E21Jaarverslag natuurenzo

Voorwoord Natuur&Zo is het centrum voor natuur- en milieueducatie Zeeuws-Vlaanderen. Zij verzorgt en ondersteunt in opdracht van de gemeenten Hulst, Sluis en Terneuzen activiteiten en projecten in het kader van natuur, milieu, voeding en leefbaarheid. Natuur&Zo draagt zo bij aan kennis, bewustwording en gedragsverandering bij kinderen en volwassenen. Met haar activiteiten versterkt Natuur&Zo de betrokkenheid bij de eigen leefomgeving en creëert draagvlak voor het regionale beleid rondom natuur en milieu en duurzaamheid. 2020 zal een jaar blijven dat we ons nog lang blijven herinneren. Vanaf half maart viel alles letterlijk stil door de uitbraak van Corona in Nederland. Een bizar, vreemde periode. Alle gastlessen werden geannuleerd, het was niet meer vanzelfsprekend om een school binnen te gaan. Afspraken en bijeenkomsten werden uitgesteld en/of afgelast. Toch waren we na een paar maanden gewend aan de situatie en speelden we daar verder op in. Bijeenkomsten werden online gevolgd, de Jong Leren Eten meet ups deden we online en Webinars werden gevolgd. Het werd al snel het nieuwe normaal! In plaats van te kijken wat niet meer mogelijk was zijn we juist gaan verkennen wat wel mogelijk was! Wat hebben we dan gedaan in 2020? Dat leest u verderop in het jaarverslag! Veel leesplezier, het team van Natuur&Zo

Inhoud • • • • • •

Colofon Richtlijnen van de gemeente Prioriteiten en ambities 2020 Communicatie Jaaroverzicht 2020 Samenwerken

Colofon

Natuur&Zo Oostkant 1 4531 HA Terneuzen natuurenzo@terneuzen.nl www.natuurenzo.nl Team Natuur & Zo: Brenda Jasperse, 28 uur Pascalle Cappetti, 20 uur Nancy Herwegh, 24 uur tot 1 maart 2020 Florieke Fakkel, per 1 december in vaste dienst voor 18 uur Vrijwilligers en gastdocenten 10 Regiegroep: Beleidsmedewerkers: Marco de Bakker (gemeente Terneuzen) Helen van der Hooft (gemeente Hulst) Roderick van Doeselaar (gemeente Sluis) Portefeuillehouders: Wethouder Diana van Damme-Fassaert (gemeente Hulst) Wethouder Rian de Feijter (gemeente Sluis) Wethouder Ben van Assche (gemeente Terneuzen)

Richtlijnen van de gemeente Natuur&Zo ondersteunt de gemeenten Hulst, Terneuzen en Sluis in de uitvoering van natuuren milieueducatie in de regio Zeeuws-Vlaanderen en in de uitwerking van beleidsprogramma’s en –ambities rondom de thema’s biodiversiteit, duurzaamheid en gezondheid. Daarbij dienen de coalitieakkoorden als leidraad cq. uitgangspunt. Prioriteiten en ambities Natuur&Zo verzorgt voor de gemeenten Hulst, Sluis en Terneuzen educatie, activiteiten en projecten rond natuur, milieu en klimaat, voeding, afval en duurzaamheid. Dit doet Natuur&Zo voornamelijk voor scholen en kinderopvangcentra, incidenteel ook voor inwoners en maatschappelijke organisaties in Zeeuws-Vlaanderen. Aansluiting bij de leerdoelen In het onderwijs vinden voortdurend veranderingen plaats. Natuur&Zo gaat mee in deze veranderingen om aansluiting te houden bij het onderwijs. Het lesmateriaal moet zoveel mogelijk aansluiten bij de leerdoelen van het basisonderwijs en/of bij projecten waar de scholen aan werken. De freelance gastdocenten, van wie een aantal ook natuurgids, imker, vogelaar of herborist is, vormen de ruggengraat voor Natuur&Zo. Samenwerken Natuur&Zo werkte ook in 2020 samen met verschillende partners zoals o.m.

