet hoe het moet, verkeerd aangeleerd (opvoeding) • Hebben de pas niet bij wanneer ze afval weggooien » Bewoners zorgen dat afval op straat belandt (dus niet in de daarvoor bestemde afvalbakken en ondergrondse containers) • Vanuit bepaalde geloofsovertuigingen wordt gft-afval teruggegooid in de natuur • Langs ‘snoeproutes’ wordt volgens bewoners veel afval op de grond gegooid • Routes waar veel afval (snoep) op de grond wordt gegooid » Naast bewoners zorgen ook dieren voor afval en overlast • Dieren worden aangetrokken door het vuil op straat, halen afval uit overvolle bakken én komen af op het voeren van de eendjes » Mensen van buiten de wijk veroorzaken bijplaatsing bij de ondergrondse containers in IJsselveld-Oost • Vooral ondernemers van buiten de stad gooien hun afval bij de ondergrondse containers in IJsselveld-Oost

02 Onderzoek Kennis over afval » Bewoners missen informatie of hebben verkeerde informatie over het juist aanbieden van afval • Verkeerde informatie over het betalen van een pas, per aanbieding van afval, voor het grofvuil • Ophaaldagen voor afval zijn onduidelijk » De manier waarop informatie aangeboden wordt (app, website) is niet voor iedere bewoner toegankelijk of goed vindbaar • Sommigen beschikken niet over een elektronisch apparaat zoals een laptop, anderen weten niet hoe ze de app moeten downloaden of lezen geen Nederlands Faciliteiten » Er zijn onvoldoende goede faciliteiten volgens bewoners •

De bakken werken niet goed of zijn te vol

•

Er zijn te weinig afvalbakken in de omgeving

» RMN en gemeente halen volgens de bewoners afval niet op tijd op of niet goed op (wanneer mensen verhuizen, als ze het legen blijft er afval achter) » Afvalpassen zijn overbodig volgens bewoners •

Ze zijn lastig en worden vaak vergeten

•

Ze zijn een oorzaak waardoor zakken naast de bak worden gegooid.

Adviesrapport 7 / 48

02 Onderzoek 2.3 Analyse

Op basis van de bevindingen tijdens het locatiebezoek kunnen we de landschapsanalyse invullen. De landschapsanalyse is onderdeel van het Behavior Change Model (van Dijksterhuis & Van Baaren). Samen met de doelanalyse vormt dit het uitgangspunt voor de te ontwikkelen interventies. Doelanalyse De doelanalyse vormt de scope van het project en geeft kaders waarbinnen de interventies vormgegeven worden. Wat willen we veranderen? IJsselveld-Oost is op het moment een wijk waar veel bijplaatsing en naastplaatsing is bij de ondergrondse containers. Het doel is om bewoners hun afval op de juiste manier weg te laten gooien zodat er geen bijplaatsing en naastplaatsing meer plaatsvindt. Waarom willen we dit veranderen? Om de leefbaarheid in de IJsselveld-Oost te verbeteren, waardoor bewoners (en omgeving) de wijk als schoon en prettig ervaren. Wie moet zijn/haar gedrag veranderen (doelgroep)? De doelgroep binnen dit project zijn de bewoners van IJsselveld-Oost. Waar willen we het doel bereiken (omgeving)? We willen de doelgroep bereiken op de plek waar het gedrag zich voordoet. Voor dit project zijn de locaties met ondergrondse containers in IJsselveld-Oost (hun leefomgeving) de plekken waar we het doel willen bereiken. Hier komt het volgende gewenste doelgedrag uit naar voren: Adviesrapport 8 / 48

Gewenste doelgedrag Binnen dit vraagstuk richten wij ons op het verminderen van bijplaatsing en naastplaatsing van bewoners van IJsselveld-Oost. Het gewenste doelgedrag hierbij is:

uitzag, bleek uit de gesprekken en eerder deskresearch dat dit niet altijd het geval is. Er is volgens de bewoners veel sprake van bijplaatsing bij de ondergrondse containers en er ligt veel zwerfafval. Deze problematiek is van invloed op de leefbaarheid en het aanzien van de wijk IJsselveld-Oost. Hieronder zijn de specifieke bevindingen beschreven, onderverdeeld in weerstanden, motieven en omgevingsfactoren.

02

» Bewoners in IJsselveld-Oost gooien hun afval in de juiste ondergrondse containers weg.

» Bewoners brengen grofvuil weg naar het afvalbrengstation of maken een afspraak met RMN om dit op te laten halen. » Bewoners van IJsselveld-Oost spreken elkaar aan wanneer anderen afval niet in de ondergrondse containers gooien.

Landschapsanalyse De landschapsanalyse brengt de motieven, omgevingsfactoren en weerstanden van de doelgroep in kaart. Deze zijn van invloed op het doelgedrag. Door motieven te benadrukken, weerstanden te verminderen en bewust met omgevingsfactoren om te gaan, is het mogelijk om passende interventies te ontwikkelen.

Uit het contact met bewoners blijkt dat de problematiek rondom afval in IJsselveld-Oost erg leeft. Hoewel de wijk er tijdens het locatiebezoek redelijk opgeruimd en net

02 Onderzoek Weerstanden Vaak spelen weerstanden een grote rol bij het uitblijven van het gewenste gedrag. Het is belangrijk om deze weerstanden in kaart te brengen om deze te kunnen verminderen. Gebrek aan kennis en bewustzijn Uit de gesprekken met bewoners blijkt dat niet iedereen weet hoe afval op de juiste manier moet worden weggegooid. Vooral als het gaat om grofvuil is niet iedereen op de hoogte of heeft onjuiste informatie. Dat niet iedereen goed op de hoogte is, komt mede doordat de juiste informatie niet voldoende beschikbaar is of voor bewoners niet leesbaar of toegankelijk is.

2

Verkeerde sociale norm Aanbieden afval Op dit moment wordt door veel bewoners afval op de verkeerde manier aangeboden. Zakken worden niet in de containers gegooid én grofvuil wordt bij de ondergrondse containers geplaatst in plaats van een afspraak te maken of het weg te brengen. Dit zorgt ervoor dat er een ongewenste norm is ontstaan in de wijk, namelijk het verkeerd aanbieden van afval. Het is belangrijk om deze norm te veranderen naar de gewenste norm.

