A09Bijlage 3 Participatietools toegelicht

Inhoudsopgave Inzetten van wijk- en dorpsraden................................................................................ 2 Online buurt applicatie............................................................................................ 2 Enquêtes / Poll ................................................................................................... 2 Inwonerspanel ...................................................................................................... 3 Uitdaagrecht (Right to Challenge) ............................................................................... 3 Het uitdaagrecht in zijn algemeen ......................................................................... 3 Onze rol als gemeente ....................................................................................... 3 Uitganspunten ................................................................................................. 4 Welke stappen worden doorlopen? ......................................................................... 4 Voorwaarden .................................................................................................. 5 Succesfactoren ................................................................................................ 5 Factor – C............................................................................................................

6 De vijf Pijlers .................................................................................................. 6

1

Inzetten van wijk- en dorpsraden Wijk- en dorpsraden kunnen ingezet worden om verschillende activiteiten te organiseren om burgerparticipatie te bevorderen of te garanderen. Enkele dorpsraden in de gemeente Hulst zijn ook erg actief op het sociale vlak en niet alleen bezig met de openbare ruimte. Deze dorpsraden zijn waardevol voor de gemeente, zij kunnen inwoners van hun dorpen warm maken en houden voor bepaalde actuele onderwerpen. Daarnaast zijn deze dorpen waardevol wanneer er bijvoorbeeld pilots gehouden moeten worden. Dorpen met dergelijke dorpsraden hebben vaak een sterk dorpsgevoel.

Online buurt applicatie Digitale burgerparticipatie kan op verschillende manieren worden aangepakt. O.a. door het benaderen van inwoners via een online buurt applicatie. Voor de gemeente Hulst wordt deze ontwikkeld door Hulst voor Elkaar en is onderdeel van de website Zo = Hulst www.zoishulst.nl. Zo kunnen er via deze applicatie effectieve korte peilingen gedaan worden zonder dat hier bijvoorbeeld een hele avond aan gewijd moet worden. Het houden van onderzoek door middel van vragenlijsten, peilingen en enquêtes wordt tegenwoordig haast altijd digitaal gedaan. Schriftelijke vragenlijsten, telefonische onderzoeken of straat onderzoeken komen steeds minder voor. De response op dergelijke traditionele onderzoeksmethoden loopt daarnaast al jaren terug. Wie als gemeente de mening van een burger over een bepaalde kwestie wil peilen ontkomt er dus niet aan om die peiling op een digitale manier uit te voeren. Allereerst zorgt een app voor meer betrokkenheid en draagvlak van de burgers – iets wat bij het goed laten functioneren van een digitaal burgerpanel juist zo belangrijk is. Door te stellen dat een smartphone een digitale weergave van onze identiteit is, kan je stellen dat een app op iemands telefoon onderdeel uitmaakt van zijn of haar identiteit. Bij het installeren van een gemeente app wordt zo de directe fysieke omgeving van iemand gecombineerd met hun digitale omgeving.

Mobiele gebruikers zitten 86% van de tijd op apps, en maar 14% van de tijd op mobiele websites. Die cijfers geven al een grote reden om onderzoek via apps te laten lopen in plaats van door enquêtes aan te bieden op mobiele websites. Hoewel een groot deel van de apps te maken heeft met sociale media en spelletjes, toont deze statistiek wel aan dat apps een grote aantrekkingskracht op smartphone gebruikers hebben en dat deze gebruikers gewend zijn om apps te gebruiken.

Enquêtes / Poll Een poll uitzetten Een poll organiseren is waarschijnlijk de meest laagdrempelige vorm van burgerparticipatie. Het houdt in dat een specifiek onderwerp ter discussie wordt gesteld, mogelijke antwoorden vooraf worden bepaald en dat burgers hun favoriete optie kunnen kiezen. Het onderwerp van de poll hoeft niet noodzakelijk deel uit te maken van een breder project of campagne. Opiniepeilingen of stemmingen versterken de legitimiteit van een beslissing door ervoor te zorgen dat een meerderheid van de inwoners achter het project staat. De resultaten van de stemming zijn niet noodzakelijk bindend: sommige steden balanceren de uitkomst van een poll met andere factoren, zoals de prijs of de ecologische voetafdruk. Peilingen zijn snel, eenvoudig, kunnen digitaal plaatsvinden, en kunnen zelfs binaire opties bevatten. Dat gezegd hebbende laten peilingen weinig ruimte voor nuancering en zijn ze vooral bedoeld om de bredere publieke opinie over een bepaald onderwerp te peilen.

