Bespreeknotitie scenarios PHO Onderwijs - beleidsplan Basisvaardigheden

Notitie

Afdelingshoofd

Afdeling

Opgesteld door

S. Salome

Beleid en Beheer

J.A.N. van der Staal / C. Pielaat

Datum

10 juli 2025

Bestemd voor

Portefeuillehoudersoverleg Onderwijs

Onderwerp

Zeeuws-Vlaams beleidsplan Basisvaardigheden/laaggeletterdheid

Conclusie

Toelichting

Aanleiding Op 16 februari 2021 heeft het college ingestemd met Regionaal Educatieplan 2021 en de Zeeuwse aanpak laaggeletterdheid 2021 in Zeeuws-Vlaanderen en een bijdrage aan de gezamenlijke activiteitenplannen van Scalda, Piblw, de Bibliotheek, Dethon en de welzijnsorganisaties Porthos, Aan Z en Hulst voor Elkaar. Aanvullend op het programma educatieve voorzieningen dat het college jaarlijks vaststelt, is een nieuw plan gemaakt ter bestrijding van laaggeletterdheid: het Regionale programma Laaggeletterdheid Zeeland 2021-2024. De oorsprong van dit nieuwe plan/ programma was een bestuurlijk akkoord tussen de VNG en het Rijk. Met dit akkoord willen de VNG en het Rijk aanvullend op het WEB-gefinancierde aanbod: volwasseneneducatie taal, rekenen en digitale vaardigheden, extra inzet om laaggeletterdheid effectiever te bestrijden. Een specifiek beleidsplan basisvaardigheden/laaggeletterdheid voor ZeeuwsVlaanderen is er op dit moment niet. Achtergrondinformatie In Nederland hebben 2,5 miljoen volwassenen moeite met lezen, schrijven en/of rekenen (Algemene Rekenkamer, 2016). Hiervan zijn er 1,8 miljoen mensen tussen de 16 en 65 jaar. Dit is ongeveer 1 op de 9 Nederlanders (11,9% van de beroepsbevolking). In Zeeland is dat zelfs (naar inschatting) 13% van de beroepsbevolking (ruim 36.790 Zeeuwen).

Bovendien beschikt ongeveer 1 op de 5 Nederlanders tussen de 16 en 75 jaar over een laag niveau van digitale vaardigheden. Mensen die niet goed kunnen lezen, schrijven en/of rekenen, noemen we laaggeletterd. Ze beschikken over onvoldoende basisvaardigheden om (volwaardig) te kunnen deelnemen aan deze huidige samenleving. Dit kan grote impact hebben op het persoonlijke leven: minder snel een baan, minder gezond leven en minder grip op geldzaken. Doordat mensen moeite hebben met lezen, schrijven of rekenen, hebben zij vaak ook moeite met het gebruik van een computer of smartphone. Dat maakt meedoen in deze tijd nóg lastiger. Vanaf 2025 hebben gemeenten de regierol in de aanpak van laaggeletterdheid. De rijksoverheid heeft een coördinerende rol belegd bij de centrumgemeenten van de arbeidsmarktregio’s. Voor Zeeland is dit Goes. Vanuit Goes ontvangen wij middelen voor Volwasseneducatie via een specifieke uitkering en tijdelijk middelen voor de bestrijding van laaggeletterdheid. De rijksoverheid moet nog een besluit nemen over de toekomstige middelen voor dit thema al dan niet gebundeld en ook de vorm is nog niet bekend. Voorsorterend op nieuwe wettelijke taken en voortbordurend op het huidige Zeeuwse beleid wilden we inzetten op nieuw

