FHBijlagen bij bestemmingsplan Frederik Hendrikstraat Lamswaarde

Bloedzuring

Rumex sanguineus

Schietwilg

Salix alba

Dagkoekoeksbloem

Silene dioica

Zwarte populier

Populis nigra

Reuzenzwenkgras

Festuca gigantea

PAGINA 7 | 22

Scenario 5 Vogelkers-Essenbos – N14.03 Het Vogelkers-Essenbos (Pruno-Fraxinetum) heeft een soortenrijke boomlaag: naast Es komen ook Vogelkers, Grauwe abeel, Gladde iep, Zomereik en Zoete kers voor. Typisch is de rijke voorjaarsflora. Het zomeraspect bestaat uit allerlei vochtminnende soorten (o.a. Moesdistel, Echte valeriaan, Moerasspirea, Kale jonker, Gele lis, Moeraszegge,) en meer ruderale soorten (zoals Dagkoekoeksbloem en Grote brandnetel). Op kwelplaatsen zijn vaak ook soorten uit het vorige scenario aanwezig. Op de hoger gelegen plaatsen kan successie worden waargenomen naar Eiken- Afbeelding 7. Sfeerimpressie Vogelkers-Essenbos Haagbeukenbos (scenario 6). Het Vogelkers-Essenbos is eerder van een vochtige dan natte standplaats en overstroomt zeer zelden. Bij Vogelkers-Essenbos zijn de nutriënten niet limiterend. In het gesprek met de heer Jan Vervaet van Waterschap Scheldestromen werd aangegeven dat het peilbeheer in de toekomst mogelijk een hogere waterstand nastreeft. Dit is de voornaamste motivatie voor selectie van dit natuurstreefbeeld. BOOMLAAG

STRUIKLAAG

Zwarte els

Alnus glutinosa

Gewone vlier

Sambucus nigra

Zomereik

Quercus robur

Rode kornoelje

Cornus sanguinea

Beuk

Fagus sylvatica

Prunus spinosa

Gewone esdoorn

Acer pseudoplatanus

Sleedoorn KRUIDLAAG

Gewone es

Fraxinus excelsior

Moerasspirea

Filipendula ulmaria

Zoete kers

Prunus avium

Hop

Humulus lupulus

Gladde iep

Ulmus minor

Rietgras

Phalaris arundinacea

Grauwe abeel

Populus x canescens

Dalkruid

Maianthemum bifolium

PAGINA 8 | 22

Scenario 6 Eiken-Haagbeukenbos – N15.02 Eiken-Haagbeukenbos (Stellario-Carpinetum) is een associatie uit de klasse van de eiken- en beukenbossen op voedselrijke grond, een bosplantengemeenschap die voorkomt op voedselrijke, lemige bodems, en gekenmerkt wordt door een gevarieerde boom- en struiklaag met een goed ontwikkelde voorjaarsflora. Kenmerkende soorten in de kruidlaag met neutrale tot kalkrijke bodem zoals Bosbingelkruid, Heelkruid,, Amandelwolfsmelk en Vogelnestje. Een neutraal iets Afbeelding 8. Sfeerimpressie Eiken-Haagbeukenbos voedselrijker type geeft soorten als Bosbingelkruid, Slanke sleutelbloem, en Eenbes. Dit habitattype is o.a. zeer belangrijk voor de vogelrichtlijnsoorten Middelste bonte en Zwarte specht en Wespendief, en verder ook voor een groot aantal vogels van structuurrijke loofbossen (o.a. Fluiter, Bonte vliegenvanger, Boomklever, Bosuil). Bomen met holtes zijn essentieel voor soorten als Boommarter, vleermuizen en voor behoud en ontwikkeling van een rijke gemeenschap van ongewervelde dieren (o.a. Boskrekel), mossen en fungi. Voldoende structuurrijkdom impliceert ook open plekken, poelen, mantels en zomen, met geassocieerde fauna en flora. Ook voor Kamsalamander is dit habitattype zeer belangrijk. De vochttoestand kan sterk wisselen gedurende het jaar door de ondiepe grondwatertafel in natte gronden.

