PARTICIPATIEVisiedocument2021

Visiedocument burgerparticipatie 1

Inhoud 1.

2.

3.

4.

Inleiding ...................................................................... 3 1.1.

Waarom een Participatieplan?....................................... 3

1.2.

De (meer)waarde van burgerparticipatie .......................... 4

Burgerparticipatie in de gemeente Hulst ................................ 5 2.1.

Welke vormen van participatie zijn te onderscheiden? .......... 5

2.2.

Visie op participatie .................................................. 6

2.3.

Rollen en verantwoordelijkheden ................................... 7

Participatie nu en in de toekomst. ....................................... 8 3.1.

Ambitie op participatie ............................................... 8

3.2.

Huidige participatie .................................................. 8

3.3.

Participatie in de toekomst. ......................................... 9

Kaderen van participatie bij verschillende onderwerpen ............ 12 4.1.

Burgerinitiatieven .................................................... 12

4.1.1.

Tools die ingezet kunnen worden bij burgerinitiatieven: ... 12

4.1.2.

Randvoorwaarden goedkeuren van burgerinitiatieven ...... 13

4.2. Betrekken van burgers/partijen bij het ontwikkelen van (beleids-)plannen. ............................................................. 13 4.2.1.

Tools voor burgerparticipatie bij (beleids-)plannen: ......... 14

4.3. Afstemmen en verbanden leggen tussen actuele onderwerpen binnen het Sociaal domein ................................................... 15 4.3.1. 5.

6.

Tools voor afstemmen en verbanden leggen .................. 15

Gevolgen .................................................................... 16 5.1.

Organisatorische gevolgen .......................................... 16

5.2.

Financieel kader ...................................................... 16

Vervolg op visie/ambitie .................................................. 16

2

1. Inleiding In het coalitieprogramma 1 2018-2022 heeft het college in haar programma opgenomen een participatieplan te ontwikkelen om de leefbaarheid in de kernen te waarborgen en te bevorderen. De ontwikkeling van dit participatieplan gaat in twee stappen. De eerste stap is het vaststellen van de visie op participatie en dat is wat we in dit document gaan doen. Later wordt de visie vertaald in een uitvoeringsplan – het uiteindelijke participatieplan - waarin we concrete afspraken maken en tools gaan implementeren.

te geven over hun omgeving en dat zij er naar streven een verbeterde samenwerking en participatie tussen inwoners en gemeente te ontwikkelen en onderhouden: ✓

✓

1.1. Waarom een Participatieplan? De invloed van onze burgers in lokaal gemeentelijk beleid wordt steeds belangrijker. Participatie is hot. De term wordt veelvuldig gebruikt. Inwoners hebben steeds meer de behoefte en mogelijkheid om mee te praten en mee te denken over ontwikkelingen in hun leefomgeving. Daarnaast is het belangrijk om te bepalen hoe we als gemeente willen inspelen op trends en ontwikkelingen. Bij deze trends en ontwikkelingen kun je denken aan nieuwe manieren en mogelijkheden van communicatie, het afnemend vertrouwen in overheidsorganisaties en de opkomst van de netwerksamenleving2. De samenwerking tussen inwoners en overheid vraagt om een goede kijk op communicatie en participatie. Een kijk waarbij communicatie niet meer uitsluitend het domein van communicatie-professionals is maar van alle bestuurders en ambtenaren. En omdat inwoners en partners steeds vaker een rol vervullen bij het oplossen van problemen en realiseren van uitdagingen in de samenleving, hebben ook zij een rol en verantwoordelijkheid in de communicatie.

✓ ✓

Inwoners moeten zich verantwoordelijk voelen voor hun kern, wijk en straat. Om de leefbaarheid te bevorderen gaan we voor een gemeentelijk participatieplan. Hierin maken we duidelijk hoe we verder invulling geven aan de participatie door dorps- en wijkraden, bedrijven, verenigingen, Raad en onze inwoners; We willen initiatieven van inwoners ruim baan geven, soms door financiële ondersteuning en vaak door los te durven laten. Wel moet er een goede balans zijn tussen de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad en de betrokkenheid van de inwoners; Samen betekent dat we mensen nog meer gaan betrekken bij ontwikkelingen binnen de gemeente; We bouwen verder aan een inclusieve gemeente, iedereen doet mee.

In dit visiedocument wordt een uitleg gegeven over wat participatie inhoudt voor de Gemeente Hulst. Welke vormen van participatie er zijn: bij wet vastgelegd in bijvoorbeeld de Omgevingswet, in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) of burgerparticipatie vanuit sociale leefbaarheid perspectief. Daarnaast worden de manieren waarop we omgaan met deze verschillende vormen van participatie vastgelegd. Er wordt een inventarisatie gemaakt van de onderwerpen die zich lenen voor participatie, want niet ieder beleidsstuk leent zichzelf hiervoor. Als laatste wordt een suggestie gedaan over hoe dit uitgezet kan worden in de organisatie en wordt een financieel kader geschetst.

In het coalitieprogramma zijn verschillende punten opgenomen waaruit blijkt dat het college open staat om inwoners meer verantwoordelijkheid 1

In een collegeprogramma legt het gemeentebestuur bij aanvang van een nieuwe collegeperiode bij uitstek de beleidsvoornemens vast die zij meerjarig (voor de duur van de collegeperiode) wil realiseren.

