TOPProjectplan Baalhoek DEF

Projectplan Uitvoering acties LEADER Zeeuws-Vlaanderen (POP3)

Baalhoek Projecttitel: Baalhoek: Educatie, Natuur & Betrokkenheid

1. Aanvrager

Wie vraagt subsidie aan? Als er geen sprake is van een samenwerkingsverband, vult u alleen uw gegevens in bij de regel aanvrager/penvoerder. Als u aanvraagt namens een samenwerkingsverband, vult u de gegevens van de deelnemers in bij de regel medeaanvragers. Aanvrager/penvoerder: Gemeente Hulst Toelichting op de organisatie / het bedrijf van de aanvrager Hulst is een gemeente in de Nederlandse provincie Zeeland met 27.523 inwoners (31 januari 2022), bron: CBS) die, na de gemeentelijke herindeling van 1 januari 2003, het hele oosten van Zeeuws-Vlaanderen beslaat.

Actief bij het project betrokken partners (personen of organisaties) Provincie Zeeland – Grenspark Groot Saeftinghe Streekholders, o.a.: Dorpsraden Dorpsbewoners Verenigingen IVN Natuureducatie Het Zeeuwse Landschap Natuurpunt Vlaamse Land Maatschappij Agentschap voor Natuur en Bos

1

-

EGTS Linieland van Waas en Hulst Waterwegen en Zeekanaal NV Haven van Antwerpen Provincie Oost-Vlaanderen Vlaamse Overheid

Medeaanvrager(s) n.v.t. NB: Indien er sprake is van een samenwerkingsverband vul dan het format samenwerkingsovereenkomst in en stuur deze als bijlage mee bij uw subsidieaanvraag.

2. Samenvatting

2 a. Beschrijf uw project in maximaal 3 zinnen Deze korte samenvatting kan worden gebruikt voor publicatiedoeleinden: Sinds enige tijd wordt er in het Grenspark Groot Saeftinghe, en aan de Westerscheldekust in het bijzonder, met bewoners en belanghebbenden (de streekholders) hard gewerkt aan de bescherming en ontwikkeling van natuur en leefomgeving op het grensvlak van zoet naar zout. In de dorpen Walsoorden, Kreverhille, Ossenisse en Emmadorp worden momenteel al projecten uitgevoerd in het kader van Versterk de Scheldekust (VDSK). Het dorp Baalhoek sluit hier nu ook bij aan vanuit een natuureducatieve invalshoek; de bewoners kennen het landschap en de natuur achter de dijk onvoldoende en willen hier graag over leren. Deze leergierigheid vertaalt zich naar de wens tot meer vergroening en een verhoging van de natuurwaarden in Baalhoek zelf. Op basis hiervan zijn een educatie- en belevingsplan én een vergroeningsontwerp opgesteld.

Leeswijzer Deze projectaanvraag sluit aan bij een drieluik van lopende POP3 LEADER projecten. Dit nieuwe project is samen met de drie lopende projecten in grote mate verweven en vormt een onderdeel van het overkoepelende project Versterk de Scheldekust (VDSK). Deze leeswijzer maakt de eenheid én de verscheidenheid tussen deze plannen duidelijk. Het essentiële verschil van dit nieuwe project (Baalhoek) is dat er door de inwoners/initiatiefnemers wordt ingezet op een natuureducatieve invalshoek. Het doel van het project is de kennis van de eigen leefomgeving te vergroten en bewustwording te creëren ten aanzien van de natuurwaarden. Deze onderscheidende eigenschappen worden verderop in dit projectplan nader uiteengezet. Versterk de Scheldekust en Grenspark Groot Saeftinghe Project Versterk de Scheldekust richt zich op het gebied langs de Westerschelde en de daarin gelegen dorpen. In de gebiedsagenda van het grenspark vormt de Scheldekust in de gemeente Hulst een ontwikkelroute. In demografisch opzicht is sprake van vergrijzing en een teruglopend bewonersaantal. In alle kleine kernen staat de leefbaarheid en het voorzieningenniveau onder druk evenals in de rest van de gemeente en de stad Hulst. De leefbaarheid is hier volop in transitie.

Daarnaast heeft de ontpoldering van de Hedwigepolder ertoe geleidt dat veel sociale relaties binnen de diverse netwerken in het gebied zijn verstoord. Grenspark Groot Saeftinghe geeft hier antwoord op met een gebiedsagenda die voor een extra impuls moet zorgen voor de ecologische, maatschappelijk en economische waarde van de regio. Door middel van een horizontaal identiteitsgericht gebiedsproces wordt gewerkt aan een oplossing voor het geschetste probleem. Er zijn diverse gebiedsbijeenkomsten geweest op lokaal niveau waar alle betrokkenen mee konden praten over de verschillen en gemeenschappelijke delers die in het Grenspark, en in het bijzonder langs de Scheldekust, worden ervaren. Op grenspark- en dorpsniveau blijkt dat er een sterk lokaal DNA en eigenheid is, waardoor er per dorp andere nuances zijn in de gewenste aanpak van de problemen.

2

Het grenspark staat bekend om zijn drie-eenheid Haven, Natuur en Landbouw en de dorpen aan de Scheldekust zijn daar weer op hun eigenwijze aan verbonden. Deze projectaanvraag richt zich op het Scheldedorp Baalhoek en sluit aan bij onderstaande lopende POP3 LEADER projecten: Emmadorp: Zoet & Zout; Ossenisse en Kreverhille : Zoet & Zout; Walsoorden: Zoet & Zout; Uit de gebiedsconsultatie voor het Toeristisch Ontwikkelplan Hulst en project Versterk de Scheldekust is naar voren gekomen dat de noodzakelijke dijk voor veiligheid zorgt, doch onbedoeld een barrière vormt voor een optimale beleving van landschap en natuur. De uitdaging is om bewoners en bezoekers van de streek voor te lichten over de natuur en het landschap waarin zij zich begeven. Om dit mogelijk te maken is het verbeteren van de verbinding tussen de Westerschelde en de Scheldedorpen (Zout & Zoet) noodzakelijk.

Eenheid: Natuureducatie Zoet en zout verbinden Dijk is barrière Langs de grens van de Schelde Ossenisse & Walsoorden Kreverhille Natuurbeleving Schepen spotten

Verscheidenheid

“niet massaal”

“unieke schepenspotplaats”

“overzicht over het gebied”

“samenkomen”

“weidsheid”

“startpunt”

Emmadorp

Baalhoek

Verbondenheid: Verdronken land van Saeftinghe & Hedwigepolder

Natuureducatie

“hart van het Grenspark” “letterlijk op de grens”

“Leren over de natuur binnen en buiten de dijk” “natuurwaarden” “natuurbescherming” “betrokkenheid”

Deze eenheid in verscheidenheid wordt weer verbonden door een coherente huisstijl in het gebied te realiseren. Bij het passeren van de gemeentegrens is meteen duidelijk; we zijn in Hulst, het grenspark Groot Saeftinghe en langs de Scheldekust. Om te komen tot een goede aanpak gelden er een aantal voorwaarden: Zorg voor een zelfde look & feel in de uitvoering, waardoor de sterke verbondenheid in het gebied benadrukt wordt, ondanks de lokale uniekheden; Zorg voor een eenduidige promotie. Dit project zal ook aan bovenstaande voorwaarden voldoen. De ontwikkeling krijgt vorm vanuit het grensoverschrijdende samenwerkingsverband Grenspark Groot Saeftinghe en haakt aan op de netwerken van Geopark Schelde Delta en Havenland van de Haven van Antwerpen. Dit project vindt zijn oorsprong in het kader van de Toeristisch Economische Impuls Hulst en Grenspark Groot Saeftinghe. Met deze uitgangspunten in het achterhoofd is deze projectaanvraag geschreven. Het project wordt uitgevoerd in het dorp Baalhoek, gelegen langs de Scheldekust en in het Grenspark Groot Saeftinghe. Om het gebied aan te duiden in dit projectplan zal worden gesproken over de Scheldekust en/of het Grenspark.

