Bijlage 1 – Toelichting en achtergrondinformatie natuurvriendelijk isoleren en soortenmanagementplan

Bijlage 1 – Toelichting en achtergrondinformatie natuurvriendelijk isoleren en soortenmanagementplan Deze bijlage bevat achtergrondinformatie over natuurvriendelijk isoleren en soortenmanagementplannen en dient ter toelichting op het collegevoorstel Gedragscode Natuurvriendelijk Isoleren (NVI) en (pre-) soortenmanagementplan (SMP). Aanleiding Nederland staat voor een grote opgave om woningen te verduurzamen. Het isoleren van woningen is een belangrijke maatregel om energiegebruik en CO₂-uitstoot te verminderen. Tegelijkertijd gebruiken verschillende beschermde diersoorten gebouwen als verblijfplaats, zoals vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen. Deze soorten nestelen of verblijven vaak in spouwmuren, onder dakranden of achter gevelbekleding. Bij werkzaamheden aan gebouwen, zoals spouwmuurisolatie of dakrenovatie, kunnen deze verblijfplaatsen worden verstoord of verdwijnen. Op grond van de Omgevingswet is het verboden om beschermde soorten en hun verblijfplaatsen te beschadigen of te vernietigen. Uitspraak Raad van State Op 2 augustus 2023 heeft de Raad van State geoordeeld dat bij spouwmuurisolatie onvoldoende rekening werd gehouden met de bescherming van gebouwbewonende soorten. Hierdoor werd duidelijk dat isolatiewerkzaamheden alleen mogen plaatsvinden wanneer vooraf ecologisch onderzoek is uitgevoerd en passende maatregelen worden genomen.

In de praktijk betekent dit dat gebouweigenaren vaak een ecologisch onderzoek moeten laten uitvoeren en een vergunning moeten aanvragen voordat zij hun woning kunnen isoleren. Dit brengt extra kosten en langere procedures met zich mee. Landelijke aanpak natuurvriendelijk isoleren Om te voorkomen dat woningisolatie stilvalt, hebben het Rijk, provincies, gemeenten en de isolatiebranche afspraken gemaakt over de landelijke aanpak Natuurvriendelijk Isoleren (NVI). Deze aanpak maakt het mogelijk om woningen te isoleren terwijl rekening wordt gehouden met beschermde diersoorten. Dit gebeurt onder andere door: · het toepassen van natuurvriendelijke werkwijzen bij isolatie; · het realiseren van alternatieve verblijfplaatsen; · monitoring van populaties van beschermde soorten. Deze aanpak is tijdelijk en bedoeld als overgangsregeling totdat gemeenten beschikken over een soortenmanagementplan. Soortenmanagementplan (SMP) Een soortenmanagementplan (SMP) is een gebiedsgerichte aanpak waarbij onderzoek wordt gedaan naar de aanwezigheid en verspreiding van beschermde soorten binnen een gemeente. Op basis van dit onderzoek worden maatregelen vastgesteld om deze soorten te beschermen, bijvoorbeeld door: · het realiseren van alternatieve verblijfplaatsen; · het aanpassen van werkwijzen bij werkzaamheden aan gebouwen; · het monitoren van populaties.

Wanneer een gemeente beschikt over een SMP kan zij bij de provincie een gebiedsgerichte omgevingsvergunning aanvragen. Met deze vergunning kunnen werkzaamheden aan gebouwen, zoals isolatie of renovatie, onder voorwaarden plaatsvinden zonder dat per project afzonderlijk ecologisch onderzoek nodig is. Pre-soortenmanagementplan (pre-SMP) Voordat een volledig soortenmanagementplan kan worden opgesteld, wordt eerst een pre-SMP uitgevoerd. Dit is een voorbereidende fase waarin eerste ecologische analyses plaatsvinden en tijdelijke maatregelen worden getroffen. Ook kan in deze fase een

tijdelijke vergunning worden verkregen. Het pre-SMP vormt de basis voor het uiteindelijke soortenmanagementplan.

Voordelen van een SMP Een soortenmanagementplan biedt voordelen voor inwoners, natuur en klimaat. Voor inwoners en gebouweigenaren · minder administratieve lasten; · geen individueel ecologisch onderzoek per woning nodig; · lagere kosten bij isolatie of renovatie. Voor natuur en biodiversiteit · betere bescherming van gebouwbewonende soorten; · gebiedsgerichte en structurele maatregelen; · beter inzicht in populaties van beschermde soorten. Voor de energietransitie · isolatie van woningen kan eenvoudiger doorgaan; · bijdrage aan klimaatdoelen en vermindering van gasgebruik. Verantwoordelijkheden Wanneer een SMP-vergunning wordt verleend, wordt de gemeente vergunninghouder. De gemeente is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de maatregelen uit het soortenmanagementplan, zoals: · het realiseren van vervangende verblijfplaatsen; · het uitvoeren van monitoring; · het registreren van werkzaamheden die onder de vergunning plaatsvinden; · het informeren van initiatiefnemers over de voorwaarden. Het toezicht op de naleving van de vergunning ligt bij de provincie en de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD). Ecologische maatregelen Een soortenmanagementplan bestaat niet alleen uit het compenseren van verblijfplaatsen. Het plan bevat ook maatregelen die bijdragen aan het versterken van het leefgebied van soorten.

Voorbeelden hiervan zijn: · het realiseren van nest- en verblijfplaatsen in gebouwen; · het toepassen van vleermuisvriendelijke verlichting; · het verbeteren van groenstructuren die belangrijk zijn voor foerageergebieden. Hiermee wordt niet alleen schade aan soorten voorkomen, maar ook bijgedragen aan het versterken van biodiversiteit. Toelichting communicatie/participatie per spoor ·

Spoor 1 – Gedragscode Natuurvriendelijk Isoleren (NVI) Binnen dit spoor vindt gerichte communicatie plaats met woningeigenaren en woningcorporaties waar vleermuiskraamkasten zijn geplaatst. Dit betreft voornamelijk het beantwoorden van vragen en het informeren over het beheer en onderhoud van de voorzieningen.

·

Spoor 2 – Pre-soortenmanagementplan (pre-SMP) Voor de uitvoering van het pre-SMP is medewerking van gebouweigenaren nodig voor het realiseren van verblijfplaatsen voor beschermde soorten. Inwoners worden hierover geïnformeerd en uitgenodigd om hieraan bij te dragen. Hiervoor

worden onder andere gemeentelijke communicatiekanalen ingezet en wordt samengewerkt met lokale natuurorganisaties. Daarnaast wordt veldonderzoek uitgevoerd naar beschermde soorten. Omdat dit onderzoek onder andere in de schemering plaatsvindt, worden omwonenden vooraf geïnformeerd om vragen of ongerustheid te voorkomen. ·

Spoor 3 – Soortenmanagementplan (SMP) Bij het opstellen en invoeren van het soortenmanagementplan worden inwoners en bedrijven geïnformeerd over de gevolgen voor werkzaamheden aan gebouwen, zoals isolatie en renovatie. Na vaststelling van het SMP worden de voorwaarden en werkwijzen gecommuniceerd via de gebruikelijke gemeentelijke kanalen.