2

een netwerksamenleving is een samenleving waarbij mensen vaak makkelijk lid kunnen worden van verschillende groepen of groeperingen zoals economische, beroepsmatige, sociaal maatschappelijke, politieke en vrijetijdsnetwerken. 3

1.2. De (meer)waarde van burgerparticipatie Trends en ontwikkelingen geven aan dat de gemeente wat betreft participatie en daarbij horende communicatie nog voor een aantal uitdagingen staat. Hoe creëren we nu voldoende draagvlak voor gemeentelijke participatie bij verschillende projecten? De verschillende uitdagingen staan niet op zichzelf maar hangen met elkaar samen. Zoals ook de verschillende vormen van participatie met elkaar samenhangen. Draagvlak creëren we alleen wanneer we er ons van bewust worden hoe inwoners zich tot elkaar en de gemeente willen verhouden. Niet alleen het creëren van draagvlak bij inwoners zorgt voor uitdagingen, ook ligt er een uitdaging hoe binnen de gemeente het bestuur en ambtenaren samen optrekken. Zowel in communicatie als in participatie. Je kunt samen wel iets willen, maar het moet ook mogelijk zijn. Draagvlak en kwaliteit Het betrekken van inwoners bij beleid en de uitvoering van dit beleid heeft twee doelen. Het eerste doel is het creëren van draagvlak bij inwoners voor beleid en beslissingen die door de gemeente gemaakt worden. Naast het creëren van draagvlak kan de kwaliteit van het beleid en de uitvoering verbeterd worden door inwoners te laten participeren bij ontwikkelingen. Want om dit te bewerkstelligen zijn de kennis, ervaring en ideeën van inwoners nodig.

Afhankelijk om welk onderwerp het gaat zoek je met elkaar een passende inrichting en participatievorm. Bezinning en reflectie Je kunt jezelf afvragen of het enkel inzetten van adviesraden voldoende is om een brede en diverse groep inwoners te betrekken. Zijn er ook alternatieve vormen van participatie nodig? Is gevraagd adviseren op nota’s en verordeningen de meest effectieve rol van een adviesraad of kunnen zij met een andere rol meer impact realiseren? Reflectie op doelen en verwachtingen is nodig. Dit moet gebeuren door gemeente, adviesraden en andere betrokken samen.

gemeente, stakeholders en maatschappelijke organisaties. Ook wordt er aan hen gevraagd mee te denken met nieuw beleid of beslissingen die genomen moeten worden. Van gemeenten wordt er een omslag gevraagd naar een responsieve overheid die betrouwbaar en eerlijk is en ook nog eens snel reageert. Daarnaast moeten openheid en transparantie vanzelfsprekend zijn. Zelf in gesprek gaan met inwoners is belangrijk, dit vindt plaats in samenwerking met de bestaande wijk- en dorpsraden (adviesraden). Bereiken van verschillende doelgroepen Communicatie via bijvoorbeeld sociale media of online platformen wordt steeds belangrijker. Het biedt zowel inwoners, adviesraden als de gemeente veel nieuwe mogelijkheden om in contact te zijn. Via deze platformen kun je luisteren en signalen oppikken, in gesprek gaan en een dialoog starten, allerlei soorten informatie delen, verbinden door ideeën uit te wisselen, inspelen op vragen en tenslotte inspireren door eigen content en die van anderen te delen. Je kunt hier signalen oppikken die je misschien niet op zou pikken tijdens een inloopavond of fysieke bijeenkomst. Niet alleen als gemeente kunnen we met het gebruik van (online) tools de communicatie en participatie optimaliseren. Deze tools kunnen ook gebruikt worden door initiatiefnemers.

Hierdoor hoeven ze niet meer de deur uit naar een inloopavond en kun je een andere doelgroep bereiken die je normaal niet zou bereiken wanneer je bepaalde vragen enkel op een inloopavond stelt.

Gedeelde verantwoordelijkheid Burgerparticipatie vraagt om investeringen van zowel inwoners als de gemeente. Aan inwoners wordt gevraagd of zij zich op vrijwillige basis inzetten voor anderen, initiatief nemen en hun ervaringen delen met de 4

2. Burgerparticipatie in de gemeente Hulst 2.1. Welke vormen van participatie zijn te onderscheiden? In de gemeente Hulst onderscheiden we drie soorten participatie. Alle drie deze soorten participatie staan hieronder kort toegelicht. In dit document gaan we met name in op het stuk van sociaal maatschappelijke participatie en participatie vanuit gemeentelijk perspectief. Wettelijke participatie wordt in dit stuk wel genoemd omdat het belangrijk is een brug te leggen tussen de participatiewet en de sociaal maatschappelijke participatie. We zijn van mening dat de sociaal maatschappelijke participatie de participatiewet kan versterken. 1. Wettelijke participatie Participatiewet De Participatiewet is met name gericht op het begeleiden van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar betaald werk of passende activiteiten. Ook voorziet de Participatiewet in een bestaansminimum. De Participatiewet geeft een wettelijke basis om maatwerk aan individuele burgers te geven, deze burgers hebben de plicht om hier aan mee te werken. Niet meewerken heeft consequenties voor de burger. De participatiewet heeft het doel dat zoveel mogelijk mensen zo goed mogelijk meedoen met de maatschappij. Onze stelregel daarbij is dat werk boven inkomen gaat en dat werk moet lonen. Afhankelijk van de afstand tot de arbeidsmarkt is hier andere ondersteuning of inzet van instrumenten bij nodig.

Inwoners worden door de re-integratieconsulenten begeleid door hen te laten participeren bij activiteiten in bijvoorbeeld het dorpscentrum en door hen vrijwilligerswerk te laten doen. Hier wordt een verband gelegd met de participatie in de sociale maatschappelijke leefomgeving. Daarnaast is het belangrijk dat er wordt gewerkt vanuit de overtuiging dat sociale kwesties beter kunnen worden aangepakt als gemeente, inwoners en uitvoeringsorganisaties samenwerken. Een belangrijk aspect om de participatiewet mee te nemen in de visie maar nog belangrijker - in het uitvoeringsplan - is het besef dat hierbij de betrokkenheid en inbreng van een brede en diverse groep inwoners met (ervaring)kennis cruciaal is.

