PFAS Memo 030622

Memo Aan

: Leden van de Raad

Datum

: 3 juni 2022

Van

: College van B&W

Betreft

: Antwoord op juridische suggesties fractie HulstPlus

Op 23 mei 2022 heeft de fractie HulstPlus een notitie opgesteld waarin men aanvullende (juridische) maatregelen voorstelt om de voorgenomen doorbraak van de zeedijk van de Hertogin Hedwige- polder te voorkomen. In de notitie worden een aantal suggesties gedaan. Onderstaand worden deze suggesties voorzien van kanttekeningen. Ad A De Nederlandse overheid formeel verzoeken tot onderhandelen met Vlaanderen. Interregionale gesprekken zijn verplicht als gemeenten hier om vragen op grond van zwaarwegende belangen, op grond van bijgevoegd moratorium voor opschorting van het onder water zetten voor tenminste 2 jaar. Op 4 mei 2022 hebben gemeenteraad en college een gezamenlijke brandbrief aan de Minister gestuurd. In de brief wordt aangedrongen op het (voorlopig) uitstellen van het onder water zetten van de Hertogin Hedwigepolder totdat de relevant lopende onderzoeken zijn afgerond en de gevolgen van de PFAS verontreiniging voor de volksgezondheid helder zijn. Daarnaast is door de gemeente een handhavingsverzoek ingediend waarin onder meer wordt aangegeven dat wij het doorsteken van de dijk van de Hertogin Hedwigepolder als een handeling aanmerken waarop de zorgplicht van de Wet bodembescherming van toepassing is.

De brief aan de minister bevat als zwaarwegende argumenten de vastgestelde buitenproportionele PFAS concentraties, de (h)erkenning van de minister dat de kennis van de effecten van PFAS moeten worden vergroot, het onomkeerbare proces wat ontstaat indien besloten de dijk door te steken en de risico’s voor de volksgezondheid. Ook in het handhavingsverzoek wordt gewezen op de verontreiniging door PFAS en de risico’s voor de volksgezondheid. Daarnaast wordt gewezen op het feit dat de Waterwet de verplichting oplegt om alle maatregelen te treffen die redelijkerwijs kunnen worden gevergd om verontreiniging of aantasting te voorkomen, dan wel te beperken en/of ongedaan te maken. Op basis het handhavingsverzoek alsmede onze brief over de volksgezondheid, zal de minister tot een gemotiveerd besluit moeten komen. Hij moet zich daarbij houden aan wettelijke termijnen. Verwacht mag worden dat de minister zich bij de te maken afwegingen ook zal laten leiden door het verdrag met het Vlaams Gewest en gezien het handhavingsverzoek overleg zal voeren met zijn Belgische ambtsgenoot. De minister zal in ieder geval over het onder water zetten van de Hertogin Hedwigepolder overleg moeten voeren met het Vlaams Gewest omdat dit onder water zetten onlosmakelijk is verbonden met het onderwater zetten van het gebiedsdeel in België (Prosperpolder).

Het doorsteken van de dijk zal vanaf Belgisch grondgebied worden gestart.

Samenvattend De door de fractie HulstPlus aangedragen suggestie om de Nederlandse overheid formeel te verzoeken te onderhandelen met Vlaanderen is impliciet vervat in zowel de brief als het handhavingsverzoek die beiden door ons verzonden zijn aan de minister. De zwaarwegende argumenten zijn daarbij onder de aandacht van de minister gebracht. De door de fractie van HulstPlus aangevoerde nieuwe/indirecte bedreigingen -die mogelijk kunnen leiden tot eventuele verhoging van de PFAS-concentraties in het Westerscheldewaterzijn op dit moment geen toetsingskader voor het onder water zetten van de Hertogin Hedwigepolder. De (juridische) vraag ligt immers voor of met het inlaten van Westerscheldewater voldaan wordt aan de vigerende regelgeving op grond van de Wet bodembescherming en/of de Waterwet. Voorgesteld wordt geen (nieuw) formeel verzoek aan de minister te sturen omdat de huidige brief en het handhavingsverzoek hierin al voorzien. Ad B Inschakelen natuurorganisaties bv. Steltkluut inzake habitat rugstreeppad? Wat is het idee er achter? Wat met deze vraag bedoeld wordt is ons niet geheel duidelijk. Onderstaand wordt getracht een nader antwoord te geven op basis van onze interpretatie van de vraag. De ontpoldering van de Hertogin Hedwigepolder is een maatregel in het kader van ‘natuurcompensatie’.

Het betreft een uitbreiding van het bestaande natuurgebied ‘Verdronken land van Saeftinghe’ en aangrenzend de aanleg van binnendijkse natuur in de Prosperpolder. Natuurorganisaties hebben er belang bij dat het door breken van de dijk van de Hertogin Hedwige-Prosperpolder zo snel mogelijk plaatsvindt. Dat de PFAS concentratie hoog zijn is hen bekend. Dit geldt naar hun mening echter ook voor het Verdronken Land van Saeftinghe in de huidige situatie. Voor hen staat derhalve de PFAS vervuiling de natuurwaarde niet in de weg. Zij hebben dit inmiddels aan de minister laten weten. Voor wat betreft de rugstreeppad geldt dat rekening moet worden gehouden met hun winterslaap en de trektocht naar de gebieden waar dit kan plaatsvinden. Aan de rand van het nieuwe natuurgebied is inmiddels een locatievoorziening ontwikkeld voor het houden van deze winterslaap. Het inlaten van het Westerscheldewater is op dit moment nog niet mogelijk vanwege de aanwezigheid van de rugstreeppad. Pas wanneer de periode van de winterslaap aanvangt wordt geleidelijk (gedurende ca. 6 weken) Scheldewater toegelaten zodat de meeste padden veilig kunnen vluchten. Gedurende die tijd worden inventariserende controles op de aanwezigheid uitgevoerd, waarbij dieren eventueel handmatig kunnen worden verplaatst.

