Raadsvoorstel noodfonds regeling

Raadsvoorstel Nummer: 292322 Aan: Portefeuillehouder: Wethouder L. Mangnus

De raad van de gemeente Hulst

Onderwerp: Uitwerking noodfonds regeling voor hoge energiekosten 1. Situering van het onderwerp, aanleiding en probleemstelling Tijdens de gemeenteraadsvergadering van 6 oktober j.l. is de motie van HulstPLUS besproken om de inkomensgrens van de energietoeslag op te hogen van 120% naar 130%. Voorafgaand aan de raadsvergadering hebben de drie Zeeuws-Vlaamse portefeuillehouders in gezamenlijkheid besloten om te komen met een passend alternatief waarbij inwoners die de energierekening niet meer kunnen betalen doeltreffend geholpen worden. In de afgelopen periode hebben de 3 gemeenten afgestemd over de uitwerking van deze noodfonds regeling. Regionaal is de stand van zaken als volgt: Gemeente Terneuzen verhoogt de inkomensgrens van de energietoeslag naar 130%, maar werkt geen noodfonds regeling voor hoge energiekosten uit. Gemeenten Sluis en Hulst werken een noodfonds regeling uit. Gemeente Sluis is nog bezig om hier budget voor vrij te maken. In dit raadsvoorstel wordt zowel de uitvoering van de motie uitgewerkt, alsook het alternatief in de vorm van een noodfonds regeling. 2. Oplossingen, eventuele alternatieven en beoogd resultaat Uitvoeren motie Het uitvoeren van de motie door de inkomensgrens van de energietoeslag te verhogen naar 130% heeft de volgende voor- en nadelen: Voordelen De regeling is inmiddels goed bekend bij de uitvoering.

Nieuwe aanvragen energietoeslag zullen vlot afgewerkt kunnen worden; Er is jurisprudentie over de uitvoering energietoeslag, waardoor het kader voor de uitvoering duidelijk is (hoe te handelen, wat kan wel/niet); Veel inwoners zijn bekend met de regeling, wat de drempel mogelijk verkleint om alsnog energietoeslag aan te vragen. Nadelen Uitvoering - We zullen het aanvraagformulier moeten openstellen voor de nieuwe doelgroep. Dit betekent dat we opnieuw onterechte aanvragen binnenkrijgen die consulenten moeten beoordelen. Dit legt forse druk op de uitvoering bij de gemeente. - Het is onzeker hoeveel nieuwe aanvragen ingediend worden. Stel dat we 320 nieuwe aanvragen binnen krijgen (dat is de potentiële doelgroep die extra in aanmerking komt), dan kost dat de uitvoering ca. 240 uur. - Alle afwijzingen van 2022 dienen opnieuw beoordeeld te worden. Op peildatum 03/11/2022 gaat het om 195 aanvragen. Dit kost de uitvoering ca. 50 uur. - Totaal is er naar schatting ca. 290 uur voor de uitvoering gemoeid met de ophoging van de inkomensgrens.

-1-

Raadsvoorstel Nummer: 292322 Effectiviteit De energietoeslag is een generieke regeling en is daarmee niet heel doeltreffend: - Ondanks de ophoging van de inkomensgrens naar 130% vallen ook hier weer inwoners buiten de boot die mogelijk wel financiële ondersteuning nodig hebben; - Niet iedereen die energietoeslag krijgt, heeft het acuut nodig. Ook inwoners met een laag energieverbruik, veel vermogen of die geen gestegen energierekening hebben, kunnen in aanmerking komen. - Met de energietoeslag bestrijden we energiearmoede niet bij de bron: inwoners met een hoog energieverbruik, en hoge energierekening, krijgen niet meteen ondersteuning in het beperken van hun energieverbruik of bij budgetteren. Financiën - De bijdrage van de rijksoverheid komt voor 2022 uit op €1.813.963. - De verhoging van de inkomensgrens kost naar schatting €416.000 (excl. uitvoeringskosten). We gaan dan uit van 320 extra huishoudens die energietoeslag ontvangen. Dit is volgens CBS de omvang van de doelgroep met een inkomen tussen 120% en 130% van de bijstandsnorm. - Het is onzeker of de kosten van de ophoging van de inkomensgrens (uitkeringen energietoeslag plus uitvoeringskosten) geheel bekostigd kunnen worden uit het rijksbudget voor energietoeslag.