Omgevingswet Inspraak en participatie zijn verbonden met de nieuwe Omgevingswet. Het is de bedoeling dat iedereen vroegtijdig en voldoende bij plannen in de leefomgeving wordt betrokken. Dit zorgt er voor dat verschillende invalshoeken, belangen en ideeën van inwoners goed in beeld worden gebracht. Hiermee kan dan rekening gehouden worden in de belangenafweging en vervolgens in de besluitvorming. Inwoners en belanghebbenden worden in een vroegtijdig stadium betrokken bij het besluitvormingsproces over een project of activiteit. In principe is dit niet nieuw en wordt ook al steeds vaker gehanteerd. Nieuw is dat de Omgevingswet meer ruimte kan bieden aan initiatieven uit de samenleving, door de mogelijkheid te bieden globalere omgevingsplannen met open normen op te stellen. Door deze benadering stelt de gemeente zich meer welwillend en meewerkend op. Tegelijkertijd zorgt de gemeente voor de kwaliteit en waarborging van de leefomgeving. Ook hier gaat het weer over het vinden van een balans tussen de wensen van inwoners en de mogelijkheden/noodzakelijkheden van de gemeente. Ook wordt participatie onder de Omgevingswet voor sommige initiatieven verplicht waar dit nu nog niet is. De gemeente dient daarom voor dit specifiek onderwerp een participatiebeleid op te stellen hoe participatie bij initiatieven in de ruimtelijke ontwikkeling moet plaatsvinden.

Van inwoners wordt een sterke betrokkenheid en eigen initiatief verwacht. Zowel meedenken en meedoen bij het ontwikkelen van een omgevingsvisie binnen de gemeente, maar ook bij het oppakken van eigen initiatieven en het zoeken van draagvlak in de gemeenschap waarbij andere betrokken worden. Deze nieuwe wettelijke regels in de omgevingswet zijn sterk verweven in de participatieaanpak vanuit de gemeente. De verdere uitwerking van de participatieaanpak in de nieuwe Omgevingswet wordt nader besproken in het uitvoeringsplan Omgevingswet. 2. Sociaal maatschappelijke participatie Sociaal maatschappelijke participatie is het actief meedoen van inwoners in de samenleving. Bij sociaal maatschappelijke participatie is het de bedoeling dat inwoners participeren bij activiteiten in de leefomgeving. 5

Zich aansluiten bij de lokale sportclub of naar een wekelijkse naaiclub gaan.

kunnen blijven aanbieden is het noodzakelijk dat hier kaders voor worden gesteld.

Het meekrijgen van mensen in deze sociale leefomgeving zorgt ook voor het terugdringen van vereenzaming van onze samenleving. Stichting Hulst voor Elkaar en lokale burgerinitiatieven spelen een grote rol in deze vorm van burgerparticipatie.

Het is de bedoeling dat inwoners hierdoor een fijn gevoel houden over hun leefomgeving en zich verantwoording voelen om er voor te zorgen deze fijne leefomgeving in stand te houden.

Deze vorm van participatie versterkt de participatiewet of liggen in elkaars verlengde. Wanneer inwoners een stabiel inkomen hebben, financieel onafhankelijk zijn, zullen ze ook beter participeren in de sociale leefomgeving. Ze beschikken over de mogelijkheid zich aan te sluiten bij verenigingen of deel te nemen aan (betaalde) activiteiten. Hierdoor raakt men meer betrokken bij de omgeving en zal men ook eerder geïnteresseerd zijn om over de fysieke leefomgeving mee te praten en mee te denken. Ook spelen de huidige wijk- en dorpsraden een rol bij de sociaal maatschappelijke participatie. Wijk- en dorpsraden hebben onder andere een inventariserende rol. Inventarisatie van knelpunten in het dorp op maatschappelijk gebied. Door het opzetten van zelfdragende projecten om bijvoorbeeld inwoners structureel met elkaar in verbinding te brengen, dragen bij aan een fijne en gemoedelijke sfeer wat bijdraagt aan de Leefbaarheid van de wijk of het dorp. 3. participatie vanuit gemeentelijk perspectief De derde vorm van participatie die we kennen is participatie vanuit gemeentelijk perspectief. Participatie vanuit gemeentelijk perspectief gaat met name over participatie en betrokkenheid bij het verbeteren van de lokale leefomgeving. Het participeren – meedenken – meepraten – over projecten, gemeentelijke plannen en beleid vanuit de gemeente is hier een onderdeel van.

Deze vorm van participatie is bij wet nu ook verplicht geworden bij bepaalde onderdelen in de omgevingswet. Het gaat hier niet alleen om het meepraten en meedenken over plannen vanuit de gemeente. Ook wordt er ruimte gegeven aan inwoners zelf om met initiatieven te komen voor aanpassingen in de directe leefomgeving. Bijvoorbeeld het plaatsen van nieuwe speeltoestellen, het hergroeperen van bankjes en afvalbakken. Om deze mogelijkheid in te toekomst te

2.2. Visie op participatie Participatie voor de Gemeente Hulst betekent dat zo veel mogelijk inwoners van gepast werk voorzien worden en dat er een balans is tussen de wensen van inwoners en de mogelijkheden/noodzakelijkheden van de gemeente. Het zo goed mogelijk aansluiten bij de energie van de Hulsterse samenleving. De inwoners moeten de mogelijkheid hebben inbreng te leveren bij verschillende beleidsprocessen. Participatie wordt niet gezien als uitgangspunt maar als een groot en belangrijk onderdeel van een proces. Naast projecten en processen vanuit de gemeente hebben we ook te maken met (burger)initiatieven. Ook hier is het belangrijk dat de mogelijkheid bestaat inbreng te geven door inwoners en belanghebbenden. Afgezien van de plichten die men heeft als het gaat om de Participatiewet, willen we inwoners die niet verplicht zijn uiteraard niet dwingen om te participeren, maar we willen de mogelijkheid om te participeren wel bieden waar dit mogelijk is. Het is belangrijk dat zoveel mogelijk verschillende doelgroepen de mogelijkheid hebben mee te doen en mee te denken. Zowel in groepsverband als afzonderlijk van elkaar. De keuze om burgers meer zelf verantwoordelijk te maken voor hun leefomgeving betekent dat we ze nog meer ruimte moeten bieden om mee te beslissen en om initiatieven te ontwikkelen en uit te voeren.