de Zeeuwse NME-centra, Provincie Zeeland, Hulst voor elkaar, GGD, IVN Zeeland, verschillende bedrijven, Waterschap Scheldestromen, Rijkswaterstaat én natuurlijk de gemeenten Sluis, Terneuzen en Hulst. Dit gebeurt structureel, maar ook incidenteel bij campagnes of projecten. Natuur&Zo werkt deels op projectbasis. De uitvoering van verschillende externe projecten vormden een belangrijke inkomstenbron. Een deel van de vaste uren wordt bekostigd met projecten. Basis Belangrijk blijft het uitvoeren van de basistaken, waarin Natuur&Zo al vele jaren sterk is. Via het basisonderwijs bereikt de NME-boodschap niet alleen de kinderen, maar ook hun ouders en familieleden. Dit doen we via de uitleen van lesmateriaal, het coördineren en begeleiden van natuuractiviteiten, het verzorgen van gastlessen en workshops in de kinderopvang en het onderwijs en het trainen van natuurgidsen/gastdocenten. Door deze aanpak, in combinatie met projecten die aansluiten bij actuele (beleids)thema’s, bereiken we nog meer mensen en verankeren we Natuur&Zo stevig in de samenleving.

Communicatie

In 2020 realiseerden we een nieuwe website www.natuurenzo.nl. Social media Social media is niet meer weg te denken en maakt een substantieel onderdeel uit van ons werk. We beheren: www.natuurenzo.nl www.schoonzeeland.nl Facebookpagina Natuur&Zo Facebookpagina Schoon Zeeland Facebookpagina Jong Leren Eten Instagram Natuur&Zo Twitter Natuur&Zo Linkedin Bij de vele activiteiten die we organiseren schrijven we de pers aan wat heeft geleid tot veelvuldige plaatsing in de lokale kranten, PZC en ZVA en/of omroep Zeeland.

Jaaroverzicht 2020

Natuur&Zo bood leskisten, gastlessen, workshops en activiteiten aan onder en na schooltijd in Zeeuws-Vlaanderen rond de vastgestelde thema’s. Het aanbieden én uitvoeren van een aantrekkelijk educatief en naschools aanbod behoort tot de basistaken van Natuur&Zo. Freelance gastdocenten gaan naar de school of bso toe voor een gastles of workshop of gaan met kinderen naar buiten voor een natuuractiviteit. Zo bereiken we niet alleen de kinderen, maar indirect ook de leerkrachten, pedagogisch medewerkers én ouders. Helaas zijn er vanwege de corona vanaf half maart heel veel gastlessen en activiteiten niet meer doorgegaan. Onze activiteiten voor 2020 zijn onder te verdelen in 4 thema’s: 1. Biodiversiteit 2. Klimaat en energie 3. (zwerf) Afval en grondstoffen 4. Gezond en duurzaam voedsel 1. Biodiversiteit Voor Natuur&Zo is natuurbeleving de basis van het NME-werk. Wie al jong kennis maakt met de natuur, draagt later zorg voor het behoud van de natuur en de biodiversiteit. Natuur beleven doen we natuurlijk zoveel mogelijk buiten. Of we halen de natuur in de klas! En komen onze gastdocenten niet op school of de BSO, dan stimuleren we jong en oud om in elk geval naar buiten te gaan. Het behoud van de biodiversiteit is voor onze 3 gemeenten een belangrijk gegeven.

Zij hebben niet voor niets de Zeeuwse bijenstrategie ondertekend en houden in hun groen/maaibeleid nadrukkelijk rekening met het behoud van soorten, zoals insecten, vogels en streekeigen beplanting. Provinciaal loopt ‘de Groene revolutie Zeeuwse schoolpleinen’, een campagne om de schoolpleinen in Zeeland groener, uitdagender voor kinderen en biodiverser te maken. Natuur&Zo draagt deze campagne uit, ondersteunt scholen bij de vergroening van hun plein en zet, waar mogelijk samen met andere organisaties, acties op, zoals ‘Bij zoekt schoolplein!’ en ‘Boom zoekt schoolplein!’. Winactie vogels Wie-o-wie vindt onze vogels en wint een gaaf natuuruitje? In januari hadden we een leuke zoekactie voor kinderen. Door heel Zeeuws-Vlaanderen waren leuke vogeltjes verstopt die kinderen via coördinaten konden zoeken. De kinderen die hem vonden wonnen een leuke buitenactiviteit. Paddenoverzet. Natuur&Zo faciliteerde de werkgroep ‘Paddenoverzet Philippine’ in haar activiteiten aan de Van Wuijkhuiseweg tussen Hoek en Philippine. We stelden materiaal beschikbaar en zorgden voor publiciteit. Willie Ekkenbus en mede-vrijwilligers zetten duizenden padden en kikkers over de drukke weg. Stoepplantjes Een rage kwam overgewaaid uit Frankrijk waar we als NME Zeeland op in sprongen. Veel zoekkaarten zijn er uitgedeeld aan kinderen en veel stoepplantjes zijn op naam gebracht. Persbericht PZC stoepplantjes.

