B07Flyer Energieprojecten in Zeeland

p82

Nationale energieprojecten

Regio Zeeland

Energieprojecten in Zeeland Zeeland is een belangrijke schakel in het nieuwe energiesysteem. Door de gunstige ligging aan de kust komt hier veel energie van windparken op zee aan land. Ook staat in Borssele de enige kerncentrale van Nederland. Dit is een belangrijk onderdeel van ons toekomstige energiesysteem. Daarnaast ligt één van de grootste industrie­ clusters van Noordwest-Europa in Zeeland.

Welke projecten lopen er in Zeeland? Er lopen diverse grote MIEK- en RCR-projecten in de provincie Zeeland. Voorbeelden hiervan zijn: • Het aanleggen van het waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland; • De verkenning van aanlandingen van windenergie op zee; • Het uitbreiden van het hoogspanningsnet, zoals de 380 kV Zeeuws-Vlaanderen. Naast bovenstaande projecten wordt er gewerkt aan infrastructuur voor CO₂-opslag. De bedrijfsduurverlenging van de huidige kerncentrale én de procedures voor een of meerdere nieuwe kerncentrales staan gepland voor begin 2024.

Locatie van de projecten in Zeeland Veel MIEK- en RCR-projecten vinden plaats in en rondom het Sloegebied en bij Terneuzen. Veel projecten en programma’s zijn in 2023 gestart. Groeiende uitdagingen rondom netcongestie Het hoogspanningsnet zit in Zeeland aan de maximale capaciteit. Dit komt door een sterk groeiend aantal aanvragen voor aansluitingen. Naar aanleiding hiervan hebben ­netbeheerders TenneT en Stedin een onderzoek gedaan naar de knelpunten en mogelijke oplossingen. Meer informatie hierover op: https://www.tennet.eu/nl/nieuws/ innovatieve-oplossingen-voor-netcongestie-zeeland.

40 41

43

38

42 37

39

p83

37

42

Verzwaring Elektriciteitsnet Schelde-Deltaregio

38

Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland

39

Hoogspanningsstation omgeving Sloegebied

43

380 kV hoogspanningsverbinding Zeeuws-Vlaanderen

41

40

Carbon Connect Delta

Net op zee: Nederwiek 1 Net op zee: IJmuiden Ver Alpha

p84

Nationale energieprojecten

Regio Zeeland

37. Verzwaring Elektriciteitsnet Schelde-Deltaregio De bestaande 380 kV infrastructuur in Zeeland zal uitgebreid moeten worden naar Zeeuws-Vlaanderen. Dit is noodzakelijk voor de energietransitie van industriële partijen in de Kanaalzone. De diverse projecten in het Cluster Energie Strategie (CES) Schelde-Deltaregio laten een grote groei zien in de vraag naar elektriciteit. Het gaat om een extra elektriciteitsvraag van 78 petajoule (PJ) in 2030 en 132 PJ in 2050. De groei wordt vooral veroorzaakt door de behoefte aan elektrolysecapaciteit. Die gaat van 2 gigawatt (GW) in 2030 naar 5 GW in 2050. Daarnaast heeft het bestaande 380 kilovolt (kV) station Borssele de maximumcapaciteit bereikt. Daarom is nieuwe aansluitcapaciteit nodig voor toekomstige initiatieven. Zoals waterstofproductie en het aansluiten van ‘Net op zee Nederwiek 1’. 380 kV circuits tussen Borssele en Rilland. Zie ook pagina 85 van dit boek. 2. Uitbreiden 380 kV net naar Zeeuws-Vlaanderen. Dit bestaat uit de bouw van een nieuw 380/150 kV station in de buurt van Terneuzen. Ook komt er een 380 kV verbinding met vier circuits van 2.625 megavoltampère (MVA). Deze verbinding komt tussen een punt op de 380 kV verbinding Borssele-­ Rilland en Terneuzen. Locaties en tracés worden verkend binnen de projectprocedure die eind november 2023 start. Zie ook pagina 86 van dit boek.

