GGDRaadsvoorstel

Raadsvoorstel Nummer: 290531 Aan:

Portefeuillehouder:

De raad van de gemeente Hulst

Wethouder R. Ruissen

Onderwerp: Voorstel tot het indienen van een positieve zienswijze ten aanzien van de 1e begrotingswijziging 2023 van de GGD Zeeland.

Inleiding De GGD Zeeland bood u op 19 september 2022 de 1e begrotingswijziging 2023 aan, waarbij tevens de mogelijkheid wordt geboden om een zienswijze in te dienen (bijlage 1). Deze begrotingswijziging is gericht op het op orde brengen van de basis van de GGD Zeeland. Op 16 december 2022 wordt de 1e begrotingswijziging 2023 GGD Zeeland voor besluitvorming aangeboden aan het Algemeen Bestuur. Voor een inhoudelijke toelichting op de begrotingswijziging verwijzen wij naar bijgevoegd document GGDZ 1e begrotingswijziging 2023 (bijlage 2). Daarnaast heeft de GGD Zeeland onderliggende stukken meegezonden. Het gaat hier onder meer om (werk)documenten uit voorgaande jaren die als input zijn gebruikt voor het opstellen van deze begrotingswijziging (onderliggende stukken 1 t/m 7). De GGD Zeeland heeft op 11 oktober 2022 een digitale informatiebijeenkomst gehouden. Tijdens deze bijeenkomst is de GGD Zeeland ingegaan op de 1e begrotingswijziging 2023 en zijn door leden van uw raad vragen gesteld. Nadere informatie over de 1e begrotingswijziging 2023 is door de GGD Zeeland op 19 oktober 2022 aan u gezonden. Het gaat hier om de beantwoording van een openstaande vraag en de presentatie, gehouden tijdens de informatiebijeenkomst (onderliggend stuk 8).

Daarnaast is videoboodschap van de GGD Zeeland beschikbaar met een toelicht op de 1e begrotingswijziging 2023 via deze link: GGD Externe boodschap 2022 - YouTube. 1. Situering van het onderwerp, aanleiding en probleemstelling Voor u ligt de 1e begrotingswijziging 2023 van de gemeenschappelijke regeling Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland, organisatieonderdeel GGD. Deze begrotingswijziging volgt op de Programmabegroting 2023-2026 die in de vergadering van het Algemeen Bestuur op 8 juli 2022 is vastgesteld. De organisatie van de GGD Zeeland is financieel niet op orde en is te kwetsbaar geworden. Door jarenlange bezuinigingen, een reorganisatie met het gelijktijdig doorvoeren van zelforganisatie en door een te lage compensatie voor de cao-stijgingen (op basis van ontoereikende VZG-norm), heeft GGD Zeeland 'de bodem bereikt'. Het gebrek aan financiële ruimte maakt dat GGD Zeeland niet meer de kwaliteit kan leveren op het gebied van gezondheid en preventie, die we van haar mogen verwachten. De uitvoering van werkzaamheden, gebaseerd op wetgeving en gemaakte afspraken, raken in de knel. De gevolgen hiervan zijn dat het primaire proces spaak loopt, de bedrijfsvoering te kwetsbaar is en er onvoldoende sprake is van goed werkgeverschap.

Er zijn extra middelen nodig om de basis van de organisatie op orde te krijgen en uitvoering te blijven geven aan de verantwoordelijkheden op het gebied van gezondheid en preventie voor de Zeeuwse gemeenten en inwoners. Met deze 1e begrotingswijziging 2023 wordt gevraagd om een noodzakelijk structurele en deels ook incidentele bijdrage voor een inhoudelijk sterke en robuuste GGD Zeeland.