3. Project

3 a. Wat is de huidige situatie Omschrijf de huidige situatie. Voeg – indien van toepassing - foto’s, kaarten of tekeningen toe van de uitgangssituatie als aparte bijlage bij uw aanvraag:

3

Sinds 2017 heeft de gebiedsontwikkeling in Oost-Zeeuws-Vlaanderen een grote vlucht genomen door het ontstaan van het Grenspark Groot Saeftinghe (GGS). Het gebied is uniek om de combinatie tussen landbouw, natuur en haven en is al sinds jaar en dag in ontwikkeling en haar landschap is aan verandering onderhevig. Daar zit gelijk ook de kracht van de regio, evenals de veerkracht en het ondernemerschap dat wordt gevormd door de “streekholders”. Zij zijn zich bewust van het verleden en acteren in heden met een belangrijke blik op de toekomst. De waardevolle Zeeuws-Vlaamse zeekleigrond van het Grenspark Groot Saeftinghe vormt een belangrijke basis voor alle producten die groeien en bloeien in het gebied. In dit grensoverschrijdende gebied komen haven, natuur en landbouw samen en worden thans velerlei projecten uitgevoerd die de samenhang op gebied van landschap, natuur, ontdekking en beleving vergroten. Om dit te bereiken, wordt gewerkt aan het opzetten van een onthaalstructuur door de aanleg van onthaalpoorten, aantrekkelijke fietsverbindingen en bijzondere attracties. In Bijlage 1 wordt deze lange, zorgvuldige periode van voorbereiding aan de uitvoering van dit project nader uiteengezet. Er wordt sinds 2017 (voor het project Versterk de Scheldekust) reeds door de Streekholders met de gemeente Hulst, de Provincie Zeeland en het Grenspark samengewerkt in een bottom-up benadering.

De uitdaging was om de mogelijke “negativiteit” in het gebied om te vormen naar een positieve gebiedsontwikkeling. In deze samenwerking stond voorop dat het gebied een sterk merk moest worden, met een spin-off voor de regio en in samenwerking met elkaar. Ofwel, door middel van een horizontale aanpak, in plaats van top-down vanuit de overheid. Met een horizontale aanpak wordt bedoeld dat alle belanghebbenden in het gebied van begin af aan betrokken zijn bij de ontwikkelingen en dat beslissingen altijd in overeenstemming worden genomen. Dit project is ontwikkeld samen met streekholders door middel van een identiteitsgerichte gebiedsaanpak om het gebied op een positieve manier te kenschetsen en te ontwikkelen. Samen met deze streekholders is een ontwikkeling in gang gezet. Door de verbinding met de streek en de horizontale aanpak, waarin de streekholders een leidende rol hebben, is een positiever toekomstbeeld ontstaan en kijken in ieder geval de streekholders op een positieve manier en vol enthousiasme naar de toekomst van het gebied. Dit project vormt samen met de drie in uitvoering zijnde projecten een belangrijke basis voor project Versterk de Scheldekust; de projecten haken in elkaar en sluiten tevens nauw aan bij het Natuurpakket Westerschelde, Grenspark Groot Saeftinghe en andere ontwikkelingen in het gebied.

De projecten zijn zo opgezet dat er maximale meerwaarde ontstaat voor het gebied als geheel.

4

Kreverhille Ossenisse

Emmadorp

Walsoorden

Baalhoek

Figuur 1: onderscheidend karakter Baalhoek t.o.v. partnerprojecten

Baalhoek Baalhoek is een buurtschap in Zeeuws-Vlaanderen, direct gelegen aan de zeedijk nabij Kloosterzande. De buurtschap ligt aan de Scheldeweg en de Kruispoldersedijk ten zuiden van de Westerschelde, ten noorden van Kruispolderhaven en ten oosten van Kruisdorp. Tegen de zeedijk aan ligt het Schor van Baalhoek. De naam Baalhoek komt van een oude pier met een veerdienst. Deze pier had de naam Ten Ballen. De pier is uiteindelijk in de Schelde verdwenen. In 2008 had de buurtschap 20 huizen en 50 inwoners. In de huidige situatie ervaren inwoners en bezoekers van Baalhoek dat de buurtschap onvoldoende verbonden is met de Schelde door een gebrek aan fysieke verbindingen: de dichtst bij zijnde dijkopgang ligt op ruime afstand buiten het dorp. De dijk vormt daarom een barrière die de bewoners weerhoudt om de natuur te ontdekken; een barrière die moet worden overwonnen door het aanleggen van fysieke verbindingen in de vorm van dijkopritten en dijktrappen.

5

3 b. Welk probleem wilt u aanpakken bij de uitvoering van uw project? Geef hier een korte toelichting met de context en noodzaak van het project: Probleem Uit onder andere het toeristisch ontwikkelingsplan van de gemeente Hulst en de gebiedsagenda Grenspark Groot Saeftinghe komen de volgende problemen naar voren die in het gebied spelen: Bewoners en bezoekers van de streek kennen het landschap en de natuur waarin ze zich begeven onvoldoende. De Scheldedijk en haar buitendijkse gebieden zijn Natura-2000 gebied, waar ieder jaar diverse vogelsoorten neerstrijken om te broeden. De inwoners van Baalhoek in het bijzonder zijn op zoek naar het verhaal en de natuurwaarden die zich in hun directe omgeving bevinden. Men is geïnteresseerd geraakt en wil hier meer over weten. Echter, in de huidige situatie zijn hier onvoldoende mogelijkheden voor door het gebrek aan fysieke verbindingen (dijkovergangen). In demografisch opzicht is sprake van vergrijzing en een teruglopend bewonersaantal. In alle kleine kernen staat het voorzieningenniveau en daarmee de leefbaarheid onder druk. In De regio heeft om die reden zeker behoefte aan een extra maatschappelijke en economische impulsen. Tevens spelen in het gebied ook alle opgaven van deze tijd op gebied van klimaat en biodiversiteit. Hulst is een plattelands gemeente met veel landbouw.

Hier liggen bijvoorbeeld de opgaves voor meer kringloop landbouw, het verkorten van de ketens, verzilting en een te kort aan zoetwater. Het verkorten van de ketens kan bijvoorbeeld door het zichtbaarder maken van streekproducten. Deze producten én hun producenten vormen het verhaal en de identiteit van de regio en zijn intrinsiek verbonden met het lokale landschap en de natuur. Daarnaast is in deze grensregio, het Linieland van Waas en Hulst, al jaren veel sociale onrust vanwege de ontpoldering van de Hedwige- en Prosperpolder en de uitbreidingen van de Haven van Antwerpen. De uitgevoerde en de nog geplande fysieke maatregelen zorgen ervoor dat veel sociale relaties binnen de diverse netwerken zijn verstoord. Aanpak: streekholders aan zet voor de Scheldekust Speciaal voor de inwoners en belanghebbenden van de Scheldekust heeft de gemeente Hulst in samenwerking met de Provincie Zeeland (Grenspark Groot Saeftinghe) meerdere bijeenkomsten gedurende de (nog steeds doorlopende) gebiedsconsultatie georganiseerd. Met elkaar zijn vraagstukken en ideeën opgehaald en was het de uitdaging om deze uit te werken en waar mogelijk te verbinden.

6

Wat zijn langs de Westerscheldekust van Hulst de opgaven, thema’s of uitdagingen van deze tijd? Wat zijn de wensen van de bewoners en wat vinden zij dat er beter kan? Waar kunnen we verbindingen leggen en hoe kunnen we samen een toeristische en economische en tegelijkertijd ook een leefbaarheidsimpuls tot stand brengen? Samen is er uitgebreid en in een open dialoog nagedacht over de toekomst en leefbaarheid van onze Scheldekust, hoe we het verhaal van het landschap en de natuur beter tot ons kunnen nemen en hoe we daarmee de binding met de streek kunnen versterken. De enthousiaste en tegelijk nuchtere kijk van de streekholders heeft gezorgd voor verrassende en bijzondere ontwerpen. Uit de gebiedsconsultatie kwam naar voren dat de noodzakelijke dijk onbedoeld een barrière vormt voor de beleving van landschap en natuur. Tijdens verschillende schetssessies, onder begeleiding van het projectteam (gemeente en grenspark), is uitgebreid met bewoners en overige stakeholders/streekholders gesproken over een door de architect getekend aan de toekomst van de dorpen. Dit heeft per Scheldedorp geleid tot een geprioriteerde wensen- en actiepuntenlijst voor de Scheldekust. De verschillende Scheldedorpen zijn bij de ontwikkelingen betrokken. Hieruit zijn de drie lopende projecten (Emmadorp, Ossenisse & Kreverhille, Walsoorden) voortgekomen.