Fase Beide projecten zitten in de verkenningsfase. Locatie van de projecten Het project bestaat uit twee subprojecten: 1. De bouw van een nieuw hoogspanningsstation in de omgeving van Borssele (Sloegebied). Het gaat om de bouw van een nieuw 380 kV station in of nabij het Sloegebied. Dit hoogspanningsstation wordt onderdeel van twee van de vier

Bijdragen aan duurzame industrie Zoals in de Cluster Energie Strategie (CES) Schelde-Deltaregio staat, is het doel van dit project om industriële fornuizen te elektrificeren en om groene waterstofproductie en Carbon Capture and Storage (CCS) mogelijk te maken. De verzwaring van het elektriciteitsnet draagt bij aan de verduurzaming van het bestaande industriecluster en biedt kansen voor vestiging van nieuwe, duurzame industrie in de regio. Ook maakt het meer transport van bijvoorbeeld windenergie van zee naar land en kernenergie mogelijk.

Project in het kort Het project

Verzwaring Elektriciteitsnet Schelde-Deltaregio

Locatie

Provincie Zeeland

Thema

Elektriciteit

Status

MIEK en RCR/Projectprocedure

Geplande inbedrijfname 2028

>2033

Subproject 1

Subproject 2 (afhankelijk van welke variant wordt gekozen voor onder andere het kruisen van de Westerschelde)

Stroomnet 150kV Stroomnet 380kV Uitbreiding stroomnet 380 kV Gelijkstroomkabel op zee Station

Goes de Poel

Middelburg

Willem Anna Polder

Vlissingen Offshore Borssele

Vlissingen Oost Borssele 1500 Zeeuwse Kust Landstation

Oostburg

Terneuzen

Westdorpe

Kruiningen

Nationale energieprojecten

Regio Zeeland

p85

38. Hoogspanningsstation omgeving Sloegebied Project in het kort Het project

Hoogspanningsstation Omgeving Sloegebied

Locatie

Provincie Zeeland

Thema

Elektriciteit

Status

MIEK en RCR/Projectprocedure

Fase Voorkeursalternatief.

Geplande inbedrijfname 2024

2025

Bepalen voorkeursalternatief

2026

2028

Besluiten ter inzage Ontwerpbesluiten ter inzage

Netbeheerder TenneT wil een nieuw 380 kV hoogspanningsstation bouwen in of nabij het Sloegebied in de gemeenten Vlissingen en Borsele. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) startte daarom een verkenning naar de ruimtelijke inpassing van dit hoog­ spanningsstation. Het nieuw te bouwen station zal met een bovengrondse verbinding op de 380 kV hoogspanningsverbinding tussen Borssele en Rilland worden aangesloten.

Inbedrijfname

Stand van zaken In mei 2023 is de definitieve Notitie Reikwijdte en Detailniveau voor dit project gepubliceerd. Naar verwachting wordt in 2024 een Voorkeursalternatief gekozen. De ruimtelijke inpassing van de locatie wordt bepaald in het projectbesluit. Dit wordt naar verwachting in 2025 genomen. Locatie van het project Het nieuwe hoogspanningsstation komt in het Sloegebied bij Borssele in Zeeland. Voor de exacte locatie van het station werden negen locaties onderzocht. Daarvan zijn nog vier locaties over: de Liechtensteinweg, de Belgiëweg Oost, de Weelhoekweg en de Frankrijkweg. Deze locaties worden in de vervolgfase van de procedure verder onderzocht op milieu­ effecten en integrale effecten. Op basis daarvan komt er een voorkeursalternatief.

Stroomnet 150kV Stroomnet 380kV Projectgebied Mogelijke projectlocatie

Meer capaciteit Om de doelstellingen voor het verminderen van de CO₂-uitstoot van de industrie in de Schelde-Deltaregio te halen, is beschikbaarheid van duurzame energie belangrijk. Het nieuwe 380 kV hoogspanningsstation voorkomt toekomstige knelpunten in het elektriciteitsnet. Deze knelpunten ontstaan doordat er meer duurzame energie wordt opgewekt. Maar ook omdat het elektriciteitsverbruik van huishoudens en bedrijven toeneemt.