-1-

Raadsvoorstel Nummer: 290531 2. Oplossing, eventuele alternatieven, risico’s en beoogd resultaat Oplossing: het indienen van een zienswijze De continuïteit voor de uitvoering van wettelijke, gemeentelijke taken op het gebied van volksgezondheid moet worden geborgd. De gemeente is verantwoordelijk voor uitvoering van deze wettelijke taken; de GGD is daarbij de uitvoeringsorganisatie. Als de GGD Zeeland deze taken niet meer kan uitvoeren, zal gemeente Hulst een alternatieve manier moeten vinden om haar verantwoordelijkheden na te komen. Daarnaast geeft de GGD Zeeland ook uitvoering aan niet-wettelijke taken, zoals regionale preventie projecten. Ook de continuering van deze taak is belangrijk, omdat met de uitvering van deze taak specialistische zorg kan worden voorkomen. Wettelijke en niet-wettelijke taken zijn binnen de GGD Zeeland inhoudelijk en financieel met elkaar verweven. Daarom heeft het eventueel schrappen van niet-wettelijke taken consequenties voor de invulling van de wettelijke taken. Met de nieuw beoogde managementlaag kunnen medewerkers zich weer richten op hun kerntaken. Het doorvoeren van zelforganisatie heeft geleid tot het verleggen van managementtaken naar teams. Hierdoor is er minder tijd beschikbaar voor de uitvoering van het primaire proces. Het primaire proces loopt daarom nu spaak.

Er is een managementlaag nodig om taken, die niet tot het primaire proces behoren, weg te nemen van het uitvoerende personeel. Het toevoegen van de voorgestelde nieuwe managementlaag vraagt op korte termijn om een investering, met de verwachting dat dit op langere termijn de beoogde kwaliteit oplevert. Met de beoogde investering in meer personeel wordt de werkdruk verlaagd en wordt meer ziekteverzuim en leegloop voorkomen. Voldoende personeel is van belang voor het voortzetten van de primaire processen. Met de huidige capaciteit, zowel in uitvoering als in bedrijfsvoering, loopt de GGD Zeeland nu al aan tegen een tekort, uitval of vertrek van personeel. Goed werkgeverschap komt hiermee in het gedrang. Dit probleem wordt groter naarmate een oplossing uitblijft. De huidige zwakheden en risico's in de primaire processen zijn zowel door interne werkgroepen als door een extern bureau geconstateerd. Beide analyses leiden tot de conclusie dat voor een duurzame uitvoering van wettelijke taken meer formatie benodigd is. Eventuele alternatieven Een andere vorm van organiseren van onze wettelijke taken op het gebied van volksgezondheid brengt geen voordelen voor gemeente Hulst. Er zijn weinig alternatieven die een oplossing bieden voor de huidige situatie. Als de GGD Zeeland haar taken niet meer kan uitvoeren, zou een fusie met een andere regio een scenario kunnen zijn.

Echter, dit zou zorgen voor onrust, leegloop en het (tijdelijk) wegvallen van noodzakelijke taken in onze regio. Bovendien zouden gemeenten uiteindelijk ook de kosten moeten dragen van een fusie. Daarnaast raken we Zeeuws de grip kwijt op de uitvoering van de wettelijke taken, doordat deze dan verder van ons af komen te staan. Risico’s Door de huidige arbeidsmarktomstandigheden bestaat het risico dat een goede invulling van de vacatures, om op het gewenste aantal fte te komen, vertraging oploopt of niet volledig lukt. Het gewenste effect van de maatregelen komt dan niet voldoende tot uiting. In Zeeland is, net als landelijk, sprake van personeelskrapte en met name de invulling van specialistische functies (forensisch artsen en epidemiologen) vormt een uitdaging. De voorgestelde fasering vanaf januari 2023 is niet realistisch. Pas op 16 december 2022 worden de zienswijzen van de Zeeuwse gemeenteraden behandeld bij een door het Algemeen Bestuur van de GGD Zeeland te nemen besluit over de 1e begrotingswijziging 2023. Het is niet realistisch te verwachten dat de vacatures per januari 2023 zijn ingevuld. Hoewel enkele aflopende contracten kunnen worden verlengd om de eerste maanden te overbruggen, is de -2-