Onderhavig project Baalhoek sluit hierbij aan vanuit haar eigen natuureducatieve invalshoek. Gezamenlijk bieden de vier projecten maximale meerwaarde aan de gebiedsontwikkeling. Deze aanvraag richt zich zoals gezegd op Baalhoek:

Baalhoek

Baalhoek Ook in Baalhoek zijn gebiedsconsultaties en schetssessies geweest met de bewoners en andere betrokkenen. Uit deze sessies zijn de volgende ambities vastgesteld: De overkoepelende ambitie van de streekholders is het ontdekken van de natuur en haar waarden leren kennen. Hieruit vloeien de volgende prioriteiten voort: Aangegeven prioriteiten Omschrijving

7

1

Natuureducatie en bewustwording Band bewoners en natuur: de dijk Vergroening en biodiversiteit

2 3

- Opzetten natuureducatienetwerk - Aanleg dijkopritten en dijktrappen - Diverse rustpunten aangekleed met bankjes, picknicktafels, vuilnisbakken, infoborden en fietsenrekken - Inzaaien van bloemenweides en streekeigen, oude ras, hoogstamfruitbomen - Plaatsen van een bijenhotel en nestkastzuil

Natuureducatie De prioriteit ligt dus op het ontdekken van de natuur en haar waarden leren kennen, ofwel de band tussen bewoners en natuur aanhalen en versterken. Door het wegnemen van de barrière en de integratie van Baalhoek in het buitendijkse gebied, kunnen bewoners en bezoekers worden voorgelicht over landschap en natuur. Belangrijk is bewustwording creëren bij inwoners en bezoekers over bijzondere flora en fauna, c.q. Natura-2000 doelstellingen. Het resultaat hiervan is dat zowel inwoners als bezoekers weten dat de Scheldekust een uniek estuarien gebied is. Zij zien aanwezige (en kwetsbare) flora en fauna als meerwaarde voor het gebied en gaan hier ook als zodanig mee om. Hiertoe zal een educatie- en belevingsnetwerk worden opgezet, waarin de bewoners van het dorp zullen participeren. Het netwerk zal worden geleid door IVN Natuureducatie en de Provincie Zeeland, waarbij IVN een belangrijke, voorlichtende rol zal hebben. Tevens zal de lokale natuurvereniging “Natuur met Steltkluut” participeren in het netwerk. Centraal uitgangspunt binnen netwerk is om zoveel mogelijk aan te sluiten bij reeds bestaande overlegvormen en – structuren in het grenspark, zoals de werkgroepen van Versterk de Scheldekust. Stap 1: informatie verzamelen Om een uitvoeringsplan te maken, is het in de eerste instantie nodig om inzicht te krijgen in: 1. Wat zijn huidige verstoringsbronnen? 2.

Welke doelsoorten zijn van belang voor welke plek? 3. Wat is het gewenste gedrag? Om deze info op te halen, voert IVN gesprekken met de streekholders (bewoners) en belangenorganisaties, zoals Rijkswaterstaat, waterschap Scheldestromen, Provincie Zeeland (afd. Natuur), Steltkluut, HZL en DMP. Stap 2: planvorming Met deze informatie als uitgangspunt wil IVN Natuureducatie in afstemming met betrokken partners komen tot een plan om de genoemde doelen in samenspraak met inwoners en andere belanghebbenden te realiseren. Stap 3: uitvoering Bij het creëren van bewustwording over bijzondere flora en fauna beschikt IVN over een ruime mix aan instrumenten om in te zetten. Voorbeelden (met afbeelding ter illustratie) zijn: -

Educatie en voorlichting in de vorm van laagdrempelige bijeenkomsten gericht op beleving van het gebied voor verschillende doelgroepen;

8

-

Fysieke ingrepen in het landschap die verstoring op kwetsbare doelsoorten zoveel mogelijk reduceren of waarmee de habitat verbetert;

-

Geslaagde praktijkvoorbeelden uit andere gebieden, zoals het Nationaal Park Oosterschelde.

9

Het op te stellen educatieve programma voorziet in een verbreding naar het onderwijs in het gehele Grensparkgebied. Vergroening De interesse van de bewoners in het lokale landschap en natuur vertaalt zich naar de wens tot meer vergroening en een verhoging van de natuurwaarden, biodiversiteit en leefbaarheid in Baalhoek zelf. Om deze wens tot uitvoer te brengen zijn er diverse schetssessies geweest met de bewoners, architect en andere betrokkenen. Naast de gewenste vergroening is bij het maken van de schetsen ook rekening gehouden met de verbetering van verkeersveiligheid in het dorp en het inpassen van Baalhoek in de belevingsroute langs de Scheldekust. Dit heeft geresulteerd in enkele aanpassingen in de verkeerssituatie en het creëren van rustplaatsen voor fietsers en wandelaars. Zie onderstaande afbeelding voor een greep uit de schetsen. In Bijlage 2 Ontwerpschetsen vergroening Baalhoek zijn alle ontwerpschetsen opgenomen.

10

Aansluiting op belevingsroute De ambitie van het overkoepelende Versterk de Scheldekust project is het realiseren van een belevingsroute langs de Scheldekust, over en om de dijk. Echter, fietsers en wandelaars worden in de huidige situatie ontmoedigd om Baalhoek aan te doen vanaf het tracé op de dijk. Anderzijds missen passanten die weldegelijk de moeite nemen om het dorp aan te doen een aanzienlijk deel van het dijktracé, doordat er in Baalhoek zelf geen overgang is en zij gebonden zijn aan de binnendijkse route. De inpassing van Baalhoek in de belevingsroute zal dan ook bestaan uit het verleggen van het fietspad van buitendijks naar binnendijks; dit op verzoek van de bewoners/streekholders. Op die manier worden de Natura-2000 waarden beter beschermd. Specifiek een aantal broedplaatsen van beschermde vogels worden op die manier beter beschermd. Dit onderdeel zal ook worden uitgelicht in het educatieve programma. In onderstaande afbeelding is de verlegging van het fietspad (rood) weergegeven ten opzichte van het huidige tracé (geel) dat op de dijk loopt.

11

De inpassing van Baalhoek in de belevingsroute is dus van belang voor het dissemineren van de natuureducatie aan bezoekers van het gebied. Door verschillende rustpunten met gepaste aankleding in Baalhoek te creëren, ontstaan plekken waar bezoekers en bewoners zich binnendijks kunnen onderdompelen in de natuur en hier meer over kunnen leren, zónder daarbij de natuurwaarden te veronachtzamen. Het plan is om deze rustpunten aan te kleden met onder andere bankjes en picknicktafels in combinatie met het inzaaien van bloemen en het aanplanten van streekeigen bomen. De activiteiten die worden uitgevoerd vinden dus aansluiting bij de drie andere POP3 LEADER projecten van Emmadorp, Walsoorden en Ossenisse & Kreverhille; Baalhoek is de ontbrekende parel aan het parelsnoer langs de Scheldekust. Gezamenlijk dragen de projecten bij aan de rode draad tussen de Scheldedorpen waar het totale project Versterk de Scheldekust op aansluit:

12

3 c. Omschrijving van de projectdoelstelling Omschrijf de doelstelling. Omschrijf hieronder wat u met het project wilt bereiken en hoe dit bijdraagt aan het beleidsdoel uit het openstellingsbesluit van deze regeling: Dit project dient meerdere doelen op zowel lokaal (Baalhoek) als regionaal (Versterk de Scheldekust) niveau. De hoofdambitie is het ontdekken van de natuur en bewustwording mogelijk maken. Hiervoor dient Baalhoek te worden verbonden met haar buitendijkse natuurlandschap. Dit betekent eveneens de inpassing van het dorp in de belevingsroute langs te Scheldekust, waarmee het project aansluit op de regionale doelstelling “creëren van een rode loper langs de Scheldekust in de vorm van een belevingsroute”. Andere regionale doelstellingen “sociale samenhang versterken in het gebied” en “economische en toeristische impuls creëren” gelden ook voor dit project. Echter, in Baalhoek is, op basis van de wens van de bewoners, natuureducatie het vertrekpunt vanwaaruit alle overige activiteiten zich ontplooien. Dit heeft geresulteerd in de volgende acties: Opgaven Het ontdekken van de natuur en bewustwording mogelijk maken

Doelstellingen Landschap- en natuurbeleving

Bewoners bewust maken van het landschap en natuur waarin zij leven Samenhang tussen Scheldedorpen versterken In kleine kernen staat voorzieningenniveau onder druk Tegengaan vergrijzing en terugloop bewonersaantal Structurele versterking van de lokale economie

Sociale samenhang versterken in het gebied Economische en toeristische impuls creëren

Acties Inpassing van Baalhoek in de belevingsroute langs de Scheldekust d.m.v. aanleggen van dijkovergangen. Opzetten van een natuureducatienetwerk.