Nieuwe aansluitcapaciteit is nodig voor toekomstige initiatieven zoals waterstofproductie. Het hoogspanningsstation moet daarnaast de stroom, die is opgewekt in de windparken op zee, op het bestaande hoogspanningsnet brengen. Het bestaande en toekomstige 380 kV hoogspanningsstation in Borssele heeft na de aansluiting van het project ‘Net op zee: IJmuiden Ver Alpha’ geen mogelijkheid om nieuwe verbindingen aan te sluiten. Daarom is in of bij het Sloegebied een nieuw 380 kV hoogspanningsstation noodzakelijk.

p86

Nationale energieprojecten

Regio Zeeland

39. 380 kV hoogspanningsverbinding Zeeuws-Vlaanderen Netbeheerder TenneT wil een nieuwe 380 kV hoogspanningsverbinding aanleggen. Deze loopt vanaf de bestaande 380 kV hoogspanningsverbinding Borssele-Rilland naar Terneuzen. Om deze nieuwe verbinding te bouwen is ook de aanleg van een nieuw 380/150 kV hoogspanningsstation in of bij Terneuzen nodig. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) startte daarom een verkenning naar de ruimtelijke inpassing van deze hoogspanningsverbinding. Locatie van het project Het traject van de nieuwe 380 kV hoogspanningsverbinding wordt gezocht tussen de geplande 380 kV hoogspannings­ verbinding 380 kV Zuidwest-West (Borssele-Rilland) en een nieuw te bouwen 380/150 kV hoogspanningsstation in of bij Terneuzen. Dit betekent dat de 380 kV verbinding de ­Westerschelde over een afstand van zes tot zeven kilometer doorkruist. Er zijn verschillende opties voor het traject. De keuze wordt gemaakt in de Voorkeursbeslissing (VKB), naar ­verwachting in 2026. In de Planuitwerkingsfase (voorzien 2026-2028) wordt de voorkeursbeslissing verder uitgewerkt.

Fase Voornemen en voorstel voor participatie. Stand van zaken In 2023 is de RCR-procedure (nu projectprocedure) voor dit project van start gegaan. Als eerste stap is daarbij in november 2023 het Voornemen en voorstel voor participatie gepubliceerd. Daarin staat beschreven wat de opgave is, hoe de procedure eruitziet en hoe belanghebbenden betrokken worden bij de planvorming.

Meer aansluitcapaciteit en duurzaamheid Een nieuwe 380 kV verbinding naar Zeeuws-Vlaanderen is noodzakelijk om elektrificatie en daarmee vergroening van de en vestiging van nieuwe industrie in de Zeeuws-Vlaamse Kanaalzone mogelijk te maken. Op dit moment heeft Zeeuws-Vlaanderen alleen een 150 kV aansluiting met een beperkte aansluitcapaciteit. Betrokken partijen hebben de toekomstige energievraag onderzocht. Hieruit bleek dat de vraag naar verwachting toeneemt van 945 Megawatt (MW) in 2025 naar zo’n 1.900 MW in 2030. Dit loopt in 2050 mogelijk op tot 4.600 MW. Op termijn is er dus bijna vijf keer zoveel elektriciteit nodig. Het bestaande 150 kV net kan daar niet in voorzien. Daarom is een aansluiting op het landelijke 380 kV hoogspanningsnet nodig.

