Initiatiefvoorstel raadsadviescommissie RUD

Voorstel aan de gemeenteraad Initiatiefvoorstel van het raadslid dhr. T. Willaert van de fractie Willaert: Onderwerp: Voorstel voor het instellen van een raads-/regionale adviescommissie voor de Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland (kort: RUD Zeeland) Beleidsveld: Ruimte Vergaderdatum: 27 maart 2025 Geheim: Nee

Juridische grondslag Per 1 juli 2022 is de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) gewijzigd, met als doelstelling het versterken van de democratische legitimatie. Met de wijziging zijn enkele nieuwe instrumenten in de Wgr geïntroduceerd om gemeenteraden, staten en het AB van het waterschap (hierna: volksvertegenwoordiging) meer in positie te brengen. Het gaat dan om bijvoorbeeld (extra) zienswijzen, een regionale (gemeenschappelijke) adviescommissie, evaluaties en een regionaal enquêterecht. Ook is een kapstok opgenomen voor participatie en inspraak op regionaal niveau. Gemeenschappelijke regelingen hebben twee jaar de tijd om de regeling te wijzigen overeenkomstig de nieuwe wettelijke uitgangspunten. Er zijn echter een aantal wijzigingen die direct in werking zijn getreden, zoals de mogelijkheid om een regionale adviescommissie in te stellen. Het algemeen bestuur is verplicht om een adviescommissie in te stellen wanneer de deelnemende volksvertegenwoordigende organen hier unaniem om verzoeken. Met de instelling van een gemeenschappelijke regionale adviescommissie wordt beoogd dat volksvertegenwoordigers in een vroeg stadium wordt betrokken bij voorgenomen besluiten van het bestuur van de regeling. De commissie heeft daarmee een functie als ‘vooruitgeschoven post’. Er is geen sprake van delegatie van bevoegdheden aan de regionale adviescommissie.

Uiteindelijk blijven de raden beslissingsbevoegd over in te dienen zienswijzen. Zie voor meer informatie over de regionale adviescommissie bijlage 1. Aanleiding In de afgelopen jaren zijn er de nodige (wettelijke) ontwikkelingen ten aanzien van GR’en geweest. Zo zijn er opnieuw afspraken gemaakt binnen het verband van de VZG over de tekst van gemeenschappelijke regelingen en het aanbieden van jaarstukken en begrotingswijzigingen (o.a. gelijktijdig aanbieden via samenstellingscommissie). Ook is de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) gewijzigd en zijn hierin nieuwe sturingsinstrumenten voor gemeenteraden opgenomen. Tot slot is er een raadsinformatiesysteem Zeeland ingericht waar Zeeuwse raadsleden kennis kunnen nemen van de zienswijzen van andere gemeenten op een begrotingswijziging of ander voorstel vanuit de GR’en. Deze wijzigingen bieden kansen om de samenwerking met andere gemeenteraden t.a.v. verbonden partijen te verbeteren. Op basis van presentaties is kennisgenomen van de wijzigingen in de Wgr en specifiek gesproken over het nieuwe instrument ‘regionale adviescommissie’. Ondanks de uitdagingen die samenhangen met de instelling van een regionale adviescommissie is de algemeen geldende opvatting dat het niet benutten van dit nieuwe sturingsinstrument een gemiste kans is.

De roep om meer grip op en democratische legitimiteit van verbonden partijen klinkt immers al jaren. Dit is door de gemeenteraad van de gemeente Hulst inmiddels ook diverse malen naar voren gebracht bij het uitbrengen van een zienswijze aangaande een begrotingswijziging van een GR. Ook de wetgever heeft gepoogd dit mogelijk te maken met nieuwe instrumenten. Een regionale adviescommissie vraagt in beginsel om inzet en tijd van raadsleden. Het is daarom van belang dit instrument alleen in te zetten daar waar het een duidelijke meerwaarde heeft. In praktijk is het echter ook mogelijk een voorstander te zijn van een ‘regionale adviescommissie’