Gebruik van de VDSK huisstijlelementen. Realisering van vergroening en plaatsen van gewenste voorzieningen als bankjes, picknickplaatsen etc.

Aandacht creëren voor lokale producenten van streekproducten door verbindingen te leggen met het omliggende land.

Deze acties in het gebied hebben een blijvend en duurzaam karakter en dragen bij aan de ontwikkeling van het Grenspark. Er wordt eenheid gecreëerd, echter zonder de unieke identiteit van de Scheldedorpen en het grenspark aan te tasten. Om te voorkomen dat er verzand wordt in allerlei kleine projectjes en initiatieven, waarbij de samenhang ontbreekt, is ervoor gekozen om door middel van een aantal grote impulsen de aantrekkelijkheid van het gebied zichtbaar te vergroten. Baalhoek is in die zin een logische aansluiting op de reeds lopende projecten. Bottom-up Dit project is geen project met een vooraf vastgelegde kop en staart. Het is meer een beweging oftewel een netwerk opbouwen: mensen en organisaties verbinden om in gezamenlijke kracht te kunnen organiseren en bouwen. De hoeksteen voor het opbouwen van het netwerk is het natuureducatienetwerk, waarin streekholders samenkomen, verbinden en wat leren over landschap en natuur. Doordat de bewoners van Baalhoek worden betrokken bij het project ontstaat er een gezamenlijk verantwoordelijkheidsgevoel, waarmee de instandhouding van de resultaten is geborgd. Om het netwerk langs de Scheldekust (en in het Grenspark) goed te kunnen laten functioneren en de vitaliteit en effectiviteit ervan te kunnen vergroten, wordt er gewerkt met het model Netwerk Canvas, waarbij gedurende het traject diverse momenten zijn om bij te sturen.

Het werken aan een netwerk is dus leidend. Bijdrage aan LEADER De gemeente Hulst krijgt met de ontwikkeling van de Scheldekust sterke belevingswaarde. De genoemde educatieve, ecologische, maatschappelijke en economische kansen zijn alleen effectief te benutten vanuit een integrale en horizontaal gerichte gebiedsbenadering. Voor de feitelijke uitvoering blijven allereerst de lokale actoren verantwoordelijk, maar het is zaak om

13

synergie te creëren, dat wil zeggen om lokale initiatieven en projecten zodanig uit te voeren dat maximale meerwaarde ontstaat. 3 d. Geef hieronder een beschrijving van uw project Beschrijving van de inhoud van het project (maximaal 1 A4). Als u meer ruimte nodig heeft kunt u een extra bijlage met projectinformatie meesturen. Ook eventuele andere bijlagen met ondersteunende info (bv kaarten). De bewoners van Baalhoek hebben in de gebiedsconsultaties aangegeven welke prioriteiten zij geven aan de ontwikkelingen in en rondom het dorp. Hieruit zijn drie prioriteiten uitgekomen: 1. Natuureducatie en bewustwording; 2. Band bewoners en natuur: de dijk; 3. Vergroening en biodiversiteit. Dit project richt zich op het versterken van de band tussen bewoners en hun leefomgeving, dat wil zeggen het buitendijkse Natura-2000 gebied. Dit moet gestalte krijgen door middel van het natuureducatienetwerk. Hiervoor is wel de verbinding van het dorp met de Schorren van Kruispolderhaven (onderdeel van het Verdronken Land van Saeftinghe) nodig, waarmee het dorp wordt ingepast in de belevingsroute langs de Scheldekust. Hierbij wordt in de uitvoering aansluiting gezocht bij de lopende LEADER projecten van Emmadorp, Walsoorden en Ossenisse & Kreverhille. Dit uit zich bijvoorbeeld in het gebruik van een gezamenlijke huisstijl voor elementen als bankjes, infoborden en bewegwijzering.

De genoemde prioriteiten moeten gestalte krijgen middels de uitvoer van het volgende: -

Opzetten van natuureducatienetwerk; Aanleggen dijkopritten en dijktrappen en verbeteren van bestaande overgangen; Realiseren van diverse rustpunten aangekleed met bankjes, picknicktafels, vuilnisbakken, infoborden en fietsenrekken; Inzaaien van bloemenweides en aanplanten streekeigen, oude ras, hoogstamfruitbomen; Plaatsen van een bijenhotel en nestkastzuil.

Sociale structuurversterking Samen met de streekholders “verder” werken aan het al opgebouwde netwerk door het formaliseren van het natuureducatienetwerk. Dit betekent werken vanuit de identiteit van Baalhoek (landschap en natuur) om de sociale relaties te versterken en zo dus de leefbaarheid vergroten door het verbinden van lokale educatieve, ecologische, maatschappelijke en economische en duurzame ideeën en initiatieven. 3 e. Uitvoering en realisatietermijn Beschrijf de projectactiviteiten per te onderscheiden fasen. Noem per activiteit de beoogde starten einddatum en het beoogde resultaat van deze activiteit: Fase Activiteit Start- en Resultaat einddatum Landschap- en Natuureducatie en 1-1-2023 t/m 1. Natuureducatienetwerk natuurbeleving bewustwording 31-12-2024 opgebouwd. Band bewoners en 1-1-2023 t/m 2. Dijkopritten en -trappen natuur: de dijk 31-12-2024 aangelegd. Vergroening en 1-1-2023 t/m 3. Rustpunten gecreëerd en biodiversiteit 31-12-2024 aangekleed. 1-1-2023 t/m 4. Bloemenweides ingezaaid 31-12-2024 en fruitbomen aangeplant. 1-1-2023 t/m 5. Bijenhotel en nestkastzuil 31-12-2024 geplaatst. Sociale samenhang Participatie via het 1-1-2023 t/m 6. Diverse bijeenkomsten versterken in gebied (digitaal) platform van 31-12-2024 georganiseerd. het Grenspark en grensparkentiteit 3 f.

Omschrijf de meetbare resultaten van uw project Omschrijf wat de concrete resultaten en producten zijn na afloop van het project: Zie resultaten onder paragraaf 3e.

14

3 g. Meting resultaten Op welke wijze worden de resultaten getoetst/gemeten? Geef aan hoe u de doelstelling(en) en projectresultaten gaat meten: Omschrijving resultaat Wijze van meten/toetsen Fysieke objecten en uitvoeringsmaatregelen Plaatsing gerealiseerd / foto’s beschikbaar / offertes/opdrachten en betaalbewijzen Communicatieve uitingen en bijeenkomsten Nieuwsberichten / uitingen op social media / uitnodigingen / deelnemerslijsten / bewijsexemplaren worden te beschikking gesteld 3 h. Risico’s en randvoorwaarden Hier kunt u uitwerken wat de risicofactoren op het niet behalen van de projectdoelstellingen zijn en beschrijf de aanpak om potentiele (negatieve) impact te beperken: De betrokkenheid van de streekholders (inwoners, ondernemers, dorpsraden, verenigingen, provincie, etc.) Als de omgeving niet meer wordt meegenomen tijdens het “horizontale proces” om het project verder te ontwikkelen en uit te voeren dan wordt het al verkregen draagvlak aangetast. Dit draagvlak is noodzakelijk om de continuïteit van het project te waarborgen en in stand te houden. De aanvrager ondervangt dit door alle stakeholders/streekholders te betrekken d.m.v. (thema)bijeenkomsten, nieuwsbrieven etc. en door intensieve betrokkenheid van het grensparkteam (Provincie Zeeland) in de uitvoering. -

Financiering van de projecten moet op orde zijn; er zijn NPW-gelden beschikbaar, deze moeten concreet worden gealloceerd aan dit project. De diverse colleges hebben inmiddels het besluit genomen, waarmee dit is geborgd.