Ook het uitvoeren van bepaalde publieke taken moet tot deze mogelijkheid behoren. Een goede kadering van deze mogelijkheden is noodzakelijk. Niet ieder onderwerp is geschikt om uit handen te geven.

6

Niet de gemeente alleen is aan zet, maar de kracht van samen moet optimaal benut worden. Als je in de gemeente over samenwerken spreekt, heb je het niet alleen over inwoners, maar zeker ook over ondernemers en buurgemeenten, andere overheden en organisaties, stichtingen en verenigingen. Veel verschillende partners die het bestuur met de huidige brede coalitie graag alle tijd en aandacht geeft.

2.3. Rollen en verantwoordelijkheden

worden besteed aan de ontwikkeling van deze competenties en wordt er op toegezien dat er een eenduidige werkwijze wordt gehanteerd. Derden Bij derden spreken we voornamelijk over initiatiefnemers die instaan voor uitvoering van hun aangedragen initiatief. Ook dragen zij gedeeltelijke verantwoording bij uitvoeren en onderhouden van het initiatief.

Burgerparticipatie vraagt om enige organisatie en goede afstemming van bepaalde rollen binnen de gemeente. Om handen en voeten te geven aan deze organisatie, is het belangrijk dat er een heldere rolverdeling wordt vastgesteld. Gemeenteraad De gemeenteraad is kadersteller, controleur en volksvertegenwoordiger. Zij controleren of participatietrajecten voldoen aan de gestelde kaders en of deze trajecten goed zijn uitgevoerd. Daarnaast is het belangrijk dat de gemeenteraad monitort of de uitkomst recht doet aan alle betrokkenen. Als volksvertegenwoordiging hebben zij ook de taak om signalen uit de samenleving op te vangen. De gemeenteraad kan budget vrijmaken voor het inzetten van instrumenten t.b.v. burgerparticipatie. College Het college is verantwoordelijk voor het toepassen van burgerparticipatie. Zij zijn verantwoordelijk voor de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van burgerparticipatie waarna deze teruggekoppeld worden naar de gemeenteraad ter controle van alle kaders en resultaten. Het college neemt het besluit over onderwerpen die zich wel of juist niet lenen voor burgerparticipatie. Ambtelijk De ambtelijke organisatie is grotendeels belast met de uitvoering. Ambtenaren stellen zich open voor de omgeving en zorgen dat zij getraind of goed op de hoogte zijn van de afspraken waardoor zij participatieprocessen kunnen begeleiden. Waar nodig zal extra aandacht

7

3. Participatie nu en in de toekomst. In dit hoofdstuk kijken we naar de ambitie van de Gemeente Hulst op burgerparticipatie. Daarbij wordt voornamelijk gekeken naar wat er de afgelopen jaren al gedaan is om inwoners te betrekken bij de Hulster samenleving. We blikken terug op de afgelopen drie jaar en trekken hier onze leermomenten uit.

3.1. Ambitie op participatie De Gemeente Hulst heeft als ambitie “het bestaande” voort te zetten en waar nodig verder te ontwikkelen. Met “het bestaande” worden de handelingen die gedaan worden om inwoners te betrekken bij projecten en beleid bedoelt. Inwoners kiezen zelf hun lokale volksvertegenwoordigers (Gemeenteraad) die voor hen de lokale belangen behartigen bij besluiten die door de Gemeente genomen worden. Ook kennen we gesprekspartners in de vorm van wijk- en dorpsraden, Adviesraad Sociaal Domein, stichting Drempelvrij Hulst, seniorenraad en de cliëntenraad. Naast het effectiever inzetten van deze vertegenwoordiging heeft de Gemeente Hulst de ambitie verder uit te bouwen om ook individuelen te laten participeren. Deze individuele participatie wordt een belangrijk aspect van de Omgevingswet. Deze vorm van participatie reikt verder dan enkel participatie door volksvertegenwoordiging.

3.2. Huidige participatie De gemeente zit zeker niet stil als het gaat om participeren in de Hulster samenleving. Er worden met regelmaat verschillende projecten opgezet waar het participeren van burgers centraal staat. Ook wordt de betrokkenheid van inwoners bij gemeentelijke projecten in de openbare ruimte steeds vaker gegarandeerd. Er worden bijvoorbeeld inloopavonden georganiseerd waarbij inwoners mee kunnen praten over ontwerpen van projecten in de openbare ruimte. Daarnaast wordt er een aantal keer per jaar ingezet op het houden van Enquêtes om bij inwoners hun belangen en interesses te peilen.

De gemeente werkt nauw samen met verschillende adviesraden zoals de Stichting Drempelvrij Hulst, Seniorenraad en de Cliëntenraad Sociale Zekerheid. Zij zijn belangenbehartigers van verschillende groeperingen binnen de samenleving. Naast deze adviesraden is er nog een overkoepelende onafhankelijke adviesraad Sociaal Domein. Ook werkt de gemeente samen met wijk- en dorpsraden. Deze wijk- en dorpsraden zorgen voor een brug tussen de lokale inwoners en het College. Jaarlijks is een budget beschikbaar, het “stimuleringsfonds Leefbaarheid”, waarmee de mogelijkheid wordt gegeven kleinschalige initiatieven te financieren. Dit budget is vaak gekoppeld aan de wijk- en dorpsraden waarmee zij inwoners kunnen stimuleren met initiatieven/ideeën te komen. Daarnaast zorgt stichting Hulst voor Elkaar voor een groot deel voor een bevordering van de sociaal maatschappelijke participatie. In het verlengde van deze sociaal maatschappelijke participatie is een visiedocument “eenzaamheid” opgesteld. Dit visiedocument moet er voor gaan zorgen dat inwoners zich minder eenzaam zullen gaan voelen door zich terug aan te sluiten bij de maatschappij waar mogelijk. Inwoners worden niet alleen door Hulst voor Elkaar of de Wijk- en Dorpsraden gestimuleerd om met initiatieven te komen.

