Schets van de strategische agenda - Zeeland 2050 maart 2026
Tekst van het document
Figuur 1. Doelen en interventies voor de Zeeuwse industrie voor 2050 1. Versterken van de Zeeuwse haven en (maritieme) maak- en procesindustrie | Voor het Nederlandse concurrerend vermogen.
1
Fiche 7a. Nationaal cluster voor haven en industrie (sleutelproject) – Doorontwikkeling Zeeland als cluster van nationaal en Europees belang.
Fiche 7b. Maritieme maakindustrie: Werf van de Toekomst (sleutelproject) – Voor concurrerend vermogen van de Nederlandse (marine)scheepsbouw in Zeeland. 2. Verbeteren van de elektriciteitsinfrastructuur | Elektriciteits-infrastructuur is op orde zodat investeringen en verduurzaming kunnen opschalen.
2
Fiche 7c. Versnelling CO₂-, H₂- en E-infrastructuur – Energie- en waterstofinfrastructuur versnellen voor verduurzaming en investeringen.
(milieu)ruimte te borgen, de energietransitie te versnellen, circulair grondstoffengebruik te
stimuleren en digitalisering te benutten, zodat industrieën klaar zijn voor de uitdagingen van morgen. 26
e steden
1
Versterken haven en maak-en procesindustrie
Clean energy port
OPGAVE 3: CLEAN ENERGY PORT
4.3.2 – Haven en industrieagenda
Ma v ta
2 Verbeteren einfrastructuur
Doel 1 Versterken van de Zeeuwse haven en (maritieme) maak- en procesindustrie: van nationaal belang | We versterken het Zeeuwse energie-intensieve haven- en industriecluster (met North Sea Port, maritieme maakindustrie en chemie) zodat die ook richting 2050 internationaal concurrerend blijft, zijn rol in kritische ketens kan blijven vervullen en voor Zeeland de economische motor van brede welvaart blijft.
Fiche 7a – Nationaal cluster haven en industrie (sleutelproject) •
•
Wat we gaan doen – Het versnellen van de ontwikkeling van North Sea Port als diepzeehaven en
Fiche 7b – Maritieme maakindustrie: Werf van de Toekomst (sleutelproject) •
Wat we gaan doen – In lijn met de Sectoragenda Maritieme Maakindustrie – No guts, no Hollands Glorie!
industriecluster van nationaal belang (cf. Havennota en de Nota Ruimte), zodat het cluster de ruimte,
versterken we in Zeeland de maritieme clusters, offshore-windketens, innovatie en
infrastructuur en vergunningcondities krijgt die nodig zijn om de energie- en grondstoffentransitie,
arbeidsmarktontwikkeling binnen de nationale maritieme strategie. Werf van de Toekomst is een
circulaire industrie en bijbehorende logistieke-infrastructuur mogelijk te maken. North Sea Port is een
koploperproject in deze agenda (ook genoemd in De route naar toekomstige welvaart van Wennink) en richt
cruciale schakel in de strategische autonomie; energiezekerheid, industriële ketens en
zich op het vergroten van het concurrentievermogen van de Nederlandse scheepsbouw: sneller, goedkoper,
defensiemobiliteit, maar loopt vast door o.a. tekort aan (milieu)ruimte, infrastructuurtekorten en
innovatiever en met minder mensen en minder afhankelijkheden strategische schepen bouwen. In Zeeland
stikstofbeperkingen. Rijk, Regio en North Sea Port/SDR werken samen toe naar een ruimtelijk-
draait dit om Vlissingen als centrum voor ontwerp, bouw en integratie van marineschepen, ondersteund
economische strategie voor dit energie-intensieve haven- en industriecluster.
door een groot (voornamelijk nationaal) cluster van toeleveranciers. Met dit project versterken we het
Uitvoeringsafspraken:
Nederlandse marinebouwcluster en de ontwerp- en integratiecapaciteit die in Vlissingen is geconcentreerd.
•
Tegen de achtergrond van de nationale ruimteprognose voor de haven- en industrieclusters
Zo behouden we de strategisch relevante kennisbasis voor marine-scheepsbouw en versterken we het
waaronder het Zeeuwse cluster; een gezamenlijk verkenning naar: 1) concretere “nut en
regionale innovatie-ecosysteem. Daarnaast bouwen we aan een toekomstbestendig maritiem netwerk:
noodzaak” havenuitbreiding in de Zeeuwse Kanaalzone, 2) benodigd (ruimtelijk) instrumentarium
intensievere samenwerking, het aanjagen van innovatieve projecten en het op orde brengen van
en 3) samenwerkingsvorm Rijk-Regio-North Sea Port. •
Inzicht in potentiële inbreidingsmogelijkheden en benodigde randvoorwaarden (ruimte, instrumentarium, financiële middelen) om het bestaande havenareaal beter of intensiever te
•
randvoorwaarden zoals huisvesting voor studenten en personeel, en onderwijs dat aansluit. •
Uitvoeringsafspraken •
maakindustrie-agenda Zeeland op te stellen; en door de potentie van de oude marinekazerne te
Inzicht en afstemming rond de minimaal benodigde natuur- en milieuruimte voor optimale
verkennen als hybride locatie voor tijdelijk extra personeel van Damen, toeleveranciers onderwijs of
benutting en duurzame groei van het haven- en industriecluster en bijbehorende achterlandverbindingen .
•
Zeeland versterkt het maritieme netwerk in de regio, door voor en met de sector een maritieme
benutten of te herontwikkelen.
ander civiel gebruik. •
Rijk en regio werken aan een sterk maritiem netwerk in Zeeland. Vanuit dit netwerk komen
Rijk en regio werken gebiedsgerichte inzet stikstof en natuurherstel uit op Zeeuwse zeehaven
innovatieve projecten, vanuit de sectoragenda Maritieme Maakindustrie van het Rijk, tot stand.
t.b.v. op gang brengen vergunningsverlening als eerste stap naar breder natuurherstel en -
Gemeenten, Provincie en Rijk bieden ondersteuning aan het maritieme netwerk en faciliteren in hun
versterking.
innovatiekracht.