Notitie

(regionaal) beleid. Ook in Zeeland wordt momenteel het regiobeleid herzien. Dit traject loopt ongeveer gelijk met de Zeeuws-Vlaamse planning. In Zeeuws-Vlaanderen is behoefte aan het continueren van gezamenlijk beleid rondom laaggeletterdheid. Via de aanpak bestrijden van laaggeletterdheid willen we problemen op latere leeftijd en op andere leefgebieden voorkomen. Daarnaast heeft in 2024 de gemeente Sluis deelgenomen aan het landelijke project “Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid”. De opgehaalde ervaringen en vervolgstappen willen we Zeeuws-Vlaams verder uitrollen en oppakken. Stand van zaken In het laatste kwartaal 2024 en het eerste kwartaal van 2025 zijn we als drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten gestart met het uitwerken van een opdracht voor een externe adviseur. Deze opdracht ging uit van enerzijds evalueren van de huidige stukken en daarnaast een beleidsplan (op hoofdlijnen) op te leveren met beleidsdoelen (incl. mogelijke effecten) en een financieel kader. Ook het opstellen van een opdracht voor de uitvoeringsregie zou onderdeel worden. De gemeente Sluis is/was opdrachtgever namens de drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten.

De volgende planning is in eerste instantie als richting opgenomen: Item Wie Wanneer Werven adviseur Q1 2025 Evaluatie en overzicht (1 en 2) Q2 2025 Beleidsnotitie en doelen (3 en 4) Q3 2025 Vaststellen beleid en opdracht Q4 2025 uitvoeringsregie Begin tweede kwartaal is via Maandag© een externe adviseur gestart. Zij heeft voor de zomer voornamelijk ingezet op het ophalen van informatie bij diverse interne en externe stakeholders. Half mei heeft er een positief evaluatiegesprek plaatsgevonden, waarin de koers voor de resterende maanden is bepaald. Helaas is er eind mei medegedeeld dat, vanwege gezondheidsproblemen, onze externe adviseur haar taak (tijdelijk?) neer heeft moeten leggen. Daarmee komt het behalen van de eerder bepaalde tijdsplanning in de knel. Scenario’s Half juni hebben we als drie gemeenten ambtelijk gesproken over drie mogelijke scenario’s. 1. Doorgaan met de planning, en de taken als “ambtelijke projectgroep” te verdelen. 2. Zoeken naar een tussenoplossing, met een eventuele tijdelijke “opvolger” 3. Uitstellen tot een nader te bepalen moment Voor alle drie de scenario’s zijn er voor- en nadelen te benoemen. Hieronder benoemen we deze per scenario (niet limitatief). Scenario 1. Doorgaan met de planning, en de taken als “ambtelijke projectgroep” te verdelen.

+ We voldoen aan onze eigen planning + We hebben nog een beleidsplan wat voor de verkiezingen vastgesteld kan worden - De ambtelijke capaciteit is niet haalbaar per gemeente. Hierdoor zullen andere prioriteiten gesteld worden - Er loopt geen wiel af als er dit jaar geen beleidsplan ligt.

Notitie

2. Zoeken naar een tussenoplossing, met een eventuele tijdelijke “opvolger” + We behalen mogelijk de planning (of wijken iets af) - Het is geen zekerheid of er een tussenoplossing gevonden kan worden 3. Uitstellen tot een nader te bepalen moment + We kunnen voortborduren op het Zeeuwse plan + We hebben tijd om te zoeken naar een nieuwe externe adviseur + We kunnen voorafgaand in de beleidsplannen Sociaal Domein al onderdelen opnemen - We zullen minimaal nog een jaar doorwerken volgens de huidige afspraken. Deze zijn niet altijd helder. - De regierol blijft voorlopig bij de gemeenten, zolang er geen andere afspraken over gemaakt zijn. Voorstel Ons gezamenlijk voorstel is: Scenario 3. Uitstellen tot een nader te bepalen moment. Zeeuws wordt er momenteel ook gewerkt aan een herijking van het huidige plan. Als ZeeuwsVlaamse gemeenten en betrokken partijen worden we hierin ook bevraagd en leveren we input. Als we het Zeeuws-Vlaamse beleidsplan uitstellen (met maximaal een jaar) kunnen we aanhaken bij het Zeeuwse stuk en hier een regionaal/lokale toevoeging in brengen. Daarnaast lopen er per gemeente al een groot aantal dossiers die ook doorgang krijgen in 2025 (denk aan beleidsplan Sociaal Domein). De ambtelijke capaciteit is er niet per gemeente om ook dit onderwerp er nog “bij te pakken”