Project in het kort Het project

380 kV Zeeuws-Vlaanderen

Locatie

Provincie Zeeland

Thema

Elektriciteit

Status

MIEK en RCR/Projectprocedure

Geplande inbedrijfname 2023 Voornemen en voorstel voor participatie

2026

2026/2028

>2033

Planuitwerkingsfase Beoogd voorkeursbeslissing

Nieuwe tracé Zuid - West 380kV

Hoogspaningsstation

Bestaande verbinding 150kV

Zoekgebied tracé

Nieuwe verbinding 150kV

Zoekgebied hoogspanningsstation

Goes

Station Rilland

Station Borssele

Terneuzen

Nationale energieprojecten

Regio Zeeland

p87

40. Net op zee: IJmuiden Ver Alpha Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en netbeheerder TenneT werken samen aan drie hoogspanningsnetten op zee. Die zijn nodig voor het transport van elektriciteit vanaf het windenergiegebied IJmuiden Ver op zee naar het vasteland. Een van deze verbindingen, genaamd ‘Net op zee: IJmuiden Ver Alpha’, komt aan land in het Sloegebied nabij Borssele.

Project in het kort Het project

Net op zee: IJmuiden Ver Alpha

Locatie

Provincie Zeeland

Thema

Elektriciteit

Status

MIEK en RCR/Projectprocedure

Fase Realisatiefase.

Geplande inbedrijfname 2019

2020

2023

2029

Voornemen en voorstel voor participatie en Notitie Rijkwijdte en Detailniveau

IEA en voorkeursalternatief

afronding beroepstermijn definitieve besluiten

Stand van zaken Op 8 februari 2023 is het inpassingsbesluit onherroepelijk geworden. Daarmee kan de realisatie van dit project van start. Wel is er beroep ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State tegen een aantal uitvoeringsbesluiten. De Raad van State doet hier te zijner tijd uitspraak over. Locatie van het project De windturbines in het noordelijk deel van het windenergie­ gebied ‘IJmuiden Ver’ krijgen een directe aansluiting op een platform in het windenergiegebied. Vanuit daar wordt ‘Net op zee: IJmuiden Ver Alpha’ aangesloten op het landelijke hoogspanningsnet in het Sloegebied nabij Borssele.

Gelijkstroomkabel op zee Projectgebied IJmuiden Ver

‘Net op zee: IJmuiden Ver Beta’ en ‘Net op zee: IJmuiden Ver Gamma’ hebben aansluitingen op de Maasvlakte. De verbindingen lopen op zee grotendeels parallel aan elkaar. Lees meer over deze projecten op pagina 75 en 76 van dit boek. 6 Gigawatt (GW) aansluiten op het landelijke hoogspanningsnet De verbindingen van ‘Net op zee: IJmuiden Ver’ zijn onderdeel van de Routekaart Windenergie op Zee 2030. Daarmee wordt gewerkt aan de doelen van het Klimaatakkoord 2030. In totaal moeten de ‘Net op zee’-projecten rond 2030 zo’n 21 GW per jaar opbrengen. Per project wordt 2 GW aangesloten op het landelijke hoogspanningsnet. In totaal gaat het om een aansluiting van 6 GW.

Relatie met ‘Net op zee: Nederwiek 1’ Het project ‘Net op zee: Nederwiek 1’ loopt gedeeltelijk parallel aan het project ‘Net op zee: IJmuiden Ver Alpha’. Alleen doorloopt het een aparte procedure. Lees meer over Net op zee Nederwiek 1 op p.83 van dit boek.

p88

Nationale energieprojecten

Regio Zeeland

41. Net op zee: Nederwiek 1 Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en TenneT willen drie ondergrondse hoogspanningsverbindingen aanleggen. Die zijn nodig om de opgewekte energie van Windpark Nederwiek op de Noordzee naar land te transporteren. Een van deze hoogspannings­ verbindingen – Nederwiek 1 – komt aan land in het Sloegebied rondom Borssele.

de Milieueffectrapportage (MER) en de Ontwerp Vergunningen/ Ontheffingen ter inzage gelegd. Hierop is inspraak mogelijk. Locatie van het project In het programma Verbindingen Aanlanding Wind op Zee (VAWOZ) is onderzocht wat kansrijke opties voor extra aansluitingen zijn. Uit deze verkenning bleek dat een verbinding vanuit Nederwiek naar Borssele kansrijk is. Een van de belangrijkste redenen dat dit kansrijk is, is omdat deze nieuwe verbinding naar verwachting voor een groot deel parallel kan lopen aan het project ‘Net op zee: IJmuiden Ver Alpha’.