Raadsvoorstel Nummer: 290531 verwachting dat de loonkosten in eerste instantie lager zullen uitvallen. Mogelijk zijn er wel wervingskosten waar rekening mee moet worden gehouden. De afwijking van de VZG-richtlijn is fors en schept mogelijk precedentwerking. Het niet volgen van de indexatierichtlijn schept mogelijk precedentwerking voor andere gemeenschappelijke regelingen. Wij merken hierbij op dat in de Programmabegroting 20232026 van de GGD Zeeland ook is afgeweken van de VZG-richtlijn van 2,7%. De stijging van de gemeentelijke bijdragen kwam daarmee uit op 6,4%. Advies Begeleidingscommissie GGD Zeeland In eerste instantie is door het PAO (Provinciaal Ambtelijk Overleg), de BC (Begeleidingscommissie) en het Management van de GGD Zeeland gesproken over de 1e begrotingswijziging 2023. Tijdens deze bijeenkomst is door de BC een aantal opmerkingen gemaakt over de begrotingswijziging. De BC heeft deze opmerkingen vervolgens schriftelijk aan de GGD Zeeland voorgelegd: - Er is behoefte aan een overzicht van de wettelijke en niet-wettelijke taken, zoals die met de huidige formatie worden uitgevoerd aangevuld met: de gewenste uitbreiding op deze onderdelen, de risico's als de gewenste uitbreiding niet gehonoreerd wordt. - Bij de reorganisatie in 2015 is 10 fte middenkader verdwenen. Taken van het middenkader zijn naar medewerkers overgegaan.

Nu wordt weer voorgesteld het middenkader te introduceren. De vraag is in hoeverre de formatie die daardoor in de huidige formatie wordt vrijgespeeld, wordt ingezet ter dekking van de kosten van dit nieuwe middenkader? - De gevraagde uitbreiding is voorzien per 1 januari 2023. Gezien het besluitvormingsproces, de huidige arbeidsmarktomstandigheden en de inzet die dit vraagt op de huidige organisatie is dit niet realistisch. Maak een implementatieplan waarin o.a. een fasering (in tijd en geld) en aantal evaluatiemomenten is opgenomen. Hierop heeft de GGD Zeeland een definitieve versie van de begrotingswijziging gemaakt. Echter, de BC vond hierin te weinig antwoorden op haar vragen terug, waardoor de BC op 8 september 2022 een advies aan het Algemeen Bestuur van de GGD Zeeland heeft opgesteld (bijlage 3) met de volgende essentie: - Niet in te stemmen met de voorliggende begrotingswijziging. - Tijdelijk extra inzet te laten plegen die strikt noodzakelijk is voor uitvoering van de wettelijke taken. - Opdracht te geven aan een extern bureau ter toetsing/advisering van onderhavig plan. Hierbij heeft de BC ook aangegeven dat haar advies ‘onder stoom en kokend water’ tot stand is gekomen én dat de BC een veel langere voorbereidingstijd gegund had moeten worden, gelet op de hoeveelheid documenten, de complexiteit van de materie en de (financiële) impact.

Als reactie op dit advies heeft er op initiatief van de GGD Zeeland een gesprek plaatsgevonden tussen het Dagelijks Bestuur, het Management en de Begeleidingscommissie van de GGD Zeeland. In haar advies van 26 september 2022 (bijlage 4) geeft de BC aan dat er constructief met elkaar is gesproken. Standpunten zijn uitgewisseld en aanvullende gegevens verstrekt. De BC komt tot de volgende conclusies en adviseert als volgt: - De GGD een zorgvuldig intern proces heeft doorlopen wat heeft geleid tot de 1e begrotingswijziging 2023. - De GGD de voorgestelde fasering in voldoende mate heeft toegelicht en als plausibel wordt beoordeeld. De GGD wil formatie-uitbreiding voor een substantieel gedeelte invullen met medewerkers die nu al voor de GGD werkzaam zijn (bijvoorbeeld vanuit huidige projectonderdelen). - Er een dusdanige inhoudelijke en financiële verwevenheid tussen wettelijke en nietwettelijke taken aanwezig is dat het schrappen van niet-wettelijke taken ook consequenties heeft voor de invulling van de wettelijke taken.

