A07Concept Uitvoeringsplan KaSZ concept 16-12-2020

Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland Concept 16 december 2020

Leeswijzer In dit document is een eerste concept van de uitvoeringsagenda opgenomen. Het is een bijlage bij de conceptversie van de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland die ter consultatie aan de algemene besturen van de Zeeuwse overheden wordt aangeboden. De uitvoeringsagenda laat goed zien hoe de afspraken uit de KasZ concreet vertaalt worden naar uitvoeringsacties. Het laat daarmee zien waar elke partij voor aan de lat staat. Het is belangrijk om nogmaals te benadrukken dat een conceptversie. Bij het lezen moet in acht worden genomen dat dit document zich qua ontwikkeling nog in een eerder stadium bevindt dan de concept-KasZ. Om die reden is nog niet bij alle acties de tabel volledig ingevuld. In het eerste half jaar gezamenlijk met de samenwerkende partijen de uitvoeringsagenda verder worden uitgewerkt. Bij het aanbieden van de definitieve KasZ ook een definitieve versie van de uitvoeringsagenda zijn toegevoegd. Met in achtneming van bovenstaande wordt nadrukkelijk gevraagd om in deze consultatie uw discussie en reactie te richten op de concept-KasZ en dit document enkel te gebruiken om een beeld te krijgen van de concretisering van de KasZ.

1 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Algemeen Afspraak

Nr

Actie

trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

Stapsgewijs werken we aan een klimaatrobuust Zeeland. 1. Klimaatadaptatie is van ons allemaal 2. Stapsgewijs werken we aan een klimaatrobuust Zeeland 3. We vergroten de bewustwording en het draagvlak: 4. We borgen klimaatadaptatie 5. We durven te experimenteren en te innoveren 6. We benutten kennis, expertise, voorbeelden en ervaringen 7. We maken werk met werk

A.01

Uitvoeren van dit uitvoeringsplan.

Zeeuwse inwoners, bedrijven, instanties, overheden.

2021-2025

A.02

Uitvoeren nieuwe ronde stresstesten om (steeds meer) zicht te krijgen in risico’s en oplossingen.

Provincie Zeeland, Zeeuwse gemeenten, waterschap, bedrijven

2023 e.v.

A.03

Uitvoeren regionale risicodialoog

Provincie Zeeland, Zeeuwse gemeenten, waterschap, bedrijven

Klimaatadaptatie verweven in ons dagelijks doen en handelen en zo stap voor stap aan een klimaat adaptieve samenleving bouwen. Klimaatadaptatie is van ons allemaal. Overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en (tijdelijke) inwoners … allemaal moeten we een bijdrage leveren aan een klimaatbestendig Zeeland. Uitvoeren tweede ronde stresstesten op basis van de nieuwe informatie die in de tussenliggende jaren is verzameld en (nieuwe) landelijke richtlijnen die in de afgelopen jaren zijn opgesteld. https://ruimtelijkeadaptatie. nl/stresstest/bijsluiter/

2024 e.v.

2 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

A.04

De Zeeuwse gemeenten en de provincie vertalen deze klimaatadaptatiestrategie naar hun Omgevingsvisie. Het waterschap borgt dit beleid.

A.05

Uitvoeren lokale risicodialogen

Provincie Zeeland, Zeeuwse gemeenten, waterschap, bedrijven Zeeuwse gemeenten, Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen

2021-2025

(in samenhang met lokale ontwikkelingen)

2021

3 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Overstromingen Afspraak

Nr

Het thema overstromingen wegen we als volwaardig aspect mee bij (ruimtelijke) ontwikkelingen om de risico’s, gevolgen en kwetsbaarheden in Zeeland niet verder te laten toenemen. Gebaseerd op meerlaagsveiligheid.

O.01

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

Laag 0 Buitendijks: Opstellen

en vastleggen uitgangspunten aangepast bouwen en ontwikkelen in buitendijkse gebieden

O.02

Laag 0 Buitendijks:

Uitvoeren toets en opstellen handelingsperspectieven voor buitendijkse ontwikkelingen en bestaande functies.