27
e steden
1
Versterken haven en maak-en procesindustrie
OPGAVE 3: CLEAN ENERGY PORT
4.3.2 – Haven en industrieagenda
Clean energy port
Ma v ta
2 Verbeteren einfrastructuur
Doel 2 Verbeteren van de elektriciteits-infrastructuur | Dit is nodig vanwege netcongestie, zodat bedrijven en projecten weer kunnen aansluiten en doorgroeien. Dit doen we met netverzwaring
en –uitbreiding (fiche 7c).
Fiche 7c – Versnelling CO₂-, H₂- en E-infrastructuur •
Wat we gaan doen – De acties van nationaal belang uit de Meerjarenprogramma’s Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK/Pmiek) versneld uitvoeren om een stabiele, CO₂-vrije energiemix mogelijk te maken en ruimte te creëren voor verduurzaming en investeringen van de (proces)industrie. Dit vergroot de Nederlandse strategische autonomie.
•
Uitvoeringsafspraken - reeds vastgelegd in MIEK/Pmiek •
Aanleg hoogspanningsverbinding van 380 kV-verbinding om Zeeuws-Vlaanderen aan te sluiten op het landelijke energienetwerk.
•
Aanlandingen van elektriciteit uit windparken op zee, zodat de daar opgewekte elektriciteit ten goede komt aan land.
•
Uitrol van nationale waterstofnetwerken zoals het door Gasunie ontwikkelde National Hydrogen Backbone.
•
Realisatie Delta Schelde Connection voor NL-Vlaamse koppeling en leveringszekerheid.
•
Aanleg van één gedeelde infrastructuurkruising voor meerdere nutsvoorzieningen – de Multi-Utiliteiten Kruising Westerschelde (MUK).
•
Netcongestie onderzoeken en vertalen naar maatregelen: sneller aansluiten, slimmer benutten en waar nodig uitbreiden.
28
e steden
1 Versterking defensie-infra en aanwezig
Clean energy port
OPGAVE 3: CLEAN ENERGY PORT
4.3.3 – Defensieagenda
Ma v ta
2 Defensieinnovatie
Waarom opgave voor Rijk & Zeeland? Nederland wil de defensie versterken en de robuustheid van Europese corridors vergroten. Zeeland lost al NAVO-verplichtingen in met de Host Nation Supporthaven (Sloegebied), maar er liggen meer kansen vanwege de strategische ligging en de maritieme maakindustrie rond Damen (enige grote Marine-nieuwbouwwerf in Nederland en de daaraan verbonden reparatiewerf). Meer (inter)nationale verplichtingen vragen om onderzoek naar de aan nieuwbouw van schepen gerelateerdekansen voor innovatie en tijdelijke vraag naar logies van mensen, bijvoorbeeld personeel dat bij bouw- en proef/testen van schepen nodig is. Het Rijk is nodig voor scherpe keuzes en randvoorwaarden, terwijl Zeeland ruimte en
uitvoering kan bieden – onder andere door inpassing en verbinding van Defensie met haven, industrie, onderwijs en de Zeeuwse samenleving. Gezamenlijke ambitie Rijk en Zeeland hebben de ambitie dat defensie in Zeeland betrouwbaar kan
Onze doelen en interventies Figuur 1. Doelen en interventies voor defensie voor 2050
1. Versterken van de regionale (en daarmee nationale) defensieinfrastructuur en aanwezigheid | Met o.a. betrouwbare HNS-aanpak.
Fiche 8a – Host Nation Support aanpak & infrastructuur – Vlissingen-Oost versterken als dual-use HNS-knooppunt. Fiche 8b – Marinescheepsbouw/-reparatie – Met regelmatige huisvesting defensie-bouwbegeleiders, bemanning en toeleveranciers. Fiche 8c – Ruimte voor Defensie in Zeeland - Onderzoeken rol van en mogelijkheden voor Zeeland met ruimte, faciliteiten en opleiding bij de opgave “Opschaling krijgsmacht”.
2
landen, opschalen en doorpakken - met infrastructuur en faciliteiten die
klaarstaan wanneer het nodig is, en tegelijkertijd de kansen benutten om de
1
2. Defensie-innovatie versnellen | Met dual-use inzet.
Zeeuwse industrie en innovatiekracht en onderwijssector te versterken. Met een robuuste Host Nation Support-aanpak, verkenning van samenwerking rondom bijvoorbeeld opleiding, opslag en militaire aanwezigheid in de regio. We
Fiche 8d. Innovatie - Dual-use innovatienetwerk versnelt toepassingen richting Defensieprogramma’s.
organiseren een dual-use innovatienetwerk dat toepassingen uit het regionale bedrijfsleven sneller naar defensieprogramma’s brengt. 29
e steden
1 Versterking defensie-infra en aanwezig
OPGAVE 3: CLEAN ENERGY PORT
4.3.3 – Defensieagenda
Clean energy port
Ma
t
2 Defensieinnovatie
Doel 1 Versterken van de regionale (en daarmee nationale) defensie-infrastructuur en aanwezigheid | Dit is nodig voor operationele zekerheid: zodat Defensie in Zeeland betrouwbaar kan landen, opschalen en doorpakken - met infrastructuur en faciliteiten die klaarstaan wanneer het nodig is. Dit doen we met inzet op HNS, marinescheepsbouw/-reparatie en opleiding en onderzoek (fiche 8abc).
Fiche 8a – Host Nation Support aanpak & infrastructuur •
•
Wat we gaan doen – Momenteel worden Europese en nationale analyses gemaakt voor
Fiche 8b – Marinescheepsbouw/-reparatie •
Wat we gaan doen – De afbouw van de high- end
verbeteringen van de Europese corridors in functie van militaire mobiliteit tussen onder
marinebouw bij Damen Naval zal worden
andere Host Nation Support-havens en het Europese achterland. Vlissingen vervult daarin
gemoderniseerd en opgeschaald waarbij de
als één van de drie Nederlandse havens een belangrijke rol. Provincie en North Sea Port
verwachting is dat meerdere fregatten tegelijkertijd
faciliteren de stappen die nodig zijn om de (spoor)infrastructuur ook in het kader van
in Vlissingen zullen liggen voor afbouw. Een deel
militaire mobiliteit robuuster te maken en maken daarbij de combinatie met civiel gebruik
van deze modernisering volgt uit het
(dual use) Met als basis de Host Nation Support (HNS), de werf voor marinenieuwbouw en
koploperproject Werf van de Toekomst (WvdT).
