Rapport Quick Scan Inburgering - Rekenkamercommissie Hulst Terneuzen 22-10-25

Het PIP is maatwerk: de uitkomsten van de brede intake worden in het PIP vertaald naar op de persoon van de inburgering-plichtige toegesneden einddoelen van de inburgering. Het PIP bevat de beslissing waarbij de leerroute wordt vastgesteld en de wijze waarop de inburgering-plichtige aan diens plicht gaat voldoen. In het PIP vermeldt de gemeente welke begeleiding en ondersteuning zij biedt aan de inburgering-plichtige. De gemeente stelt het PIP vast met de status van een beschikking. Specifieke begeleiding vragen de ‘Ondertussengroep’ en mensen met een Einde Lening Inburgeringsplicht (ELIP). • De zogenaamde ‘ondertussengroep’ bestaat uit mensen die onder de oude wet inburgering vallen. Zij krijgen mogelijk onvoldoende begeleiding en ondersteuning c.q. zijn in de oude wet te vroeg overgelaten aan zelfredzaamheid. Het rijk vroeg aan de gemeenten voor deze doelgroep de mogelijkheid in te stellen tot een persoonlijk inburgeringsplan, de door gemeenten ingekochte taalscholing te volgen en extra begeleiding bij de voortgang van hun inburgering en integratie te krijgen. Dit vraagt van de gemeenten extra uitvoeringscapaciteit, waartoe het rijk budget ter beschikking stelde. • Een deel van de inburgeraars behoort tot de zogenaamde ‘Einde Lening nog Inburgerings-plichtig (ELIP). De ELIP-groep bestaat uit inburgeraars die vallen onder de 25

oude Wet inburgering, maar die tegen het einde van hun lening aanlopen. Zij zijn in het bijzonder kwetsbaar omdat zij, door onvoldoende inburgeringsresultaat, de voorlopige lening van €10.000,- bij DUO niet omgezet krijgen in een gift en hierdoor zonder inburgeringsdiploma en met een relatief grote schuld over blijven. Extra begeleiding kan hen ‘net het goede zetje geven’. Ook dit vraagt van de gemeenten extra uitvoeringscapaciteit, waartoe het rijk budget ter beschikking stelde. Uitvoering • Zowel Hulst als Terneuzen beschikken over een format PIP. Het opstellen van het PIP, samen met de inburgeraar, geschiedt onder regie van de consulent. Voorafgaand aan het afgeven van deze beschikking vindt afstemming plaats tussen de consulent en de begeleiding vanuit de taalaanbieder. Ook werken de taalaanbieders met een vroegtijdige oriëntatie en intake. In gemeente Terneuzen vindt hiernaast afstemming tussen de consulent en de maatschappelijke begeleider plaats. • Beide gemeenten nemen in het PIP bij uitstek de formele uitspraken en afspraken op, waaronder de te volgen leerroute. Meer specifieke afspraken over begeleiding op onderscheiden leefgebieden komen in samenspraak tussen de inburgeraar en begeleider tot stand en worden werkende weg bij gesteld. Vanuit de behoefte aan flexibiliteit vormen de nadere en dynamische afspraken geen onderdeel van het PIP als beschikking.

• De betrokken consulenten vanuit de gemeenten houden per statushouder zicht op de voortgang en behaalde resultaten door zelf periodiek voortgangsgesprekken te voeren. Ook nemen zij kennis van periodieke rapportage op individueel niveau door de maatschappelijk begeleider en de begeleider vanuit de taalschool. • Veel betrokken medewerkers binnen de gemeenten en samenwerkingspartners volgden een training cultuursensitief werken. Vanuit gemeente Terneuzen volgden ook de vrijwilligers maatschappelijke begeleiding deze training. • De medewerkers binnen gemeente Hulst beschikken beperkt tot niet over ervaringsdeskundigheid. De medewerkers binnen de gemeente Terneuzen beschikken in enige mate over ervaringsdeskundigheid. Beide gemeenten oriënteren zich op de mogelijkheden om ervaringsdeskundigheid sterker te betrekken in de begeleiding. • De gemeenten Hulst en Terneuzen komen, in vergelijking met veel andere gemeenten in Nederland, reeds onder de oude wet intensief in contact met inburgeraars op weg naar taalbeheersing en werk. Beide gemeenten voelden hiermee beperkt tot geen noodzaak om extra begeleiding in te zetten voor de ‘ondertussengroep’. • De gemeente Hulst heeft nog geen volledig beeld van de groep ELIP’ers. Wel ontvangt de gemeente van de scholen waar inburgeraars onderwijs krijgen een melding als de lening ten einde loopt.