O.03

Laag 1: Waterkering

Primair)Uitvoeren van integrale planontwikkeling dijkversterkingstrajecten t.b.v. brede waterkerende landschappen

Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, Zeeuwse gemeenten, Veiligheidsregio Zeeland, Rijkswaterstaat

2021-2022

Veiligheidsregio Zeeland, overige overheden

2022-2023

Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, Rijkswaterstaat, Zeeuwse gemeenten

2021 e.v.

Per initiatief en bijbehorende locatie inzichtelijk maken welke risico’s aanwezig zijn en hoe deze zo veel als mogelijk worden verlaagd. Hierbij rekening houden met zeespiegelstijging. Integrale planontwikkeling en innovatieve maatregelen om ook op lange termijn de kustveiligheid te garanderen door alle partijen. Voor bestaande functies gaan de Zeeuwse overheden hierover in gesprek met eigenaren en beheerders. Voor nieuwe functies zal een toets vooraf plaatsvinden. Alle partijen streven naar integrale planontwikkeling en innovatieve maatregelen om ook op lange termijn de kustveiligheid te garanderen. In jaar-x ten minste één pilot starten voor uitdenken integraal ontwerp én 4

CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Overstromingen Afspraak

Nr

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

O.04

Laag 1: Waterkering (Primair)

Aanwijzen en vastleggen aanvullende reserveringszones o.b.v. inzicht versterkingsopgaven

O.05

Laag 1: Waterkering (Primair)

Lobby richting Rijk voor integrale benadering en planontwikkeling dijkversterking O.06

Laag 2: Ruimtelijke Inrichting

Aanwijzen gebieden waar ontwikkelingen van kwetsbare functies worden voorkomen of aangepast bouwen of inrichtingsmaatregelen noodzakelijk zijn.

Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, Zeeuwse gemeenten

2021 e.v.

OZO, Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen

2021- e.v.

Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, Zeeuwse gemeenten, Veiligheidsregio Zeeland, Rijkswaterstaat

2023

bijbehorende Rijksfinancieringsmiddelen Wanneer eind 2022 zicht is op de nieuwe versterkingsopgaven, wordt voor de benodigde dijkvlakken in Zeeland een aanvullende reserveringszone opgenomen.

De Zeeuwse primaire keringen zijn op orde. Desondanks kan een dijk bezwijken. Door zeespiegelstijging worden specifieke gebieden in Zeeland die snel en diep overstromen steeds kwetsbaarder. Voorkomen moet worden dat nog meer schade, slachtoffers voor maatschappelijke ontwrichting zorgen. Voor nieuwe ontwikkelingen 5

CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Overstromingen Afspraak

Nr

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

O.07

Laag 2: Ruimtelijke inrichting

Bij regulier beheer, onderhoud en renovatie (inrichtings-) maatregelen treffen.

O.08

Laag 3: Evacuatie preventief of na overstroming

Versterken communicatie en bewustzijn crisisbeheersing op basis van handelingsperspectief

Provincie Zeeland, Waterschap, Zeeuwse gemeenten

2021- e.v.

Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, Zeeuwse gemeenten, Veiligheidsregio Zeeland

2021- e.v.

geldt een expliciete afweging of in gebieden die snel en diep overstromen vitale en kwetsbare functies, inclusief functies waar veel mensen werken en verblijven, kunnen worden geweerd. Ontwikkelings- en onderhoudsprogramma’s van gemeenten, nutsbedrijven, wegbeheerders, etc. combineren met benodigde infrastructuur en maatregelen om (de effecten van) overstroming(sgevoeligheid) te verminderen. Communicatie voorafgaand, tijdens en na een overstroming is cruciaal om schade, slachtoffers en maatschappelijke ontwrichting te voorkomen. Het opstellen van een handelingsperspectief door de Veiligheidsregio Zeeland 6

CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Overstromingen Afspraak

Nr

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

O.09

Laag 3: Evacuatie preventief of na overstroming

Starten onderzoek en uitvoering wegenstelsel ten behoeve van crisisbeheersing

O.10

Laag 3: Evacuatie preventief of na overstroming

Verkennen benutten (nieuwe) objecten voor opvang bij crisisbeheersing

Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, Zeeuwse gemeenten, Veiligheidsregio Zeeland, Rijkswaterstaat, Provincie NoordBrabant, Provincie Zuid-Holland Provincie Zeeland, Zeeuwse gemeenten, Veiligheidsregio Zeeland

2021-2023

2021-2023

is een belangrijke eerste stap om te komen tot meer duidelijkheid over de te nemen acties. Omdat een groot gedeelte van Zeeland overstromingsgevoelig is, dienen veel gebieden preventief geëvacueerd te worden. Om (preventieve) evacuatie te doen slagen dient het wegennet op orde en beschikbaar te zijn vooraf, tijdens en na een overstroming. Evacuatie buiten Zeeland is niet in alle gevallen noodzakelijk of mogelijk. Bij de ontwikkeling van (nieuwe) overheid- of maatschappelijke objecten wordt daarom verkend of deze kunnen worden benut als opvanglocatie en voor crisisbeheersing.

7 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Vitale en kwetsbare infrastructuur Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

Bij nieuwbouw van vitale en kwetsbare functies voeren we altijd een klimaattoets uit. Nieuwbouw van vitaal en kwetsbare infrastructuur en functies vindt niet plaats als uit een klimaattoets blijkt dat het een onveilige locatie betreft en geen maatregelen kunnen worden getroffen om de onveiligheid op te heffen.

V.01

Ontwikkelen en uitvoeren klimaattoets.

Provincie Zeeland, Rijkswaterstaat, Veiligheidsregio, Waterschap Scheldestromen, Zeeuwse gemeenten

2021

Bij nieuwbouw of aanleg van deze specifieke soort van assets en objecten wordt altijd een klimaattoets uitgevoerd. De uitkomst valt in één van de volgende drie categorieën: 1. Nieuwbouw is mogelijk; 2. Nieuwbouw is onder voorwaarden mogelijk omdat klimaatadaptieve bouw c.q. aanleg de risico’s van veranderende klimaatomstandigheden wegnemen. 3. Nieuwbouw is niet mogelijk op de beoogde locatie. Er zijn dan twee opties: a. Er zijn andere maatschappelijke opgaven waarom de nieuwbouw niet elders kan of specifieke vestigingsfactoren. Hiervoor wordt een afwegingskader geformuleerd waarbij financiën in 8

CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Vitale en kwetsbare infrastructuur Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

beginsel geen reden zijn bij de locatiekeuze. Tevens worden risico’s zoveel mogelijk weggenomen en wordt inzichtelijk gemaakt wat het risico inhoudt. De uitkomst van de klimaattoets en de risico’s worden aan de betreffende gemeenteraad voorgelegd met de keuze om al dan niet toch nieuwbouw toe te staan; b. Er zijn geen andere maatschappelijke opgaven of specifieke vestigingsfactoren en nieuwbouw vindt dus op een alternatieve locatie plaats.

9 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Vitale en kwetsbare infrastructuur Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

Klimaatopgave specifieker in beeld brengen.

V.02

Uitvoeren Klimaatstresstest havens en industrie.

North Seaports, Overheden (incl. gemeenten met Brzo-inrichtingen), Veiligheidsregio.

Najaar 2020

V.03

Uitvoeren klimaatstresstest netwerken

2021

V.04

Uitvoeren klimaatstresstest voor overige Vitaal en Kwetsbare functies Opstellen uitvoeringsprogramma beheer en onderhoud Opstellen uitvoeringsprogramma

Nutsbedrijven, overheden, Veiligheidsregio Overheden, Veiligheidsregio Eigenaren V&K functies, Zeeuwse overheden. Eigenaren V&K functies, OZOthemaoverleggen, Zeeuwse overheden.