Deze bossen komen voor op valleibodems, depressies en zones grenzend aan rivier- en beekbegeleidende bossen, maar ook bij kreken met bodems met een hangwatertafel. BOOMLAAG

STRUIKLAAG

Haagbeuk

Carpinus betulus

Gewone vlier

Sambucus nigra

Zomereik

Quercus robur

Gelderse roos

Viburnum opulus

Beuk

Fagus sylvatica

Hazelaar

Corylus avellana

Gewone esdoorn

Acer pseudoplatanus

Eenstijlige meidoorn

Crataegus monogyna

Gewone es

Fraxinus excelsior

Spaanse aak

Acer campestre

Tamme kastanje

Castanea sativa

KRUIDLAAG

Amerikaanse eik

Quercus rubra

Daslook

Allium ursinum

Zoete kers

Prunus avium

Wilde kamperfoelie

Lonicera periclymenum

Gladde iep

Ulmus minor

Bosanemoon

Anemone nemorosa

Grauwe abeel

Populus x canescens

Gevlekt longkruid

Pulmonaria officinalis

PAGINA 9 | 22

3

LIJNELEMENTEN IN HET LANDSCHAP

Naast het inrichten van nieuwe natuur, zijn er ook enkele lijnelementen in het landschap voorzien. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat deze lijnelementen maar verenigbaar zijn in de eerste drie scenario’s. De elementen knotbomen, takkenrillen en houtsingel kunnen niet in combinatie met een bos cfr. scenario 4, 5 en 6 worden uitgevoerd.

Knotbomen – L01.08 In het plan komt een dubbele bomenrij met geknotte schietwilgen voor, gesitueerd aan de westzijde van het perceel. De bomenrij begeleidt de inrit langs de singel tot aan het woonhuis.

Afbeelding 10. Locatie op het perceel

Afbeelding 9. Sfeerimpressie van geknotte schietwilg

GEBRUIK De rijen knotwilgen geven structuur en richting zonder overheersend te zijn. Ze begeleiden de inrit en laten daarbij het open karakter van het landschap intact. De knotwilgen staan langs de slootkant en zijn een uiting van nattere terreinomstandigheden. ECOLOGISCHE FUNCTIE Het gebruik van bomenrijen gebeurt vanwege de landschappelijke waarde ervan, maar ook om een betere biodiversiteit te bewerkstelligen. De holtes in deze bomen bieden onderdak aan soorten als de Boommarter, vleermuizen en voor behoud en ontwikkeling van een rijke gemeenschap van ongewervelde dieren (o.a. Boskrekel), mossen en fungi. SOORT EN AANTALLEN Naam

Maat

Verband

Afstand

Aantal

Salix alba - schietwilg

10-12

om-en-om

10m

14 oprit + 22 onderhoudspad

BEHEER Maatregelen Knotten

2020

2021

2022

2023 x

2024

2025

2026 x

2027

2028

2029 x

PAGINA 10 | 22

Takkenril Een ander horizontaal lijnelement dat initiatiefnemer wenst te realiseren betreft de takkenril. Gesitueerd aan de westzijde van het perceel, aan de overkant van de oprit tot ver in het grasland. Snoeiafval afkomstig van het perceel wordt hierin verwerkt. Dit soort elementen vormen een schuilplaats voor de egel, insecten, het winterkoninkje, et cetera.

Afbeelding 11. Locatie takkenril op het perceel

Afbeelding 12. Sfeerimpressie takkenril

GEBRUIK Een takkenril kan dienstdoen als afscheiding of omheining. Het is daarnaast een opslagplaats voor snoeien houtafval. ECOLOGISCHE FUNCTIE Een takkenril is een schuilplaats voor vogels, egels maar vormt ook een corridor voor migratie. Het vormt een foerageergebied vanwege de vele insecten en ongewervelden die hier leven en doet dienst als schuilplaats. Vanwege het vele dode hout is het zeer in trek bij fungi. Nota bene: beheermaatregelen zijn niet nodig aangezien het hier een cultuurelement betreft zonder levende natuur.