De gemeente bekijkt samen met de inburgeraar de mogelijkheden voor ondersteuning. Doel is dat de inburgeraar het onderwijstraject succesvol afrondt. De gemeente werkt er momenteel aan om de groep ELIP’ers scherper in beeld te brengen, waaronder via het aanbod van DUO. De gemeente Terneuzen maakt gebruik van het sturen van een meldingsbrief met ondersteunings-aanbod door DUO aan deze doelgroep. Eventuele financiële steun vergoedt gemeente Terneuzen vanuit het rijksbudget ELIP en vanuit het re-integratiebudget. 3. Financiële ontzorging Veranderopgave Statushouders die zich nieuw vestigen in een gemeente zijn bij uitstek financieel kwetsbaar. Om deze kwetsbaarheid te beperken voorziet de wet het inhouden van vaste lasten op de uitkering gedurende zes maanden na vestiging. De inhouding betreft de rekeningen voor huur, gas, water en elektra en de zorgverzekering. Ook krijgt de statushouder een training financiële zelfredzaamheid. Uitvoering • Zowel in Hulst als in Terneuzen voert de afdeling Inkomen de feitelijk inhouding van vaste lasten op de uitkering uit. De bij inburgering betrokken consulenten en inkomensconsulenten stemmen de passende uitvoering onderling af. • Al in het oude stelsel maakten de gemeente Hulst en Terneuzen gebruik van de mogelijkheid tot inhouding van de vaste lasten op de uitkering op basis van vrijwilligheid.

Bij inburgeraars vallend onder de nieuwe wet is deze inhouding nu verplicht. 26

•

•

Mede door goede afstemmingen vanuit de gemeenten Hulst en Terneuzen met regionaal geselecteerde aanbieders van huisvesting, zorgverzekering, energie, water enz. verloopt deze inhouding voor Hulst en Terneuzen voorspoedig. Dit in afwijking van een moeizame afstemming met een breed scala aan aanbieders voor gemeenten verderop in het land. De begeleiding van statushouders op weg naar financiële zelfredzaamheid geschiedt geïntegreerd met de maatschappelijk begeleiding. Deels gebeurt dit binnen het individueel contact met de vrijwilliger en deels binnen groepsbijeenkomsten. In Hulst verzorgt VluchtelingenWerk de landelijk ontwikkelde training Eurowijzer.

4. Maatschappelijke begeleiding statushouders Veranderopgave Statushouders krijgen bij de verhuizing vanuit het AZC naar de gemeente in de eerste fase van hun verblijf begeleiding en ondersteuning bij het vestigen, regelen van praktische zaken en thuis raken in de lokale samenleving. Praktische hulp kan bijvoorbeeld bestaan uit het regelen van voorzieningen zoals wonen, zorg, werk, inkomen, bankzaken, verzekeringen en onderwijs. Tevens valt hieronder de kennismaking met de lokale woonomgeving en de lokale samenleving. Uitvoering Hulst • De gemeente Hulst belegt de maatschappelijke begeleiding gedurende de eerste twee jaren van vestiging bij de lokale afdeling van VluchtelingenWerk Nederland (VW). Uitvoering geschiedt door een team van vrijwilligers en een bezoldigd coördinator. De coördinator koppelt vrijwilligers en inburgeraars passend aan elkaar. De begeleiding door VW bestaat uit één jaar intensieve en methodisch gestructureerde individuele begeleiding, groepsactiviteiten en spreekuur en indien nodig aangevuld met een jaar minder intensieve begeleiding. Het streven is dat inburgeraars de specialistische begeleiding krijgen die nodig is om zo snel mogelijk van reguliere ondersteuning gebruik te kunnen maken, net zoals andere inwoners. De gemeente Hulst wil benadrukken dat inburgeraars voor een zo kort mogelijke periode als een ‘aparte’ doelgroep benaderd wordt.