Natuurspeeltuin De Boomhut Per 1 mei 2020 deelde de stichting de Boomhut mee dat de natuurspeeltuin per direct dicht ging. Brenda heeft het hier niet bij laten zitten en heeft er voor gezorgd dat er gedurende de zomervakantie, 6 weken lang, 5 middagen per week, een programma voor de kinderen was. Het was een groot succes wat er toe heeft geleid dat de natuurspeeltuin voorlopig open blijft. Natuur&Zo heeft voor het programma samenwerking gezocht met Aan-Z, de bibliotheek Zeeuws-Vlaanderen en sport en spel. Persbericht opening natuurspeeltuin. Wilgenhut op de schoolpleinen Vijf basisscholen en kindcentra in Zeeuws-Vlaanderen werden eind 2019 (en begin 2020) verblijd met een wilgenhut op het schoolplein. Dit levend bouwwerk is een stimulans om de stenen pleinen verder om te vormen tot natuurlijke, gezonde speel- en leerplekken. De actie – omgedoopt tot ‘Wiglo’ was mogelijk gemaakt door een bijdrage van 2500,00 euro door Dow Chemical in Terneuzen. Uitverkorenen waren de Moerschans in Hulst, Sint Jozefschool in Nieuw Namen, De Parel in Terneuzen, De Vlaswiek in Koewacht en Sint Jozef in Eede. Actie Boom zoekt schoolplein Op 4 schoolpleinen in Zeeuws-Vlaanderen gingen tijdens de boomfeestdag boompjes en struiken de grond in. Helaas dit jaar zonder de leerlingen.

Tiny Forrest Sas van Gent heeft er een fraai bosje bij! Leerlingen van basisschool De Statie en de kinderopvang hadden het er maar druk mee. Samen met wethouder Ben Van Assche plantten 228 kinderen de bomen voor het eerste Tinyforest in Zeeuws-Vlaanderen met IVN Zeeland. Ga je mee snuffelen aan zee? Elke donderdagochtend konden in juli en augustus (groot)ouders en kinderen snuffelen aan zee. Samen met een natuurgids van Natuur&Zo onderzochten ze de zee en het strand van Breskens. Kijken, luisteren, voelen en ruiken, en ze maakten met z’n allen een kunstwerk van de vondsten. Garnalen vissen of krabben vangen. En naar huis gaan met een zelfgemaakt strand souvenir. Paddenstoelwandeling groep 1 en 2 Samen met de docenten van Natuur&Zo struinden kinderen van groepen 1 en 2 en de peuterspeelzalen in Zeeuws-Vlaanderen in oktober en november weer door de bossen van Zeeuws-Vlaanderen. Ook dit jaar koppelden we de paddenstoelenwandelingen, 46 groepen, aan een activiteit voor ouders en kinderen in de herfstvakantie. Vanwege corona blijven de meeste scholen lekker dichtbij school maar ook daar staan paddenstoelen. Zoekactie Kabouter Pinnemuts In de herfstvakantie waren diverse kabouters in de bossen van Zeeuws-Vlaanderen verstopt. Iedere dag werden er tips op onze social media kanalen gedeeld waardoor de kinderen wisten waar ze de kabouters konden vinden.

Diegene die de kabouters vonden werden getrakteerd op een leuke outdoor activiteit.