Fase Ontwerp-inpassingsplan. Stand van zaken De minister voor Klimaat en Energie en de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) namen het Voorbereidingsbesluit voor dit project. Hierin is bepaald voor welk gebied het inpassingsplan wordt voorbereid. Op basis van de gemaakte keuze werken de ministers aan een ontwerp-­ inpassingsplan. Daarin wordt de tracékeuze verwerkt. De keuze is de basis voor TenneT voor het aanvragen van alle benodigde vergunningen en ontheffingen bij de verschillende bestuurs­ organen. Het ontwerp-inpassingsplan is eind 2023 samen met

Ook extra infrastructuur op land nodig Er is een nieuw 380 kV hoogspanningsstation nodig om de aansluiting van ‘Net op zee: Nederwiek 1’ op het landelijke hoogspanningsnet mogelijk te maken. Dit project heet ‘Hoogspanningsstation omgeving Sloegebied’. Lees meer over dit project op pagina 85 van dit boek.

Project in het kort Het project

Net op zee: Nederwiek 1

Locatie

Provincie Zeeland

Thema

Elektriciteit

Status

MIEK en RCR/Projectprocedure

Geplande inbedrijfname februari 2022 Voornemen en voorstel participatie

oktoberdecember 2022

januari 2023

november 2023

Voorbereidingsbesluit NRD

Inpassingsplan

Gelijkstroomkabel op zee Projectgebied Nederwiek

2030 Beoogde inbedrijfname

Nationale energieprojecten

Regio Zeeland

p89

42. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland Project in het kort Het project

Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland

Locatie

Provincie Zeeland en westelijk deel van de

provincie Noord-Brabant Thema

Waterstof (gasinfrastructuur)

Status

RCR/Projectprocedure

Fase Notitie Reikwijdte en Detailniveau. Stand van zaken Het project bevindt zich in de verkennende fase. Vanaf 3 november 2023 lag de concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (zonder MER) zes weken ter inzage. Iedereen kon gedurende deze zes weken zienswijzen indienen. Het advies van de Commissie MER en ingediende zienswijzen worden betrokken bij het vaststellen van het milieueffectrapport (MER).

Geplande inbedrijfname 2027

Bestaande waterstofleiding Moerdijk

Tracé bestaande transportleiding Tracé nieuwe transportleiding

Bergen op Zoom

Vlissingen

Woensdrecht

Terneuzen

Zelzate

Het ‘Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland’ bestaat uit alle huidige en toekomstige ­ondergrondse waterstofleidingen. Deze verbinden grote industriële clusters in België, Zeeland en West-Brabant met elkaar. Het netwerk maakt zoveel mogelijk gebruik van bestaande ­buisleidingen. Deels worden nieuwe leidingen aangelegd. Hynetwork Services, een dochter­ onderneming van de Gasunie, bouwt het landelijke waterstofnetwerk. Het ministerie van ­Economische Zaken en Klimaat (EZK) coördineert de besluiten en vergunningen.

Locatie van het project Het nieuwe netwerk van leidingen ligt voor het grootste gedeelte in Zuid-Beveland, in Zeeland. Het verbindt de industrieclusters in Zeeland met die in West-Brabant. Het traject sluit aan op het Belgische waterstofnetwerk bij Sas van Gent. Het tracé bestaat uit bestaande gasleidingen en loopt via Terneuzen door Zeeland en West-Brabant, via Woensdrecht naar Moerdijk. Het sluit bij Woensdrecht aan op het voor­ genoemde nieuw aan te leggen tracé door Zuid-Beveland. En loopt daar door tot aan Vlissingen. Een klein deel van de bestaande leiding loopt door België, tussen het Vlaamse Zandvliet en het Nederlandse Ossendrecht. Met een landelijk netwerk vervangen we aardgas door waterstof De Schelde-Deltaregio huisvest vandaag de dag het grootste waterstofcluster van de Benelux. Dit moet vervangen worden