VW begeleidt de inburgeraar indien nodig naar de reguliere maatschappelijke ondersteuning vanuit Hulst voor Elkaar. • In de eerste twee jaren ondersteunt Hulst voor Elkaar bij complexe zorg- en hulpvragen en integratie en participatie van de inburgeraars binnen lokale organisaties, verenigingen en activiteiten in de wijken en kernen. Na deze twee jaar vindt maatschappelijke ondersteuning naar behoefte plaats binnen de reguliere voorzieningen. Uitvoering Terneuzen • In de gemeente Terneuzen functioneert een team van vrijwillige maatschappelijk begeleiders binnen de gemeente zelf onder coördinatie van de consulenten. De vrijwilligers ervaren vooral een doorgaande lijn oude wet -> nieuwe wet. Zij combineren de maatschappelijke begeleiding nadrukkelijk met aandacht voor financiële zelfredzaamheid, participatie, juridische begeleiding enzovoorts. Een ‘checklist’ geeft de vrijwilliger duidelijkheid over uit te voeren taken, in het bijzonder ook in samenhang met de taken die de consulent uitvoert. De consulenten en de vrijwilligers voeren om de 2-3 maanden een groepsoverleg om knelpunten te bespreken en nieuwe processen door te nemen. • Voor zover nodig vindt aanvullende maatschappelijke ondersteuning vanuit Aan-z plaats.

5. Leerroutes en Modules 4.1 De drie leerroutes Veranderopgave Het nieuwe stelsel bevat drie leerroutes om aan de inburgeringsplicht te kunnen voldoen: • B1-route: de route voor de meeste inburgering-plichtigen om maximaal binnen drie jaar taalniveau B1 te behalen en hun perspectief op de arbeidsmarkt vergroten. • Onderwijsroute: gericht op het behalen van een Nederlands schooldiploma voor een goede startpositie op de arbeidsmarkt. Door het behalen van een Nederlands diploma van een beroeps- of wetenschappelijke opleiding, worden de kansen van inburgeraars om een betaalde baan op passend niveau te vinden en volwaardig te kunnen meedoen aanzienlijk vergroot. Jonge inburgeraars worden daarom zo snel mogelijk doorgeleid naar een Nederlandse opleiding. 27

•

•

Zelfredzaamheidsroute (Z-route): een speciale leerroute voor degenen voor wie de B1- of onderwijsroute buiten bereik ligt. Activering en participatie zijn een expliciet doel van de Zroute. Het is een intensief traject van zo’n 2 jaar, gericht op het zelfstandig kunnen meedraaien in de maatschappij. Het examen Kennis van de Nederlandse Maatschappij toetst thematisch kennis van Nederlandse instanties en door hen gehanteerde regels.

Uitvoering • In de regio Zeeuws-Vlaanderen waren in het verleden slechts twee taalinstituten actief voor inburgeraars, PIBLW en Scalda. Dit in tegenstelling tot veel gemeenten verder op in het land waar een vaak breed scala aan onderling concurrerende taalscholen actief zijn. De gemeenten Hulst en Terneuzen verstrekten, samen met de gemeente Sluis, op basis van een onderhandse aanbesteding de uitvoeringsopdracht leerroutes aan PIBLW en Scalda. In principe voert Scalda de Onderwijsroute en B1 route voor jongeren uit. PIBLW voert de Z-route en de B1 route voor oudere inburgeraars uit. • Voor de Onderwijsroute voert Scalda de MBO-component zelf uit. Nadere oriëntatie op de uitvoering van de HBO en WO-component vindt nog plaats in samenspraak met de andere Zeeuwse gemeenten. Het verwachte volume bij de HBO en WO-component is te klein om dit binnen Zeeuws-Vlaanderen vorm te geven. • Zowel de statushouders als de gezinsmigranten maken gemengd gebruik van de leerroutes bij PIBLW en Scalda. De statushouders op basis van inkoop door de gemeenten. De gezinsmigranten vrijwillig, echter ingegeven op basis van advies door de consulenten. • De module Kennis Nederlandse Maatschappij maakt integraal onderdeel uit van alle leerroutes. • Afspraken over afstemming tussen de consulenten en de coördinatoren van PIBLW en Scalda zijn gemaakt.