Voor de kosten die boven de €1,8 miljoen uitstijgen, kan het budget van €500.000 aangesproken worden dat is gereserveerd voor de uitvoering van de motie/ noodfonds regeling. Ophoging inkomensgrens alleen in 2022 Wanneer er wordt gekozen om de inkomensgrens van de energietoeslag naar 130% op te hogen, is dit alleen voor 2022 en niet voor 2023, om de volgende redenen: - Zonder ophoging van de inkomensgrens wordt de doelgroep voor alle minimaregelingen per 1-1-2023 al groter. Dit komt door de ophoging van het wettelijk minimumloon met 10% (en hieraan gekoppelde bijstandsnormen). De doelgroep die nu net niet in aanmerking komt voor energietoeslag, komt hierdoor mogelijk in 2023 wel voor energietoeslag in aanmerking. Per saldo wordt dus in 2023 de inkomensnorm voor energietoeslag al automatisch verhoogd. - De rijksoverheid neemt allerlei maatregelen voor de hoge energiekosten. De meeste maatregelen gelden voor heel 2023: ▪ een prijsplafond voor energie ▪ een noodfonds voor te hoge energierekeningen ▪ een tijdelijk afsluitverbod van nutsvoorzieningen Daarnaast ontvangen alle huishoudens in november en december 2022 een tegemoetkoming van €190. - Het budget van de rijksoverheid voor energietoeslag is in 2023 hetzelfde als in 2022 (€1,4 miljard). Hierin is geen rekening gehouden met een uitbreiding van de doelgroep door ophoging van de inkomensgrens naar 130%.

Wordt er voor ophoging van de inkomensgrens gekozen, dan is de verwachting dat we ook voor 2023 niet toekomen met het rijksbudget. Alternatief: een noodfonds regeling Inhoud noodfonds Met de noodfondsregeling compenseert de gemeente inwoners voor de aantoonbaar gestegen energiekosten die aan onderstaande voorwaarden voldoen: - Inkomensgrens tot max. 140% van de betreffende bijstandsnorm; - Inwoners hebben niet meer vermogen dan de Participatiewet voorschrijft (alleenstaande: €6.505, alleenstaande ouder en gehuwden: € 13.010); - Inwoners sturen bewijsstukken mee van de gestegen energiekosten voor gas en elektra.

-2-

Raadsvoorstel Nummer: 292322 Uitgangspunten - Bij de beoordeling van een aanvraag voor de noodfonds regeling controleert de gemeente of inwoners de landelijke en lokale regelingen/toeslagen benutten; - Inwoners hebben minimaal 6 maanden het nieuwe, hogere termijnbedrag betaald; - Inwoners kunnen met terugwerkende kracht vanaf 01 juli 2022 aanspraak maken op de noodfonds regeling; - De ondersteuning is voor maximaal 6 maanden, eventueel te verlengen indien zich bijzondere omstandigheden voordoen; - Inwoners kunnen aanvragen indienen tot 01-04-2023. Bij voorkeur digitaal i.v.m. veiligheid; - De gemeente keert de ondersteuning in principe eenmalig aan de inwoner uit; - De ondersteuning betreft een gift om niet; - Inwoners werken naar vermogen mee aan het oplossen van (energie)armoede; - Aanvragen worden ingediend bij de gemeente Hulst en worden beoordeeld door inkomensconsulenten.

Welk bedrag komt in aanmerking? - Het verschil tussen het oude en het nieuwe termijnbedrag waarbij het nieuwe termijnbedrag is afgestemd op het ingeschatte jaarlijkse energieverbruik van de inwoner o min de reeds toegekende energietoeslag indien van toepassing; o min de ontvangen tegemoetkoming van € 380,- in november en december 2022; - We hanteren maximaal de bedragen voor energie (gas en elektra) van het Nibud (prijspeil september 2022) zodat inwoners worden gestimuleerd om zelf bezuinigingen door te voeren. We houden per 01-01-2023 rekening met het landelijke prijsplafond voor gas en elektra. Voordelen - De doelgroep wordt beter afgebakend: inwoners met een hoger inkomen kunnen ook aanspraak maken op deze regeling, mits ze kunnen aantonen dat hun energierekening is gestegen. We bieden daarmee gerichte ondersteuning aan inwoners die in de knel komen met hun hoge energierekening; - De geboden ondersteuning helpt inwoners doeltreffender: we zetten niet alleen in op financiële hulp, maar ook op eventuele gedragsverandering o.g.v. (energie)besparing, verduurzaming en indien van toepassing het verhogen van hun inkomsten; - We wijzen inwoners op bestaande minimaregelingen en toeslagen.