2

Enquêtes Anders dan een poll bevat een enquête vaak meerdere vragen en kunnen deze over verschillende onderwerpen gaan. Een uitgebreid inwoners onderzoek of juist specifiek over één onderwerp waardoor je met gedetailleerde vragen veel antwoorden/meningen kunt vergaren. Het uitzetten van een enquête kan gedaan worden om een groot publiek te bereiken. Ook kun je hiermee het draagvlak van inwoners peilen. Door organisatie breed goed af te stemmen welke enquêtes wanneer worden uitgezet voorkom je een overkill aan vragen aan inwoners. Ook voorkomt dit dat vragen of onderwerpen dubbel worden gesteld. In Nederland zijn er verschillende bureaus die zich jaarlijks bezighouden met het inventariseren van bepaalde informatie. Ook deze informatie kan nuttig zijn om antwoorden te verkrijgen. Echter, zijn deze peilingen vaak niet postcode gericht. Ze omvatten een gemiddelde van een totale gemeente.

3

Inwonerspanel Een burgerpanel brengt burgers, politiek en ambtenaren dichter bij elkaar. Door het inzetten van een burgerpanel kunnen gemeenten op een interactieve manier burgers betrekken bij het gemeentebeleid. Het burgerpanel is een betrouwbaar participatie-instrument om burgerparticipatie tot stand te brengen. Het inzetten van een burgerpanel is een vorm van burgerparticipatie. Door periodiek meningen te raadplegen kan op basis van gegevens (feiten) keuzes worden gemaakt. Op basis van wat er daadwerkelijk speelt in de samenleving kan een gemeente beslissingen nemen. Het burgerpanel is een participatie-instrument. Naast participatie (in de vorm van onderzoek: enquêtes) kunnen deelnemers van een burgerpanel ook worden gevraagd om deel te nemen in groepsgesprekken, testpanels of paneldiscussies.

Uitdaagrecht (Right to Challenge) Het uitdaagrecht in zijn algemeen Het Right to Challenge (RtC) staat voor - het Recht om Uit te dagen -. De kern van de aanpak is dat een groep bewoners taken van gemeenten kunnen overnemen als zij denken dat het anders, beter, slimmer en/of goedkoper kan. De relatie tussen overheid en bewoners verandert met het RtC in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer. Oorsprong De oorsprong van het Right to Challenge ligt in Engeland. Het is een onderdeel van de Localism Act uit 2011, een Act die tot doel heeft ‘buurtrechten’ een plek te geven binnen de publieke sector. Via een juridisch georiënteerde aanpak krijgen bewonersinitiatieven de mogelijkheid om een bod uit te brengen met als doel het overnemen van een gemeentelijke taak. De concurrenten zijn vaak commerciële partijen. De lokale overheid besluit welke partij de taak krijgt.

Onze rol als gemeente Bij ‘Right to Challenge’ komt het initiatief vanuit de buurt of wijk. Als gemeente willen we initiatieven ondersteunen door kennis en relaties te delen en mee te helpen bij het creëren van mogelijkheden. Onder andere door geld en capaciteit beschikbaar te stellen maar ook door vroegtijdig het gesprek aan te gaan met actieve bewoners over de behoeften van de wijk en/of buurt en indien nodig hulp te bieden bij het opstellen van de “the challenge”.

Onze interne organisatie sluit vaak onvoldoende aan bij wat “Hulstenaren” nodig hebben. Als zij met een goed initiatief komen, dienen ze verder geholpen te worden. Uiteindelijk gaat het bij dit uitdaagrecht niet over wie wat gaat doen, maar over hoe we de samenwerking tussen gemeente en bewoners zo kunnen organiseren dat initiatieven mogelijk zijn. Dit kan betekenen dat de taak bij de gemeente blijft liggen maar dat bewoners betrokken worden bij de manier waarop de uitvoering van deze taak plaatsvindt. Het traject van ’Right to Challenge’ wordt dan gestopt (de bewoners nemen de taak immers niet over en daarmee is het geen RtC) maar het resultaat komt tegemoet aan de wensen van de bewoners. De taak wordt immers in goed overleg met hen uitgevoerd.