-

Belangrijke partner is het waterschap. Met het waterschap is een goede samenwerking nodig om dit project te kunnen realiseren in verband met de werkzaamheden op/aan de dijk. Bestuurlijk overleg is gestart en dient te worden gecontinueerd.

-

Als de projectdoelstellingen niet worden gehaald dan heeft dit tot gevolg dat de natuureducatieve en sociaaleconomische impuls niet kan plaatsvinden. Door minder bezoekers/toeristen naar Scheldekust (en daarmee naar Baalhoek) wordt de economische ontwikkeling beperkt. Daarnaast ontstaat er wellicht teleurstelling/vermindering van draagvlak bij de streekholders wat de leefbaarheid niet ten goede komt. De aanvrager zal evaluatiemomenten inplannen om de plannen bij te sturen / aan te passen (GO/NO GO beslissingen) en eerder genoemd model/canvas gebruiken.

De risico’s zullen worden ondervangen door periodiek overleg met de dorpsbewoners, ondernemers, provincie en het waterschap. Er is al intensief contact met de provincie over de uitvoering van het project en de besteding van de NPW-middelen. Ook is er al bestuurlijk overleg met het waterschap over dit project en de gewenste samenwerking.

4. Maatregel specifieke vragen

4 a. Vergunningen en ontheffingen Geef aan welke wettelijke vergunningen voor de uitvoering van het project zijn vereist, en of deze al voorhanden dan wel tijdig (passend in de tijdsplanning) beschikbaar zijn: Er zijn voor de realisatie van de diverse acties zoals nu voorzien een aantal vergunningen vereist. De vereiste vergunningen zijn tijdig (passend in de tijdsplanning) beschikbaar. 4 b. Draagvlak bij de gemeentelijke overheid Geef aan of en met welke functionarissen van de betrokken gemeente(n) u contact over het project heeft gehad waaruit blijkt dat de gemeente het project inhoudelijk ondersteunt: De gemeente Hulst is aanvrager van onderhavige subsidie. De Provincie Zeeland (grensparkteam) is nauw betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van alle trajecten die gaande zijn in het gebied.

15

Binnen de gemeente Hulst zijn de Hedwigepolder, Perkpolder en de buitendijkse projecten onderdeel van het NPW-pakket. Naast de natuurontwikkeling werkt het NPW-team mee aan diverse andere ontwikkelingen met bredere opgaven en doelen, zoals Regionale Impuls Hulst en Grenspark Groot Saeftinghe. De gemeente Hulst en de provincie Zeeland hebben medewerkers en middelen ter beschikking gesteld om de Scheldedorpen te ontwikkelen. De LEADER subsidie versnelt de ontwikkeling en vergroot het bereik, meer initiatieven kunnen worden uitgevoerd met LEADER subsidie.

4 c. Indien er sprake is van investeringsregeling: negatieve omgevingseffecten Beschrijf of uw investering kan leiden tot negatieve omgevingseffecten. Motiveer waarom dit wel of niet het geval is. Indien u vergunningsplichtig bent, stuur dan de verkenning naar mogelijke omgevingseffecten of de aanvraag van de vergunning mee: n.v.t.

5. Selectiecriteria

Beschrijf hieronder hoe uw project bijdraagt aan de selectiecriteria van de betreffende maatregel. 5 a. Bijdrage aan selectiecriterium Het project draagt bij aan de LOS-doelen Beschrijf en motiveer aan welke van de onderstaande doelen het project invulling geeft: o (Landbouw) Producten uit Zeeuws-Vlaanderen o Lerend werken o Zorg voor de streek Vrijetijdseconomie maakt deel uit van bovenstaande doelen. Vrijetijdseconomie Toerisme is bij uitstek een samengesteld product. Het bestaat traditioneel uit de aspecten vervoer, verblijf en vermaak. De sector biedt dit ten dele zelf, maar werkt meer dan welke sector ook samen met andere sectoren en het landschap zelf. Denk hierbij aan sport, cultuur, natuur, zorg, gezondheid & vitaliteit, industrie, water, landbouw, visserij, culinair, media, etc. Vanuit dit perspectief gezien vormt toerisme & recreatie een rode draad binnen deze Lokale Ontwikkelingsstrategie (LOS) en is er een directe verbinding met de 3 gekozen thema's: 1. Producten uit Zeeuws Vlaanderen! 2. 'Lerend werken' 3. Zorg voor de streek! De rode draad tussen alle bovenstaande thema’s is de vrijetijdseconomie (toerisme en recreatie). “Bovenal moet ingezet worden op het versterken van bestaande kwaliteiten.

Geen nieuwe overdonderende attractie(s) maar het versterken en verbinden van onze belangrijkste trekker: de Noordzeekust, de oevers van de Westerschelde en het groene, gevarieerde binnenland.” De versterking van de Scheldekust leidt de versterking van bestaande structuren, zowel bebouwd als landschappelijk, tot een vergroting van de toeristische en recreatieve waarde van het gebied. In Zeeuws-Vlaanderen zijn de meeste toeristen gericht op de Noordzeekust en de “grote steden” zoals Hulst, Sluis, Knokke, Gent en Brugge voor het dagtoerisme. De aantrekkingskracht van deze plekken is het bruisende karakter en de bourgondische sfeer. Anderzijds kenmerkt de Scheldekust, en Baalhoek in het bijzonder, zich door haar rust, landschap en natuur met bijzondere flora en fauna. Door dit onderscheidende karakter toeristisch te versterken, worden kansen gecreëerd om nieuwe arrangementen en samenwerkingsverbanden te vormen. Meer dagtoerisme resulteert in meer werkgelegenheid, voor onder andere horeca en winkels. Werkgelegenheid is nodig om ontgroening en daarmee versterkte vergrijzing tegen te gaan en voorzieningen in het gebied te behouden. Producten uit Zeeuws Vlaanderen!

16

•

De doelstelling van de LOS:”… in lijn met het thema producten…Het leggen van verbindingen tussen de kernkwaliteiten van de regio, zoals natuurontwikkeling koppelen met landbouw, of het verder versterken van gezichtsbepalend Zeeuws-Vlaanderen zowel in de bebouwing als in de ruimtelijke landschappelijke kwaliteit, speelt hierin een belangrijke rol.”

De Scheldedijk trekt mensen zoals vissers, strandtoeristen, landschap- en natuurliefhebbers, fietsers en wandelaars. De zeedijk wordt door dit project een belevings-as waar je van de ene naar de andere ankerplaats (Scheldedorp) kunt gaan langs een interessante route. De belevingspunten zijn de schakels tussen de ankerplaatsen. Het zijn kleinschalige recreatieve elementen, zoals bijzondere rustpunten, informatiepunten of uitkijkpunten. Vanaf de zeedijk als belevings-as kan ook de verbinding opgezocht worden met het agrarische achterland, zowel in routes als verhalen of met streekproducten. De ontwikkeling van bijzondere producten en diensten (streekproducten, agrotoerisme, excursies, educatie en zorg) en het opzetten van korte ketens, waarbij de opbrengstmarges voor de boeren op hun producten toenemen (eigen verwerking, verkoop aan huis, gezamenlijke vermarkting en distributie) krijgt een stimulans. Hiermee wordt aangehaakt aan de ontwikkeling van een streekmerk voor het grenspark. Onder het streekmerk komen de streekproducten te vallen die ook aan de Scheldekust worden gebruikt en ingezet. Met de uitvoering van het project wordt het gezichtsbepalende karakter van de Scheldekust binnen in de gemeente Hulst versterkt. Het project richt zich op zowel de kern, de verbinding met de vesting Hulst en (de verbinding met) het omliggende land.