1

doch de inzet binnen deze commissie te beperken. Dit vraagt van alle deelnemers echter wel een vorm van ‘saamhorigheid’. Waarom een regionale adviescommissie voor de RUD? Ongeacht dat de gemeenteraad van Hulst voorstander is van een regionale adviescommissie voor een aantal GR’en is het momenteel wenselijk om het instrument regionale adviescommissie alleen te gebruiken “grotere” gemeenschappelijke regelingen, zodat de tijdsbelasting opweegt tegen de toegevoegde waarde van deelname. Daarnaast moet sprake zijn van een zekere urgentie t.a.v. ontwikkelingen in het werkveld van de regeling. In de gemeenschappelijke regeling van de Regionale Uitvoeringsdienst (hierna te noemen RUD) komen alle bovenstaande zaken terug. Het zou als zodanig dan ook een goede “proef” zijn om kennis te maken met het instrument van regionale adviescommissie. De RUD is werkzaam op het gebied van milieutaken door en voor de hele provincie Zeeland. Al sinds de oprichting van het stelsel van omgevingsdiensten wordt gesproken over ‘robuustheid’ van de taakuitvoering door de diensten. Door de zogenaamde commissie van Aartsen is in opdracht van het Rijk onderzocht of de omgevingsdiensten op dit moment voldoen aan de interpretatie van het begrip ‘robuust’.

De algemene conclusie van de commissie van Aartsen is dat de omgevingsdiensten onvoldoende robuust zijn en heeft 10 maatregelen aanbevolen om dit te verbeteren. De staatssecretaris gaat de aanbevelingen opvolgen die ook zien op de ondergrens van een omgevingsdienst en het aantal diensten dat nodig is in Nederland. Dit doet zij samen met de provincies en gemeenten binnen het Interbestuurlijk Programma VTH stelsel Er zijn steeds meer regionale vraagstukken met betrekking tot een schone en veilige leefomgeving – denk bijvoorbeeld aan de energietransitie, de uitstoot van stikstof, waterkwaliteit, PFAS en circulaire economie - die vragen om inzet van kennis van de omgevingsdiensten. Een gezamenlijke Zeeuws visie en ambitie met betrekking tot de taken van de RUD kan helpen om deze uitdagingen zo effectief en efficiënt mogelijk op te pakken. Dit kan alleen gerealiseerd worden door hierover gezamenlijk de discussie te voeren, bij voorkeur aan de voorkant van het beleidstraject. Een adviescommissie kan hier een bijdrage aan leveren. Eerder hebben enkele leden van Provinciale Staten met succes een initiatiefvoorstel tot het instellen van een regionale adviescommissie voor de RUD ingediend.

Op deze plaats dient vermeld te worden dat een aantal zeeuwse gemeenten hebben aangegeven voorstander te zijn van een regionale adviescommissie maar dat er ook gemeenten zijn die hier afwijzend tegenover staan. Met het voorliggende initiatiefvoorstel ondersteunen wij de eerder gedane oproep tot het instellen van een regionale adviescommissie en brengen wij het standpunt van de gemeenteraad Hulst extra onder de aandacht bij onze mede gemeentelijke overheden. Alle (zeeuwse) gemeenten ervaren de komende jaren de nodige financiële gevolgen van wisselvallig rijksbeleid aangaande de uitkering uit het gemeentefonds. De hieruit voortvloeiende financiële uitdaging om een meerjarig reëel sluitende begroting te overleggen is ook binnen Hulst aanwezig. Ook van GR’en mag met het oog hierop een verantwoordelijk en zorgvuldig financieel beleid worden verwacht waarbij een stijging van kosten niet zonder meer bij de deelnemers wordt neergelegd. Met een regionale adviescommissie kan sterker regie worden gehouden en sturing worden gegeven aan het financieel verantwoordelijkheidsgevoel bij een GR in het algemeen en in dit geval de RUD in het bijzonder.