2. Klimaat & Energie Het klimaat verandert en dat is te merken. Hoosbuien, droge periodes en weken met extreme temperaturen wisselen elkaar af. Tegen die achtergrond is Natuur&Zo aangehaakt bij de provinciale klimaatcampagne Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee, opgezet om de klimaatveranderingen die op ons af komen, het hoofd te bieden. Bodemgastlessen tijdens de geoweek Wat is erosie? En hoe werkt dat bij verschillende gesteenten? Leerlingen van groep 7 en 8 ontdekten het in de Geoweek2020 tijdens de expeditie ‘Ondersteboven van de Zeeuwse bodem’ van Natuur&Zo. Dag van de duurzaamheid Op heel veel scholen in Nederland, dus ook in Zeeuws-Vlaanderen, werd voorgelezen door bestuurders en raadsleden uit het boek ‘De Wereld van Kleding’ en gediscussieerd over het onderwerp van het boek. Hoeveel ongedragen kledingstukken heb jij in je kast liggen? En wat doe je met kleding die niet meer mooi vindt? Natuur&Zo organiseerde de voorleesactie voor 16 basisscholen. De datum 10 oktober werd uitgeroepen tot ‘Dag van de duurzaamheid voor het onderwijs’. Scholen laten deze dag zien dat ze kinderen opleiden voor de wereld van morgen. De kinderRES Tijdens een 1,5 uur durend gastcollege laten we kinderen van groep 7 en 8 meedenken over de bebouwde omgeving, elektriciteit en mobiliteit in de toekomst.

Wat is de mening van kinderen en welke ideeën hebben ze? De kinderen waren erg enthousiast! In totaal, over heel Zeeland, zijn er 39 gastcolleges aangevraagd, helaas vanwege corona zijn nog niet alle colleges gegeven. De toenmalige minister Wiebes koos ons gastcollege uit als beste voorbeeld voor Nederland en daar zijn we best trots op! Regentonnenactie Het klimaat in de wereld is aan het veranderen. Ook Zeeuws-Vlaanderen heeft hiermee te maken. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de warme dagen die we in augustus hebben gehad. De klimaatverandering levert risico’s op ten aanzien van wateroverlast, droogte, hitte en overstroming. Er vallen steeds vaker hevige, korte buien. Doordat het water niet snel genoeg in de bodem kan zakken, kan wateroverlast ontstaan. Ook hieruit blijkt dat het steeds belangrijker wordt om onze omgeving klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Een van de mogelijkheden om als particulier een bijdrage aan te leveren, is het plaatsen van een regenton in de tuin. Om dit te stimuleren, lanceerden de drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten i.s.m. Natuur&Zo een regentonnen actie. De regenton was met een vergoeding van de gemeenten te koop voor €20,-. Zie persbericht ‘Regentonnenactie’.

Groene schoolpleinen Kinderen brengen ongeveer 40% van de tijd dat ze wakker zijn door op school. Veelal binnen, in het klaslokaal. En dat terwijl kinderen gezonder zijn én beter leren door veel buiten te zijn en buiten les te krijgen. Daarom ontketenden IVN Natuureducatie, NME centra, GGD Zeeland en Hogeschool Zeeland de Groene Revolutie Zeeuwse Schoolpleinen, met steun van de Provincie Zeeland en het rijksprogramma Jong Leren Eten. Het doel? In één schoolgeneratie alle Zeeuwse kinderen een groene speel- en leerplek geven. In 2020 zijn er met steun van de Provincie Zeeland en gemeente Terneuzen 3 schoolpleinen vergroend.

3. (Zwerf)afval/grondstoffen & recycling Zwerfafval is een groot probleem in de samenleving. Het slingert rond op plekken die daar niet voor zijn bestemd, bewust of onbewust daar terecht gekomen. Namens onze 3 gemeenten coördineren we en voeren we de campagne Schoon Zeeland uit. We laten in deze campagne zien dat een schone, mooie provincie zonder zwerfafval een taak en verantwoordelijkheid is van iedereen: kinderen, volwassenen, inwoners, bezoekers, organisaties en ondernemers. Iedereen kan helpen om Zeeland, en in het bijzonder Zeeuws-Vlaanderen, mooi en schoon te houden en onze verantwoordelijkheid te nemen om de plastic soep in de zee te voorkomen. De campagne Schoon Zeeland is een gezamenlijk initiatief van de Zeeuwse NME-centra. Met het project’ Afval op school’ laten we zien dat goed afval scheiden niet alleen helpt om de afvalberg te verminderen maar ook bijdraagt aan het voorkomen van zwerfvuil.