Ook vanuit de gemeente zijn er de afgelopen jaren al meerdere projecten opgestart waarin inwoners de kans krijgen hun ideeën te delen en tot uitvoering te brengen. Ook wordt er gewerkt aan een nieuw beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2025 met name in het uitvoeringsplan van dit beleidsplan zal de koppeling worden gelegd met sociale maatschappelijke participatie. Schulden hebben invloed op de mate waarin geparticipeerd wordt. Verminderen van deze schulden is de basis van een betere participatie in de samenleving.

8

3.3. Participatie in de toekomst. De gemeente hanteert al enige tijd vaste structuren en organen om inspraak van inwoners te organiseren. Ook is er een vaste structuur wanneer het gaat om het realiseren van initiatieven vanuit de wijken- en dorpen. Het zijn formele vormen, meestal met een vaste vergaderstructuur en standaard ingebed in de beleidscyclus van onze gemeente. Het vereist vaak een bepaalde kennis om in deze structuur mee te kunnen denken en te participeren. Door deze vorm van participatie is vaak maar een kleine vaste groep met inwoners betrokken. Om andere en vooral nieuwe inzichten te verkrijgen, is het noodzakelijk om de betrokkenheid van een bredere en meer diverse groep inwoners te genereren.

bieden om delen van de samenleving te bereiken die niet worden bereikt met offline bijeenkomsten. De gemeente is daarom bezig met het inrichten van een buurtapp. Naast Sociale Media kan deze app ingezet worden om informatie te delen en informatie op te vragen en actief met inwoners in gesprek kan gaan. Inwoners kunnen deze buurt applicatie ook gebruiken om met elkaar in verbinding te komen.

De gemeente maakt al gebruik van verschillende mogelijkheden om in contact te treden met inwoners maar er zijn nog tools die gebruikt kunnen worden om de huidige manier van werken te versterken en daarmee een groter bereik te genereren. Hieronder staan een aantal tools opgesomd die in de toekomst geïmplementeerd zullen worden. Anders inzetten van wijk- en dorpsraden De meeste wijk- en dorpsraden hanteren nog de traditionele manieren om haar inwoners in contact te brengen met de wijk- en dorpsraden. In het uitvoeringsplan gaan we veder kijken met wijk- en dorpsraden hoe zij in de toekomst hun netwerk kunnen verbreden en versterken en op welke manier zij (anders) betrokken kunnen worden bij actuele thema’s en onderwerpen. Online Buurt applicatie Op dit moment werk de gemeente voornamelijk met offline participatie. Zoals al eerder genoemd worden er een inloopavonden georganiseerd waarin mensen mee kunnen praten over ontwerpen of worden er werkgroepen ingericht als het gaat om grootschalige projecten. Ook worden er door wijk- en dorpsraden jaarlijks bijeenkomsten georganiseerd waar inwoners met het college in contact kunnen komen en daar hun vragen kunnen stellen en hun bedenkingen kunnen delen. Niet iedereen is altijd in de mogelijkheid om deel te nemen aan deze offline bijeenkomsten. Online participatietools kunnen een uitkomst 9

Vaker inzetten van enquêtes Enquêtes worden een aantal keer per jaar ingezet, met name wanneer het gaat over het ontwikkelen van nieuw beleid. Enquêtes geven zicht op ideeën en belangen van inwoners. In het te maken beleid wordt hier dan rekening mee gehouden. Te onderzoeken valt in hoeverre enquêtes op een meer regelmatige basis ingezet kunnen worden om ideeën en belangen helder in beeld te krijgen. Daarnaast kan gekeken worden hoe deze Enquêtes gecombineerd kunnen worden met de online participatietool.

voldoende mate is voldaan. Is dit niet het geval? Dan is het verstandig om voor het betreffende onderwerp van burgerparticipatie af te zien.

Inwonerpanel In het verleden maakte de gemeente Hulst al gebruik van een inwonerpanel. Het opnieuw instellen van een inwonerpanel is gewenst. Het Inwonerpanel is een (online) panel van inwoners vanaf 18 jaar van de gemeente Hulst. Leden van het inwonerpanel krijgen met enige regelmaat een uitnodiging voor een korte enquête over een actueel onderwerp in de gemeente Hulst. Leden worden per e-mail uitgenodigd om een enquête online in te vullen. Het lidmaatschap van de inwonerpanel is gratis en vrijblijvend. Inwoners kunnen zich op elk moment afmelden voor het panel wanneer zij geen uitnodigingen meer willen ontvangen. Een apart stuk over dit inwonerpanel wordt toegevoegd aan de website. Naast dit panel voor volwassenen kan er ook ruimte zijn voor een panel met alleen kinderen <12 en een panel voor jeugd 12 – 18.

Het afwegingskader ook geschikt om na te gaan of bepaalde adviesering groepen betrokken moeten worden om de inclusiviteit te waarborgen en op welk punt in het proces zij betrokken moeten worden.

Wanneer het onderwerp zich wel voor burgerparticipatie leent, moet er vervolgens antwoord worden gegeven op een aantal vervolgvragen: met welk doel worden inwoners gevraagd te participeren? Op welk niveau worden inwoners gevraagd te participeren? In welk stadium van het beleidsproces? En naar welke doelgroep wordt gezocht?