Dit met het oog op een juiste plaatsing en / of eventuele overplaatsing waar mogelijk of nodig. PIBLW en Scalda doen een eigen intake en inschatting van leermogelijkheden bij de inburgeraar. Hieruit voorkomende inzichten zijn mede basis voor het besluit welke leerroute de inburgeraar volgt. • Een expliciet cultuur-sensitieve werkwijze binnen PIBLW en Scalda lijkt nog beperkt gewaarborgd. Training vond plaats. Ervaringsdeskundige inzet medewerkers is beperkt zichtbaar. • Ten tijde van de quick scan was er nog nauwelijks instroom, de passende werking van de afspraken moet zich nog uitwijzen. • In belangrijke mate zijn PIBLW en Scalda samenwerkingspartners binnen de opdracht inburgering. Ook zijn zij in bepaalde mate onderling concurrenten. PIBLW en Scalda zoeken nog naar evenwicht in de samenwerking. 4.2 Participatie verklaring Traject (PVT) Veranderopgave Het Participatie Verklaring Traject bestaat uit: • een inleiding en overdracht van inhoudelijke kennis over de kernwaarden van de Nederlandse samenleving • ondertekening van de participatieverklaring, waarmee de inburgeraar betrokkenheid toont bij de Nederlandse samenleving en hun bereidheid om daar actief aan bij te dragen. Uitvoering Voor de Zeeuws Vlaamse gemeenten voert PIBLW, samen met onderaannemer Cultureel opleidingshuis ‘Bureau Veiligheid’, de PVT groepsgewijs uit.

De groepen bestaan uit statushouders èn gezinsmigranten. De PVT bestaat uit 4 dagdelen waarin een breed scala aan onderwerpen de revue passeren, afgewisseld met doe-opdrachten. De trainer van Bureau Veiligheid is van niet-Nederlandse komaf. 4.3 Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) Veranderopgave De MAP is erop gericht om inburgeraars bekend te maken met de Nederlandse arbeidsmarkt en hen de nodige vaardigheden aan te leren. Met de MAP brengt de inburgerings-plichtige de eigen competenties en arbeidskansen in beeld. Dit wordt gecombineerd met het opdoen van praktische 28

ervaring op de (lokale) arbeidsmarkt. Deze praktische inzet dient aan te sluiten bij de beroepswensen en beroepskansen van de inburgeraar. Uitvoering In samenwerking met het Werk Service Punt Zeeuws Vlaanderen ontwikkelden de gemeenten Sluis, Hulst en Terneuzen de MAP. De MAP heeft nadrukkelijk een duaal karakter c.q. een combinatie van leren en ervaren. Binnen het leerplan krijgen nadrukkelijk de mogelijkheden en onmogelijkheden binnen de lokale en regionale arbeidsmarkt aandacht. Vanuit de drie gemeenten zijn interne trainers opgeleid om dit programma te verzorgen. Oorspronkelijk zette Divosa het programma van de MAP op in samenwerking met Stillare. De MAP-trainers gebruiken deze opzet

29

Bijlage C: Interviews Geïnterviewde personen Organisatie Gem. Hulst Gem. Hulst Gem. Hulst Gem. Terneuzen Gem. Terneuzen Gem. Terneuzen

Naam Bianca Stevens - de Wit Marieke Houtekamer Marco Coolsen Karin Hoste Sandra SaloméBoonman Nimna Hettiarachchi,

VluchtelingenWerk Hulst voor Elkaar PIBLW Scalda

Suzanne Rocher Annemiek de Schepper Peter van den Kieboom Elise Oreel - Wisse

Gem. Terneuzen Gem. Terneuzen

Henk Kunne Janny Bouwense

Functie Medewerker Samenleving (beleid) Medewerker Samenleving (uitvoering) Teamleider uitvoering Sociaal Domein Beleidsmedewerker Participatiewet Teamleider W&I

Gem. H H H T T

Consulent Inburgering, team Werk & Inkomen Teamleider locatie Hulst Manager Hulp- en dienstverlening Directeur Teamleider Inburgering en educatieve trajecten Vrijwilliger Maatschappelijke Begeleiding Vrijwilliger Maatschappelijke Begeleiding

T H H H/T H/T T T

Overzicht items gehanteerd in de interviews met de gemeentelijke expertmedewerkers. Hoe is taakuitvoering ingericht? 1. Warme overdracht -> brede intake • waaronder afname leerbaarheidstoets 2. Persoonlijk Plan Inburgering • als beschikking • als dynamisch begeleidingsplan aandacht 1) statushouders en 2) gezinsmigranten 3. Voortgang • periodieke begeleiding • handhaving • waarborg cultuursensitief werken • waarneming resultaten (zelfredzaamheid, examen enz.) 4. Maatschappelijke begeleiding 5. Financiële ontzorging • waaronder Inhouding vast lasten • waaronder training en begeleiding 6. Leerroutes en modules • B1 route • Z-route • Onderwijsroute – MBO /HBO/WO • MAP • PVT • Advies en informatie gezinsmigranten 7. Specifieke doelgroepen • Ondertussengroep • ELIP-ers Documenten ter verheldering Welke samenwerkingspartners waarin betrokken? 1. Algemene uitvoering • samenwerkingsverband uitvoering gemeenten • regio-coördinatie • landelijk advies en ondersteuning 2. Maatschappelijke Begeleiding 30

3. 4. 5. 6.

