GGDBijlage 2 Evaluatie NNZ juli 2022

Tussenevaluatie Nu Niet Zwanger Juli 2022

Programma Nu Niet zwanger Een eerlijk gesprek over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie Nu Niet Zwanger is er voor mensen in kwetsbare omstandigheden die nu niet zwanger willen worden. Nu Niet Zwanger (NNZ) ondersteunt mensen (m/v) in kwetsbare omstandigheden* een bewuste keuze te maken over het moment van hun kinderwens, zodat zij niet onbedoeld zwanger raken. De begeleiding is actief, en biedt naast een eerlijk gesprek over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie, zo nodig praktische of financiële begeleiding. Vrouwen en mannen die deelnemen aan het NNZ programma, zijn door hun complexe problematiek vaak al in beeld bij hulpverlening. Daarom richt NNZ zich op hulpverleners en ondersteunt hen om met hun cliënten te praten over kinderwens en tot inzicht te komen in de wensen en ideeën die de cliënt heeft met betrekking tot dit thema. Als er geen actuele kinderwens is ondersteunt NNZ bij het realiseren van adequate anticonceptie. Als er wel een actuele kinderwens is zorgt NNZ voor de goede vervolgstappen en ondersteuning. Binnen hulpverleningsinstellingen worden aandachtsfunctionarissen NNZ getraind die op hun beurt weer hun collega’s trainen en ondersteunen bij het voeren van gesprekken over kinderwens met hun cliënten. Op deze wijze wordt de werkwijze van NNZ geïmplementeerd en geïntegreerd in hulpverleningsorganisaties.

Meer informatie: www.nunietzwanger.nl *) Denk onder andere aan psychiatrische problematiek, verstandelijke beperking, verslaving, dakloosheid, loverboyproblematiek

NNZ in Zeeland In oktober 2019 is Nu Niet Zwanger gestart in de provincie Zeeland. Het programma werd gefinancierd vanuit de transformatieagenda jeugd Zeeland en een impulsvergoeding vanuit VWS (periode 1 oktober 2019 tot 1 september 2021). In 2022 wordt het programma gefinancierd door een extra eenmalige financiële tegemoetkoming vanuit VWS en een cofinanciering van de Zeeuwse gemeenten. Het programma wordt gecoördineerd en uitgevoerd door GGD Zeeland. Het NNZ team bestaat uit twee inhoudelijk coördinatoren en een projectleider.

Resultaten cliënten Vanaf de start in oktober 2019 zijn in totaal 174 cliënten begeleid (peildatum: 28 juni 2022). Van deze mensen heeft 89% geen kinderwens of wil deze uitstellen, 81% hiervan is vrijwillig en gemotiveerd gestart met anticonceptie. In tabel 1 treft u een overzicht van het aantal cliënten per gemeente. In de vier grootste gemeenten, zijn de meeste cliënten bereikt. Dit zijn ook de gemeenten waar de meeste mensen wonen die in een kwetsbare situatie verkeren. Dat de gemeente Sluis in de top 5 staat, is opvallend. De meest aannemelijke reden hiervoor is dat de inhoudelijk coördinator al jaren jeugdverpleegkundige is in de gemeente Sluis en hier korte lijnen heeft met diverse relevante netwerkpartners zoals de kraamzorg en het ziekenhuis (verloskundigen en POP-poli). De coronapandemie heeft het werven en trainen van nieuwe aandachtsfunctionarissen bemoeilijkt en daardoor vertraagd. Dit jaar zal extra aandacht uitgaan naar het benaderen van organisaties in gemeenten waar relatief weinig cliënten bereikt zijn. Tabel 1. Aantal cliënten per gemeente Gemeente Aantal cliënten Terneuzen 51 Middelburg 26 Goes 23 Vlissingen 20 Sluis 13 Reimerswaal 10 Schouwen-Duiveland 7 Borsele 7 Kapelle 5 Hulst 5 Tholen 5 Veere 2 Noord-Beveland 1 Het aantal cliënten dat met NNZ bereikt wordt, blijft stijgen.

Het is te zien dat het aantal cliënten dat begeleid wordt door de ‘eigen’ reguliere hulpverlener (eventueel samen met de aandachtsfunctionaris) groter is dat het aantal cliënten dat wordt doorverwezen naar de inhoudelijk coördinator van de GGD (IC), zie grafiek 1. Dit is logisch en wenselijk gezien de vertrouwensrelatie tussen de hulpverlener en de cliënt. Bijna driekwart van de cliënten is begeleid door de reguliere hulpverlening. Iets meer dan een kwart is doorverwezen naar de GGD, zie grafiek 2. Dit is mooi; het belangrijkste doel van NNZ is dat iedere hulpverlener het gesprek over kinderwens met zijn of haar cliënt aangaat en dat dit onderdeel wordt van het reguliere werk. In de grafiek en cirkeldiagram is te zien dat het overgrote deel van de hulpverleners zélf het gesprek aangaan.