Right to Challenge Bij Right to Challenge (RtC) kunnen bewoners e.a. taken van overheden overnemen als zij denken het slimmer, beter, goedkoper of anders te kunnen doen. R2C heet in het Nederlands "Uitdaagrecht". Er zijn verschillende taken die in aanmerking kunnen komen voor RtC. De gemeente dient zelf aan te geven welke taken er geschikt gevonden worden voor deze RtC. Deze aanpak vraagt om maatwerk. Afwegingskader Om te bepalen of een bepaald beleid zich leent voor burgerparticipatie kan gebruik worden gemaakt van een afwegingskader. In dit afwegingskader worden een aantal vragen gesteld die voorafgaande aan het project beantwoord dienen te worden. De vragen dwingen om eerst vast te stellen of het onderwerp zich leent voor burgerparticipatie en of er aan de noodzakelijke randvoorwaarden in 10

Factor-C Factor-C is een manier van werken die helpt om strategisch aan de slag te gaan met communicatie. Factor C is bij uitstek geschikt voor projecten en programma's waar omgevingsgericht of opgavegericht gewerkt wordt. Factor-C is een werkwijze met concrete ‘tools’ die beleidsmakers en andere inhoudelijke mensen helpen hun communicatiekracht te vergroten en meer omgevingsbewust te werken. En het is een groot voordeel dat inhoud en communicatie minder gescheiden worden van elkaar; aparte communicatieplannen worden niet meer gemaakt. De communicatieaanpak is integraal onderdeel van het beleids- of projectvoorstel (en daarmee ook van de besluitvorming).

Figuur 1 Leidraad factor-C

11

4. Kaderen van participatie bij verschillende onderwerpen Het is lastig een afgebakend plan neer te leggen over welke onderwerpen zich lenen voor burgerparticipatie. Veel beleidsvraagstukken zijn uniek waardoor ieder nieuw onderwerp een eigen aanpak verdient. De gemeente Hulst zal zich richten op projecten die sociaal maatschappelijke participatie bevorderen, projecten waarin inwoners kunnen meedenken en projecten waarin inwoners ook mee kunnen doen.

4.1. Burgerinitiatieven De gemeente Hulst staat open voor burgerinitiatieven die een aanvulling/stimulering zijn op de sociaal maatschappelijke participatie van inwoners. Een initiatief van één of meerdere burgers welke wordt gestart ten behoeve van anderen in de leefomgeving welke verder gaat dan individueel eigenbelang of ongenoegen heeft een meerwaarde voor de samenleving en wordt daarom ook omarmd door de gemeente. Dit soort initiatieven kunnen worden gestart door inwoners, stichtingen, bedrijven, verenigingen etc. Burgerinitiatieven zijn van de burgers en blijven ook van hen. De gemeente heeft hier enkel een faciliterende en ondersteunende rol. Voorwaarde hierbij zijn: • Het initiatief is van maatschappelijk belang/heeft publieke waarde; • Het initiatief is niet in strijd is met de wet of op dat moment geldend beleid; • Het initiatief heeft voldoende draagvlak in de omgeving; • De initiatiefnemer is bereid om zelf substantieel tijd en moeite te besteden aan de voorbereiding, uitvoering en bekostiging van het initiatief. De gemeente biedt verschillende instrumenten waarmee initiatieven ondersteund kunnen worden. De gemeente heeft jaarlijks een stimuleringsbudget leefbaarheid beschikbaar waarmee burgerinitiatieven financieel ondersteund kunnen worden. Er kan aanspraak gedaan worden

op maximaal €2500,- per project per gebied (de kadering van een gebied gaat aan de hand van het werkgebied van een wijk- of dorpsraad). De toekenning van deze subsidie wordt meegenomen in de herijking van het subsidiebeleid van de gemeente Hulst. Hierbij zal gekeken worden naar toekenningscriteria voor kleinschalige/tijdelijke initiatieven en structurele initiatieven/activiteiten. Indien gewenst kan in de opstartfase gebruik gemaakt worden van ambtelijk meedenken over de opzet van een initiatief. Deze vorm van ondersteuning is altijd tijdelijk van aard. Het begeleiden van deze ambtelijke ondersteuning wordt geregeld via de ambtelijk medewerker Leefbaarheid. Initiatiefnemers worden geacht zelf zorg te dragen voor het uitwerken en uitvoeren van hun initiatief. Het is niet de bedoeling dat de gemeente dit overneemt. De gemeente communiceert duidelijk op welke manieren burgerinitiatieven ondersteund kunnen worden. Deze communicatie gebeurt via de ambtelijk medewerker Leefbaarheid.

4.1.1. Tools die ingezet burgerinitiatieven:

kunnen

worden

bij

Onderstaande beschreven tools geven geen uitsluitsel van mogelijke andere tools die gebruikt kunnen worden voor het stimuleren van burgerinitiatieven. Bruikbare tools kunnen per initiatief verschillen. • Right to Challenge (RtC) De gemeente zal burgers niet vragen om structureel het beheer of onderhoud van de openbare buitenruimte over te nemen. Deze keuze is gebaseerd op de ervaring dat het tegenwoordig steeds lastiger is om vrijwilligers te vinden en voor langere tijd te binden aan een project. Dit zorgt ervoor dat de continuïteit en duurzaamheid van het project lastig te waarborgen is. Burgers hebben wel de mogelijkheid om het initiatief te nemen om bepaalde taken van de gemeente over te nemen wanneer zij denken dit beter/anders te doen voor hetzelfde of minder geld. Voorbeeld hiervan is het overnemen van het beheer van de buitenruimte. Dit is deels in lijn met RtC. De regering heeft laten weten voornemens te zijn een landelijke regeling op te stellen voor RtC. Hoewel deze regeling er nog niet is, staan 12