Uitgangspunten Het uitgangspunt is dat het gaat om huidige, lokale voorzieningen of gemeentelijke taken. Cruciaal is dat het gaat om taken die de overheid op dit moment uitvoert en waarvoor budget is opgenomen in de begroting. Het initiatief moet in de uitvoering (minstens) net zo effectief zijn als de gemeentelijke dienstverlening en moet daarnaast ook een meerwaarde hebben voor de wijk of buurt. Het moet bijvoorbeeld de leefbaarheid en de sociale cohesie in de wijk vergroten. Hieronder een overzicht van de uitgangspunten: •

•

• • • • • •

Alle taken en lokale voorzieningen komen in aanmerking, uitgezonderd die exclusief zijn voorbehouden aan de overheid, zoals bijvoorbeeld strafvervolging of het werk van de hulpdiensten. De uitvoering bedraagt niet meer dan de huidige kosten. Eventuele onderbesteding komt ten goede aan de wijk. Hiervoor wordt in overleg met de wijk en gemeente een bestemming gezocht. De initiatiefnemers beschikken over een rechtsvorm. De initiatiefnemers moeten geworteld zijn in de buurt/ wijk of het gebied. De initiatiefnemers challengen een huidige lokale voorziening of gemeentelijke taak. Op basis van de kennis en ervaring van de betrokken initiatiefnemers is aannemelijk dat zij de prestatie kunnen leveren. Het initiatief wordt gedragen door de wijk of buurt (draagvlak is de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemers). Het initiatief schaadt geen andere bewoners.

Er is een specifiek aantal gebieden waarvoor de korte termijn reële kansen worden gezien. Het college daagt de stad met name op deze terreinen uit de gemeente te “challengen”. Het gaat dan om: • • •

Sport en Cultuur; Welzijn en zorg;

Welke stappen worden doorlopen? 1. vast aanspreekpunt 2. beoordeling 3. beargumenteerde beslissing 4. juridische overweging

4

5. voortzetting samenwerking.

Voorwaarden Het aangaan van een Right 2 Challenge is een serieuze zaak. De gemeente staat graag open voor deze nieuwe manier van werken maar zal altijd rekening houden met het algemeen belang en de veiligheid van inwoners uit de gemeente. Daarom moet het plan aan een aantal voorwaarden voldoen. De voorwaarden staan hieronder op een rij: Om het plan van de initiatiefnemers te kunnen toetsen moet dit aan bepaalde eisen voldoen. Zo dient in het plan minimaal te worden ingegaan op de volgende aspecten;

• • • • • • •

omschrijving challenge, welke taak van de overheid wordt gechallenged; plan van aanpak: meerwaarde ten opzichte van de uitvoering door gemeente; te behalen resultaat; verkregen draagvlak in het gebied; expertiseniveau initiatiefnemers en/of partners; • inbedding in het wijknetwerk, relevante (uitvoerings) partners; kosten en planning.

Daarnaast is het belangrijk dat de initiatiefnemer(s); • • • • • • • •

zijn geworteld in de buurt/wijk van het gebied; een huidige lokale voorziening of gemeentelijke taak challengen; Alle taken uitgezonderd die exclusief zijn voorbehouden aan de overheid, zoals bijvoorbeeld strafvervolging of het werk van de hulpdiensten; Op basis van kennis en ervaring is aannemelijk dat de prestatie geleverd kan worden; Het initiatief wordt gedragen door de wijk of buurt; Het initiatief schaadt geen andere bewoners; Initiatiefnemers beschikken over een rechtsvorm; De kosten voor de uitvoering zijn niet hoger zijn dan de huidige kosten.

Succesfactoren Wanneer is RtC een succes en zijn wij als gemeente tevreden: • • • •

• •

Als de samenwerking tussen initiatiefnemers en de gemeente goed verloopt Als de opgezette structuur binnen de gemeente bijdraagt aan het gezamenlijk creëren van RtC mogelijkheden. Als via challenges een aantal taken van de gemeente overgenomen worden en dit de betrokkenheid en sociale cohesie in de deelnemende wijken of buurten versterkt. Als door het overleg tussen Rotterdammers en ambtenaren het functioneren van de gemeente verbetert en de resultaten van de werkzaamheden tegemoet komen aan de wensen van de Rotterdammers (of ze nu overgenomen worden of niet). Als de kracht van wijken en buurten benut wordt en Rotterdammers actief hun eigen buurt of wijk gaan vormgeven. Als de tevredenheid over het functioneren van de gemeente toeneemt.