Grafiek 1. Aantal cliënten ondersteund door inhoudelijk coördinator (IC), de reguliere hulpverlening en totaal.

Aantal clienten ondersteund 200 150 100 50 0 aug-20

jul-21 IC

Regulier

jun-22 Totaal

Grafiek 2. Aantal cliënten begeleid door reguliere hulpverlening en door inhoudelijk coördinator GGD

Begeleiding cliënten

26% 74%

IC

Regulier

NB. De ervaring is dat hulpverleners vaak vergeten de gesprekken die zij in het kader van NNZ hebben gevoerd te registeren via de NNZ registratielink. Er is dus sprake van onderrapportage en deze cijfers laten dus het minimum aantal mensen zien dat is bereikt. Het actief registeren van gesprekken verschilt ook per organisatie. Dit is een aandachtspunt.

Verwijzers Vanuit verschillende sectoren is doorverwezen naar de inhoudelijk coördinatoren van de GGD. Zie grafiek 3. De redenen voor doorverwijzing zijn verschillend: financiële problemen (cliënt kan anticonceptie niet betalen), overname van casuïstiek vanwege de complexiteit, het inzetten van het medisch netwerk of aanmelden voor follow-up. Precies 50% van de cliënten is doorverwezen naar het NNZ team van de GGD vanwege financiële redenen. Overigens spelen vaak meerdere factoren tegelijkertijd een rol. Wat opvalt is dat meer dan een derde van de cliënten is doorverwezen vanuit het ziekenhuis. Dit zijn vrijwel altijd cliënten die anticonceptie niet kunnen betalen en daarvoor worden doorverwezen. De ziekenhuizen weten NNZ dus goed te vinden (door de korte lijnen die de inhoudelijk coördinator met

de POP-poli en verloskundigen). Een bijkomend voordeel is dat deze cliënten voor follow-up door NNZ staan geregistreerd (met hun toestemming). De cliënten die door de POP-poli worden verwezen zijn vaak ook in beeld bij andere hulpverleners vanwege andere problematiek zoals psychiatrische problemen of LVB. Daarnaast is een groot aandeel van de cliënten doorverwezen door de jeugdgezondheidszorg. Een verklaring hiervoor is dat één van de inhoudelijk coördinatoren jeugdverpleegkundige is en daardoor korte lijnen heeft met haar collega’s. Daarnaast hebben alle jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen een werkinstructie gekregen. Komend jaar willen we huisartsen nog meer betrekken bij het programma. Daarnaast zal aandacht uitgaan naar organisaties uit sectoren die minder verwijzen of waar nog geen samenwerking mee is, zoals organisaties in de geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg. Grafiek 3. Verwijzende sectoren

Sectoren die verwezen naar inhoudelijk coördinator GGD Abortuskliniek

2% 5% 35%

15%

GGD Huisarts

4%

JGZ Maatschappelijk werk

22%

2% 15%

Verstandelijke beperking Ziekenhuis Overig

Resultaten instellingen In totaal zijn 44 aandachtsfunctionarissen getraind (peildatum 28 juni 2022) bij 23 organisaties. Zie tabel 2. Tabel 2. Organisaties waar aandachtsfunctionarissen NNZ zijn getraind 1. SMWO 9. Aan Z 17. Porthos 2. Veilige Start 10. Emergis 18. Prokino 3. MWW 11. Hulst voor Elkaar 19. Juvent 4. William Schrikker Stichting 12. ADRZ 20. MW Tholen 5. Tragel 13. ZorgSaam 21. Agathos 6. ‘s Heerenloo 14. Leger des Heils 22. ‘t Gors 7. Zuidwester 15. GGD (JGZ, OGGZ en SG) 23. Raad voor de Kinderbescherming 8. Stichting MGB 16. Stichting ’t Huus Alle aandachtsfunctionarissen hebben een dagdeel scholing gevolgd als ook de geaccrediteerde elearning NNZ voor aandachtsfunctionarissen. Ook nemen zij vier keer per jaar deel aan een intervisiebijeenkomst. Daarnaast hebben 186 professionals de e-learning voor professionals gevolgd.

