E18kerkgraauwRCE advies 1244779 Dorpsstraat 50 4569AK Graauw 509700

> Retouradres Postbus 1600 3800 BP Amersfoort

College van B&W van Gemeente Hulst T.a.v. Postbus 49 4560 AA Hulst

Smallepad 5 3811 MG Amersfoort Postbus 1600 3800 BP Amersfoort www.cultureelerfgoed.nl

Olonummer

Onze referentie 1244779

Datum Betreft

11 maart 2022 Wabo advies omgevingsvergunning rijksmonument

Bijlagen 0

Naam Adres Postcode/plaats Gemeente/provincie Monumentnummer

Dorpsstraat 50 4569AK Graauw Hulst; Zeeland; 509700

Geacht college, Op 3 februari 2022 vroeg u mij u te adviseren over de voorgenomen wijziging(en) van bovengenoemd monument op grond van artikel 2.26, derde lid, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) in samenhang met artikel 6.4, eerste lid onder a, van het Besluit omgevingsrecht (Bor). U heeft mij daartoe de aanvraag om een omgevingsvergunning toegezonden. Advies Ik adviseer u de gevraagde omgevingsvergunning niet te verlenen. Hieronder licht ik toe hoe ik tot dit advies ben gekomen. Bij de beoordeling heb ik de stukken betrokken zoals deze zijn ingediend bij de aanvraag. Het plan De aanvraag heeft betrekking op het verwijderen van interieurelementen (preekstoel, doopvont en beelden van de consoles) uit de Maria-Hemelvaartkerk van Graauw. Het rijke interieur van de kerk is in 2020 deels ontmanteld waarbij interieuronderdelen zijn verplaatst naar het depot van het Bisdom Breda en naar andere kerken in de parochie. Behalve roerende objecten, waarop deze procedure en mijn advies geen betrekking hebben, zijn ook delen verwijderd die kunnen worden beschouwd als bestanddelen van het rijksmonument en die dus onder de bescherming gerekend kunnen worden. Genoemd worden het doopvont, de preekstoel en de Heiligenbeelden op consoles aan de pijlers van het schip. De kerk is niet langer in gebruik voor de eredienst.

Voorafgaand aan de verkoop of het voorleggen van plannen voor herbestemming van de kerk wordt aan de Pagina 1 van 3

Onze referentie

RCE gevraagd om een advies over het verwijderen van interieuronderdelen uit het rijksmonument.

1244779

Als toelichting op de vergunningaanvraag voor de reeds uitgevoerde activiteiten wordt aangegeven dat delen van het interieur van de leegstaande kerk in depot of elders ondergebracht om deze veilig op te slaan. Hiermee wordt voorkomen dat de objecten onbedoeld verdwijnen. De kerk staat leeg en kent ook een bouwkundige problematiek. Motivering De kerk van Graauw is een neogotische, driebeukige kruiskerk uit baksteen, in 1854 als vervanging gebouwd naar een ontwerp van architect P. Soffers. De nieuwe kerk werd gebouwd tegen de gehandhaafde bestaande toren uit 1822. Aan weerszijden van de toren zijn in het begin van de twintigste eeuw kapellen aangebouwd, waarschijnlijk zijn gelijktijdig de gebrandschilderde ramen in het priesterkoor en het neogotische hoogaltaar (gedateerd 1914) aangebracht. De kerk is van algemeen belang vanwege cultuurhistorische en architectuurhistorische waarden van niet alleen exterieur maar met name het interieur als rijk voorbeeld van 19de en vroeg 20ste -eeuwse kerkdecoratie en inrichtingen. Het interieur bezit rijke afwerkingen en inrichtingen uit de tweede helft van de 19de en het begin van de 20ste eeuw met onder meer gepolychromeerde wanden en plafonds met Jugendstilachtige biezen en lijsten, spiraalmotieven aan kolomdelen en blokmotieven op de wanden.

Van bijzondere betekenis zijn de schilderingen die tijdens de Eerste Wereldoorlog zijn toegevoegd, geschilderd door een Belgische vluchteling die tijdens WOI tijdelijk in Nederland verbleef. Aan acht kolommen zijn gepolychromeerde heiligenbeelden aangebracht. Aan de RCE wordt voorafgaand aan het voorleggen van plannen voor de nieuwe toekomst van het gebouw, om een advies gevraagd over het verwijderen van het doopvont, de heiligenbeelden en de preekstoel uit de kerk. Voor het advies van de RCE is de basisvraag of het plan voldoende rekening houdt met de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarden van het neogotische kerkgebouw. Het verwijderen van de genoemde interieuronderdelen uit de kerk betekent een verlies van de betekenis van het kerkinterieur. Het hebben van een economische drager en een breed gedragen nieuwe maatschappelijke invulling is een voorwaarde voor het voortbestaan van de betekenis van het monument. Dit kan betekenen dat in de toekomst aanpassingen moeten worden geaccepteerd. Een advies over de werkzaamheden kan ik u echter nog niet geven, omdat er op dit moment nog geen concrete plannen zijn en daarom ook niet duidelijk is welke interieurelementen wel in de kerk kunnen blijven. Ik heb begrip voor de aangevoerde argument van het veiligstellen van inventaris in de periode van leegstand van de kerk.

Dit getuigt van goede zorg, zeker waar het gaat om het grote aantal kleinere (roerende) onderdelen van de inventaris. Maar voor het uit voorzorg weghalen van de genoemde grotere bestanddelen van de kerk, die waarschijnlijk ook goed in situ beschermd kunnen worden, geldt dit minder. De activiteiten waarvoor een vergunning wordt gevraagd hebben bovendien reeds plaatsgevonden. Ik betreur dit en uit de aanvraag blijkt niet waarom het nodig was dit te doen zonder overleg vooraf met uw gemeente. Pagina 2 van 3

Onze referentie 1244779

Op basis van de informatie in de aanvraag zie ik geen reden de genoemde elementen voortijdig uit te nemen. Ik adviseer u te bevorderen dat de bestanddelen en de kerk bij elkaar blijven totdat er concrete plannen zijn voor de toekomst van de kerk waaraan het eventuele verwijderen van die onderdelen integraal kan worden getoetst. Het is van belang dat de (gezamenlijke) inspanningen uitgaan naar het behoud van de kerk met de bijzondere waarde van dit interieur en ik hoop dan ook dat in de overdracht naar een nieuwe eigenaar en in de visie op de toekomst van de kerken in uw gemeente, een passende nieuwe invulling waarbij de bijzondere waarde van het interieur een rol kan blijven spelen, voorop kan staan. Ik zou het bovendien goed vinden wanneer dit proces op een brede participatie zou kunnen rekenen. Uitgangspunten Voor meer informatie over aanpassing, restauratie en verduurzaming van rijksmonumenten kunt u onder andere terecht bij ‘Uitgangspunten en overwegingen advisering gebouwde en groene rijksmonumenten’ op www.cultureelerfgoed.nl en op www.stichtingerm.nl Afschrift en tekeningen Graag wijs ik u erop dat u op grond van het Bor verplicht bent een afschrift van het ontwerpbesluit en van de beschikking, beide met bijbehorende stukken, op te sturen naar de staatssecretaris van OCW, via het Omgevingsloket online of omgevingsvergunning@cultureelerfgoed.nl.

Vragen Mocht u nog vragen hebben over de inhoud van dit advies, dan kunt u contact opnemen met de contactpersoon die in het briefhoofd vermeld staat. De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, namens deze, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed,

Pagina 3 van 3