-reparatie en de Buitenhaven van Vlissingen.
Deze capaciteitsuitbreiding zal gevolgen hebben
Uitvoeringsafspraken:
voor de verwachte vraag naar
• •
Zeeland stelt voor om gezamenlijk te onderzoeken of de bestaande HNS-faciliteiten, op
verblijfsaccommodaties en mogelijk
het moment dat er geen HNS-activiteiten zijn, een rol kunnen spelen voor Defensie.
opleidingscapaciteit in Zeeland. Ook ligt er op
Regionale partijen zullen, wanneer uit de analyse van het Rijk naar knelpunten in de
termijn een mogelijke koppelkans bij innovatieve,
infrastructuur behoefte aan versterking van infrastructuur voortkomt, verbetering
nucleaire aandrijftechnologie voor marineschepen
daarvan faciliteren. Dit om Vlissingen als HNS-haven robuust te ontsluiten voor
met de Zeeuwse nucleaire kennis- en
militaire mobiliteit op de Europese transportcorridors. In dat geval worden de
energieagenda.
meekoppelkansen als dual use-infrastructuur meegenomen.
•
Uitvoeringsafspraken: •
Nog niet geformuleerd.
30
e steden
1 Versterking defensie-infra en aanwezig
OPGAVE 3: CLEAN ENERGY PORT
4.3.3 – Defensieagenda
Clean energy port
Ma v ta
2 Defensieinnovatie
Doel 1
Doel 2
Versterken van de regionale (en daarmee nationale) defensie-infrastructuur en
Defensie-innovatie versnellen | Dit is nodig om civiele innovaties uit het
aanwezigheid | Vervolg op vorige pagina - Dit is nodig voor operationele zekerheid: zodat Defensie
Zeeuwse bedrijfsleven (dual-use) sneller hun weg te laten vinden naar
in Zeeland betrouwbaar kan landen, opschalen en doorpakken - met infrastructuur en faciliteiten die
Defensie. Dit doen we via Impuls Zeeland (fiche 8d).
klaarstaan wanneer het nodig is. Dit doen we met inzet op HNS, marinescheepsbouw/-reparatie en
onderzoek (fiche 8abc).
Fiche 8c –Ruimte voor Defensie in Zeeland •
•
Wat we gaan doen –Op basis van de behoefte die ontstaat uit het onderzoek “Opschaling
Fiche 8d – Innovatie •
Wat we gaan doen – We beogen voor Zeeland en Nederland innovatie en
krijgsmacht” zal worden bezien welke mogelijke ontwikkelingen zouden kunnen leiden tot meer
toepassing van Zeeuwse civiele technologie in defensieprogramma’s te
aanwezigheid van Defensie in Zeeland. Defensie en Zeeland maken afspraken over de details van
versnellen en vragen van Defensie toegankelijker te maken voor het
het vastgestelde NPRD laagvlieggebied in Zeeland. Daarbij zijn opschaling en modernisering van
Zeeuwse bedrijven. Met Impuls Zeeland wordt gebouwd aan een Zeeuws
de marine nieuwbouw, ruimtevraag van Defensie breed en Marine specifiek, de HNS-capaciteit en
dual-use-netwerk dat fungeert als coördinatiepunt tussen Defensie, het
de mogelijke opleidingsvraag van Defensie concrete raakpunten. Zeeland heeft kade- opslag- en
ministerie van Economische Zaken en het Zeeuwse regionale bedrijfsleven.
personeelsruimte, directe toegang tot open water en een mooie concentratie van merendeels al
Dit is aangesloten op de Defensie-regioteams in Zuid-Holland en Brabant.
bestaande faciliteiten te bieden.
Het regioteam richt zich op innovaties die zich lenen voor ‘Dual Use’: civiele
Uitvoeringsafspraken:
ideeën en ontwikkelingen die interessant zijn voor militair gebruik.
Zeeland stelt voor om op basis van de Opgave Opschaling Krijgsmacht samen te verkennen: •
Of en op welke manier Zeeland een rol kan spelen in het opleiden van reservisten of de
•
Uitvoeringsafspraken: •
EZK en het regionale bedrijfsleven.
Nationale Weerbaarheidstraining. •
Hoe deze opschaling binnen Zeeland tot overige nieuwe ontwikkelingen met Defensie kunnen leiden.
Doorbouwen aan Impuls Zeeland als coördinatiepunt tussen Defensie,
•
Gericht werken aan dual-use-innovaties die kansrijk zijn voor militaire toepassing, via het netwerk en gezamenlijke programmering.