Met de twee ziekenhuizen in de regio (ARDZ en ZorgSaam) zijn bovendien samenwerkingsafspraken gemaakt voor het verwijzen van cliënten. Naast het trainen en ondersteunen van aandachtsfunctionarissen, zijn er verdiepende trainingen georganiseerd en presentaties en workshops gegeven bij ketenpartners: • • • • • • •

Verdiepende training over borging georganiseerd Webinar Seksuele Gezondheid Zeeland Training ‘hulpverlening en gespreksvoering binnen reformatorische gezinnen’ georganiseerd Training ‘Presentie en MI’ georganiseerd voor aandachtsfunctionarissen JGZ scholing gegeven en werkinstructie Training Raad voor de Kinderbescherming Presentaties bij ketenpartners

Wat levert NNZ op? Naast dat er door NNZ in Zeeland inmiddels meer dan 174 cliënten zijn begeleid, de ketensamenwerking op het gebied van kinderwens en anticonceptie is versterkt, er een samenwerkingsnetwerk is opgebouwd (met bijna 50 getrainde aandachtsfunctionarissen!) valt er ook vanuit (wetenschappelijk) onderzoek wat te zeggen over de baten en resultaten van NNZ. NNZ levert (veel) meer op dan het kost Maatschappelijk belang en ethische onderbouwing van NNZ staan voorop. Echter financiële onderbouwing speelt ook een rol. In opdracht van de VNG heeft onafhankelijk bureau Society Impact een maatschappelijke kosten baten analyse van NNZ uitgevoerd. Hieruit komt naar voren dat NNZ meer maatschappelijke baten opbrengt dan dat het kost. Bij het voorkomen van een onbedoelde zwangerschap (door gebruik van anticonceptie) zijn de kosten van het NNZ programma (gemiddeld) € 403 per deelnemer. De baten ± € 7000 per jaar bij een gezin dat bij een wel doorgezette zwangerschap opvoedondersteuning nodig zou hebben gehad en ± € 52.000 per jaar bij een moeder die alleen in een begeleid-wonen instelling haar kind kan opvoeden. Bekijk de volledige rapportage voor meer informatie. Wetenschappelijke evaluatie NNZ: “Cliënten zijn tevreden over de begeleiding …” De Academische werkplaats Tranzo (Tilburg University) heeft onderzoek gedaan naar NNZ.

Een belangrijke uitkomst is dat hulpverleners de noodzaak van het programma onderschrijven en zich verantwoordelijk voelen voor het bespreken van kinderwens met cliënten. Cliënten zijn tevreden over de begeleiding die ze krijgen vanuit het programma en voelen zich gehoord en in hun kracht gezet. Volgens cliënten vindt de ondersteuning vanuit NNZ niet plaats volgens het boekje, maar vanuit het hart. Bekijk hier de factsheet en volledige onderzoeksrapportage.

Focus en aanbevelingen voor de komende tijd

Voor de rest van het jaar ligt de focus van het NNZ team van de GGD Zeeland op: • Borging van NNZ binnen organisaties en ondersteunen van de aandachtsfunctionarissen • Bewerkstelligen van structurele financiering voor NNZ (inspanningsverplichting) • Samenwerking zoeken met nog niet aangesloten organisaties (met name in gemeenten waar relatief weinig mensen zijn bereikt en sectoren die zijn ondervertegenwoordigd) • Aandacht in de intervisies voor registratie door hulpverleners De ambitie is helder Het is onze ambitie dat NNZ in Zeeland beschikbaar blijft voor elke inwoner in een kwetsbare omstandigheid die het nodig heeft. Staatssecretaris van het ministerie van VWS, Maarten van Ooijen opende in juni de landelijke bijeenkomst van Nu Niet Zwanger met de krachtige woorden: “We weten allemaal hoe goed en belangrijk de hulp en zorg is die vanuit Nu Niet Zwanger wordt geboden aan vrouwen én mannen door zoveel betrokken professionals. Onze ambitie is helder: we blijven aan de slag om te zorgen dat Nu Niet Zwanger vanuit een intrinsieke motivatie in alle gemeenten beschikbaar komt en blijft voor alle mensen die het nodig hebben.” Dat VWS Kansrijke Start en het daarin horende NNZ ook met daden wil ondersteunen blijkt uit de 23 miljoen die vanaf 2023 structureel beschikbaar komen. Een deel is voor het landelijke actieprogramma.

Het grootste deel is bestemd voor lokale en regionale coalities. Daarnaast staat in het coalitieakkoord dat anticonceptie gratis beschikbaar wordt voor mensen in kwetsbare omstandigheden. Tot slot NNZ heeft in Zeeland al veel bereikt. Door het trainen en informeren van ketenpartners is de samenwerking tussen het medisch en sociaal domein versterkt en is een sluitend netwerk rondom het voorkomen van onbedoelde zwangerschappen ontstaan, sociaal-maatschappelijke organisaties en medisch professionals zijn betrokken en meer dan 174 cliënten zijn begeleid. De GGD Zeeland verkent komende tijd hoe NNZ vanaf 2023 geborgd kan worden.