we als gemeente wel open voor dit soort initiatieven. In dat geval zullen we op een afgewogen manier bepalen of en op welke manier het plan haalbaar is. Hierbij wordt gekeken in mogelijkheden. De initiatiefnemers doen dit participatieproces samen met de gemeente. De uiteindelijke besluitvorming blijft echter altijd bij de gemeenteraad. • inzetten van wijk- en dorpsraden Wijk- en dorpsraden kunnen hun focus verleggen door zich meer bezig te gaan houden met het stimuleren en opzetten van lokale maatschappelijke initiatieven. Dit kunnen zij doen samen met de gemeenschap. Inwoners helpen een zelfregulerend initiatief op te zetten. De wijk- en dorpsraden hebben hier een stimulerende en ondersteunende rol. • Online participatietools Initiatiefnemers kunnen hun idee kwijt in deze online participatietool. Inwoners kunnen zich online bij het initiatief aansluiten. Hiermee wordt gelijk duidelijk of er behoefte en draagvlak is voor een initiatief. De initiatiefnemer kan daarna samen met de geïnteresseerden een plan fysiek uitwerken en tot uitvoering brengen. Er kan gebruik worden gemaakt van een online tool voor het houden van een stemming voor bijvoorbeeld het meest favoriete idee. Voor de gemeente kan deze tool uitkomst bieden. Het meten van draagvlak bij de gemeenschap wordt hiermee makkelijker. Dit kan meewegen in de afweging om bijvoorbeeld subsidie toe te kennen aan het initiatief.

• Inwonerspanel Een inwonerspanel kan ingezet worden om na te gaan of een initiatief draagvlak heeft, of het toegevoegde waarde geeft aan de leefbaarheid en welke doelgroepen het wel of niet aanspreekt. De uitkomst van deze bevraging kan bijdragen om een initiatief akkoord te geven of niet en om te besluiten wel of geen subsidie toe te kennen aan het initiatief.

4.1.2. Randvoorwaarden goedkeuren van burgerinitiatieven Burgerinitiatieven moeten in eerste instantie aan een aantal voorwaarden voldoen wil deze in behandeling worden genomen door de gemeente.

Daarnaast zijn er een aantal randvoorwaarden waar een initiatief moet voldoen wil deze goedgekeurd worden voor uitvoering/subsidie. • • • • • • • • •

Alle inwoners van de gemeente hulst van 14 jaar en ouder kunnen een burgerinitiatief indienen. Het initiatief is een toevoeging aan het bestaande aanbod. Het plan gaat uit van zelfregie en zelfwerkzaamheid in de planning, organisatie en uitvoering. Het initiatief draagt bij voorkeur bij aan meerdere prioriteiten. De gevraagde gemeentelijke bijdrage aan het initiatief overschrijdt het maximum vastgestelde budget per wijk- of dorp niet. De initiatiefnemer spant zich in om bijkomende financieringsbronnen aan te spreken. Stimuleren van initiatieven gericht op het versterken van de sociaal maatschappelijke participatie in wijken en kernen. Vergoeding geschiedt op basis van daadwerkelijk gemaakte onkosten. Geïnvesteerde uren worden niet vergoed. Het aanbrengen van objecten (in de openbare ruimte) dient als onderdeel van een te behalen doel maar is niet het doel op zich.

4.2. Betrekken van burgers/partijen bij het ontwikkelen van (beleids-)plannen. De gemeente streeft er naar om belanghebbenden te betrekken bij ieder project of besluitvormingsproces. Wanneer dit niet mogelijk is, zal dit gemotiveerd kenbaar gemaakt worden. Redenen waarom meedenken van burgers niet mogelijk is, zijn o.a.: • Als het belang van inspraak niet opweegt tegen het belang van de verantwoordelijkheid van de gemeente voor kwetsbare groepen in de samenleving; • Als de uitvoering van een beleidsvoornemen dermate spoedeisend is dat inspraak niet kan worden georganiseerd; • Als inspraak bij of krachtens de wet is uitgesloten; bijvoorbeeld bij crisis/handhaving van de openbare orde.

13

De gemeente is verplicht te kijken welke belanghebbenden betrokken moeten worden en of het beleid zich leent voor burgerparticipatie. Zoals eerder aangegeven wordt burgerparticipatie nog niet als uitgangspunt genomen maar vormt het een belangrijk onderdeel van ieder proces. Verschillende tools bieden de mogelijkheid om voorafgaand te bepalen in welke mate participatie gewenst is en op welk moment in het proces. De vragen dwingen om eerst vast te stellen of het onderwerp zich leent voor burgerparticipatie en of er aan de noodzakelijke randvoorwaarden in voldoende mate is voldaan. Is dit niet het geval? Dan is het verstandig om voor het betreffende onderwerp van burgerparticipatie af te zien. Wanneer het onderwerp zich wel voor burgerparticipatie leent, moet er vervolgens antwoord worden gegeven op een aantal vervolgvragen: met welk doel, in welk stadium van het beleidsproces, kunnen welke inwoners met welke verantwoordelijkheid op welke manier meedoen? Het is belangrijk dat voor iedere partij vooraf duidelijk is wat er van hen verwacht wordt. Tijdens het proces blijven we gebruik maken van de reeds gebruikte manieren om inwoners te benaderen en uit te nodigen mee te denken. Ook houden we vast aan de huidige adviesraden als vaste gesprekspartner. Daarnaast zullen we nieuwe tools inzetten om de juiste doelgroepen te bereiken.

Een wezenlijk verschil bestaat tussen wettelijke inspraak vs. Burgerparticipatie. Bij burgerparticipatie denk of praat een burger mee tijdens het ontwikkelen van (beleids-)plannen. Bij inspraak kunnen burgers hun mening laten horen tijdens wettelijke inspraakmogelijkheden nadat een (beleids-)plan is afgerond. Het bevoegd orgaan besluit vervolgens al dan niet gehoor te geven aan de inspraakreactie. Dit plan is gericht op het vroegtijdig betrekken van inwoners niet op de wettelijke inspraakprocedure.