Zeeuws-Vlaanderen Materialensets buurthuizen Bij 34 verschillende buurthuizen/wijkcentra in ZeeuwsVlaanderen kunnen burgers een materialenset om zwerfafval op te ruimen lenen. Om een set te lenen kunnen bewoners contact opnemen met hun Dorps-, Wijk- of Stadsraad. Meer info: www.schoonzeeland.nl. Convenant Schone Schelde Zaterdag 19 september ondertekenden wethouders Gino Depauw (gemeente Hulst), Rian de Feijter (gemeente Sluis) en Ben van Assche (gemeente Terneuzen) het samenwerkingsconvenant Schone Schelde. Dit deden ze in het dorpshuis van Hoofdplaat voorafgaand aan de opruimacties op het strandje van Hoofdplaat, op het strandje bij Westbeer in Terneuzen en op de zeedijk bij Ossenisse (Zeedorp). Met de ondertekening vergroten ze hun samenwerking en inspanning om de hoeveelheid zwerfvuil in de Schelde structureel te verminderen. Op de oevers ligt na elke hoogwaterperiode veel zwerfafval. Als het zwerfafval niet wordt opgeruimd, stroomt het uiteindelijk richting zee en vergroot het de bekende ‘plastic soep’: de grote drijvende eilanden van plastics in de oceanen. Het convenant richt zich op aanpak bij de bron en wordt ondersteund door gezamenlijke opruimacties.

Het samenwerkingsconvenant Schone Schelde werd op 19 februari 2019 voor het eerst ondertekend door Rijkswaterstaat, diverse Zeeuwse overheden, onderwijsinstellingen, havens, natuurorganisaties, bedrijven en andere stichtingen. In navolging hierop ondertekenden nu dus ook de Zeeuws-Vlaamse gemeenten het convenant. Zo zijn steeds meer partijen aangesloten bij een gezamenlijke aanpak van zwerfafval.

Gastlessen zwerfafval Vanwege Corona zijn helaas veel geplande gastlessen niet door gegaan. Toch zijn we nog blij met het aantal wat we toch hebben kunnen geven! In totaal zijn er 86 gastlessen gegeven op basisscholen en 4 workshops bij verschillende BSO.

Afval op school ‘Afval op school’ heeft op 10 verschillende basisscholen in Zeeuws-Vlaanderen gedraaid. Het programma richt zich op het scheiden van afval en het voorkomen van zwerfafval op en rondom school. Het doel is dat kinderen bewuster worden van het afvalprobleem en dat afval van waarde kan zijn. Als een school meedoet beginnen we met een gesprek en het uitleggen van een stappenplan. De school maakt afspraken met de afvalinzamelaar en vervolgens ontvangt de school 4 verschillende afvalbakken per klaslokaal. Naast deze voorzieningen krijgt ook iedere groep 3 gastlessen. Uitleg over verschillende afvalstromen, het scheiden van afval en een afsluitende opruimactie rond de school.

Schone Jongens en Meiden Het campagneteam Schone Jongens en Meiden van Schoon Zeeland is sinds 2014 actief aan de kust van Gemeente Sluis. Het team spreekt badgasten, winkelend publiek of bezoekers op een positieve manier aan en stimuleren de mensen zo om hun afval netjes in de afvalbakken te gooien. De boodschap luidt: samen houden we Zeeland mooi! In 2020 werden, op 5 zomerse dagen, afvalzakjes en zakasbakjes aan bezoekers uitgedeeld. Opruimacties 2020 We faciliteerden bij meerdere particuliere opruimacties en opruimacties op scholen. Vanwege corona zijn grote opruimacties in 2020 allemaal geannuleerd zoals de landelijke opschoondag, world clean up dag en Schone Schelde. De medewerkers van ICL-IP Terneuzen (voorheen Broomchemie) staken de handen uit de mouwen. ICL hield wereldwijd een vrijwilligersweek. Zwerfafval opruimen is (helaas altijd) nodig én kan coronaproof. De medewerkers gingen met grijpers en prikkers op pad. Ze zamelden maar liefst 11 kilo in, waaronder veel blikjes, plastic flesjes en mondkapjes.