31
4.4 - Fundament: Versteviging van het fundament
Het fundament verstevigen
Basis op orde voor de Zeeuwse delta Het unieke Zeeuwse deltalandschap is van nationale en Europese waarde. Het draagt bij aan biodiversiteit en is aantrekkelijk voor bewoners en bedrijven. Rust, ruimte en natuur zijn troefkaarten van Zeeland. Die willen we behouden. Groei van het aantal inwoners moet daarom hand in hand gaan met voldoende, meegroeiende recreatieruimte. Zeeland beschikt over uitzonderlijk vruchtbare landbouwbodems. Die koesteren en beschermen we. Ze vormen de basis voor het verdienvermogen van het agrofoodcomplex en voor voedselzekerheid in Nederland. Voor de beweging naar de delta van de toekomst is deze stevige basis nodig. Het is het fundament waarop we bouwen. Tegelijk staat Zeeland voor grote opgaven op het gebied van natuurherstel en stikstofreductie, waterkwaliteit en zoetwaterbeschikbaarheid, en waterveiligheid en klimaatadaptatie. Als we die niet samen aanpakken, blijven vergunningen rond Natura 2000-gebieden vastlopen, komen woningbouw en grote projecten vertraagd op gang en neemt de druk op leefkwaliteit en economie toe. Juist door het fundament te
versterken, door zuinig te blijven op de Zeeuwse troefkaarten, zwengelen we de groeimotoren aan. Daarvoor moeten wel expliciete keuzes worden gemaakt. Het Rijk is nodig voor kaders, regie en (meerjarige) investeringen die verder reiken dan Zeeland. De regio is nodig voor gebiedsgerichte uitwerking, inpassing en uitvoering. Dit sluit aan bij het Nationaal Deltaprogramma 2026, dat de koers uitzet richting de herijking van deltabeslissingen en voorkeursstrategieën in 2027. (We laten hier het economische en onderwijsfundament buiten. Dit komt al aan bod in andere onderdelen van de agenda en in Rijk-regio-afspraken in NPVR Zeeuws Vlaanderen en de Regio Deal.) Fundament verstevigen Rijk en Zeeland definiëren het fundament onder Zeeland 2050 in drie samenhangende agenda’s die belangrijke voorwaarden vormen voor de andere ambities uit deze strategische
agenda. 1. De natuurherstelagenda: natuurherstel/stikstofreductie/KRW, met een gebiedsgerichte aanpak en waar nodig een landelijke kustregio-aanpak. 2. De zoetwateragenda: zelfvoorzienende maatregelen, buffering voor gebiedseigen water en tijdige systeemkeuzes voor de lange termijn. 3. De klimaat- en waterveiligheidsagenda: keuzes en maatregelen voor waterveiligheid en adaptatie, ook voorbij 2050, met ruimte voor innovatie, een robuuste kust en deltawateren. Goede waterkwaliteit en voldoende zoetwater zijn óók randvoorwaardelijk voor een klimaatrobuuste landbouw en daarmee voor voedselzekerheid. Een Zeeuwse taxatie: over welke beloften uit het Coalitieakkoord gaan we graag nog in gesprek met het Rijk? •
• •
Natuurherstelagenda
Klimaat- en waterveiligheidsagenda
Zoetwateragenda
•
Natuurherstel: Extra aandacht voor erg verslechterde gebieden naast Natura2000 Verbindingen tussen natuurgebieden t.b.v. biodiversiteit Zeeland draagt (extra) bij aan behalen KRW-doelen Nieuwe afspraken over aflopend natuurpact
32
Het fundament verstevigen
FUNDAMENT: VERSTEVIGING VAN HET FUNDAMENT
4.4.1 – Natuurherstelagenda Onze doelen en interventies
Waarom opgave voor Rijk & Zeeland? •
Natuur heeft zelfstandige kwaliteit en maatschappelijke waarde, die onder druk staan.
De delta is op Europese schaal van groot belang
>
Figuur 1. Doelen en interventies voor de Zeeuwse natuurherstelopgave 1 1. Gezonde natuur en stikstofruimte | Herstel van natuur, Natura 2000-gebieden en benodigde vergunningsruimte.
voor onze biodiversiteit en ecosystemen –voor
Fiche 9a. Een bloeiende natuur.
vogels en habitats. Door de druk loopt ook
Doel 1
vergunningverlening rond Natura 2000 vast door
Gezonde natuur en stikstofruimte | Dit is nodig omdat natuur onder druk staat en vergunningverlening rond Natura 2000 nu
stikstof en andere drukfactoren. Dit vertraagt
stagneert door stikstof, gebrek aan dynamiek, verstoring en verdroging - en dit vertraagt woningbouw, de bouw van kerncentrales
woningbouw en grote projecten uit Zeeland 2050.
en waterstofimport. Daarom zijn aantoonbare stappen in natuurherstel en stikstofreductie randvoorwaardelijk voor Zeeland 2050.
Een deel van de stikstofdruk komt van buiten Zeeland (scheepvaart/buitenland). Daarom zijn samenwerking en Rijksregie nodig, naast gebiedsgerichte regionale uitvoering.
Fiche 9a. Een bloeiende natuur •
Wat we gaan doen? •
We zetten stappen in herstel van Natura 2000-gebieden in de Zeeuwse Delta en zorgen weer voor vergunningsruimte voor gewenste ontwikkelingen. Zo werken we samen aan een bloeiende natuur.
Gezamenlijke ambitie •
Rijk en Zeeland zorgen voor aantoonbare stappen
•
Uitvoeringsafspraken: •
Gebiedsgerichte aanpak natuurherstel en stikstofreductie, in de Zeeuwse duinen en andere natuurgebieden zoals de
in natuurherstel en stikstofreductie in de Zeeuwse
Westerschelde. Gericht op stikstof, verdroging en afnemende dynamiek en groenblauwe dooradering (ruimtelijk
Delta. Met aandacht voor een gebiedsgerichte
arrangement). Voor gezonde ecosystemen en meer ruimte voor gewenste ruimtelijk-economische ontwikkelingen in Zeeland.
aanpak, een meerjarig investeringsprogramma
•
rijksopgaven (zoals woningbouw en energie-infrastructuur). Noodzakelijk als belangrijke omgevingswaarde én
natuurherstel en een landelijke kustregio-aanpak
randvoorwaarde voor ontwikkelingen. Vanwege de Europese Natuurherstelverordening die vraagt om stappen in het herstel
voor stikstof die ook externe bronnen inclusief financiering meeneemt, zodat natuur verbetert én
ontwikkeling weer mogelijk wordt.
Meerjarig investeringsprogramma met bijbehorend fonds voor natuur(herstel) Zeeuwse Delta, inclusief koppeling aan grote
van (estuariëne) natuur in de Zeeuwse Delta. •
Landelijke kustregio-aanpak stikstof met grensoverschrijdende samenwerking, vooral gericht op uitstoot door scheepvaart, effecten van zee en buitenlandse bronnen (in lijn met de motie Van Campen).