De rugstreeppad staat in beginsel het onderwater zetten van de Hertogin Hedwigepolder niet in de weg; wel de periode waarin dit plaatsvindt. Samenvattend De natuurorganisaties wensen geen uitstel bij het onder water zetten van de Hertogin Hedwigepolder. Zij wijzen er op dat ook in het Verdronken Land van Saeftinge al sprake is van verhoogde PFAS concentraties. De PFAS vervuiling staat – naar hun mening- de natuurwaarde niet in de weg. Dit geldt eveneens voor de aanwezigheid van de rugstreeppad nu daarvoor extra maatregelen zijn genomen.

2

Voorgesteld wordt de natuurorganisaties niet te benaderen/ in te schakelen omdat zij inmiddels de minister hebben laten weten dat het onder water zetten van de Hertogin Hedwigepolder niet moet worden uitgesteld. Ad C Eis tot opschorting Verdrag ’Natuurcompensatie Hedwigepolder’ (2005) heeft clausules op grond waarvan in zwaarwegende en nieuw ontwikkelende situaties de mogelijkheid is voor onderhandeling met de Vlaamse overheid tot opschorting en zelfs afzien van inwatering. Bij het verzoek tot onderhandelen is er een verplichtende opschorting. De fractie HulstPlus is van mening dat op basis van het Verdrag ‘Natuurcompensatie Hedwigepolder 2005’ onderhandelingen door de Nederlandse overheid met Vlaanderen afgedwongen kunnen worden. De onderbouwing voor dit afdwingen is gebaseerd op het inlaten van Westerscheldewater met te hoge PFAS concentraties en de aanname dat deze PFAS concentraties op korte termijn nog hoger zullen worden als gevolg van de grondverplaatsingen in de Oosterweel rondom Zwijndrecht en baggerwerkzaamheden in en nabij havens, de sluizen en de vaargeul, als ook de aanleg van de nieuwe Scheldetunnel. In het ‘Verdrag tussen het Vlaams Gewest en het Koninkrijk der Nederlanden betreffende de uitvoering van de ontwikkelschets 2010 Schelde-Estuarium’ is bepaald dat geschillen in eerste instantie door middel van onderhandelingen tussen partijen worden geregeld.

Art 10 alsmede bijlage E van het verdrag wijzen hierop. Het Verdrag kent geen clausules waarin expliciet wordt verwezen naar zwaarwegende argumenten/belangen en een nieuw ontwikkelende situatie. Ook is geen sprake van een verplichte opschortende werking. Zoals onder ad A is verwoord is vanwege de hoge PFAS concentraties de minister middels een brief en een handhavingsverzoek verzocht het onderwater zetten van de Hertogin Hedwigepolder op te schorten. Momenteel zijn er geen nieuwe zwaarwegende argumenten om de minister specifiek te verzoeken in onderhandeling te treden met de Vlaamse overheid. Gezien het handhavingsverzoek en de brief aan de minister mag worden verwacht dat de minister deze zaak bespreekt met zijn Vlaamse collega. Mogelijk dat een besluit van de minister noopt tot onderhandelingen op basis van het verdrag. Daarnaast wordt in art.10 en bijlage E van het verdrag steeds gesproken over de verdragsluitende partijen. Dit zijn de Nederlandse Staat en het Vlaams Gewest. De gemeente Hulst is in deze in beginsel geen partij. Een direct beroep doen op het Verdrag is derhalve niet mogelijk. Samenvattend Op basis van het Verdrag heeft de gemeente niet direct een ingang om een onderhandeling en/of opschortende werking af te dwingen. Daarnaast is er geen sprake van nieuwe zwaarwegende argumenten en nieuw ontwikkelende situaties.

Dat de door de fractie van HulstPlus genoemde (nieuwe) ontwikkelingen van invloed zijn (causaal verband) op de kwaliteit van het in te laten water uit de Wester Schelde is de vraag en moet nader worden onderzocht. Het is te prematuur om nu al te stellen dat dit zo is. De mogelijkheid om op basis van het Verdrag een beroep te doen op onderhandeling en een eis tot opschorting neer te kunnen leggen is niet aannemelijk.

3

Ad D Juridische ondersteuning in geval vanuit de bevolking onderhandelingen worden geëist. Wanneer vanuit de bevolking procedures aanhangig worden gemaakt betreft dit privaatrechtelijke procedures waarop de gemeente als bestuursrechtelijk orgaan geen invloed heeft noch bij betrokken is. Juridische ondersteuning (bestuursrechtelijk) is dan ook niet aan de orde. De gemeente heeft zich inmiddels met de Provincie en andere Westerschelde gemeenten sterk gemaakt om de juridische mogelijkheden te (laten) onderzoeken om een financiële claim neer te kunnen leggen bij de vervuiler(s) dan wel de Vlaamse overheid. Hier is echter nog geen (juridische) duidelijkheid over.

Afsluitend De door de fractie van HulstPlus aangegeven suggesties over een aangepaste juridische aanpak bieden geen nieuw aanknopingspunt voor een aangepast/hernieuwd verzoek aan de minister. De suggesties bieden wellicht wel mogelijkheden om naast de eerder ingediende argumenten bij het handhavingsverzoek, een eventueel schorsingsverzoek bij de rechtbank te ondersteunen.

4