Gelet op de huidige verdeeldheid onder de zeeuwse gemeenten kan er helaas geen sprake zijn van regionale adviescommissie doch wordt met het ingenomen standpunt en voorgenomen besluit wel het belang van meer sturing aan de “voorzijde” van beleidsvorming door deelnemers benadrukt. Taken regionale adviescommissie Tegen de achtergrond van de wettelijke bevoegdheden die de gewijzigde Wgr kent voor een regionale adviescommissie zien wij de volgende betekenis en rollen voor een adviescommissie voor de GR RUD Zeeland: 1. de volksvertegenwoordigende organen van de deelnemers worden in een vroegtijdig stadium betrokken bij voorgenomen besluiten van het bestuur van de RUD Zeeland. Er ontstaat meer dan nu, maar ook in geval van klankbordgroep, een betere en eerdere informatieoverdracht plaats richting onder andere gemeenteraad. Hierdoor kan ook vanuit de zijde van de gemeenteraad meer anticiperend worden opgetreden in plaats van reactief om te gaan met gevolgen 2

2. de adviescommissie adviseert het bestuur van de RUD Zeeland over voorgenomen besluiten. Daartoe bereidt zij (gezamenlijke) standpunten van de volksvertegenwoordigende organen van de deelnemers voor en adviseert daarover. Het karakter van een advies van een regionale adviescommissie heeft een meer dwingend karakter in plaats van het meer vrijblijvend karakter, zoals nu maar ook bij een klankbordgroep het geval is. 3. de adviescommissie draagt zelf onderwerpen aan bij het bestuur die aandacht verdienen; 4. commissieleden handelen vanuit het belang van de volksvertegenwoordigende organen van de deelnemers in algemene zin; (en dus niet vanuit de eigen politieke opvatting); De nadere uitwerking vindt plaats in het uitvoeringsproces. Aspecten zoals de samenstelling van de adviescommissie worden hierin meegenomen. Wat betreft dit laatste wordt belang gehecht aan een evenredige vertegenwoordiging van volksvertegenwoordigers in de adviescommissie. Hoewel het wettelijk niet is verplicht dat iedere deelnemer een vertegenwoordiger vanuit de volksvertegenwoordiging als lid aanstelt en het wettelijk minimumaantal daarvan per deelnemer niet is begrensd, valt als (basis) invulling hiervan te denken aan één commissielid per volksvertegenwoordigend orgaan van de deelnemer plus één plaatsvervanger daarvan.

Het voorstel is dat de leden geen vergoeding ontvangen en dat de RUD de adviescommissie faciliteert. Dit om de extra kosten en administratie zo veel mogelijk te beperken. Resultaat We beogen dat de gemeenteraad eerder en nauwer betrokken wordt bij de ontwikkelingen bij de RUD dan nu het geval is en dat de (informatie) positie wordt versterkt. Hiervoor is gezamenlijk draagvlak vanuit de volksvertegenwoordigende organen van de Zeeuwse overheden voor het instellen van een gemeenschappelijke adviescommissie nodig. Deze adviescommissie kan bijdragen aan de samenwerking op het gebied van milieutaken en de RUD Zeeland. Met het uiteindelijke doel om antwoorden te krijgen op de vraag wat er nodig is voor een schoon en leefbaar Zeeland. Ongeacht dat dit initiatiefvoorstel ziet op de inrichting van een regionale adviescommissie is de situatie momenteel dusdanig dat deze door huidige verdeeldheid onder zeeuwse overheden niet haalbaar is. Besluitvorming hiertoe heeft dan vooralsnog een signaalfunctie en kan als basis fungeren voor ontwikkeling van een regionale adviescommissie in de toekomst. Vanuit dit perspectief en gelet op de wens tot meer grip is het instellen van een klankbordgroep een eventuele alternatieve beginstap om uiteindelijk te komen tot een regionale adviescommissie.