“Ik belde laatst het RMN om een oude bank op te laten halen. Er werd mij toen verteld dat dit 100 euro kost. Ik snap wel dat mensen dat niet doen en hun oude meubels daarom op straat zetten.” - Bewoner IJsselveld-Oost

Adviesrapport 9 / 48

Moeite Afspraak maken of wegbrengen grofvuil Het kost moeite om een afspraak te maken voor het ophalen of wegbrengen van grofvuil. Daarbij heeft niet iedereen de juiste middelen (aanhangwagen, beheersen van de Nederlandse taal) om een afspraak te maken óf afval naar het afvalbrengstation te brengen. Afstand tot ondergrondse containers Voor bewoners kost het moeite om het afval weg te brengen. Bewoners van laagbouw hebben minicontainers in hun tuin staan, waardoor het minder tijd en moeite kost om afval weg te gooien. Bewoners in gestapelde bouw hebben minder ruimte om al hun afval in huis weg te gooien. Daarbij moeten zij een grotere afstand afleggen naar de ondergrondse containers én extra handelingen verrichten om het afval op de juiste manier weg te gooien. RMN pas De pas van afvalinzamelaar RMN zorgt voor een extra handeling om het afval op de juiste manier weg te gooien. Zonder pas is het niet mogelijk om de ondergrondse container te openen. Dit maakt de keuze om het afval bij de ondergrondse container te zetten aantrekkelijker dan het afval mee terug naar huis te nemen.

“De pasjes zijn een probleem; mensen hebben ze niet bij of denken dat het geld kost. Dat helpt niet” - Bewoner IJsselveld-Oost

02 Onderzoek Motieven Motivaties geven weer wat men motiveert om wél het gewenste gedrag uit te voeren. Het inspelen op motivaties moedigt het gewenste gedrag aan. Waarden Schone omgeving Bewoners geven aan dat ze waarde hechten aan een schone en net uitziende wijk. Ze vinden het vervelend wanneer er veel afval op straat zichtbaar is. Het afval trekt bovendien ongedierte aan, wat ook als vervelend wordt ervaren. Cultuur In IJsselveld-Oost wonen bewoners afkomstig uit verschillende culturen. In sommige culturen is het vanuit geloofsovertuiging belangrijk om gft-afval terug te geven aan de natuur, zodat er geen verspilling plaatsvindt. In IJsselstein wordt van gft-afval compost gemaakt wordt. Hiervan zijn sommigen niet op de hoogte.

“Ik maakte altijd schoon, maar daar ben ik mee gestopt. Er zijn steeds meer mensen van buiten IJsselstein. Het is lang geleden dat het echt schoon was. Toen de gronduitingen geplaatst waren, had ik het idee dat het wel iets beter werd. Maar helaas is dat wel weer teruggedrongen.” - Bewoner IJsselveld-Oost

Voordelen van gewenst gedrag Aanzicht wijk De bewoners die zijn gesproken tijdens het locatiebezoek geven aan dat vuil en slecht onderhoud het gevoel geven van een achterstandswijk. Het op de juiste manier aanbieden van afval zorgt ervoor dat vuil niet meer zichtbaar is in de wijk.

Adviesrapport 10 / 48

Veiligheid Ouders vragen kinderen om het afval voor hen weg te brengen. Bewoners geven aan dat ze het belangrijk vinden dat de kinderen uit de wijk niet tussen het afval hoeven te spelen of hierbij in de buurt hoeven te komen. Dit vinden ze gevaarlijk en vies.

“Er zou veel meer voorlichting gegeven kunnen worden, bijvoorbeeld over glas. Nu spelen alle kinderen in de wijk bij de containers waar ook glas ligt. Als het glas kapot gaat, dan gaat het nog een keer goed mis.” - Bewoner IJsselveld-Oost

Waargenomen pakkans Verhoogde activiteit bijplaatsingen Bewoners geven aan dat vooral ‘s avonds en ‘s nachts bijplaatsingen plaatsvinden. Dit heeft te maken met het feit dat het ‘s avonds donker is, wat ervoor zorgt dat de anonimiteit op straat verhoogd wordt. Door op deze momenten de pakkans te verhogen is het mogelijk om bewoners te motiveren het gewenste gedrag te vertonen.

02 Onderzoek Externe factoren Onder externe factoren verstaan we factoren waar bewoners zelf geen invloed op hebben, maar die wel van invloed kunnen zijn op de afvalproblematiek in de wijk. Faciliteiten Een andere externe factor die invloed heeft op afvalproblematiek, zijn de faciliteiten. Bewoners hebben het gevoel dat RMN en de gemeente IJsselstein niet voldoende onderhoud uitvoeren in IJsselveld-Oost, zoals het onderhouden van groen, het op tijd legen van de ondergrondse containers en het repareren van kapotte voorzieningen. Daarnaast blijkt uit de gesprekken dat niet iedereen een auto of aanhanger bezit om bijvoorbeeld het grofvuil weg te brengen naar het afvalbrengstation. Anonimiteit Weinig contact In de wijk is sprake van een hoge anonimiteit. Bewoners geven aan dat er weinig onderling contact is met buurtbewoners, hoogstens met een aantal directe buren. Daarnaast zijn veel gordijnen in de huizen gesloten, waardoor er geen zicht is op de pleinen. Bewoners aanspreken Bewoners durven elkaar niet goed aan te spreken op gedrag, omdat ze elkaar niet goed kennen en/of bang zijn voor de reactie. Dit komt mede door het hoge verloop van huurders, die een andere woning toegewezen krijgen en verhuizen. De mate van anonimiteit draagt bij aan het verminderen van het verantwoordelijkheidsgevoel voor het onderhouden van de wijk.

Conclusie Er is een breed scala aan factoren dat het afvalgedrag in IJsselveldOost beïnvloedt. Het is cruciaal om deze factoren aan te pakken om de leefbaarheid van de wijk te verbeteren.

Adviesrapport 11 / 48

“Er zijn veel wisselingen van bewoners door wisselwoningen. Dat is vervelend omdat er telkens nieuwe mensen komen wonen die ook zo weer weg zijn. Ik wil er zelf blijven wonen en heb goed contact met mijn buren. Maar ik ben niet van het aanspreken van mensen, dan krijg ik een grote mond. Overdag krijg ik ook al opmerkingen. Ik ben bang voor de reactie als ik mensen aanspreek.” - Bewoner IJsselveld-Oost

03 Advies Op basis van de doel- en landschapsanalyse komen we tot een algemeen advies, die we een concrete invulling geven met verschillende interventies. Deze interventies baseren we op een aantal technieken die we vanuit de analyse én onze ervaring als meest kansrijk achten in IJsselveld-Oost. De interventies zijn gekoppeld aan een overkoepelende strategie. Als eerste wordt de strategie toegelicht, daarna volgen de interventies. Gedurende het gehele traject is het belangrijk om bewoners op de hoogte te houden van de ontwikkelingen. Door regelmatig te communiceren, betrek je bewoners in het proces en voelen zij zich onderdeel van het gehele proces. Een mogelijkheid is om een communicatiekanaal in te richten waar eenzijdig berichten kunnen worden gedeeld door de beheerder via Whatsapp (een veelgebruikt medium) of het wijkkrantje om regelmatig updates over het proces in te delen.