Het fundament verstevigen
FUNDAMENT: VERSTEVIGING VAN HET FUNDAMENT
4.4.2 – Klimaat- en waterveiligheidsagenda Onze doelen en interventies
Waarom opgave voor Rijk & Zeeland? •
Zeespiegelstijging, extremen en waterveiligheidsrisico’s raken Zeeland en
>
Figuur 1. Doelen en interventies voor waterveiligheid in Zeeland
Nederland direct. Dit vraagt om nationale
1. Klimaatrobuust Zeeland| Klimaatbestendige en veilige delta, voorbereid op zeespiegelstijging en weersextremen.
klimaatbestendige keuzes, normen en regelgeving (o.a. bouwen/veiligheid) en
Fiche 9b. Een veilige delta.
om regionale inpassing, pilots en
1
Doel 1
uitvoering in een dichtbezet en
Klimaatrobuust Zeeland | Dit is nodig om Zeeland en Nederland voor te bereiden op zeespiegelstijging en weersextremen.
kwetsbaar deltasysteem.
Klimaatbestendige keuzes zijn essentieel om woongebieden, landbouw, economie, infrastructuur en natuur robuust te houden; daarom werken we aan maatregelen voor hitte, droogte, wateroverlast, extreem weer en waterveiligheidsrisico’s.
Gezamenlijke ambitie •
Rijk en Zeeland werken aan ‘de Groeiende Delta’. We zijn de eerste klimaatbestendige Delta van de wereld.
Fiche 9b. Een veilige delta •
landbouw, economie, infrastructuur en natuur. Door nu te handelen vinden we onze delta opnieuw uit en geven we invulling aan
Met aandacht voor tijdige keuzes en
onze ambitie om de eerste delta ter wereld te worden die heeft uitgedacht, uitgewerkt én in gang gezet wat nodig is om in 2050
maatregelen voor waterveiligheid en
klimaatadaptatie (richting en na 2050), ruimte voor innovatie en nieuwe
Wat gaan we doen? We geven uitvoering aan ‘een Groeiende Delta’ als essentiële voorwaarde voor robuuste woongebieden,
en daarna voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering. •
Uitvoeringsafspraken: •
klimaatbestendige concepten.
waterveiligheids-concepten, en gericht onderzoek en maatregelen in samenhang met andere opgaven.
Ruimte voor innovatie binnen het Hoogwaterbeschermingsprogramma optimaal benutten voor nieuwe waterveiligheid- en
•
We beoordelen waar opgaven voor klimaatadaptatie steviger kunnen worden gecombineerd met de aanpak van andere opgaven – o.a. de woningbouw. Daartoe verkennen we welke aanpassingen voor klimaatbestendig bouwen/ontwikkelen via het bouwbesluit de nieuwe (landelijke) standaard zou kunnen worden.
Het fundament verstevigen
FUNDAMENT: VERSTEVIGING VAN HET FUNDAMENT
4.4.3 – Zoetwateragenda Onze doelen en interventies
Waarom opgave voor Rijk & Zeeland? •
Voldoende zoet water van goede
>
Figuur 1. Doelen en interventies voor de Zeeuwse zoetwateragenda.
kwaliteit is nodig voor landbouw,
1. Voldoende zoet water | De zoetwaterbeschikbaarheid voor landbouw, industrie en drinkwater betrouwbaar borgen.
industrie, voedselzekerheid,
natuurherstel en drinkwater. Maar
1
Fiche 9c. Zoet water.
droogtestress en verziltingsdruk
Doel 1
nemen toe. Zeeland mikt op
Voldoende zoet water | Randvoorwaardelijk voor voedselzekerheid (landbouw), natuur, industrie en drinkwater. Daarom werken
uitbreiding van regionale
Rijk en provincie gezamenlijk aan een betere zoetwatersituatie.
zoetwaterbuffers gebaseerd op het principe van water en bodem
sturend. Dat vraagt zowel om
Fiche 9c. Zoet water •
toegesneden infiltratiebeleid als
Wat we gaan doen? •
voldoende bronwater en financiering.
We borgen de Zeeuwse zoetwatersituatie structureel door zowel de beschikbaarheid van zoet water als de benutting ervan te verbeteren. Dat doen we door (i) lokale neerslag maximaal op te slaan en (ii) hergebruik van effluent te ondersteunen. Anderzijds investeren we in doelmatiger gebruik van beschikbaar water.
•
Gezamenlijke ambitie •
Zuidwestelijke Delta – mogelijkheden om zoet water in het winterseizoen optimaal te bergen voor zomerse benutting.
Rijk en Zeeland werken aan verbeteringen van de regionale zoetwatersituatie. Zeeland levert klimaatadaptieve kennis die op veel grotere schaal kan worden toegepast.
Vooralsnog verkennen we, via de zoetwaterregio – in het Bestuurlijk Platform Zoetwater en binnen het Gebiedsoverleg
•
Uitvoeringsafspraken: •
Ondergrondse opslag: er is behoefte aan specifiek infiltratiebeleid t.b.v. agrarisch gebruik. Het Rijk kan voortouw nemen met generieke (basale) infiltratieregels, met regiospecifieke aanvulling.
•
Hergebruik effluent: net als voor infiltratie is er behoefte aan beleid om deze significante zoetwaterbron te kunnen benutten voor irrigatietoepassing. Provincie zoekt mogelijkheden voor een praktijkproef, als voorbode van eventuele gezamenlijke beleidsregels.