PAGINA 11 | 22

Houtsingel – L01.02 Aan de oostzijde van het perceel is reeds een houtsingel aanwezig. Door het perceel in te richten met lage begroeiing gaat de houtsingel langzaam over in een nitrofiele boszoom.

Afbeelding 13. Locatie van de houtsingel op het perceel

Afbeelding 14. Sfeerimpressie houtsingel

GEBRUIK De houtsingel geeft luwte van de koude noordoostenwind aan de boomgaard. Daarnaast benadrukt het wederom de openheid van het landschap en het open karakter. ECOLOGISCHE FUNCTIE Houtsingels zijn belangrijke schuilplaatsen voor fauna in het landschap. Het vormt een foerageergebied en verblijfsplaats voor veel soorten vogels, alsmede leefgebied voor tal van insecten en ongewervelden. SOORT EN AANTALLEN Naam

Maat

Verband

Afstand

Aantal

Bestaande situatie, soorten nader te bepalen

volgroeid

achter elkaar

300m

onbekend

BEHEER Maatregelen

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Periodiek afzetten

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

PAGINA 12 | 22

Struweelhaag – L01.06 Aan de zuidzijde vormt een struweelhaag van hazelaar, eenstijlige meidoorn, sleedoorn, rode kornoelje en lijsterbes de perceelsgrens. Het is zowel een toevluchtsoord voor vogels als een ingang tot de boomgaard voor klein wild vanaf de wegzijde, dit zal het aantaal aanrijdingen reduceren in vergelijking met een afrastering van het perceel. Een struweelhaag is een vrijliggend lijnvormig landschapselement, met een aaneengesloten opgaande beplanting van struweel (inheemse, overwegend doornachtige struiken en kleine bomen) en een kruidachtige begroeiing van inheemse grassen en kruiden die zich spontaan kunnen ontwikkelen. Struweelhagen hebben een minimale lengte van 25 meter en een maximale breedte van 5 meter. GEBRUIK De struweelhagen dienden voornamelijk als veekering. Ze werden, afhankelijk van de streek, op verschillende manieren gevlochten om een ondoordringbare wand te verkrijgen. De struweelhaag heeft een hoge recreatieve waarde door soorten te gebruiken die bloeien in het voorjaar (zoals meidoorn) en bessen/vruchten dragen in het najaar. Struweelhagen bestaan uit soorten die in hun natuurlijke vorm een grote hoogte bereiken en bieden variatie in hoogte door incidenteel plek te bieden voor kleine bomen of grote struiken.

ECOLOGISCHE FUNCTIE Struweelhagen vormen een (vrijwel) gesloten struiklaag en zijn daarom een belangrijk leefgebied voor aan struwelen en zomen gebonden flora en fauna in het cultuurlandschap. Het landschapselement biedt veel dekking en heeft daarom een vrij grote betekenis als treken pendelroute voor kleine zoogdieren. Ondanks dat het landschapselement vanuit floristisch en faunistisch oogpunt niet erg soortenrijk is, kunnen er betrekkelijk hoge dichtheden aan dieren voorkomen. Daarbij moet vooral gedacht worden aan zangvogels (braamsluiper, grasmus, putter, kneu, e.d.) en incidenteel soorten als geelgors, roodborsttapuit en bosrietzanger. Struweelhagen zijn tevens van belang ter oriëntatie voor vleermuizen. Met een gunstige ligging kunnen struweelhagen bijdragen aan een warmer microklimaat, en zijn dan vooral van belang voor insecten, amfibiën en reptielen. Wanneer dat microklimaat ontbreekt, kunnen struweelhagen vooral van belang zijn voor broedvogels en planten van een meer extensief beheer. Daarnaast kan het struweel zorgen voor eetbare vruchten, schors, hout, et cetera.

Afbeelding 15. Locatie van de struweelhaag op het perceel

Afbeelding 16. Sfeerimpressie van een struweelhaag

PAGINA 13 | 22

SOORT EN AANTALLEN Naam

Maat

Verband

Afstand

Aantal

Bestaande situatie, soorten nader te bepalen

volgroeid

lijn

300m

onbekend

2024

2025

BEHEER Maatregelen Periodiek afzetten

2020

2021

2022

2023

2026

2027

2028

2029

x

x

x

x

PAGINA 14 | 22

4

Puntelementen in het landschap

Lijnelementen benadrukken de lijnen en ordenen het landschap. Puntelementen zijn als het ware de stapstenen in een vijver. Dieren gebruiken ze om te migreren en om te schuilen.