3.1 Strategie en interventies

Dit advies is opgebouwd uit verschillende fases. Het is belangrijk om eerst de basis op orde te hebben, waardoor er ruimte ontstaat om de norm en vervolgens het gedrag te veranderen. De fases zijn een aanvulling op elkaar om het gedrag te veranderen en te bestendigen. Als eerste is het belangrijk om de focus te leggen op het op orde brengen van de basis. Is de basis niet op orde in de omgeving, dan verlaagt dat de motivatie van bewoners om het gewenste gedrag te vertonen. De eerste fase van de strategie bestaat uit middelen om deze basis op orde te brengen. Tijdens deze fase staat het communiceren van de gewenste sociale norm centraal. Adviesrapport 12 / 48

Wanneer de basis op orde is, is het tijd voor de tweede fase. In de wijk IJsselveld-Oost is de sociale cohesie laag. Dit komt mede door de anonimiteit en het gevoel van onveiligheid in de wijk. De tweede fase bestaat uit middelen om de cohesie per plein aan te pakken, wat uiteindelijk invloed zal hebben op de algemene leefbaarheid in IJsselveld-Oost. Naast het verhogen van de sociale cohesie door de anonimiteit en het gevoel van onveiligheid te verminderen, is het belangrijk om het gewenste gedrag aan te leren bij de nieuwe generatie. Dit is een aanvullend advies op bovenstaande fases.

Om te spreken van de basis op orde, zijn meerdere factoren belangrijk. Naast het op orde hebben van de omgeving, is het belangrijk om de juiste kennis te communiceren en het gewenste gedrag te faciliteren.

Voorafgaand aan het inzetten van de interventies moeten de volgende zaken op orde zijn: Zorg voor functionerende en schone ondergrondse containers: » Zorg voor een schone container

» Verwijder oude (informatie)stickers » Verwijder lijmresten » Verwijder graffiti » Werk roest en beschadigingen bij » Zorg dat deuken uitgedeukt worden De basis op orde rondom de afvalcontainer:

03

Een langetermijnaanpak voor dit advies is gewenst, waardoor het mogelijk is om op een geleidelijke manier bijplaatsingen te verminderen. Zo kunnen interventies effectief - en op het juiste moment - ingezet worden.

3.1.1 Fase 1 - Basis op orde

» Verwijder voedselresten en andere vuiligheid

» Zorg voor een functionerende container (klep, niet vol, werkend)

» Groenvoorziening netjes bijgewerkt en onkruid weg

» Tegelwerk recht leggen en vuile/beschadigde tegels vervangen » Bewoners voorzien van juiste en eenduidige informatie door afvalinzamelaar en gemeente IJsselstein » Bijplaatsingen binnen 24 uur ophalen

» Andere omgevingsnormen in nabije omgeving worden niet geschonden » Handelingsperspectief bieden voor afval dat niet in de ondergrondse containers hoort » Verwijderen van graffiti

Een aantal onderdelen die hierboven beschreven staan, zijn verwerkt in de eerste fase van de strategie. Deze worden hieronder toegelicht. De overige onderdelen dienen door de gemeente en afvalinzamelaar zelf te worden opgepakt voorafgaand aan deze fase.

03 Advies 3.1.1.1 Interventies fase 1

Concept schoon = ... Een schone wijk is prettig om in te leven. Maar om de wijk schoon te houden, is het belangrijk om bepaalde handelingen op de juiste manier uit te voeren, zoals afval ín de containers weggooien en grofvuil op laten halen of zelf wegbrengen. Vanuit het concept Schoon = ... informeren we bewoners over de gewenste manier om afval weg te gooien en hen te helpen om deze manier te faciliteren. Door Schoon = .... te gebruiken geven we bewoners de mogelijkheid om zelf op de puntjes het gewenste antwoord in te vullen. Van nature willen we graag open einden invullen. Daarbij werkt het zelf invullen ook als zelfovertuigingsvraag. Wanneer bewoners het antwoord bedenken en invullen, zullen zij hier een positieve attitude voor krijgen. Het is namelijk lastig om weerstand te krijgen bij iets wat je zelf hebt bedenkt, als die positieve argumenten van jouzelf afkomstig zijn. De kans is daardoor groter dat je je er ook naar gaat gedragen. gedragen.

3

Adviesrapport 13 / 48

03 Advies 3.1.1.1 Interventies fase 1

1 - Brief Voor veel bewoners blijkt het de norm om afval dat niet in de containers past en afvalzakken naast de ondergrondse containers te plaatsen. Om dit gedrag te veranderen, is kennis nodig. De huidige bewoners hebben onvoldoende of verkeerde informatie óf voeren niet de juiste handelingen uit. We adviseren om een brief vanuit de gemeente te sturen, om de start van het project te benoemen en aanpassingen op het gebied van het weggooien van afval te communiceren. Door te communiceren vanuit de gemeente voelen bewoners zich serieus genomen. Op dit moment vinden zij namelijk dat er te weinig aandacht vanuit de gemeente en de afvalinzamelaar wordt gegeven aan IJsselveld-Oost. Speelt in op: » Kennis verhogen: Met het uitdelen van een brief ontvangen alle gebruikers van de ondergrondse container dezelfde informatie, wat het ontbreken van informatie of het hebben van verkeerde informatie tegengaat. » Autoriteit: Met het gebruiken van de gemeente als afzender, benoemen we een autoriteit als afzender. Het gebruiken van een autoriteit kan positief werken, omdat we de boodschap van een autoriteit eerder aannemen. Dit werkt overtuigender dan dat er geen autoriteit gebruikt wordt.