Kanttekeningen Klankbordgroep versus regionale adviescommissie Een klankbordgroep heeft geen formele status en ook de taken en rollen zijn niet vastgelegd. Veelal worden de leden van een klankbordgroep geïnformeerd over ontwikkelingen bij een gemeenschappelijke regeling of over besluiten die het bestuur van de regeling voornemens is te nemen. De reactie van de leden van de klankbordgroep geldt niet als een advies aan het bestuur en hier hoeft dan ook niet gemotiveerd op te worden gereageerd. Een regionale adviescommissie vindt zijn oorsprong in de wet en de rollen en taken worden geformaliseerd bij de oprichting. Dit geeft duidelijkheid naar de deelnemers en het bestuur van de regeling. Omdat een adviescommissie een formele adviestaak heeft richting het bestuur, mag verwacht worden dat zij in een vroeg stadium wordt betrokken en dat het advies dat zij afgeven meegewogen wordt bij besluitvorming door het bestuur. De formele status van een adviescommissie kan worden gezien als een pluspunt t.o.v. een klankbordgroep. Een nadeel hiervan is mogelijk de rolonduidelijkheid die kan optreden. Zo kan er een spanningsveld ontstaan tussen enerzijds betrokken zijn bij de advisering van het bestuur van een GR en anderzijds het controleren van dit bestuur bij de uitvoering van beleid in de eigen gemeenteraad.

In het bestuur van een GR zitten immers bestuurders zoals burgemeesters en wethouders van de deelnemende overheden. Rolonduidelijkheid De rolonduidelijkheid zal met name spelen bij politieke onderwerpen en minder bij procedurele zaken. De leden van de adviescommissie zullen zich echter wel bewust moeten zijn van dit aandachtspunt, maar ook het bestuur van de regeling zal zich moeten realiseren dat een positief advies van de regionale adviescommissie geen garantie is voor een positieve zienswijze van de 3

raden van de deelnemers. Leden van de adviescommissie zijn in hun eigen raad niet gehouden aan het advies dat de commissie heeft afgegeven, maar het kan wel ingewikkeld worden als de eigen fractie of raad zich op een ander standpunt stelt. Hoe vaak een dergelijke situatie zich voor zal doen en hoeveel ongemak het geeft voor de leden van de adviescommissie is op voorhand moeilijk te zeggen. Uitvoering Inmiddels is gebleken dat er onder de deelnemers aan de GR RUD dus geen unanimiteit is en dat de komst van een regionale adviescommissie voorlopig niet haalbaar is. Een besluit op dit voorstel heeft dan ook vooralsnog uitsluitend een signaleringsfunctie en bekrachtigd het standpunt dat Hulst reeds bij eerdere voorstellen ook al kenbaar heeft gemaakt. Het is dan ook meer dan wenselijk om het standpunt van de gemeente Hulst in zeeuws verband (nogmaals) duidelijk te maken. Financiën Ter volledigheid dient op deze plaats nog te worden vermeld dat de kosten die verband houden met de instelling van een adviescommissie ten laste komen van de RUD Zeeland. Dat houdt in dat de kosten worden aangemerkt als kosten ten gevolge van extra generieke taken en voor rekening komen van en verdeeld worden over de deelnemers.

Wettelijke kosten zoals extra vergoedingen voor volksvertegenwoordigers die lid zijn van een adviescommissie vallen daar niet onder, dat dienen de bevoegde gezagen zelf te betalen. Communicatie & Participatie Na positieve besluitvorming zal de RUD op de hoogte worden gesteld van de Hulsterse wens om een regionale adviescommissie in te stellen. Het besluit zal ook worden gedeeld met Provinciale Staten en de andere Zeeuwse gemeenten.

Naam indiener(s):

Tom Willaert Ondertekening indieners

4

Ontwerp raadsbesluit

De raad van de gemeente Hulst

Gelezen het voorstel van (naam indiener(s))

Besluit:

1. RUD Zeeland te verzoeken een regionale adviescommissie in te stellen conform de wet op de gemeenschappelijke regelingen;

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 27 maart 2025

De griffier

De voorzitter

5