Solitaire bomen – L01.13 Bomen hadden vroeger altijd een functie. De bomen in het landschap fungeerden veelal als schaduwboom voor het vee. Ook brand en timmerhout was veelal afkomstig uit het landschap. Solitaire bomen zijn, in tegenstelling tot bomen die in een bos staan, in staat zich volledig vrij groeiend te ontwikkelen met een natuurlijke kroonvorm en zijn daarom kenmerkende elementen in het landschap.

Poelen – L01.01 Door het graven van een viertal depressies krijgen de watervogels meer ruimte. Het water in de poelen is helder met een watervegetatie van Schedefonteinkruid, Zilte waterranonkel, Zittende en Gesteelde zannichellia. Deze poelen vormen belangrijke broedplaatsen voor libellen, waterjuffers, kamsalamander maar ook zoogdieren als de waterspitsmuis en de watervleermuis.

Afbeelding 17. Locatie van de poelen op het perceel

Afbeelding 18. Sfeerimpressie van poelen

Geriefbos – L01.11 Optioneel is aan de noordzijde een geriefbos voorzien. Dit bos heeft als functie hout te leveren voor gereedschap en het leveren van vulmateriaal voor de takkenrillen. Daarbij wordt ook getracht hakhoutstoven te maken, deze voorzien de boomgaard van noodzakelijk dood hout en hebben landschappelijke waarde.

Afbeelding 19. Hakhoutstoof PAGINA 15 | 22

5

ONTWIKKELING ERFBEPLANTING

De erfbeplanting bestaat zowel uit inheemse soorten als exoten. Soorten kunnen om diverse redenen gekozen worden, vanwege hun vruchtdracht, herfstkleuren of bloeiwijze. Voor dit perceel zijn overwegend inheemse soorten gekozen. Bestuivers zijn uitermate belangrijk op het perceel. Een insectenhotel biedt onderdak aan wilde bijen, vlinders, krekels en tal van andere ongewervelden. Naast de ecologische functie heeft het ook een educatieve functie voor klanten en bezoekers van het perceel. Voor een uitgebreide indruk van de bebouwing en de beplanting op het bouwperceel is een voorlopige schets opgenomen in Appendix 1. Afbeelding 20. Sfeerimpressie insectenhotel

Historische hoogstamboomgaard – L01.09 Om de biodiversiteit verder te stimuleren is initiatiefnemer van plan om een historische hoogstamboomgaard aan te leggen aan de zuidzijde van het perceel. Deze boomgaarden zijn zeldzaam in Zeeland en daarnaast zijn zij uitermate belangrijk voor bestuivers. Het bewaren van historisch erfgoed en het oogsten van onbespoten fruit is een belangrijke bijkomstigheid voor initiatiefnemer.

Afbeelding 21. Sfeerimpressie historische hoogstamboomgaard

GEBRUIK De boomgaard versterkt het groene karakter van het perceel en geeft een extra cultuurhistorische betekenis. Van oudsher kwamen op landgoederen zeldzame bomensoorten voor, zoals de notarisappel. Deze zeldzame oude fruitrassen worden ook hier weer toegepast. ECOLOGISCHE FUNCTIE Hoogstam fruitbomen vertegenwoordigen een bijzondere natuurwaarde op het landgoed, omdat insecten profiteren van bloesem, de bomen bij het ouder worden steeds meer nest- en schuilgelegenheid bieden aan vogels (mede door het ontstaan van nestholten) en het valfruit een voedselbron vormt voor insecten, vogels en zoogdieren. SOORT EN AANTALLEN Een indicatieve lijst is te raadplegen op: https://landschapsbeheerzeeland.nl/sites/default/files/201809/assortimentslijst_boeren_planten_bomen_2018-2019-met_links.pdf PAGINA 16 | 22