2022- e.v.

Meekoppelen klimaatadaptatie bij beheer en onderhoud bestaande V&K functies

V.05

Opstellen en uitvoeren gezamenlijk uitvoeringsprogramma V&K functies

V.06

De havens en industrie (Zeeuwse bedrijven van Vlissingen-oost, Kanaalzone en Brzo-inrichtingen) zijn zich bewust van hun kwetsbaarheden.

2021-2022

2022- e.v.

Voor de kwetsbaarheden is een risicodialoog uitgevoerd. Bij regulier beheer en onderhoud wordt klimaatadaptatie nadrukkelijk meegenomen. Aanbevelingen die gelet op ernst en urgentie om dringende uitvoering van maatregelen vragen zijn zoveel mogelijk uitgevoerd. Indien dit door kosten/technisch niet kan, 10

CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Vitale en kwetsbare infrastructuur Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

is hier een bestuurlijke afweging voor gemaakt waarbij inzichtelijk is gemaakt wat de consequenties zijn op het moment van voorkomen.

11 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Natuur Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

De Zeeuwse Klimaatadaptatiestrategie ondersteunt of vult lopende programma’s aan die bijdragen leveren aan een klimaatrobuuste Zeeuwse natuur.

N.01

Klimaatadaptatie integreren in bestaande (beleids)plannen

Provincie Zeeland, natuurorganisaties, Zeeuwse gemeenten

2021-2022

We zetten een plus op het versneld afronden van het provinciale Natuurnetwerk inclusief grootschalig herstel van het water- en bodemsysteem binnen en buiten het Natuurnetwerk.

N.02

Optimaliseren van bestaande en nieuwe natuurgebieden

Natuurorganisaties, rijk, provincie

2021-e.v.

N.03

Realiseren van overgangszones rondom bestaande en nieuwe natuur.

Natuurorganisaties, agrariërs, provincie, gemeenten, waterschap

2021-e.v.

Veel van de opgaven ten aanzien van natuur en klimaatadaptatie staan op de agenda van reeds lopende programma’s. Vertrekpunt van de Zeeuwse Klimaatadaptatie Strategie is dan ook dat de strategie lopende programma’s ondersteunt en/of aanvult door (breed) agenderen van het belang, gezamenlijke inspanningen en het stimuleren en ondersteunen (onderzoek, innovatie, kennisbundeling, inzet extra middelen). Inzet extra inspanningen en (financiële) middelen ten behoeve van lopende programma’s. Aanpak gaat in goed overleg met de samenleving, Gebiedsagenda 2050 Klimaatadaptieve, gebiedsgerichte aanpak, ontwikkelen alternatieve verdienmodellen, inzet extra inspanningen en 12

CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Natuur Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

We versterken natuur buiten het provinciale natuurnetwerk, inclusief het verbinden van noodzakelijke bestaande natuurgebieden binnen Zeeland.

N.04

Overzicht van alle natuurgebieden en mogelijke verbindingsmogelijkheden

Natuurorganisaties, agrariërs, provincie, gemeenten, waterschap

2023-e.v.

We kiezen voor natuurinclusieve benadering in alle aandachtsvelden

N.05

Meekoppelkansen benutten

Gemeenten, ontwikkelaars, agrariërs, provincie, waterschap

2021-e.v.

N.06

Realiseren robuust wateren bodemsysteem

Rijk, provincie, waterschap,

2021-e.v.