Inwoners kunnen hiermee ook in de toekomst hun inkomsten vergroten en de regelingen stimuleren ook het meedoen in de samenleving; - Inwoners die energietoeslag hebben ontvangen, kunnen ook gebruik maken van de noodfonds regeling; - De noodfonds regeling garandeert een effectieve besteding van gemeentelijke middelen. Nadelen - Het is vrij arbeidsintensief om voor deze specifieke situatie van gestegen energieprijzen een nieuwe regeling op te zetten; - Onzeker is hoe groot de doelgroep van deze regeling is. Er zijn nog geen signalen opgevangen dat een flinke groep inwoners hulp nodig heeft voor hoge energierekeningen; - Er is €500.000 gereserveerd voor de noodfonds regeling. Het is onzeker of dit budget voldoende is; - De maatregelen van de rijksoverheid voor hoge energieprijzen zijn al deels van kracht of treden per 01 januari 2023 in werking. Als we nu nog een aparte regeling opzetten, bestaat de kans dat de problemen al voor het merendeel opgelost zijn door de rijksoverheid. Nut en noodzaak van de noodfonds regeling zijn dan beperkt; - Voor de uitvoering kost het beoordelen van de aanvragen voor deze regeling meer tijd, omdat er meer documenten gecontroleerd moeten worden. We hebben gesproken met vertegenwoordigers van Cliëntenraad en Adviesraad Sociaal Domein in Hulst. Hun voorkeur gaat uit naar de noodfonds regeling boven de ophoging van de inkomensgrens -3-

Raadsvoorstel Nummer: 292322 van de energietoeslag naar 130%, met name vanuit het oogpunt van gerichte ondersteuning en doelmatige besteding van gemeenschapsgeld. Financiën Er is een budget van €500.000 vanuit de algemene reserve gereserveerd voor deze regeling. 3. Relatie met de programmabegroting Het raadsvoorstel voorziet in passende ondersteuning van inwoners als ze zelf niet voldoende kunnen voorzien in de noodzakelijke basisbehoeften, met name nutsvoorzieningen. Daarmee draagt dit voorstel bij aan het bieden van bestaanszekerheid van onze inwoners. Uitgangspunt van de voorgestelde oplossing is dat wie hulp nodig heeft, die ook krijgt: ondersteuning is gericht en passend voor inwoners. We doen daarbij evenwel een beroep op de eigen kracht van inwoners door hen waar mogelijk te activeren om bestaande regelingen te benutten en zelf maatregelen te treffen die hun financiële zelfredzaamheid bevorderen. 4. Planning (tijdspad) en uitvoering De volgende acties zijn nodig voor: De uitvoering van de motie: - Aanpassen huidige beleidsregels energietoeslag (via college) en deze publiceren; - Aanpassen aanvraagformulier en werkinstructies; - Communicatie vanuit gemeente Hulst en via relevante organisaties die in contact staan met de doelgroep.

Het inrichten van de noodfonds regeling: - Beleidsmatig uitwerken en publiceren van de regeling (via college en raad); - Opstellen aanvraagformulier en werkinstructies; - Communicatie vanuit gemeente Hulst en via relevante organisaties die in contact staan met de doelgroep. De acties zullen naar verwachting 4 tot 6 weken tijd in beslag nemen. 5. Financiële paragraaf Naar verwachting kunnen de kosten voor de uitvoering van één van beide regelingen grotendeels bekostigd worden uit de rijksbijdrage voor de energietoeslag. Het overige deel kan gedekt worden vanuit het voor dit doel gereserveerde budget van €500.000. 6. Voorstel Aan de gemeenteraad wordt voorgesteld om een noodfonds regeling in te richten met hierboven genoemde voorwaarden en uitgangspunten.

Burgemeester en Wethouders van Hulst, De Secretaris, De Burgemeester, Bijlage(n): Onderliggende stukken:

-4-