-3-

Raadsvoorstel Nummer: 290531 Hoewel de begrotingswijziging niet voldoet aan de VZG-richtlijn voor het jaar 2023 is het advies aan de gemeenten om een positieve zienswijze af te geven op basis van genoemde argumenten. De BC adviseert als voorwaarde op te nemen dat de GGD periodiek rapporteert over de voortgang van de implementatie, zowel financieel als inhoudelijk. Beoogd resultaat Beoogd resultaat is dat de GGD Zeeland een financieel gezonde en toekomstbestendige uitvoeringsorganisatie op het gebied van preventie en gezondheid is. Zij levert een actieve bijdrage aan wettelijke en maatschappelijke Zeeuwse opgaven. 3. Relatie met de programmabegroting De taken die de GGD Zeeland (incl. IJZ) uitvoert hebben betrekking op de onderwerpen Volksgezondheid en Jeugd (Programmabegroting - Programma 6 Sociaal Domein). 4. Planning (tijdspad) en uitvoering Nadat u een besluit heeft genomen op dit voorstel, zal het Algemeen Bestuur van de GGD daarvan door ons college op de hoogte worden gebracht. Het Algemeen Bestuur zal de zienswijzen betrekken bij haar besluitvorming over dit onderwerp op 16 december 2022. De GGD Zeeland geeft aan dat ze met ingang van 2023 via de P&C-cyclus aan de Zeeuwse gemeenten zal rapporteren over de gerealiseerde formatie/bezetting uit deze begrotingswijziging, over ziekteverzuim en over de uitputting van de toegekende budgetten.

In Q2/Q3 van 2023 wordt een plan van aanpak aan het Algemeen Bestuur voorgelegd met daarin de criteria om de gerealiseerde effecten/resultaten van deze begrotingswijziging te kunnen evalueren. De evaluatie vindt in 2024 plaats en zal worden uitgevoerd door een extern bureau. De evaluatie wordt vervolgens ter besluitvorming aangeboden aan het Algemeen Bestuur in december 2024. De uitkomsten van de evaluatie vormen de input voor de (eventuele bijstelling van de) begroting 2026 van de GGD. 5. Financiële paragraaf De financiële consequenties van de 1e begrotingswijziging om de basis van de GGD Zeeland op orde te brengen zijn weergegeven in onderstaand schema. Hierbij zijn tevens de financiële consequenties voor de gemeente Hulst in beeld gebracht. Gemeentelijke bijdragen GGD Hulst Zeeland

Totale bijdrage 2023 structureel € 1.188.448 € 17.718.696

Inwoneraantal 2023

1e wijziging 2023 incidenteel

1e wijziging 2023 structureel

27.575 385.400

€ 14.767 € 206.396

€ 174.655 € 2.441.053

Totale bijdrage 2023

Jaarlijks structureel

€ 1.377.870 € 20.366.144

€ 1.363.103 € 20.159.748

In de gemeentebegroting 2023 is een stelpost voor onder andere risico's bij Verbonden Partijen opgenomen. De stelpost bedraagt € 250.000 structureel. Voorgesteld wordt om deze stelpost in 2023 voor € 189.422 in te zetten. Hiervan is € 174.655 structureel en € 14.767 incidenteel. Verder wordt voorgesteld deze financiële consequenties op te nemen in onze 1e begrotingswijziging 2023. Deze wordt aan uw gemeenteraad aangeboden tezamen met de Najaarsnota 2022. 6. Voorstel A. Een positieve zienswijze aan de GGD Zeeland te geven, met als voorwaarde dat GGD Zeeland periodiek rapporteert over de voortgang van de implementatie van de voorgestelde fasering, zowel financieel als inhoudelijk. B. Hierbij af te wijken van de VZG-richtlijn 2023 en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties op te nemen in onze 1e begrotingswijziging 2023. C. De GGD Zeeland op de hoogte te brengen van het besluit. Burgemeester en Wethouders van Hulst, De Secretaris, De Burgemeester, -4-

Raadsvoorstel Nummer: 290531 Bijlage(n): 1. Aanbiedingsbrief d.d. 19 september 2022 GGD Zeeland 1e begrotingswijziging 2023 2. GGDZ 1e begrotingswijziging 2023 3. Advies BC 08-09-2022 1e begrotingswijziging 2023 GGD Zeeland 4. Advies BC 26-09-2022 1e begrotingswijziging 2023 GGD Zeeland Onderliggende stukken: 1. Evaluatie hulpstructuren 2A. Opbrengst werkgroep beleid en begroting 2B. Matrix uitkomsten 3. Uitkomsten werkgroep overhead 4. Berenschot Rapportage Formatieonderzoek IZB & TBC GGD 5. Bestuursoverdracht 2022-2026 definitief 6. ADxperts rapport preventiemedewerkers GGD Zeeland 7. Fasering 1e begrotingswijziging 2023 GGD Zeeland 8. Nadere informatie GGD Zeeland d.d. 19-10-2022 over de 1e begrotingswijziging 2023

-5-