Bu mektubu Türkçe olarak mı okumak istiyorsunuz? Bu QR kodunu tarayın. ‫؟ةيبرعلا ةغللاب ةلاسرلا هذه ةءارق يف بغرت له‬ ‫يطيرشلا زمرلا اذه حسما‬ postadres Postbus 26, 3400 AA IJsselstein

bezoekadres Overtoom 1 3401 BK IJsselstein bezoekadres tOvertoom 14 030 1 IJsselstein f3401 030BK 6884350

postadres Postbus 26, 3400 AA IJsselstein

Aan de bewoner(s) van dit adres

e info@ijsselstein.nl t 14 030 f 030 6884350 e info@ijsselstein.nl

Aan de bewoner(s) van dit adres betreft uw kenmerk betreft uw brief van behandeld door uw kenmerk uw brief van behandeld door

zaaknummer zaaknummer

datum

bezoekadres Overtoom 1

03 datum

uw brief van

Heeft u vragen behandeld door over het weggooien van afval? Of twijfelt u welk afval in welke bak hoort? De afvalcoaches van RMN helpen u graag. Stuur uw vraag naar info@afvalcoachesrmn.nl of kom langs op de eerste maandag van de maand bij Buurtvolk. Bedankt voor uw medewerking. Samen houden we IJsselveld-Oost leefbaar en schoon! Met vriendelijke groet,

Beste bewoner,

Een schoon en leefbaar IJsselveld-Oost is belangrijk. Daar willen we vanuit de gemeente IJsselstijn alles aan doen. Samen met u willen we van IJsselveld-Oost schoon en leefbaar houden.

Tori van Dijk Adviseur Leefomgeving en Openbare Ruimte Gemeente IJsselstein

Begin dit jaar hebben we u gevraagd mee te denken over een schoon en leefbaar IJsselveld-Oost. Met de antwoorden die u als bewoners heeft gegeven hebben we een plan gemaakt om in IJsselveld-Oost afval samen op de juiste manier weg te gooien. Hier geven we u graag wat meer informatie over. Start op het Radioplein en Nipkowplein Dit jaar gaan we het plan uitvoeren in de wijk. We starten op het Radioplein en het Nipkowplein. Hier zult u misschien wat veranderingen zien op het plein. Daarnaast helpen we alle bewoners van IJsselveld-Oost door meer informatie over afval te geven. Afval op de juiste manier weggooien Afval weggooien is gratis. Het enige dat u hoeft te doen voor een schone wijk, is het afval op de juiste manier weggooien. Maar wat is de juiste manier? In IJsselveld-Oost is dat deze manier:

voor plastic, metaal en drinkpakken

voor groente-, fruiten tuinafval

voor karton en oud papier

voor restafval

Afvalzakken gooien we weg ín de juiste ondergrondse containers. Deze containers slaan het afval op. Zo blijft de omgeving schoon en opgeruimd. Op afgesproken tijden komt afvalinzamelaar RMN langs om het afval mee te nemen. RMN verwerkt het afval en geeft het een nieuw leven in de vorm van producten of grondstoffen.

De gemeente IJsselstein gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waarvoor zij zijn verstrekt. Voor meer informatie daarover kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente. De gemeente IJsselstein gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waarvoor zij zijn verstrekt. Voor meer informatie daarover kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

Adviesrapport 14 / 48

postadres Postbus 26, 3400 AA IJsselstein

Soms past afval niet in de containers. Dan is het grofvuil. Grofvuil biedt u op een manier 3401andere BK IJsselstein aan. U kunt afval laten ophalen door RMN of het zelf wegbrengen naar het afvalbrengstation. t 14 030 Aan de bewoner(s) van dit adres f 030 6884350 Samen voor een schoon IJsselveld-Oost e info@ijsselstein.nl Wij helpen u graag om afval op de juiste manier weg te gooien. Om uw afval op de juiste manier weg te gooien, heeft u een afvalpas van RMN nodig. Bij deze brief vindt u een nieuwe pas van RMN om te gebruiken. We begrijpen dat een pas soms lastig is om te bewaren. Daarom geven betreft we u ook een pashouder die u naast de deur kunt hangen. Zo kan ieder lid van het huishouden de pas gemakkelijk gebruiken om afval weg te gooien. uw kenmerk zaaknummer datum

Bankrelatie BNG NL79BNGH028.50.09.958 Bankrelatie RABO NL83RABO0320.72.82.85 Bankrelatie BNG NL79BNGH028.50.09.958 Bankrelatie RABO NL83RABO0320.72.82.85

De gemeente IJsselstein gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waarvoor zij zijn verstrekt. Voor meer informatie daarover kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

Bankrelatie BNG NL79BNGH028.50.09.958 Bankrelatie RABO NL83RABO0320.72.82.85

03 Advies 2 - Pashouder Alleen met de RMN-pas is het mogelijk om de ondergrondse containers te openen. Bewoners geven aan dat wanneer iemand de pas vergeet, het vaak gebeurt dat het afval naast de containers wordt geplaatst. Door de pas op een strategische plek naast de deur op te hangen, faciliteer je bewoners in het bewaren van hun pas. Bij het weggooien van afval, is het voor ieder lid van het huishouden mogelijk om de pas mee te nemen.

3

Indien niet ieder huishouden een pas bezit, is het belangrijk deze tijdens de start van dit project samen met de pashouder uit te delen via de brief vanuit de gemeente. Zo wordt de mogelijkheid om afval op de juiste manier weg te gooien direct gefaciliteerd. Speelt in op: » Faciliteren gewenste gedrag: Niet iedereen heeft een pas of maakt gebruik van deze pas. Doordat bewoners met een houder de pas op een voor hen strategische plek kunnen plaatsen, maak je het gebruik van de pas makkelijker. Bovendien is dit voor ieder lid van het huishouden te gebruiken, waardoor de pas ook voor kinderen binnen handbereik is. » Handelingsperspectief bieden: Op de pas is de tekst ‘Schoon = je afvalpas gebruiken’ te lezen. Dit geeft een handelingsperspectief voor het zorgen voor een schone omgeving. De tekst zorgt voor een extra reminder voor het gewenste gedrag iedere keer dat de bewoners de pashouder zien.

Adviesrapport 15 / 48

AFVAL

PAS

3 - Afvalcoaches Op dit moment heeft iedereen in IJsselveld-Oost zijn eigen manier om afval weg te gooien. Mede door taalbarrières kan het voor bewoners soms lastig zijn om te bepalen of zij de ontvangen informatie volledig begrepen hebben. Met het inzetten van afvalcoaches is het mogelijk om bewoners persoonlijk te informeren over het juist weggooien van afval. Persoonlijk contact maakt direct zichtbaar of bewoners het begrepen hebben én geeft de mogelijkheid aan bewoners om direct vragen te stellen. We adviseren om de afvalcoaches in te zetten middels persoonlijke gesprekken bij bewoners thuis en een maandelijks spreekuur. Dit maandelijkse spreekuur kan georganiseerd worden in een gemeenschappelijke ruimte zoals Studio 10 of het appartement van Buurtvolk. Speelt in op: » Kennis verhogen: Met afvalcoaches is het mogelijk om bewoners de juiste kennis bij te brengen over het weggooien van afval. Door middel van een persoonlijke benadering kunnen zij eventuele vragen direct beantwoorden en het gewenste gedrag direct zichtbaar maken. Bovendien bieden afvalcoaches de mogelijkheid om aanvullende informatie persoonlijk te overhandigen. » Waarden: Er zijn veel verschillende culturen in IJsselveld-Oost, elk met hun eigen normen, waarden en geloofsovertuigingen.