Door de samenwerking tussen de Gemeente Hulst en andere betrokken partijen worden nieuwe verdienmodellen ontwikkeld. Zorg voor de streek! • De doelstellingen van de LOS: o Om oplossingen te bieden voor het afnemen van voorzieningen, door in eigen streek te zorgen voor slimme samenwerking, het mobiliseren van vrijwilligers en het koppelen van jong aan oud. o speciale aandacht schenken aan (her)gebruik van cultuurhistorisch erfgoed, zoals waardevolle boerderijen of kerkgebouwen, want die hebben een grote gevoelswaarde: ‘een dorp zonder kerk is als een kudde zonder herder’. De activiteiten richten zich op verschillende doelgroepen. Vanzelfsprekend op de eigen bevolking (deze groep staat immers aan de basis van het project), maar ze hebben ook een grote aantrekkingskracht op regiobewoners en toeristen en zijn daardoor van wezenlijk belang voor de leefbaarheid in Baalhoek en de instandhouding van voorzieningen. Belangrijk is te benadrukken dat de aantrekkingskracht van Baalhoek onderscheidend is van de andere Scheldedorpen. In Baalhoek wordt namelijk vooral ingezet op landschapsbeleving en natuurwaarden. Fietsers en wandelaars wanen zich in een omgeving waar “minder beweging” is dan in nabije recreatiegebieden en kunnen zich daarom volledig onderdompelen in de natuur.

Met het aantrekken van toeristen en recreanten wordt tevens een stimulans gecreëerd om de te realiseren voorzieningen in stand te houden.

‘Lerend werken’ •

De doelstelling van de LOS: o er zijn kansen op opleiding en inkomen geschapen voor jongeren in het gebied. Daarmee zijn indirect de voorzieningen en werkgelegenheid op peil gehouden.

De hoeksteen van dit project is natuureducatie en bewustwording. Het op te zetten natuureducatienetwerk zal open staan voor lokale en regiobewoners en voorziet in een verbreding naar het onderwijs in het gehele Grensparkgebied. In de triple helix zoeken de samenwerkingspartners in het gebied (onder andere IVN Natuureducatie, Steltkluut, gemeente Hulst, Provincie Zeeland, waterschap Scheldestromen, Rijkswaterstaat, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven) naar nieuwe verbindingen met de praktijk. In dit gebied kan dit een impuls beteken voor de kwaliteit van het onderwijs, een betere aansluiting op de arbeidsmarkt geven en het onderwijs meer in pas brengen met actuele technische en economische ontwikkelingen (innovatie) die in het gebied plaatsvinden. Dit wordt zo ook benoemd in de Projectfiche Regio Deal ‘Zeeuwen zelf aan zet’.

17

Daarnaast zorgen de diverse ontwikkelingen binnen dit project op zichzelf al voor (tijdelijke) werkgelegenheid, bijvoorbeeld in de bouw en aanleg. Of op kleinere schaal in bijvoorbeeld de catering van bijeenkomsten en evenementen. Door plaatselijke aannemers en leveranciers te betrekken bij het proces, kan niet alleen de lokale economie een impuls krijgen, maar wordt ook de sociale betrokkenheid vergroot. Dit is weliswaar een tijdelijk effect, maar het kan mogelijk een vliegwielfunctie krijgen voor een meer structurele versterking van de lokale economie, waardoor er kansen ontstaan voor opleidingen en inkomen voor jongeren en daarmee de voorzieningen en werkgelegenheid op peil worden gehouden. 5 b. Bijdrage aan selectiecriterium Het project past binnen de LEADER-werkwijze Beschrijf en motiveer hoe het project invulling geeft aan de met LEADER beoogde effecten, aan de hand van de onderstaande criteria: o o

o o o o

de bottom-up aanpak/draagvlak. innovativiteit Samenwerking /netwerk opbouw Publiek private partnerschap integrale aanpak, Multi sectoraal overdraagbaarheid

1. De bottom-up aanpak/draagvlak Met de inwoners van Baalhoek zijn door de gemeente Hulst en Provincie Zeeland (vanuit het project Grenspark Groot Saeftinghe) meerdere bijeenkomsten georganiseerd. De opgave was om in een horizontaal proces vraagstukken en ideeën te jutten en deze te formuleren en waar mogelijk te verbinden. Wat zijn in Baalhoek de opgaven, thema’s of uitdagingen van deze tijd? Wat zijn de wensen van de bewoners en wat vinden zij dat er beter kan? Waar liggen dan de verbindingen of verbanden? De laatste jaren is intensief samengewerkt met een groep streekholders en is er gewerkt aan de sociale cohesie en het toekomstbestendig maken van de leefomgeving. Het opwaarderen van Baalhoek, als onderdeel van het project Versterk de Scheldekust, van de Regionale Impuls Hulst (toeristische en economische impuls) en Grenspark Groot Saeftinghe en als ontwikkelings-as in de gebiedsagenda. Tijdens verschillende sessies, onder begeleiding van het projectteam, is uitgebreid gesproken door en met de inwoners van het gebied over de toekomst van het dorp. Dit heeft geleid tot de genoemde geprioriteerde wensen- en actiepuntenlijst voor Baalhoek. Aan de hand van deze lijst is enerzijds het plan vastgesteld om een natuureducatienetwerk op te zetten.

Anderzijds hebben de bewoners en een architect een ontwerp opgesteld voor het inpassen van Baalhoek in de belevingsroute (verleggen fietspad) en de vergroening van het dorp. Genoemde ideeën, uitdagingen en opgaven hebben een samenhangende plek gekregen, waarbij de band bewoners en natuur centraal staat en de identiteit van Baalhoek en het grenspark (mede) leidend zijn geweest. 2. innovativiteit In het licht van de overige Versterk de Scheldekust projecten uit de innovativiteit van Baalhoek zich in het feit dat het vertrekpunt hier natuureducatie en bewustwording is. De band tussen bewoners en natuur aanhalen, bezoekers voorlichten over landschapsbeleving en natuurwaarden en het leren spotten van diverse soorten vogels en hun broedplaatsen; allemaal zaken waarin Baalhoek zich zal onderscheiden van de andere Scheldedorpen. Deze educatieve insteek versterkt de binnen- en buitendijkse kwaliteiten van het dorp, legt verbindingen hiertussen en koppelt deze aan de natuurhistorische identiteit van het gebied. Tevens is het project een voorbeeld van sociale innovatie. In de ontwikkeling van het overkoepelende project Versterk de Scheldekust verschuift de rol van overheid als initiatiefnemer en trekker naar een rol waarin de overheid participeert (overheidsparticipatie) en ruimte maakt voor mensen met goede initiatieven en hen ondersteunt met uitdagend beleid.

Zo ook in Baalhoek, waar het de bewoners zelf zijn geweest die hun wens om meer over de natuur te leren, hebben vertaald naar de concrete actie tot het opzetten van een

18

natuureducatienetwerk in samenwerking met onder andere IVN Natuureducatie en de lokale natuurvereniging. Daarnaast zal op verzoek van de bewoners het fietspad worden verlegd van buitendijks naar binnendijks en hebben zij een doorslaggevende stem gehad in het vergroeningsontwerp dat door co-creatie tot stand is gekomen. De bottom-up aanpak is in die zin ook innovatief. 3. Samenwerking /netwerk opbouw In het voortraject voor het project is samenwerking gezocht met de verschillende stakeholders. Verschillende organisaties, bedrijven, overheden en burgers hebben zich als partner aangesloten bij het netwerk. De huidige deelnemende partners worden op meerdere manieren nauw betrokken bij de projecten. Zo worden ze uitgenodigd voor de brede bijeenkomsten, ontvangen een nieuwsbrief, sluiten ze aan in werkgroepen en leveren ze input voor de gezamenlijke acties. Netwerkopbouw Speciaal voor de inwoners en belanghebbenden van Baalhoek heeft de gemeente Hulst in samenwerking met de Provincie Zeeland meerdere bijeenkomsten georganiseerd. Met elkaar zijn vraagstukken en ideeën opgehaald en was het de uitdaging om deze uit te werken en waar mogelijk te verbinden. Prioriteit nummer één van dit project is het opzetten van een natuureducatienetwerk. De bewoners wensen hiermee hun kennis en bewustwording over de natuur te vergroten, maar ook de sociale cohesie in het dorp te versterken.