5

Factor – C Factor C: in vijf stappen van een opgave naar een communicatieaanpak. Factor C is door de Academie van Overheidscommunicatie ontwikkeld om communicatie in het hart van beleid te positioneren. Aan de hand van de Leidraad werk je in een aantal stappen een strategie en een aanpak uit voor je onderwerp. Het perspectief met de doelgroep of gebruiker heeft hierin steeds een duidelijke plek. Met het doorlopen van de stappen in de leidraad wordt het voor alle betrokkenen helder waar ze een bijdrage aan leveren met hun werk en op wie dat effect gaat hebben. Je brengt het buiten naar binnen.

De vijf Pijlers De opgave De eerste stap is een antwoord formuleren op de vraag: welk issue, vraagstuk of probleem gaan we aanpakken? Is dat een opgave die ook door betrokkenen zo wordt ervaren? En welke rol past de overheid? Vragen stellen (en antwoorden krijgen) over de inhoud en de context van een onderwerp lijkt vanzelfsprekend, maar het is een stap waar te vaak te kort bij wordt stilgestaan. De rol van communicatie in deze fase is de opgave te benaderen vanuit het perspectief van de doelgroep. Door in dit vroege stadium de blik van de doelgroep mee te wegen, zet je de toon voor een omgevingsgerichte aanpak waarbij je de opgave zoals die in de échte wereld wordt herkend als uitgangspunt neemt. De omgeving Met een goed omschreven opgave in de hand kan je de stap zetten naar het analyseren van de omgeving. De Leidraad Factor C biedt een breed scala aan methodieken waarmee je haarfijn in kaart kan brengen welke partijen betrokken zijn bij jouw opgave of daar een belang bij hebben, wat hun beweegredenen zijn, hoe ze erin staan, hoeveel macht zij hebben op het dossier en – niet onbelangrijk – wat de onderlinge verhoudingen zijn. Het opstellen van een goede en complete omgevingsanalyse is alles behalve een eenmans klus, maar doe je bij voorkeur juist in teamverband.

Veel teams komen er dan achter dat ze samen al heel veel weten en dat het heel waardevol is om in een bijeenkomst die kennis met elkaar te delen. Dan kan je ook vaststellen wat je nog níet weet, en daar indien nodig actie op ondernemen. De strategie De vaak rijke opbrengst van de omgevingsanalyse vormt de basis voor de communicatiestrategie. En dat betekent: keuzes maken. Tot welke goed gekozen doelgroepen gaan we ons richten? Welk frame past? Wat moet communicatie opleveren? De communicatiestrategie is eigenlijk de opdrachtbrief voor de communicatieprofessional. Dit moment leent zich dan ook goed voor het bespreken van de verwachtingen ten aanzien van communicatie, en wanneer beide partijen van mening zijn dat de communicatie doeltreffend is geweest. Het verhaal Met een breed gedragen strategie op zak is de deur opengezet voor het uitwerken van de communicatieaanpak. Een belangrijke pijler hiervan is het gezamenlijke verhaal. Andere termen hiervoor zijn kernboodschap, rode draad, message house of woordvoeringslijn. Bij Factor C begint het formuleren van het verhaal uiteraard met luisteren. Goed aanhoren hoe er over je onderwerp wordt gesproken, is essentieel voor het kunnen opstellen van een antwoord dat aansluit op de leefwereld van de ontvanger.

Eén van de aangeboden methodieken is de message box, waarbij de urgentie die de doelgroep wel of niet voelt leidend is voor de op te stellen boodschap. Voor het bijeenbrengen van verschillende verhaallijnen, kanalen of doelgroepen kan er ook worden gekozen voor een message house: een gezamenlijk koepelverhaal en onderliggende sub-verhalen. Een uitgangspunt van Factor C is dat contact met je doelgroep valt of staat met een boodschap die aanspreekt, daarnaast ook antwoorden bevat en perspectief laat zien. Het is een manier om te borgen dat de belangen en zorgen van doelgroepen een plek hebben in het (beleids)proces. De aanpak Een goede communicatie aanpak is cruciaal voor het slagen van je strategie. In deze pijler gaat het om het

6

ontwerpen en uitvoeren van een zorgvuldig communicatieproces, met de juiste middelen op het juiste moment. Daar hoort ook bij dat je afspraken maakt over rollen, taken en financiën.

7