Door de persoonlijke benadering van afvalcoaches, kan op een passende manier het gesprek worden aangegaan over het juist aanbieden van afval. Opvattingen over het weggooien van bijvoorbeeld gft-afval kan zo op een laagdrempelige en respectvolle manier worden besproken.

03 Advies 4 - Interactieve flyer Naast een persoonlijk gesprek met afvalcoaches is het belangrijk om het gewenste gedrag te visualiseren. Wanneer afvalcoaches met bewoners thuis in gesprek gaan, is het prettig om de ruimte waar het gedrag zich voordoet te kunnen tonen. Middels een interactieve flyer willen we inwoners die gebruikmaken van ondergrondse containers de handeling samen met de afvalcoaches laten uitvoeren. De flyer is ontworpen in de vorm van een schuifkaart. Door aan een uitstekend lipje te trekken, voert de bewoner een handeling uit waarbij het grofvuil zichtbaar van het plein verdwijnt. Op de achterkant van de kaart wordt de juiste manier van het aanbieden van afval door middel van duidelijke stappen uitgelegd. Speelt in op: » Injunctieve norm: Doordat de afvalcoach de gewenste handeling aan de bewoners uitlegt en aangeeft dat dit gewenst is, passen we de sociale norm toe. De afvalcoach geeft namelijk aan welke handeling gewenst is. » Handelingsperspectief: De interactieve flyer geeft in duidelijke stappen weer hoe afval en grofvuil weggegooid moet worden. Daarbij passen bewoners - door aan het lipje te van de flyer te trekken - het gewenste gedrag ook al toe.

Adviesrapport 16 / 48

Trek hier 

Een plein zonder afval. Trek hier 

Zie 

03 Advies 5 -Tape ‘under investigation’ Bijplaatsing en naastplaatsing bij ondergrondse containers geven een verkeerde sociale norm weer. Hierdoor denken bewoners mogelijk dat dit de gewenste handeling is, omdat het afval ook op deze manier weggehaald wordt door RMN. Door gebruik te maken van een ‘under investigation’ lint markeer je de bijplaatsing als ongewenst. Bewoners zien dat deze zakken hier niet gewenst zijn, wat de activiteit van handhaving in de wijk versterkt. Speelt in op: » Verhogen pakkans: Door zichtbaar te maken dat bijplaatsing ongewenst is, verhogen we het gevoel bij bewoners dat zij voor hun gedrag bestraft kunnen worden. Het verhogen van de subjectieve pakkans kan ervoor zorgen dat bewoners eerder het gewenste gedrag zullen vertonen, omdat zij geen boete willen riskeren.

Gedragsinterventies vanuit positieve gedragsbeïnvloeding en handhaving gaan hand in hand. Het is belangrijk dat handhaving gezien wordt als een laatste middel waarvan de maatregelen al vanaf het begin duidelijk moeten zijn. Gedragsinterventies zorgen voor het verhogen van kennis rondom de gewenste gedragingen en faciliteren deze gedragingen. Mochten er na het hebben van een juiste basis met gedragsinterventies toch ongewenste gedragingen voordoen, dan is handhaving een volgende stap. Het is wel belangrijk dat de maatregelen van handhaving (boetes, etc.) uitgevoerd worden en het niet blijft bij slechts waarschuwingen, omdat het doel van handhaving anders niet wordt bereikt. Adviesrapport 17 / 48

03 Advies 6 - Grondstoffenstation Op het moment wordt grofvuil veelal rondom de ondergrondse containers geplaatst. Dit zorgt voor verloedering van het plein. Het maken van een afspraak of het wegbrengen van grofvuil naar het afvalbrengstation is niet bekend bij bewoners of wordt niet volgens deze richtlijnen uitgevoerd. Om ervoor te zorgen dat afval op een uniforme manier wordt aangeboden, is het faciliteren van één locatie hiervoor een kansrijke optie. Het grondstoffenstation wordt geplaatst op het plein uit de buurt van de ondergrondse containers. Dit is een gemarkeerd gebied dat voor alle bewoners duidelijk is. Bij het grondstoffenstation is het belangrijk om de gewenste handeling in meerdere talen te communiceren, zodat dit in de openbare ruimte altijd te lezen is én voor iedereen leesbaar is. Het station is afgebakend door de markeringen van een parkeervlak met in het midden een driehoeksbord. Dit bord communiceert het juiste moment van aanbieden van grofvuil in meerdere talen, zodat het voor iedereen leesbaar is. Op de dag dat het grofvuil aangeboden mag worden, zal de lamp op het grofvuilstation gaan branden. Op dit moment is ook een afgevaardigde (medewerker RMN, afvalcoach of buurtgenoot) aanwezig om bewoners te helpen met het juist plaatsen van het grofvuil.

Speelt in op: » Handelingsperspectief: Het grofvuilstation geeft in duidelijke stappen weer wanneer grofvuil mag worden aangeboden. Door het driehoeksbord is het mogelijk om in meerdere talen in de buitenruimte te communiceren. Het benoemen van een vaste dag voor het wegbrengen van grofvuil zorgt voor een duidelijke handeling die snel eigen gemaakt kan worden door de bewoners. Deze eenduidige boodschap in de buitenruimte maakt het zo laagdrempelig mogelijk, waarbij zaken als het niet machtig zijn van de Nederlandse taal of het niet hebben van de RMN-app geen rol spelen. Het licht dat schijnt op de dag dat het grondstoffenstation open is, zorgt ook voor herkenning. » Faciliteren: Met het grofvuilstation is het mogelijk om het grofvuil op een plaats te centreren en in de nabije omgeving van de bewoners te faciliteren. Hierdoor wordt het doelgedrag - grofvuil op de juiste manier aanbieden - makkelijker gemaakt. Het is belangrijk om samen met afvalinzamelaar RMN te kijken naar haalbare mogelijkheden. Het afval moet namelijk op afgesproken tijdstippen opgehaald worden, zodat bewoners zich serieus genomen voelen. Adviesrapport 18 / 48

Aanvullend: Het grondstoffenstation kan - afhankelijk van de wens - op verschillende manieren worden opgebouwd. Zo is het ook mogelijk om een uitgebreide optie in de vorm van een container te ontwikkelen. De container kan in de loop der tijd ook bijdragen als ontmoetingsplek bij fase 2 van het concept.