5. Het vervolg in 2026 5.1. Vervolgstappen in 2026 op deze schets 5.2. Hoe we aansluiten bij lopende Rijksprogramma’s
5.2.1. Aansluiting bij Rijkstrajecten in 2026 5.3. Bestuurlijke rijk-regio samenwerking in het vervolg
5.1. Vervolgstappen in 2026 op deze schets Hoe gebruiken we deze schets?
Hoe Rijk en regio toewerken naar de volgende versie (derde kwartaal 2026)
Deze schets vormt het eerste gezamenlijke vertrekpunt
In het vervolg in 2026 maken we de stap van “schets” naar “agenda” door per groeimotor/agenda de inzet,
van Rijk en regio: ons integrale verhaal met gedeelde
interventies en fiches aan te scherpen: wat doen we samen, wie doet wat, wanneer, en met welke prioriteit. Een
ambities, doelen en de eerste concrete uitwerking
samengesteld Rijk-Regio team coördineert deze uitwerking. Een belangrijk middel daarvoor zijn brede,
daarvan. De schets is daarmee allesbehalve een
interbestuurlijke en open gesprekken waarin Rijksdepartementen, provincie, gemeenten en waterschap samen
eindproduct, maar heeft eerder het karakter van een
nadenken over de beste gezamenlijke interventies, op basis van brede input vanuit het Rijk en heel Zeeland.
tussentijds voortgangsdocument van ons gesprek: we
Bestaande Rijksprogramma’s en -instrumenten krijgen daarbij een herkenbare plek in elke relevante agenda, zie
klikken vast waarover we het als Rijk en regio al eens zijn
ook 5.2 als eerste aanknopingspunt daarvoor.
geworden. Vervolgens werken we samen richting de definitieve agenda, met afspraken over deze en mogelijk
nog aanvullende interventies binnen onze ambities. Wat we nu doen in Zeeland en met het Rijk •
In Zeeland gebeurt de bestuurlijke sturing op het vervolg via het OZO. OZO (Overleg Zeeuwse Overheden) is het bestuurlijke samenwerkingsplatform van alle 15 Zeeuwse overheden (13 gemeenten, provincie Zeeland en waterschap Scheldestromen) waar gezamenlijke opgaven worden afgestemd en geagendeerd, zonder dat OZO
In Zeeland vormt de schets de basis voor het politieke
taken van de afzonderlijke overheden overneemt. Tussen Zeeland en het Rijk sturen we via gezamenlijke
debat in Staten en Raden, waarbij gelegenheid is om
bestuurlijke overleggen en verkennen we (voorbereiding van) een mogelijk kabinetsbesluit (zie 5.3).
kaders mee te geven aan colleges voor de verdere
uitwerking. Provincie, gemeenten en het waterschap trekken hierin nauw samen op. •
Hoe we samen sturen in 2026
Parallel daaraan werken Rijk en regio deze schets gezamenlijk uit tot een definitieve Strategische Agenda Rijk-Regio, met als beoogd moment van vaststelling het derde kwartaal van 2026. Dat doen we met
intensief contact en samenwerking tussen Rijk en regio op alle niveaus.
Doorkijk naar uitvoering (vanaf vaststelling)
De manier waarop we samen op de definitieve strategische agenda gaan sturen werken de komende periode verder uit. De uitgangspunten hiervoor zijn voor nu wel vast uitgetekend in paragraaf 5.3. Na de vaststelling in het derde kwartaal van 2026 gaan we gericht aan de slag. Daarvoor werken we samen aan opgaven – en dit organiseren we op basis van wat elk doel, agenda en fiche vraagt. Een onderdeel van de gezamenlijke aanpak is in ieder geval ontwerpend onderzoeken: een doorlopend proces waarin Rijk en regio samen verkennen, ontwerpen en concretiseren. We starten dit al snel in twee gebieden (Sluis en Schouwen-Duiveland), in nauwe samenwerking met onder andere LVVN, DCC en WUR, zodat de opgaven gebiedsspecifiek worden uitgewerkt met actieve betrokkenheid van inwoners, ondernemers en partners. 37
5.2. Hoe we aansluiten bij lopende Rijksprogramma’s Clean energy port
Voor deze Strategische Agenda werken we aan uitvoeringsafspraken tussen Rijk en Regio. Daarin sluiten we nauwgezet aan bij verschillende bestaande trajecten en programma’s - tussen Rijk en regio, of waarin sprake is van Rijksbesluitvorming die (mogelijk) neerslaat in Zeeland tot aan 2050. Nog niet alle trajecten zijn te voorzien, maar we geven wel vast een overzicht van de trajecten en programma’s waar we nu aansluitingsmogelijkheden in zien. Zeeland 2050 verbindt deze programma’s en instrumenten aan een gezamenlijke ambitie, en zorgt voor samenhang in de inzet.
•
Het gaat hier dus om gebiedsgerichte, integrale programma’s of sectorgerichte financieringsinstrumenten die landen in Zeeland, maar zeker ook om doorlopende Rijksbrede investeringscycli op ruimtelijke ordeningsvraagstukken - met geijkte (soms jaarlijkse) besluitvormingsmomenten waarin plannings- en budgetkeuzes worden gemaakt.
•
Clean energy port
Sterke dorpen en bruisende steden •
•
•
•
•
Gebiedsgerichte woningbouw en ruimtelijke ordeningsafspraken – schaal Zeeland • BO Leefomgeving (incl. voorafgaande DO’s en DG-overleggen), bijv. als die in het teken staan van herijking/actualisatie NOVEX/Ruimtelijke Arrangement Zeeland. Jaarlijkse planning- en overlegcyclus. • Zeeuwse woondeal 2023-2030 BZK/VRO, PZ, div gemeenten. Overlegcyclus via Versnellingstafel Woningbouw. • Rijkswerkgelegenheid Rijksvastgoedbedrijf/Provincie Zeeland. Lopende overleggen. Gebiedsgerichte programma’s gericht op brede welvaart: Zeeuws-Vlaanderen • Nationaal Programma Vitale Regio’s Zeeuws Vlaanderen (tot 2045): BZK, VRO, OCW, VWS, IenW, EZ, Zeeuws-Vlaamse gemeenten en regionale partners. • Regio Deal Zeeuwse aanpak Vitale Regio’s (tot 2029) – pijler ‘ontwikkelkansen voor inwoners’ Gebiedsgerichte programma’s: North Sea Port District • Regio Deal ‘North Sea Port District’ (tot 2028): BZK, VRO, OCW, EZK, VWS, IenW, PZ, gemeenten Terneuzen, Vlissingen, Borssele, havenbedrijven. Jaarlijks Rijk-regio overleg. • DO NOVEX North Sea Port District (tot 2045): VRO, BZK, IenW, EZK, PZ, gemeenten, havenbedrijven. Tweemaal per jaar. (Inpassing en investeringen) mobiliteitsmaatregelen en leefbaarheid • BO MIRT (incl.