BEHEER Maatregelen

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Maaien & afvoeren

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Begrazing

Ad hoc

Vormsnoei

x

Onderhoudssnoei

x

Boompalen controleren

x

Boompalen verwijderen

x

x

x

x

x x

Om een optimale bestuiving van de gewassen in de boomgaard te faciliteren, is een insectenhotel voorzien aan de zuidwestzijde van het perceel. In de luwte en gemakkelijk toegankelijk vanaf eigen oprit. Drachtbomen, notenbomen en fruitbomen vormen een gezonde en gevarieerde mix in combinatie met de verschillende struiken op het perceel, voldoende voor een gevarieerd dieet voor de bestuivers. Vanzelfsprekend hebben de boomgaard en het insectenhotel naast een ecologische functie ook een educatieve en sensibiliseringsfunctie naar bezoekers en omwonenden van het perceel.

Afbeelding 22. Locatie van de hoogstamboomgaard op het perceel

PAGINA 17 | 22

6 MATRIX BIODIVERSITEIT Landschapselement ERFBEPLANTING

Struweelhaag

Omschrijving

Geschikte soorten

Boomgaard Een hoogstamboomgaard is een karakteristiek landschapselement, bestaande uit meerdere fruitbomen op een weide, vaak omhaagd.

Aan de zuidzijde van het perceel is Hoogstam Zie bomenlijst SLZ een boomgaard voorzien. https://landschapsbeheerzeeland.nl/ sites/default/files/201809/assortimentslijst_boeren_plante n_bomen_2018-2019-met_links.pdf

De hoogstamboomgaard ligt altijd op of tegen het erf, aan de voor en/of zijkant van de boerderij. De boomgaard had relatief veel zorg nodig en lag daarom altijd dicht bij de boerderij. Door het gebruik van hoogstammen kon er ook vee onder lopen. Door de ligging dicht bij de boerderij werd het vee dat extra aandacht nodig had daar geweid.

PUNTELEMENTEN IN HET LANDSCHAP Scenario 1

Scenario 1

Solitaire bomen Solitaire bomen zijn, in tegenstelling tot bomen die in een bos staan, in staat zich volledig vrij groeiend te ontwikkelen met een natuurlijke kroonvorm en zijn daarom kenmerkende elementen in het landschap.

Bomen in het landschap Zomereik, Gewone es, Populier, Winterlinde, Zwarte els, Beuk

Geriefbos Een geriefbosje is een bosje dat voornamelijk uit struiken bestaat en vaak niet groter is dan 500m2. De soorten zijn vooral besdragende struiken om vogels aan te trekken.

Struiken Vuilboom, Meidoorn, Sleedoorn, Hondsroos, Gelderse roos, Inheemse vogelkers, Hazelaar, Krentenboompje, Rode kornoelje, Veldesdoorn, Lijsterbes

Poelen Vaak gebruikt als drinkwaterplaatsen voor vee

Plaats op perceel

Voorwaarden

Over het gehele perceel zijn solitaire Realisatie alleen mogelijk in bomen voorzien. combinatie met scenario 1, 2 en 3.

Bomen op het erf Zomereik, Walnoot, Winterlinde, Tamme kastanje, Paardenkastanje, Beuk Geriefhoutbosjes komen voor op het Realisatie alleen mogelijk in erf. Het element werd door de boer combinatie met scenario 1, gebruikt voor het dagelijks gerief. Het 2 en 3. bosje behoort daarom aan de achterzijde van het erf.

Aan de noordzijde van het perceel zijn poelen voorzien.

PAGINA 18 | 22

LIJNELEMENTEN IN HET LANDSCHAP

Houtsingel Een lijnvormig landschapselement van 4 tot maximaal 20 meter breed en bestaat uit bomen (50%) en struiken.

Bomen Zomereik, Beuk, Gewone es, Zwarte els, Zoete Kers, Berk

Houtsingels komen voor op de hogere delen van het landschap, veelal rondom de akkers. Plaatselijk kunnen zij overgaan in een graft, een natuurlijke verlaging in het landschap achter de houtsingel door erosie.