03 Advies 6 - Grondstoffenstation - Vervolg

Adviesrapport 19 / 48

03 Advies 7 - Containerwrappings Schoon = … De ondergrondse containers in IJsselveld-Oost hebben op dit moment een uniforme uitstraling, maar vallen niet op. Door de containers te voorzien van een wrapping in de kleur van de afvalstroom, zien de containers er schoon en verzorgd uit en is het mogelijk om een boodschap te communiceren met de gebruikers van de ondergrondse containers. Bij dit ontwerp van de wrapping hebben we ervoor gekozen om het gewenste gedrag visueel in beeld te brengen. Op deze manier wordt inzichtelijk wat er van de bewoners verwacht wordt. Aan de voorkant maken we gebruik van een visuele stimulans die de aandacht richt op de plek van de klep die geopend moet worden. Speelt in op: » Handelingsperspectief bieden: Het is belangrijk om aan te geven op welke manier afval in de restafvalcontainer moet worden gegooid. Een aantal bewoners is de Nederlandse taal niet machtig, waardoor het belangrijk is om - waar mogelijk - zonder tekst te communiceren. » Nudge: De pijl op de voorzijde van de container die de juiste richting op wijst, is een kansrijke nudge. Door een beweging te maken richting de klep om het afval weg te gooien, geef je bewoners een duwtje in de juiste richting om hun afval niet naast, maar ín de container te gooien. » Verfraaiing: Het wrappen van de ondergrondse container zorgt ervoor dat de ondergrondse container er weer mooi bij staat.

Verfraaiing van locaties, zoals de plaats waar afval weggegooid wordt, heeft een positieve invloed op de perceptie van de locatie. Hierdoor wordt de kans vergroot dat men zich verantwoordelijker voelt voor het schoonhouden van de omgeving.

Adviesrapport 20 / 48

03 Advies 8 - Spotlight Bijplaatsing of naastplaatsing vindt vooral plaats in de avonduren, wanneer het donker begint te worden. Dit blijkt uit de verhalen van de respondenten die aangeven dat zij de volgende ochtend vaak nieuwe spullen rondom de container zien staan. Het is daarom belangrijk om op dit moment in te spelen om bijplaatsing en naastplaatsing te verminderen. De Spotlight is een interventie die op basis van een bewegingssensor een specifieke plek verlicht. Met de Spotlight is het mogelijk om de anonimiteit te verlagen op de plek waar het gedrag zich voordoet. Door op het moment dat iemand richting de ondergrondse containers loopt, deze locatie te verlichten, voelt de locatie minder anoniem aan. De Spotlight heeft een geïntegreerde Suntracker waarmee zonne-energie gewonnen wordt. Het zonnepaneel draait mee met de zon om zo de meeste zon te vangen. Vanaf de schemer draait de Spotlight naar de gewenste stand. Hierdoor is het mogelijk om de Spotlight het hele jaar het gewenst aantal uur te laten werken voor ruim 95% van alle avonden. Speelt in op: » Verlagen anonimiteit en suggestie van verhoogde pakkans: Door de locatie te verlichten op het moment dat iemand in de buurt van de ondergrondse container komt, licht een bewoner letterlijk op in het donker. Wanneer de aandacht op ons gericht is, voelen wij ons minder anoniem.

Dat vergroot de kans om het gewenste gedrag te vertonen

Adviesrapport 21 / 48

03 Advies 9 - Flyer bij verhuizing Wanneer mensen uit IJsselveld-Oost vertrekken, is het goed mogelijk dat zij meubilair of andere spullen niet mee willen nemen. Bewoners in IJsselveld-Oost geven aan dat er bij verhuizingen vaak spullen op straat of bij de ondergrondse containers belanden. Door bewoners die gaan verhuizen op het juiste moment te informeren over de gewenste handelingen, worden zij gestimuleerd en herinnerd aan het juist weggooien van spullen. Speelt in op: » Handelingsperspectief bieden: Het concreet benoemen van de stappen die bewoners dienen te doorlopen tijdens het verhuizen, biedt een duidelijk handelingsperspectief.

Adviesrapport 22 / 48

03 Advies 3.1.2 Fase 2 - verbeteren sociale cohesie

Nadat gewerkt is aan de basis op orde, waarbij het gewenste gedrag gefaciliteerd wordt en de kennis is verhoogd, is het mogelijk om breder te kijken naar de wijk IJsselveld-Oost. In deze wijk is er sprake van weinig sociale cohesie door een hoge mate van anonimiteit en een gevoel van onveiligheid. Het verbeteren van de sociale cohesie vergt veel aandacht en tijd. Hierbij is het ook belangrijk dat, naast interventies, veel ingezet wordt op persoonlijk contact met en tussen bewoners. Omdat IJsselveldOost een groot gebied is met veel inwoners, adviseren we om te starten met een aanpak per plein.

3.1.2.1 Interventies fase 2

Tijdens het locatiebezoek kwam naar voren dat bewoners zichzelf identificeerden met het plein waarop zij wonen. Het is kansrijk om op deze identificatie in te spelen bij het vervolg op het concept Schoon = ...Het combineren van de motivatie voor een schone omgeving en het aanzicht van de wijk met de identificatie met hun woonplaats, biedt kansen om de sociale cohesie te versterken. Deze combinatie resulteert in de aanpassing van het concept Schoon = ... naar Schoon = mijn …plein. Om de pleinen van elkaar te onderscheiden, wordt er gewerkt met verschillende kleuren. Ieder plein krijgt een eigen kleur waarin gecommuniceerd wordt. De inhoud blijft per plein gelijk om het gewenste gedrag eenduidig te communiceren, alleen de identiteit wordt benadrukt door een eigen logo en kleur.

Adviesrapport Adviesrapport 23 23 // 48 48

03 Advies 1 - Welkomstzuilen In de huidige situatie voelt het plein voor bewoners niet als een plek waar zij zorg voor hoeven te dragen. Door het plein te betrekken bij hun leefomgeving, is de kans groter dat zij hier wél zorg voor gaan dragen. Bewoners identificeren zichzelf en elkaar door te benoemen op welk plein ze wonen. Het gebruik van welkomstzuilen biedt de mogelijkheid om het plein af te bakenen en te betrekken bij de leefomgeving van de bewoners. Ook voor passanten voelt het plein op deze manier als een plek waar zij te gast zijn en waar ze zich dus netjes moeten gedragen. De welkomstzuil heet iedereen welkom en visualiseert door middel van een illustratie de verbinding tussen mensen op het plein. Speelt in op: » Gastheerschap: Met een welkomstzuil baken je een gebied af. Het afbakenen van een gebied en men welkom heten geeft een gevoel van gastheerschap; je bent te gast in het gebied dat van iemand is en waar bepaalde regels gelden. Het verlaagt de anonimiteit, waardoor iemand geneigd is om zorg te dragen en het gewenste gedrag uit te voeren. » Aanzicht wijk: Met een welkomstzuil wordt het gebied dat zij als leefomgeving beschouwen, vergroot. Hierdoor is het mogelijk dat bewoners ook voor dit gedeelte meer zorg gaan dragen, omdat zij zich met het plein waarop zij wonen identificeren.