door CO₂-vrije waterstof. Waterstof kan onder meer worden ingezet als vervanger voor aardgas. Dankzij deze eigenschap speelt CO₂-vrije waterstof een onmisbare rol in het energie­ netwerk van de toekomst. Het doel van het waterstof­ transport­net is om de industrie in Zeeland en West-Brabant aan te sluiten op het waterstofnetwerk. Op die manier kan de bestaande industrie daar verduurzamen en kunnen nieuwe waterstofprojecten zich ontwikkelen. Het waterstofnetwerk in Zuidwest-Nederland maakt onderdeel uit van het landelijke waterstofnetwerk van Hynetwork Services. Dit landelijke netwerk verbindt de vijf grote industrieclusters in Nederland met elkaar, met de waterstofopslag én met het buitenland.

p90

Nationale energieprojecten

Regio Zeeland

43. Carbon Connect Delta Het Carbon Connect Delta (CCD)-project heeft de ambitie om in de Schelde-Deltaregio CO₂ af te vangen, te transporteren en op te slaan. Dat gebeurt door middel van Carbon Capture and Storage (CCS) en is ten behoeve van de Nederlandse en Vlaamse industrie. Het uiteindelijke doel is om vanaf 2030 jaarlijks zo’n 3,3 megaton (Mt) CO₂ af te vangen bij de Nederlandse industriële koplopers. Ontwikkeling van het CCS-systeem is hiermee een essentiële stap op weg naar een CO₂-neutrale en circulaire industrie in de regio.

Investment Decision (FID) naar verwachting in 2024 genomen, voor de tweede fase wordt het 2025. Locatie van het project Het project wordt uitgevoerd in het industriecluster van de Schelde-Deltaregio en is zowel voor industrie op Zuid-Beveland als voor industrie op Zeeuws-Vlaanderen. CCD is in opzet grensoverschrijdend en er zitten zowel Nederlandse als Belgische partijen aan tafel. Meer informatie over het Aramis project vindt u op pagina 78 van dit boek.

Fase Pre-FEED (concept select studie). Stand van zaken In 2021 is de meerjarige haalbaarheidsstudie naar een regionale CCS-infrastructuur afgerond. Hierbij zijn de commerciële, financiële, maatschappelijke en juridische kaders in kaart gebracht. Sinds begin 2021 zijn de Nederlandse industriële partijen met Aramis als opslagpartner in gesprek. Dat is nodig om afspraken te maken voor de ontwikkeling van een CCS-keten. Omdat het operationeel worden van Aramis naar 2028/2029 is verschoven, is een fasering van investerings­ beslissingen geïntroduceerd. Voor de eerste fase wordt de Final

CO₂ transport en opslag Het project bestaat uit de aanleg van infrastructuur voor het vloeibaar maken van CO₂ en tijdelijke opslag in het industriecluster. Vervolgens wordt de cryogene (vloeibare) CO₂ via een offloading terminal per schip getransporteerd naar een permanente opslaglocatie. Voor de tweede fase wordt tevens gekeken naar een alternatief voor transport per schip. Met vertraging van Aramis komen meerdere initiatieven, zoals pijplijnverbindingen naar Rotterdam, in beeld. Deze kunnen mogelijk binnen een acceptabele tijdlijn en kostenprofiel worden gerealiseerd.

Project in het kort Het project

Carbon Connect Delta (CCD)

Locatie

Provincie Zeeland

Thema

CO₂

Status

MIEK

Geplande inbedrijfname 2027

2028-2029

Eerste fase

Tweede fase

Maasvlakte

Transport van CO₂ Industriecluster Bestaande CO₂-afvanglocatie Optionele CO₂-afvanglocatie

Vlissingen PZEM

Zeeland Refinery

DOW

Terneuzen Yara

ArcelorMittal

Antwerpen