Taalinstituten Voorliggend veld Belangenbehartigers …..

Contactgegevens + afspraken communicatie -> interviews Financiën 1. Externe budgetten 2. Begrote kosten Kansen en risico’s 1. Kansen 2. Risico’s

Overzicht items gehanteerd in de interviews met samenwerkingspartners en vrijwilligers maatschappelijke begeleiding Terneuzen Centrale vraagstelling per item: Je kijkt naar <item>, wat zie je? 1. 2. 3. 4. 5. 6.

De nieuwe wet De opdracht De uitvoering van de opdracht De samenwerking met de gemeenten De samenwerking binnen het integrale netwerk Tips en waarschuwingen.

31

Bijlage D: Geraadpleegde bronnen Bronnen met betrekking tot de veranderopgave inburgering 1. Aanleiding veranderopgave in Rapport Ombudsman; https://www.nationaleombudsman.nl/onderzoeken/2018065-onderzoek-naar-behoorlijkeinburgering 2. Startschot Veranderopgave in Kamerbrief minister Koolmees Hoofdlijnen Veranderopgave Inburgering d.d. 2 juli 2018: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/07/02/kamerbrief-hoofdlijnenveranderopgave-inburgering. 3. Toelichting nieuwe taken gemeenten in: Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel Wet Inburgering: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/06/04/memorie-vantoelichting-wetsvoorstel-wet-inburgering 4. Vaststelling taken en condities in: Wet Inburgering: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2021-38.html 5. Inzichten ‘state-of-the-art’ Verwey-Jonker Intituut: https://www.verwey-jonker.nl/thema/inburgering-nieuwkomers/ Kennisplatform Inclusief Samenleven: https://www.kis.nl/thema/integratie-eninburgeringsbeleid Bronnen met betrekking tot instroom en taakstelling 6. DUO met betrekking tot cijfers inburgering per gemeente: https://duo.nl/zakelijk/inburgeringketenpartners/cijfers-over-inburgeren/cijfers-inburgeren.jsp 7.

Rijk met betrekking tot taakstelling: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2021/10/01/taakstelling-huisvestingvergunninghouders-eerste-helft-2022 en https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2022/04/14/afschrift-brief-over-taakstellingvergunninghouders-tweede-helft-2022-met-bijlagen Documenten verstrekt vanuit de gemeente Hulst 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16.

Voorstel tot het vaststellen van de Verordening participatie, inkomen en inburgering Gemeente Hulst 2022; februari 2022 Advies aan college Hulst: Inkoop inburgeringsvoorzieningen Zeeuws-Vlaanderen; mei 2022 Raamovereenkomst gemeente Hulst – PIBLW met betrekking tot Z-route; juni 2022 Raamovereenkomst gemeente Hulst – PIBLW met betrekking tot B1-route; juni 2022 Raamovereenkomst gemeente Hulst – Scalda met betrekking tot Onderwijsroute en B1-route; juni 2022 Voorstel Participatieverklaringstraject; PIBLW in samenwerking met Cultureel Opleidingshuis Bureau Veiligheid; juni 2022 Opdracht Ondersteuning inburgeraars door Hulst voor Elkaar – 2022 Afspraken over invulling subsidieaanvraag VluchtelingenWerk - 2022 Schema opdracht Hulst voor Elkaar – VluchtelingenWerk 2022

Documenten verstrekt vanuit gemeente Terneuzen 17. Startnotitie: De nieuwe wet Inburgering in Terneuzen, mei 2021 18. Concept procesplaat Inburgering, juni 2021 19. Raadsbesluit invoering wet Inburgering (kennisname en budget); Gemeenteraad Terneuzen; juli 2021 20. Voorlopig besluit inkoop leerroutes nieuwe Wet Inburgering; College gemeente Terneuzen, augustus 2021 21. Werkinstructie proces Inburgering, augustus 2021 22. Beleidskader inburgering ‘ De nieuwe Wet inburgering in Zeeuws Vlaanderen’, januari 2022 23. Checklist ‘aankomt familie’ en ‘aankomst alleenstaande’ bij vestiging (ook taaktoedeling consulent en maatschappelijk begeleider); 2022 24. Format beschikking ‘persoonlijk plan inburgering en participatie; 2022.

32