Adviesrapport 24 / 48

03 Advies 2 - Welkomstpakket Bewoners die nieuw in een van de appartementen aangrenzend aan een plein komen wonen, weten niet wat de leefregels op dit plein zijn. Het is belangrijk om hen op het moment dat zij verhuizen hierover te informeren. We adviseren om een pakket te ontwikkelen om bewoners welkom te heten op het plein. In dit welkomstpakket zitten verschillende middelen die gericht zijn op het informeren over gewenste gedragingen rondom het weggooien van afval. Ook zitten hier attributen in die bijdragen aan het gevoel van saamhorigheid. Tas - Dient als middel om alle middelen van het welkomstpakket te bundelen én kan vaker door bewoners gebruikt worden. Met het gebruik van de tas identificeren zij zich als bewoner van het plein. Mok - Het gebruik (of zien) van de mok geeft een herinnering aan het plein waar zij wonen en de normen en waarden die er gelden. Flyer - Geeft informatie over de gewenste manieren van afval weggooien. Speelt in op: » Kennis verhogen: In de eerste fase hebben bewoners die al langer woonachtig zijn in IJsselveld-Oost informatie ontvangen over de gewenste manieren om afval weg te gooien. Nieuwe bewoners hebben deze informatie nog niet. Door hen direct na het verhuizen te voorzien van deze informatie, is de kans groot dat zij deze volgen.

In een nieuwe omgeving of situatie is men namelijk eerder geneigd om andere gedragingen aan te nemen en die eigen te maken. » Sociale Norm: Door te communiceren vanuit het plein en de bewoners die daarbij horen, wordt de sociale norm gecommuniceerd. De kans is groot dat wanneer iemand nieuw is, hij bij de groep wil horen en daardoor het gewenste gedrag gaat vertonen. » Wederkerigheid: Het geven van het welkomstpakket aan nieuwe bewoners geeft een gevoel van wederkerigheid. Wanneer we iets ontvangen, willen we graag iets terugdoen. In dit geval zal het wederkerige gedrag zich uiten in het vertonen van het gewenste gedrag.

Adviesrapport 25 / 48

We adviseren om dit pakket waar mogelijk persoonlijk te overhandigen. Door dit pakket persoonlijk te overhandigen, ontmoeten nieuwe bewoners iemand in de wijk en wordt de drempel verlaagd om in de toekomst contact te zoeken.

03 Advies 3 - Burenbord Bewoners in hoogbouwcomplexen geven aan dat ze de verbinding die ze vroeger met andere bewoners hadden prettig vinden. De onderlinge binding tussen bewoners in de complexen is op dit moment alleen terug te zien in de relatie met directe buren. Met het plaatsen van een burenbord is het mogelijk om op een laagdrempelige manier de onderlinge verbinding te stimuleren. Het burenbord is een informatiebord dat in de portieken van de complexen kan worden opgehangen. Bewoners en organisaties zoals, de woningcorporatie, gemeente en knijperploeg, kunnen hier informatie of persoonlijke berichten ophangen. Speelt in op: » Waarden: Het burenbord versterkt de koppeling tussen de identiteit van het plein en de complexen. Door de tekst ‘Dit speelt er op het Kameraplein’ wordt namelijk duidelijk dat het complex onderdeel is van het plein waar zij op wonen. Wanneer bewoners iets op het burenbord plaatsen, bevestigen zij onderdeel te zijn van het Kameraplein. » Herhaling: Het herhalen van het concept in de complexen, zorgt ook voor een versterking van de koppeling tussen de identiteit van het plein en de complexen. Door het concept te herhalen, vergroot je de zichtbaarheid en daarmee de overtuigingskans.

Adviesrapport 26 / 48

03 Advies 4 - Containerwrappings In deze fase van het advies is het belangrijk om het concept in zijn geheel door te voeren. De containerwrappings zijn benoemd in de eerste fase van het advies en zullen zichtbaar blijven in de tweede fase. Op dit ontwerp is gebruikgemaakt van het beeldmerk Schoon = .... Wij adviseren om in een aangepast ontwerp gebruik te maken van het nieuwe beeldmerk Schoon = mijn ...plein. Speelt in op: » Identiteit: Bij het plein hoort ook de mogelijkheid om afval weg te gooien. Door de ondergrondse containers onderdeel te maken van het plein, vergroten we de kans dat bewoners de ondergrondse containers ook bij hun leefomgeving betrekken en hier zorg voor dragen. Daardoor wordt ook de drempel verlaagd om anderen aan te spreken op het moment dat zij niet op de juiste manier gebruikmaken van de ondergrondse containers. 5 - Spotlight met kleur van plein In de eerste fase is de Spotlight benoemd. Om het concept in zijn geheel door te voeren, dient ook de Spotlight een aanpassing te krijgen. We adviseren om het licht van de Spotlight af te stemmen op de kleur die in de communicatie van het specifieke plein wordt gebruikt. Speelt in op: » Identiteit: Door het licht van de Spotlight in de juiste kleur te laten schijnen, wordt ook hier de identiteit van het plein extra benadrukt.

Bewoners zullen de kleur herkennen en koppelen aan hun plein, waardoor de sociale norm extra benadrukt wordt.

Adviesrapport 27 / 48

03

03 Advies 6 - Parklet Op dit moment bestaat het plein uit parkeerplaatsen en een plaats voor de ondergrondse containers. Veel van de appartementencomplexen hebben buitenruimtes die uitkijken op het plein. Er is geen plek op het plein die ontmoeting stimuleert, waardoor het plein ook niet uitnodigt om er gebruik van te maken. Door het plein aantrekkelijker vorm te geven en ontmoeting mogelijk te maken, is de kans groter dat omwonenden zich vaker op het plein begeven. Parklets geven andere invullingen aan parkeerplaatsen en zijn aanpassingen van de straat om de straat te vergroenen en zitgelegenheid te bieden voor omwonenden. Een park, maar dan op maat gemaakt voor de straat en omwonenden. Met de parklets is het mogelijk om interactie te stimuleren en de anonimiteit te verminderen. We adviseren om het ontwerp van de parklets samen met de bewoners op te pakken. Zo wordt het draagvlak onder bewoners vergroot en is de kans op gebruik en onderhoud van de parklets groter. Speelt in op: » Priming: Het gebruik van parklets vergroot de leefbaarheid op de pleinen. De pleinen hebben op dit moment een functionele inzet om auto’s te parkeren. Het vergroenen van de omgeving heeft een positieve invloed op de perceptie van de locatie. Groen heeft namelijk associatie met schoon, wat het gedrag rondom het weggooien van afval positief zal beïnvloeden.