Dit project behelst het verder (uit)bouwen van het netwerk en/of coalities om gezamenlijk een plan van aanpak te maken en er voor zorgen dat natuureducatie en bewustwording wordt gerealiseerd: “Het Doen”. Tevens wordt op verzoek van de bewoners het fietspad verlegd en hebben zij samen met een architect een vergroeningsontwerp opgesteld voor Baalhoek. Genoemde ideeën, uitdagingen en opgaven hebben een samenhangende plek gekregen, waarbij de identiteit van Baalhoek en het gebied (mede) leidend is geweest. Om de uitvoering te versnellen en meerdere resultaten te behalen is de LEADER bijdrage onmisbaar. Leefbaarheid Dit project zorgt voor natuurbewustwording, vergroening van en verbeterde voorzieningen in Baalhoek. Door dit project verbetert de aantrekkelijkheid en aantrekkingskracht van Baalhoek op natuur-toeristisch gebied. Dit geeft een permanente/structurele impuls voor recreatie en toerisme in de streek.

Hierdoor draagt het project bij aan een betere: • sociale cohesie van Baalhoek: o betrokkenheid van bewoners bij natuureducatienetwerk • leefbaarheid voor de inwoners van Baalhoek: o verbeteren beschikbaarheid en bereikbaarheid voorzieningen, behouden en versterken eigen identiteit, duurzaam versterken van de toeristisch recreatieve sector, kansen voor jongeren Rolbeschrijving en verantwoordelijkheden Om de verantwoordelijkheden en taken voor een ieder helder te hebben is er een organisatiestructuur opgezet voor de ontwikkeling van het gebied. Zie onder kop 5c de organisatiebeschrijving. 4. Publiek private partnerschap Zoals hierboven reeds aangegeven is het project een intensieve samenwerking tussen private partijen (natuur- en milieuorganisaties, burgers etc.) en overheden (gemeente Hulst en de Provincie Zeeland, waterschap, etc.). Het project wordt uitgevoerd op het grondgebied van de gemeente Hulst. De gemeente Hulst werkt nauw samen met alle stakeholders binnen het gebied. In het gebied zijn burgers (de “streekholders”) betrokken bij de ontwikkelingen. Zij zetten zich met liefde en hart voor de streek in voor het gebied. Actieve participanten die eigenaarschap tonen voor de streek en haar identiteit. Doel van het project is om juist de eigenheid van het gebied te versterken, uit te bouwen en nieuwe verbindingen te leggen. Stimulering publiek private samenwerking

19

Een uitgangspunt voor de gebiedsontwikkeling is dat deze niet volledig afhankelijk wordt van publiek geld, maar dat er ook publiek-privaat of volledig privaat geïnvesteerd wordt. Dit is met name aan de orde voor de Scheldedorpen. Deze zijn belangrijk om het gebied op de kaart te zetten en bezoekers actief en gericht te benaderen en te ontvangen. Hier zijn ook al projecten voor opgestart en budgetten gereserveerd. De betrokken overheden hebben hierin een initiërende en faciliterende rol, maar ook private investeerders zijn in beeld, voor bijvoorbeeld de exploitatie van een streekwinkel, een restaurant of verblijfsvoorzieningen. 5. integrale aanpak, Multi sectoraal Aan de toeristische economische impuls Hulst lagen een aantal criteria ten grondslag: De economische ontwikkeling van Oost-Zeeuws Vlaanderen stimuleren met bijzondere aandacht voor het gebied langs de Westerschelde; De vitaliteit van het landelijk gebied versterken (onder andere in de recreatieve sector) in aanvulling op de te realiseren natuurontwikkelingen; De leefbaarheid van het gebied voor de bewoners verbeteren waardoor ook merkbaar is dat er sprake is van een integrale regionale ontwikkeling; Bijdragen aan de duurzaamheid van het gebied.

Om de wensen en kansen in het gebied tussen de Schelde en de gemeente Hulst te verwezenlijken, is de afgelopen jaren met een grote groep belanghebbenden en geïnteresseerden (de streekholders) een gebiedsagenda opgesteld met daarin de ambitie voor de komende jaren. Landschap en natuur De eigen en karakteristieke, ecologische en natuurlijke kwaliteiten van het Saeftinghse landschap vormen de basis van het project en moeten worden gerespecteerd en dienen te worden versterkt. Het gebied langs de Westerschelde heeft bijzondere natuurwaarden. De ontwikkeling van een grote aaneengesloten natuurkern is in het project Grenspark Groot Saeftinghe het doel voor de komende jaren. Hiervoor lopen al verschillende deelprojecten. De toegevoegde waarde van het gebied is de onderlinge afstemming van het beheer, het belevingsaanbod en de activiteiten voor onderzoek, kennisuitwisseling en educatie. Ambitie is om het Grenspark te profileren als een internationaal podium voor klimaatadaptieve gebiedsontwikkeling. De hier toegepaste integrale aanpak van buitendijkse natuurgebieden, gereduceerde getijdengebieden en binnendijkse natuur, in relatie tot de waterveiligheid en de economie van het stedelijk gebied is immers uniek. Het op te zetten natuureducatienetwerk in Baalhoek kan op termijn worden uitbereid naar naburige Scheldedorpen om zodoende de volledige kust hierin op te nemen.

De toeristische economische ontwikkelingen langs de Scheldekust sluiten hierbij aan, de beleving van de natuurwaarden is een uitgangspunt en dit vormt een vliegwiel voor de bewoners en ondernemers in de regio. Werkgelegenheid De verbetering van de toegankelijkheid van het platteland door de versterking van de recreatieve infrastructuur en natuur is goed voor de economische positie in de toeristische sector, inclusief de directe werkgelegenheid in de branche en indirecte werkgelegenheid die daaruit voortvloeit. Directe werkgelegenheid Door de fietsroutes en voorzieningen aan de Scheldekust is de economische basis van de agrotoeristische ondernemer gediend. 6. overdraagbaarheid De hoofdambitie van dit project is het opzetten van een natuureducatienetwerk. Kennis zal worden gedeeld met bewoners en bezoekers van de streek, waarmee overdraagbaarheid is geborgd. Het netwerk zal gefundeerd zijn op bestaande verbindingen, die gedurende de projectperiode zullen worden uitgebouwd. Dit vormt de basis voor een enthousiaste aansturing om een consistente organisatie te garanderen. Om het geheel aan resultaten maximaal te kunnen behalen en uit te dragen is een goede communicatie van essentieel belang. Via een digitaal platform, bijeenkomsten, nieuwsbrieven en dergelijke worden betrokkenen, geïnteresseerden etc. goed op de hoogte gehouden en actief betrokken in de realisatie.

Tevens zal de communicatie gewaarborgd worden binnen het project Versterk de Scheldekust en de Grensparkorganisatie waarbinnen alle partijen betrokken zijn.

20

Verder kan de wijze van organiseren, aanpak en uitvoering als voorbeeld dienen voor andere regio’s. 5 c. Bijdrage aan selectiecriterium Het project is financieel en organisatorisch haalbaar Toon aan de hand van de onderstaande criteria aan dat het project financieel en organisatorisch haalbaar is, hetgeen blijkt uit o

o o o o o o o o o

de organisatiebeschrijving. doeltreffendheid van het project de expertise van de initiatiefnemer. het realisme van het tijdpad; zijn de vergunningen geregeld het zicht op continuïteit na afloop van de projectuitvoering; is er openbare kennis over de betrouwbaarheid en/of kwaliteit van de aanvrager en/of partners motivatie van de aanvrager is er mogelijk sprake van een belangenverstrengeling ontwikkelt men met het project een nieuw verdienmodel? is er een sluitende en transparante begroting en dekkingsplan, bankgarantie, ondernemersplan Zijn toezeggingen cofinanciering bijgesloten

21

1. de organisatiebeschrijving.

Gemeente Hulst Projectleider/uitvoerder LEADER

Grenspark Groot Saeftinghe (= Provincie Zeeland)

Stuurgroep Grenspark Groot Saeftinghe/Provincie Zeeland, gemeente Hulst, IVN Natuureducatie en andere (publieke) Streekholders Werkgroepen Scheldedorpen Geleid door Streekholders. Samenwerking werkgroepen Grenspark Groot Saeftinghe

Bijeenkomsten Streekholders Scheldekust Stakeholders worden op de hoogte gebracht van stand van zaken en leveren input.