voorafgaande DO’s): periodieke cyclus IenW, PZ, gemeenten en waterschap • Goederenvervoercorridor (GCV) Zuid-Realisatiepact (tot 2030): aanpak logistieke corridors NL-Vlaanderen: PZ, PZH, Noord-Brabant, havenbedrijven, IenW • Voortgangs-overleg mobiliteitsvisie 2050 (ism IenW, PZ) Zeeland-specifiek investeringspakket tbv. vestigings- en investeringsklimaat • Wind in de Zeilen (tot 2030) – BZK, JenV, OCW, LNV, IenW, EZK, VWS, SZW, Fin met PZ. Jaarlijks Stuurgroepoverleg Rijk-regio).
Besluitvorming nieuwbouw en onderhoud kerncentrales (voorzien in zomer 2026) • A. Verlenging levensduur kerncentrale Borssele – tussen KKG en PZ. • B. Ruimtelijke verkenning locatiekeuze nieuwbouw kerncentrales (obv planMER, IEA en locatiekeuze; tussen KKG en PZ) Zeeland-specifiek investeringspakket tbv. vestigings- en investeringsklimaat • Wind in de Zeilen (tot 2030) – BZK, JenV, OCW, LNV, IenW, EZK, VWS, SZW, Fin met PZ. Jaarlijks Stuurgroepoverleg Rijk-regio). Gebiedsgerichte programma’s: North Sea Port District • Regio Deal ‘North Sea Port District’ (tot 2028): BZK, VRO, OCW, EZK, VWS, IenW, PZ, gemeenten Terneuzen, Vlissingen, Borssele. Jaarlijks Rijk-regio overleg. • Mogelijk: (tweejaarlijks) DO NOVEX North Sea Port District Gebiedsinvesteringen voor inpassing van windparken op zee en bijbehorende energieinfrastructuur • Regioplan Netten op Zee – KKG, PZ, div gemeenten) Mogelijk: BO Leefomgeving en DG- en directeuren-overleggen daaraan voorafgaand, bijv. als die in het teken staan van herijking/actualisatie NOVEX/ Ruimtelijke Arrangementen
•
Sterke dorpen en bruisende steden
•
•
Magneet voor talent •
Magneet voor talent
•
•
•
Zeeland-specifiek investeringspakket tbv. vestigings- en investeringsklimaat • Wind in de Zeilen (tot 2030) – BZK, JenV, OCW, LNV, IenW, EZK, VWS, SZW, Fin met PZ. Jaarlijks Stuurgroepoverleg Rijk-regio). Gebiedsgerichte programma’s: Zeeuws-Vlaanderen • Nationaal Programma Vitale Regio’s Zeeuws Vlaanderen (tot 2045): BZK, VRO, OCW, VWS, IenW, EZ, Zeeuws-Vlaamse gemeenten en regionale partners. • Regio Deal Zeeuwse aanpak Vitale Regio’s (tot 2029) – VRO, BZK, OCW, VWS, SZW, PZ, Zeeuws-Vlaamse gemeenten, Tholen, Schouwen-Duiveland, Veere. De Regio Deal landt nadrukkelijk zowel in Zeeuws-Vlaamse gemeenten als in dunbevolkte gebieden met dezelfde voorzieningenproblematiek als in Zeeuws-Vlaanderen. Gebiedsgerichte programma’s: North Sea Port District • Regio Deal ‘North Sea Port District’ (tot 2028): BZK, VRO, OCW, EZK, VWS, IenW, PZ, gemeenten Terneuzen, Vlissingen, Borssele. Jaarlijks Rijk-regio overleg. • Mogelijk: (tweejaarlijks) DO NOVEX North Sea Port District Invloed uit besluitvorming nieuwbouw en onderhoud kerncentrales (voorzien in zomer 2026 – zie onder Clean energy port.
Het fundament verstevigen •
Het fundament verstevigen
•
Nationaal Deltaprogramma • Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta 2050: IenW, PZ, PZH, PNB, waterschappen Vastgelegde kernkwaliteiten Noordzeekust • Kustpact 2026-2030: VRO, EZ, IenW, PZ (PZH, PNH), Schouwen-Duiveland, NoordBeveland, Veere, Vlissingen, Sluis;
5.2.1. Aansluiting bij Rijkstrajecten in 2026 Terwijl we in 2026 doorwerken aan de definitieve Strategische agenda staan ook andere processen niet stil In onderstaand schema geven we aan welke belangrijke landelijke trajecten en programma’s ondertussen doorlopen die van invloed kunnen zijn op de afspraken over de uitvoering tussen het Rijk en de regio. Hieronder lichten we toe wat we dit jaar van deze trajecten verwachten.
Nu tot najaar 2026 | Op- en uitwerken Strategische Agenda Zeeland 2050 We werken onder coördinatie van een Rijkregio team ambtelijk en bestuurlijk verder aan de definitieve strategische agenda. Aan Rijkszijde vraagt de strategische agenda t.z.t. om een besluit van het (nieuwe) Kabinet.
Nu tot najaar 2026 | Waar nodig agenderen we op basis van deze strategische agenda al uitvoeringsafspraken in lopende rijkstrajecten Wanneer we zien dat geplande uitvoeringsafspraken besluitvorming vragen binnen Rijk-regiotrajecten, brengen we deze onder de aandacht in de betreffende gremia. Dit gaat bijvoorbeeld om DO/DG NOVEX RA, BO MIRT, BO Leefomgeving en de stuurgroepen van gebiedsgerichte programma’s zoals NPVR en Zuidwestelijke Delta 2050 (zie vorige pagina). Voor NPVR Zeeuws-Vlaanderen sluiten we specifiek aan bij de Uitvoeringsagenda die dit jaar verder wordt uitgewerkt.