» Aanzicht Wijk & schone omgeving: Met het inzetten van parklets verbeteren we het aanzicht van de pleinen. Bewoners hebben aangegeven waarde te hechten aan een schone en opgeruimde wijk. Het aanpassen van de pleinen naar een ontwerp dat aansluit bij de voorkeur van de bewoners, zorgt ervoor dat bewoners hier meer zorg voor gaan dragen. » Anonimiteit: Het stimuleren van het gebruik van het plein voor andere doeleinden dan het parkeren van auto’s en het weggooien van afval, zorgt voor meer activiteit op en rondom het plein. Op het moment dat er meer bewoners van het plein gebruikmaken, wordt het gevoel anoniem te zijn verlaagd. Bewoners zullen elkaar vaker tegenkomen en daardoor eerder geneigd zijn het gewenste gedrag te vertonen. Bron:https://www.forbes.com/sites/carltonreid/2020/10/23/parklet-firm-discovers-no-suchAdviesrapport 28 / 48

03 Advies 3.1.3 Aanvullend - Nieuwe generatie faciliteren

In de eerste en tweede fase richten we ons vooral op de huidige bewoners en toekomstige bewoners. Uit het onderzoek bleek dat bewoners vaak hun kinderen het afval weg laten brengen. Het is kansrijk om ook op deze groep in te spelen, omdat zij gedragingen eigen kunnen maken en hun ouders hierover kunnen informeren Dit is zeker kansrijk wanneer ouders de Nederlandse taal niet machtig zijn.

gedrag aan te leren, is de kans groter dat het gewenste gedrag geen weerstand oplevert en eigen wordt gemaakt. » Laten ervaren: Door kinderen zelf afval op de juiste manier te laten weggooien, ervaren zij direct de (positieve) gevolgen van deze handeling. Het is daardoor mogelijk dat de motivatie voor het uitvoeren van het gewenste gedrag vergroot wordt.

We adviseren om deze fase pas te starten wanneer alles vanuit de eerste fase is ingericht, waardoor het gewenste gedrag gefaciliteerd wordt en de juiste informatie verspreid wordt. Als deze fase eerder wordt ingezet, is het mogelijk dat informatie niet duidelijk of onjuist wordt overgenomen, wat juist voorkomen dient te worden.

3.1.3.1 Interventies fase 3

1- Informatielessen op scholen Kinderen brengen veel tijd door op school en met elkaar. Het is een kansrijke omgeving om nieuw gedrag aan te leren, zo ook voor het juist weggooien van afval. Middels lessen op scholen kan deze informatie op de juiste manier overgebracht worden. De afvalcoaches kunnen samen met de kinderen de wijk in om te demonstreren hoe afval weggooien precies werkt. Ook kunnen de gevolgen indien afval niet op de juiste manier wordt weggegooid, worden toegelicht. Speelt in op: » Kennis verhogen: Het geven van lessen op scholen verhoogt de kennis rondom het weggooien van afval bij kinderen. Door al op jonge leeftijd het gewenste Adviesrapport 29 / 48

Bron: https://www.degroeneuitdaging.nl/lcms2/RESIZE/w770-h9999/bestanden/artikelen/2/1409_

03 Advies 2 - Kinderen laten meedoen met knijperploeg De knijperploeg - onder leiding van Willem van der Wiel of Buurtvolk - bestaat vooral uit volwassen leden. Door kinderen uit te nodigen om mee te doen met de knijperploeg, leren zij afval ín de bak weg te gooien. Tijdens deze actie kunnen leden kinderen ook uitleg geven over afval en het juist weggooien ervan. De handelingen die zij aanleren tijdens de actie hebben positieve invloed op het weggooien van ander afval dat in de ondergrondse containers hoort. Speelt in op: » Handelingsperspectief bieden: Door kinderen aan te leren hoe afval precies moet worden weggegooid, kunnen zij deze handeling eigen maken. Sommige kinderen hebben ouders die de Nederlandse taal niet machtig zijn. Wanneer kinderen het juiste gedrag aanleren via anderen, is de kans aanwezig dat zij het gewenste gedrag ook aan hun ouders aanleren. » Anonimiteit verminderen: Door verbindingen in de wijk - zoals het uitnodigen voor het deelnemen aan een actie van de knijperploeg - te stimuleren, is het mogelijk voor bewoners om elkaar te leren kennen. In dit geval leren kinderen andere bewoners in de wijk kennen en wordt de anonimiteit in de wijk verlaagd. Dit kan de drempel verlagen om elkaar aan te spreken in de openbare ruimte en al dan niet aan te spreken wanneer afval niet op de juiste manier wordt weggegooid.

Adviesrapport 30 / 48

Bron: https://www.jufjanneke.nl/wordpress/afval/

04 Planning In onderstaande planning benoemen we de te nemen stappen om dit project tot uitvoering te brengen. De planning is vooral bedoeld om inzichtelijk te maken welke stappen wij zullen zetten om tot een succesvolle conceptontwikkeling én realisatie te komen.

In de planning hebben we de inzet van iedere fase beschreven. De interventies uit fase 1 zijn op korte termijn te realiseren. Deze interventies zijn op korte termijn te realiseren. Aangezien deze interventies elkaar versterken, adviseren we om deze interventies tegelijkertijd te plaatsen. Over de interventies die vallen in de tweede en derde fase gaan we graag in gesprek over de uitrol en moment van inzet.

Basis Basis op orde Afvalbakken in juiste staat Omgeving schoon en opgeruimd

Fase 1 Grofvuilstation Spotlight Wrappings Interactieve flyer Pashouder Afvalcoaches Lint Flyer verhuizen

Fase 2 Welkomstpakket Welkomstzuilen Wrappings Spotlight Parklet

Fase 3 Informatielessen op school Knijperploeg actie

Adviesrapport 31 / 48

04

05 Kostenindicatie Omschrijving

Aantal

Prijs

Totaal

Ontwerp

15 uur

€ 120,00

€ 1.800,00

Ontwerpen van de volgende interventies: * Brief * Interactieve flyer * Grondstoffenstation * Afzetlint * Wrappings * Pashouder * Flyers verhuizen