Landelijke Opschoondag: één buurt, één missie! Op zaterdag 21 maart 2020 is de 18e editie van de Landelijke Opschoondag. Een prachtige kans om de band met je inwoners, lokale bedrijven en maatschappelijke organisaties aan te halen. We hebben afgelopen jaar veel opruimacties opgezet. Helaas waren grote acties in verband met corona niet mogelijk.

Lees hier het artikel: ‘Ossenisse doet mee aan actie Schone Schelde’ op Grenspark-groot-saeftinghe.eu! Lodewijkcollege Leerlingen van de tweede klas technasium zijn aan de slag gegaan met de opdracht om een kunstwerk van afval te maken! Al het afval is zelf door de leerlingen rondom de school gevonden. We hebben de school daar in begeleid en mee de eindbeoordeling in de klas gedaan. Wil je enkele van deze kunstwerken zien? Kom ze dan bekijken in de bibliotheek in Terneuzen. Vernieuwen leskist Pieter de Pier Leskist Pieter de Pier is voor de onderbouw de leskist over afvalscheiding. De leskist was aan vernieuwing toe, zowel inhoudelijk als qua vormgeving. Dit is in samenwerking met MEC De Bevelanden gedaan. Florieke Fakkel heeft een webinar gevolgd over afval en verpakkingen in juni.

4. Gezonde en duurzame voeding Jong geleerd is oud gedaan. Dat geldt zeker ook voor gezond eten. Sla uit de eigen moestuin smaakt toch net even anders als je deze zelf hebt gekweekt. En bessen snoepen in je eigen voedselbosje op school is natuurlijk helemaal het einde. Gezonde duurzame keuzes maken, en kiezen voor lokale of regionale producten, zijn nog lang niet (altijd) vanzelfsprekend. Binnen het programma ‘Jong Leren Eten’ werken rijk, de provincies, het onderwijs en maatschappelijke organisaties samen aan voedseleducatie. Doel is om kinderen en jongeren meer in aanraking te brengen met kennis en activiteiten over voedsel, zodat ze zelf gezonde én duurzame keuzes kunnen maken. Natuur&Zo vervult een spilfunctie voor Jong leren eten in Zeeland. Brenda Jasperse van Natuur&Zo is makelaar voor het programma in de provincie Zeeland. De training voor de moestuincoaches hebben we net voor alle sluitingen kunnen afronden maar een goed vervolg hebben we niet kunnen geven. Een moestuincoach helpt een school met de aanleg, onderhoud en beheer van de schoolmoestuin. Voor de 5 NME centra in Zeeland zijn 2 nieuwe lespakketten gerealiseerd, een lespakket/leskistje over voedselverspilling en een lespakket/leskistje over champignons. Voedselverspilling.

Zeeuwse menukaart In 2020 is de Zeeuwse menukaart met een uitgebreid aanbod voor basisscholen/kinderopvang en buitenschoolse opvang geüpdatet en verstuurd naar alle basisscholen/kinderopvang en buitenschoolse opvang. Wintergroenten Voor alle basisscholen en buitenschoolse opvang was in januari het lespakket wintergroenten beschikbaar gesteld door de lokale NME centra inclusief een wintergroentepakket wat ze konden ophalen bij de groenteboer in de buurt. Kinderen ontdekten wat wintergroenten zijn en gingen aan de slag met het bereiden van boerenkoolwafels en het koken van erwtensoep. De in 2019 beschikbaar gestelde kookkisten kwamen daar goed van pas. Rijk zwaan zaden Ruim 160 Rijk Zwaan zadenpakketten zijn aangevraagd bij de 5 lokale NME centra. Helaas hebben we onvoldoende zicht wat er met alle zaden is gedaan. Op de buitenschoolse opvang is er goed gebruikt van gemaakt en gelukkig op verschillende basisscholen is er ook ingezaaid. Daarnaast hebben we het restant van de zaden uitgedeeld aan kinderen die thuis een moestuinbak hebben, inclusief online tips! Kweekpakket champignons Op ruim 200 basisscholen in Zeeland is het kweekpakket champignons afgeleverd. Daarnaast hebben bijna 50 kinderopvang locaties het kweekpakket ontvangen. Naast het kweekpakket ontvingen ze ook de nieuwe Zeeuwse menukaart, het lespakket champignons kweken en een uitnodiging voor het online voedselevent.