4.2.1. Tools voor burgerparticipatie bij (beleids)plannen: Onderstaande beschreven tools geven geen uitsluitsel van mogelijke andere tools die gebruikt kunnen worden voor het stimuleren van burgerinitiatieven. Bruikbare tools kunnen per initiatief verschillen. • Afwegingskader Met het gebruik van het afwegingskader kan in een voorstadium bepaald worden of burgerparticipatie gewenst is en in welk stadium dit dan ingezet moet worden. • Online participatietools Een online participatietool kan ingezet worden om de burger te informeren over bepaalde plannen. Daarbij kan de participatietool ook gebruik worden om de mening te vragen over een betreffend onderwerp. Een online participatietool is geschikt om online een dialoog te starten of een stemming te houden. Ook kan het dienen als Brainstorm plaats waar inwoners hun ideeën kunnen ingeven. • Factor-C Het communicatieplan wordt integraal onderdeel van het project. Er wordt van te voren precies vastgelegd wanneer, hoe en wat er met inwoners gecommuniceerd wordt. • Enquête Het inzetten van een enquête kan gecombineerd worden met de online participatietool. Een enquête kan op meerdere kanalen worden gepubliceerd. Ook kan een enquête zowel online als offline uitgezet worden. • Inloop- /informatieavonden De fysieke mogelijkheid om bepaalde plannen in te zien blijft een belangrijk onderdeel van burgerparticipatie.

Dit wordt ook doorgezet in het nieuwe participatieplan. Inwoners hebben de mogelijkheid om fysiek plannen en stukken in te zien en daar hun suggesties kenbaar te maken.

14

4.3. Afstemmen en verbanden leggen tussen actuele onderwerpen binnen het Sociaal domein De Participatiewet loopt over in participatie in de sociale omgeving wanneer cliënten in het re-integratietraject aan de slag gaan bij activiteiten in de buurt, in dorpshuizen of wanneer zij vrijwilligerswerk gaan doen. Dit is een onderwerp waar een goede afstemming noodzakelijk is. Duidelijke lijnen tussen wat er mogelijk is in de tak van sociale participatie en wat noodzakelijk is vanuit het re-integratie traject. Ook zijn er verschillende onderwerpen uit de Wet maatschappelijke ondersteuning die verband houden met leefbaarheid en sociale participatie. Een voorbeeld daarvan zijn de onderwerpen eenzaamheid of antidiscriminatiebeleid. Ook hier is een goede afstemming noodzakelijk tussen wat de mogelijkheden zijn en het doel waar we naartoe willen. Dit wordt samengevat in verschillende visiedocumenten per onderwerp.

4.3.1. Tools voor afstemmen en verbanden leggen Onderstaande beschreven tools geven geen uitsluitsel van mogelijke andere tools die gebruikt kunnen worden voor het stimuleren van burgerinitiatieven. Bruikbare tools kunnen per initiatief verschillen • Informatieavonden Tijdens informatieavonden kan er aandacht besteed worden aan onderwerpen waar nog weinig kennis over is of welke moeilijk bespreekbaar zijn wegens privé omstandigheden. Hierdoor kunnen bepaalde groepen mensen misschien gesignaleerd worden. • Online participatietools Online participatietools kan een hulpmiddel zijn om mensen met elkaar te verbinden en zo de eenzaamheid tegen te gaan of om vrijwilligers te vinden voor activiteiten. • Enquêtes Enquêtes kunnen gebruikt worden voor het inwinnen van informatie bij inwoners. 15

5. Gevolgen 5.1. Organisatorische gevolgen De gedeelde participatie vanuit gemeentelijke perspectief zal in de gehele organisatie worden geïmplementeerd. Dit betekend dat beleidsmedewerkers op de hoogte gesteld worden van hetgeen er in het participatieplan is vastgesteld en de tools gaan gebruiken voor het garanderen van burgerparticipatie in projecten. Beleidsambtenaar Leefbaarheid dient zorg te dragen voor de navolging van de visie en het uitvoeren van het participatieplan.

6. Vervolg op visie/ambitie Op ambtelijk niveau wordt deze beleidsnota vertaald naar een uitvoeringsplan. De inhoud van het uitvoeringsplan zal mede tot stand komen met de input van inwoners. Deze nota Burgerparticipatie is een dynamisch document, dat kan worden aangepast op basis van de ontwikkelingen die zich voordoen en de ervaringen die we in onze gemeente opdoen. Een goede evaluatie is hierbij van belang. De gemeenteraad zal regelmatig, tenminste eens per kwartaal, op de hoogte worden gehouden van de laatste ontwikkelingen.

Het uitvoeren en implementeren van het uitvoeringsplan, zowel binnen de organisatie als daarbuiten, heeft organisatorische gevolgen op de benodigde capaciteit. Inzet van extra capaciteit voor het garanderen van burgerparticipatie en andere activiteiten rondom leefbaarheid is gewenst.

5.2. Financieel kader De precieze financiële gevolgen zullen duidelijk worden wanneer het uitvoeringsplan definitief is, maar er moet rekening gehouden worden met kosten voor interne trainingen/workshops, een verandering van begroting t.a.v. subsidies, en eventueel kosten voor het aanstellen van een aanspreekpunt. Het beschikbare budget kan ter discussie gesteld worden: In hoeverre er in de toekomst (extra) budget beschikbaar om bovenstaande te kunnen blijven realiseren. Nu is er jaarlijks een budget van €25.000,- aan subsidiebudget leefbaarheid beschikbaar welke voor 95% gebruikt wordt voor het uitvoeren van wensen van wijk- en dorpsraden. Het gaat hier met name om het plaatsen van objecten in de openbare ruimte. Gaan we dit budget anders inzetten om zo meer te halen uit de sociale participatie? Dit betekent dat er minder budget en focus zal liggen op het plaatsen van objecten welke vaak als middel dienen de sociale participatie aan te moedigen.

16