Struiken Hazelaar, Lijsterbes, Gelderse roos, Vuilboom, Meidoorn, Hondsroos, Veldesdoorn

Aan de oostzijde van het perceel is reeds een houtsingel aanwezig.

Realisatie alleen mogelijk in combinatie met scenario 1, 2 en 3.

Aan de westzijde van het perceel is Knotbomen Bomen Een knotboom is een boom die regelmatig geknot wordt op een Schietwilg, Zwarte els, Gewone es. een wilgensingel voorzien. bepaalde hoogte. Meestal gebeurt dit op zo’n 2 meter stamhoogte. Door het regelmatig terugsnoeien ontstaat er na verloop van tijd op de stam een knoestige ‘knot’.

Realisatie alleen mogelijk in combinatie met scenario 1, 2 en 3.

Knotbomen staan met name in de natte delen van het landschap. Met name langs sloten.

Struweelhaag Een struweelhaag is een lijnvormig landschapselement met een aaneengesloten opgaande beplanting inheemse, overwegend doornachtige struiken, die vrijuit mogen groeien. Vrijuit groeiende hagen komen voor in de vaak lagere nattere delen en op de overgangen van hoog naar laag van het landschap.

Takkenril Hoewel het feitelijk geen landschapselement betreft, heeft een takkenril een duidelijke ecologische functie. Het herbergen van dood materiaal afkomstig van het perceel.

Aan de zuidzijde van het perceel is Struiken Meidoorn, Sleedoorn, Hondsroos, een boomgaard voorzien. Veldesdoorn, Heggenroos, Rode kornoelje, Hazelaar, Lijsterbes, Egelantier, Brem

Aan de westzijde, rechts naast de oprit en in het grasland zijn takkenrillen voorzien.

PAGINA 19 | 22

SCENARIO 1 SCENARIO 2 SCENARIO 3

Ruigteveld

zie pagina 3

Aan de noordzijde van het perceel is ruigteveld voorzien.

Kruiden- en faunarijk grasland

zie pagina 5

Aan de noordzijde van het perceel is grasland voorzien.

Droog schraalland

zie pagina 6

Aan de noordzijde van het perceel is Dit natuurstreefbeeld is lastig schraalland voorzien. te bereiken door de nutriëntenrijke bodem. Schapenbegrazing noodzakelijk

SCENARIO 4 SCENARIO 5 SCENARIO 6

Elzenrijk Essen-Iepenbos

zie pagina 7

Aan de noordzijde van het perceel is De aanwezigheid van een bos voorzien. voldoende hangwater en/of grondwater is belangrijk.

Vogelkers-Essenbos

zie pagina 8

Aan de noordzijde van het perceel is De aanwezigheid van een bos voorzien. voldoende hangwater en/of grondwater is belangrijk.

Eiken-Haakbeukenbos

zie pagina 9

Aan de noordzijde van het perceel is een bos voorzien.

PAGINA 20 | 22

7

AANBEVELINGEN

Gezien de enorme potentie en diversiteit aan opties is het aan te raden om door verantwoord beheer tot een geleidelijke totstandkoming te zorgen van de gewenste scenario’s. Allereerst zal de grond, die door jarenlange landbouwactiviteiten plaatselijk verdicht en verslempt is, belucht moeten worden. Om erosie door wind te voorkomen kan het perceel daarna ingezaaid worden met een groenbemesters van hoge kwaliteit. Deze groenbemesters zorgen op hun beurt weer voor een toename in de beschikbare organische koolstof in de bodem. Door maaien, begrazing en verantwoord beheer en onderhoud wordt gestaag gewerkt naar een perceel van hoge ecologische kwaliteit. Vanwege de openheid van het landschap en de hoge mate van variatie biedt een combinatie van scenario één, twee en drie het meeste landschappelijke waarde. Hier zorgt een samenspel van cultuur- en natuurlandschap voor een grote mate van biodiversiteit.

Afbeelding 23. Alle landschapselementen op het perceel

PAGINA 21 | 22

APPENDIX 1

CONCEPT INRICHTING

PAGINA 22 | 22