Online voedselevent Op 25 november hadden we een online voedselfestival in Zeeland i.s.m. Velt, IVN, de NME centra. Een terugblik op 4 jaar jong leren eten, wat is er gedaan, wat is er bereikt, wat willen we delen en waar zijn we trots op? We vertelden hier o.m. over voedselbosjes, NME aanbod, wat doet een moestuin coach en wat doet moestuinieren voor peuters. Er waren veel aansprekende voorbeelden en met ruim 60 deelnemers waren we erg tevreden! Film een jaarrond in de moestuin In Zeeland is in diverse bioscopen de film vertoond, in de gemeente Sluis is aansluitend aan de film op 2 middagen gekookt met kinderen. Een groot succes! Hierin werd samengewerkt met de JOGG regisseurs. Training moestuincoaches I.s.m. Velt en IVN zijn we in 2020 gestart met 19 deelnemers aan de moestuincoach training. Half maart is deze afgesloten met een mooie bijeenkomst in Speelhof Hogerzaal. Helaas is er in 2020 te weinig gebruik gemaakt van deze moestuincoaches maar voor 2021 zien we gelukkig al een ander beeld! Realiseren voedselbossen

samenwerken De uitvoering/ondersteuning of deelname van onderstaande projecten gebeurde vrijwel altijd in samenwerking met partners en wordt meestal (ook) gedragen door externe partijen. Biodiversiteit • Deelname aan de Groene revolutie Zeeuwse schoolpleinen (met IVN en andere NME-centra) - Provinciaal initiatief om de schoolpleinen in Zeeland te vergroenen. • Uitvoering actie Ja, ik wil een wilgenhut (met financiële steun van Dow) – Eenmalige actie om meer groene speelplekken te creëren op de schoolpleinen. • Communicatie mezenproject (gemeente Terneuzen, Steltkluut en Universiteit Gent) – Inwoners in de gemeente Terneuzen adopteerden een nestkastje en hielden vanaf 2018 bij of er eieren in gelegd werden. N.B. Dit project eindigt in 2020. • Uitwerking van een plan van aanpak voor de (wilde) bijen in Zeeuws-Vlaanderen (nav de ondertekening van de Zeeuwse bijenstrategie). Klimaat en Energie • Deelname aan de regionale aanpak Klimaatadaptatie (met provincie, waterschap en gemeenten). • Deelname aan de Groene Revolutie Zeeuwse schoolpleinen (met IVN en andere NME-centra) - Provinciaal initiatief om de schoolpleinen in Zeeland te vergroenen.

• Deelname in project Stadsboerderij (met natuurspeeltuin, Tragel, Gors, Scalda, kinderboerderij en dierenasiel) – Initiatief om de kinderboerderij Terneuzen met partners onder wie Natuur&Zo, op te waarderen tot volwaardige recreatieve voorziening voor Terneuzen en omgeving. (Zwerf) Afval en Recycling • Schoon Zeeland (OLAZ) – Campagne voor een schone provincie zonder zwerfafval • Afval op School (3 Zeeuws-Vlaamse gemeenten) – Project om afval scheiden op school te bevorderen en daarmee de hoeveelheid restafval terug te dringen. • Deelname Schone Schelde, schone rivieren. Gezonde en Duurzame voeding • Jong leren eten Zeeland – Rijksprogramma om kinderen structureel in aanraking te laten komen met informatie en activiteiten over voedsel. Met als uiteindelijk doel dat kinderen en jongeren leren om gezonde én duurzame keuzes te maken. Voor Zeeland gaat het om: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Deelname aan creëren voedselplekken Koken met kinderen Smakelijke moestuin voor de kinderopvang Boerderijeducatie Deelname Zeeuws kindermenu (zilte academie Zeeland)