De generieke doelstelling van de samenwerking is: het op de kaart zetten de Scheldedorpen en het tot stand brengen van een effectieve samenwerking tussen alle streekholders, binnen de kaders van het vastgestelde Grensparkconcept. Met als generieke doelstellingen: het bijdragen aan een versterking van de natuurwaarden, een vergroting van de betekenis voor de streek, samen met de bewoners en de ondernemers, bevordering van economische vitaliteit en werkgelegenheid, en een sterk merk. Dit conform de intenties geformuleerd in het Routeboekje voor het Grenspark Groot Saeftinghe (mei 2017). Versterk de Scheldekust vraagt om een coöperatief georiënteerde organisatiestructuur die een bepaalde gebiedsbrede continuïteit biedt, waarin alle streekholders zich kunnen herkennen vanuit zowel een natuurachtergrond als een landbouw- of havenachtergrond. Doelstelling is een bestendiging van de ‘horizontale’ samenwerking (partners en streekholders) die geleid heeft tot het concept voor het gebied: een structuur waarin initiatieven worden aangemoedigd en gefaciliteerd en een gremium voor afstemming en overleg. Gezien de nadruk op natuureducatie en bewustwording in geval van Baalhoek, heeft IVN samen met de gemeente Hulst en de Provincie Zeeland een belangrijke rol in dit project. 2.

doeltreffendheid van het project Deze aanvraag betreft de uitvoering van één van de sleutelprojecten die door de streekholders zijn gedefinieerd. Alle betrokken partijen erkennen de noodzaak om dit project tot uitvoering te brengen. De sleutelprojecten zijn van structureel belang voor de leefbaarheid en identiteit het gebied (zie tevens 5b onderdeel 3 samenwerking / netwerkopbouw). Daarnaast wordt de mate waarin het project doeltreffend is, verhoogd door het feit dat de gemeente reeds drie andere projecten in het kader van Versterk de Scheldekust in uitvoer heeft. Uit opgedane ervaringen wordt lering getrokken, die de uitvoer en doeltreffendheid van dit project ten goede komen 3. de expertise van de initiatiefnemer. het realisme van het tijdpad; zijn de vergunningen geregeld Doordat de initiatiefnemers samenwerken in het project en elk hun eigen specifieke kennis inbrengen, wordt de voortgang van het project gewaarborgd. Bovendien wordt een interne projectleider hiervoor ingezet.

22

Bij IVN Natuureducatie en Steltkluut is specifieke kennis aanwezig over natuureducatie en bewustwording. De gemeente brengt haar kennis in over het creëren van draagvlak, het aanvragen van subsidies, (eventuele) vergunningen die benodigd zijn en het faciliteren van groepen bewoners. Voor zover bekend zijn er geen vergunningen nodig voor het uitvoeren van de verschillende activiteiten, dan wel zijn deze tijdig beschikbaar. Ook heeft de gemeente ervaring met het aanvragen en bewaken van verplichtingen die voortvloeien uit (Europese) subsidies. 4. het zicht op continuïteit na afloop van de projectuitvoering; Continuering na beëindiging van de subsidietermijn wordt gewaarborgd doordat alle partijen betrokken én verantwoordelijk zijn voor (onderdelen van) het project. Bewoners zullen na afloop van de projectperiode immers onderdeel zijn geworden van het natuureducatienetwerk. Door tijdens de uitvoer te werken aan de borging van de opgebouwde verbindingen, wordt het netwerk versterkt en toekomstbestendig gemaakt. Na afronding van het project geldt een instandhoudingsverplichting van de projectresultaten. De gemeente Hulst heeft een zorgplicht voor het beheer en onderhoud en de instandhouding van het project na afronding van de activiteiten. Voor de organisatorische waarborging wordt parallel aan dit project gewerkt aan de grensparkorganisatie. 5.

is er openbare kennis over de betrouwbaarheid en/of kwaliteit van de aanvrager en/of partners De aanvrager betreft de gemeente Hulst. Zij beschikt over organisatorische en financiële kennis. Tevens heeft zij ervaring met het aanvragen van subsidies en de verantwoordelijkheid die dit met zich meebrengt ten aanzien van de verantwoording en verplichtingen die daaruit voortvloeien. Daarnaast heeft de gemeente Hulst bestuurlijke ervaring in complexe samenwerkingen waarbij meerdere overheden en/of partners bij betrokken zijn. Verder zijn de Provincie Zeeland en het waterschap nauw betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van dit project. Tot slot speelt IVN Natuureducatie een belangrijke rol in het opzetten van het natuureducatienetwerk. Zij hebben eerder een vergelijkbaar project gerealiseerd in het Nationaalpark Oosterschelde. 6. motivatie van de aanvrager In Baalhoek zijn bewoners (de “streekholders”) en natuurorganisaties betrokken bij de ontwikkelingen. Zij zetten zich met liefde en hart voor de streek in voor het gebied. Actieve participanten die eigenaarschap tonen voor de streek en haar identiteit. Doel van het project is om juist de eigenheid van het gebied te versterken, uit te bouwen en nieuwe verbindingen te creëren. De aanvrager handelt hiermee dus vanuit een gemeenschappelijk en gebiedsbelang.

De activiteiten kunnen alleen daadwerkelijk gerealiseerd worden in de gezamenlijke samenwerking. 7. is er mogelijk sprake van een belangenverstrengeling Nee, er is voor zover bekend geen sprake van belangenverstrengeling. 8. ontwikkelt men met het project een nieuw verdienmodel? De verbetering van de voorzieningen in het dorp is goed voor de economische positie van het grenspark en de toeristische en agrarische sector. Voorzieningen blijven behouden en worden versterkt, zijn economisch rendabeler te exploiteren, waardoor “krimpverschijnselen” zoals leegloop en afkalving van het voorzieningen niveau worden tegengegaan. Daardoor kunnen ondernemers nieuwe verdienmodellen ontwikkelen. 9. is er een sluitende en transparante begroting en dekkingsplan, bankgarantie, ondernemersplan Ja, er is een sluitende, transparante begroting en dekkingsplan. 10. Zijn toezeggingen cofinanciering bijgesloten De toezegging van de cofinanciering door de Provincie Zeeland is bijgesloten.

5 d. Bijdrage aan selectiecriterium Het project is efficiënt en doelmatig Beschrijf aan de hand van de onderstaande criteria waarom het project efficiënt en doelmatig is: o o

de balans tussen investeringen en de verwachte opbrengst in brede zin; de meerwaarde die het project krijgt door gebruikmaking van de LEADER-subsidie;

23

o o

is er zicht op continuïteit en draagkracht/verantwoordelijkheid voor een minimale periode van 5 jaar en verspreiding resultaten na de vaststelling van het project?; het zicht op de continuïteit na realisatie van het project.

24

o de balans tussen investeringen en de verwachte opbrengst in brede zin; De plus van de LEADER subsidie zit in het versnellen van de realisatie en van extra initiatieven (hoger ambitieniveau) die anders pas na langere periode of helemaal niet worden gerealiseerd. De gemeente gaat zorgvuldig om met gemeenschapsgeld. Met een zo gering mogelijke kosten willen ze een zo optimaal mogelijk resultaat voor het gebied bereiken. De gemeente Hulst heeft een zorgplicht voor het beheer en onderhoud en de instandhouding. Maatschappelijke opbrengsten De bevordering van natuureducatie, bewustwording en landschapsbeleving middels het natuureducatienetwerk, zijn goed voor de leefbaarheid en de sociale cohesie van Baalhoek. Door het versterken van de natuurwaarden wordt het onderscheidende karakter van het dorp extra benadrukt, wat meer natuur liefhebbers zal aantrekken. Zodoende blijven voorzieningen behouden en versterkt. Krimpverschijnselen zoals leegloop en afkalving van het voorzieningenniveau worden tegengegaan. Dit komt de directe en indirecte werkgelegenheid ten goede. Het bestaansrecht van horeca, winkels en andere ondernemingen wordt gediend indien leegloop van de kernen wordt bestreden en tegengegaan. Door verbindingen, duidelijke infrastructuur en voorzieningen, is de economische basis van de agro-toeristische ondernemer gediend.