Zomer 2026 | Besluitvorming nieuwbouw Kerncentrales Rond de zomer wordt een besluit verwacht over de locatie voor de bouw van twee nieuwe kerncentrales. Als de keuze op Zeeland valt, maken Rijk en regio aanvullende afspraken over compensatie voor de leefbaarheid van het gebied. De uitvoeringsafspraken in deze strategische agenda worden daar vervolgens op aangepast.
Na zomer 2026 | Uitwerking bestuurlijke samenwerking Vorm volgt inhoud. Uiteraard kunnen we de bestuurlijke samenwerking richting 2050 nog niet volledig vastleggen. We werken de komende periode een samenwerkingsvorm uit. Op de volgende pagina geven we daar de eerste richting voor weer.
5.3 Bestuurlijke rijkregio samenwerking in het vervolg
Het ontwerp van onze bestuurlijke samenwerking Onze samenwerking groeit en doorloopt zo ook verschillende fases. Hoewel nog niet alles vaststaat is het wel belangrijk om al na te denken over hoe we straks op de definitieve Strategische agenda (en daarna Investeringsagenda) sturen en samenwerken als Rijk en regio. Daarom tekenen we nu de eerste (1) ontwerpkenmerken en (2) inrichtingskeuzes rijkregiosamenwerking op die we voor ons zien; dit werken we richting de definitieve Strategische agenda verder uit. Wind in de Zeilen is – ondanks verschillen met het proces dat we nog te doorlopen hebben, maar juist vanwege lessen en successen
die we al kennen – ons referentiekader voor inrichtingskeuzes.
Vervolgstappen voor onze bestuurlijke rijk-regio-
(1) Ontwerpvereisten voor het vervolg van onze bestuurlijke rijk-regio samenwerking
samenwerking
•
De Strategische Agenda is geen doel op zich, maar een middel
om nationale en regionale opgaven samen aan te pakken en de
leren en bij te stellen. Daarbij staan niet de afzonderlijke ambities centraal, maar de gezamenlijke doelen. •
Integraliteit: sturen op samenhangende keuzes: De rijksstructuur maakt het onvermijdelijk dat uitvoering per departement vaak sectoraal verloopt, ondanks de bekende nadelen. Samenwerken vanuit een gedeeld perspectief
samenwerking tussen Rijk en regio duurzaam te versterken.
betekent dat gezamenlijke belangen soms afwijken van departementale belangen. Dat vraagt om beleidsruimte binnen
Daarbij bouwen we vertrouwen door vanuit elkaars perspectief te werken en elkaars kwaliteiten te benutten. Rijk en regio werken
Langjarig en lerend samenwerken: We zetten de huidige manier van samenwerken voort: met tijd, ruimte om te
de departementen én om bestuurlijke borging om afgewogen, integrale keuzes te kunnen maken. •
Eenvoud: dubbelingen voorkomen: We beseffen dat we voor Zeeland 2050 een nieuwe bestuurlijke structuur
dit jaar toe naar drie producten:
opzetten, maar willen het bestaande Rijk-regio-arrangement niet onnodig ingewikkeld maken. We houden het
1. Schets van de Strategische agenda Zeeland 2050 Rijk-
arrangement zo simpel mogelijk en combineren overleggen waar dat kan. De overlegfrequentie volgt de
Regio (nu) – Deze schets wordt op korte termijn ambtelijk
uitvoeringsafspraken: in de startfase vaker, later wellicht minder.
en politiek bekrachtigd als richting voor het vervolg en vervolgens verder uitgewerkt. 2. Definitieve Strategische agenda Zeeland 2050 Rijk-
(2) Inrichtingskeuzes rijk-regiosamenwerking vanaf de definitieve strategische agenda •
doorbouwen op onze gedeelde ambities en naar een investeringsagenda (mensen, middelen en (nieuw) beleid). In de
Regio (tot september 2026) – Zeeland wil toewerken naar vaststelling in Q3 2026 met een kabinetsbesluit én instemming van Zeeuwse volksvertegenwoordigers over
periode daarna kan een uitvoeringsregisseur (verbonden aan de stuurgroep) helpen om tempo en samenhang te borgen. •
Ministerraad. Deze minister is niet inhoudelijk verantwoordelijk voor de hele agenda, maar kan eventueel collega’s
hiervoor de basis (“Doorbreek de Haagse muren”:
aanspreken op voortgang binnen Zeeland 2050. Hij/zij biedt ook ruimte om cyclisch bij te sturen, bijvoorbeeld door
strategische agenda’s om opgaven integraal en gezamenlijk
Zeeland 2050 tweemaal per jaar op de kabinetsagenda te plaatsen.
•
graag het voortouw om die belofte waar te maken. 3. De investeringsagenda (vanaf september 2026) – In
Langjarige kabinetsbrede borging met vast team betrokken bewindslieden en één coördinator. We kunnen ons voorstellen dat één minister als Rijkstrekker voor Zeeland 2050 een duidelijk aanspreekpunt biedt binnen de
inhoud en vervolg. Het Coalitieakkoord Aan de slag biedt
te realiseren). Met deze Strategische Agenda neemt Zeeland
Politiek mandaat (definitieve Strategische agenda). Met politiek commitment kunnen we vanaf september 2026
Interdepartementale Stuurgroep op DG-niveau. De Stuurgroep stelt Zeeland 2050 centraal en belegt eigenaarschap voor maatregelen waar het hoort (bij individuele departementen of binnen bestaande trajecten).
•
Richting investeringsagenda: toetsmoment en mogelijke bijstelling van deze inrichtingskeuzes. We werken
vervolg op de definitieve Strategische Agenda wil Zeeland
parallel aan Rijksbrede trajecten (bijvoorbeeld rondom kernenergie) die onze gezamenlijke voorkeuren voor de beste
toewerken naar een gezamenlijke investeringsagenda
samenwerkingsvorm kunnen beïnvloeden. In september 2026 toetsen we op basis van dan beschikbare duidelijkheid of
(mensen, middelen en (nieuw) beleid).
de gekozen inrichting nog passend is, en sturen we bij waar nodig. Zie ook de vorige pagina.
40