(financiële) middelen, onderzoek, innovatie en inspiratie Inzet klimaatadaptieve gebiedsgerichte aanpak, inzet extra inspanningen en (financiële) middelen, ontwikkelen alternatieve verdienmodellen, verwerving onderzoek innovatie en inspiratie (ontwikkelen pilots en goede voorbeelden). Inzet op behouden en vergroten natuurwaarden vast onderdeel van ons doen en laten. Natuurwaarden opnemen in ruimtelijke-, bouw-, beheers- en inrichtingsplannen et cetera, in het landelijk en ook het stedelijk gebied. Onderzoek innovatie en inspiratie (ontwikkelen pilots en goede voorbeelden). Het robuuster inrichten van een regionaal water- en 13

CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Natuur Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

gemeenten, in goed overleg met de samenleving (o.a. ZLTO en Natuurmonumenten , Zeeuws Landschap, ZMF)

N.07

Behouden buitendijkse natuur en ontwikkelen alternatieven

Rijk, provincie, waterschap, gemeenten, in goed overleg met de samenleving. Kennis-programma Zeespiegelstijging

2021-e.v.

bodemsysteem helpt bij het opvangen van extremen. Maatregelen met betrekking tot het regionaal bodemwatersysteem vragen om een brede samenwerking. Uitvoering Zeeuws Deltaplan Zoetwater, Gebiedsagenda 2050 Behoud van buitendijkse natuurwaarden vraagt om nieuwe innovatieve oplossingen.

14 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Landbouw Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Ondernemers, provincie Zeeland, waterschap, Zeeuwse gemeenten, natuurorganisaties Ondernemers, provincie Zeeland, waterschap, Zeeuwse gemeenten, natuurorganisaties Provincie Zeeland, waterschap

2021 e.v.

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

We richten watersystemen robuust in door L.01 het opstarten van een integrale gebiedsgerichte aanpak

Integreer opgaven van de landbouw met andere opgaven en doelen

L.02

Benut de uitkomsten van het Zeeuws Deltaplan Zoet water

L.03

Verbeteren en intensiveren toezicht en handhaving

L.04

Automatische registratie onttrekkingen (tijd, plaats, hoeveelheid)

Waterschap, natuurorganisaties

2021 e.v.

L.05

Monitoren zoetwaterbellen

2020 e.v.

In gebieden waar specifieke vormen van L.06 bedrijfsvoering of teelten niet ondersteund kunnen worden is een transitie naar een andere innovatieve bedrijfsvoering of andere functie onvermijdelijk.

Nieuwe teelten introduceren teeltveredeling, herintroductie van ‘vergeten teelten’ Inzetten op teelten met een hogere zouttolerantie

Waterschap, provincie Zeeland Ondernemers, provincie Zeeland

Ondernemers, provincie Zeeland

2020 e.v.

We concretiseren en operationaliseren (van de handhaving) het ten minste behouden van zoetwaterbellen

L.07

2021 e.v.

2021 e.v.

2020 e.v.

15 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Landbouw Afspraak

Nr.

Actie

L.08

Functieverandering: - teeltvrije zones, - natuurvriendelijke oevers, - bergingsgebieden Teelt- en spuitvrije zones langs waterlopen, regelbare drainage,

Trekker

Wie

Wanneer

Ondernemers, provincie Zeeland, waterschap

2020 e.v.

Provincie Zeeland, waterschap, Zeeuwse gemeenten, natuurorganisaties Provincie Zeeland, waterschap, Zeeuwse gemeenten, natuurorganisaties, ondernemers

2020 e.v.

Waterschap, ondernemers, provincie Zeeland, Zeeuwse gemeenten, onderwijs, Rijk

2021

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

We blijven inzetten op het maatregelenpakket Kaderrichtlijn Water.

L.09

We zetten in op het verbeteren van de bodemstructuur t.b.v. het opvangen van weersextremen.

L.10

We zetten een kennisplatform op voor bodemkwaliteit en volhoudbare landbouw.

L.11

Duurzaam bodembeheer en verbeteren bodemstructuur: - Tegengaan van verdichting - Andere grondbewerkingstechni eken - Organisch stofgehalte verhogen - Bodemleven en doorworteling optimaliseren Kennis op het gebied van bodem, water, teelten

2020 e.v.

16 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Landbouw Afspraak

Nr.

Actie

Klimaatadaptatie en systeemdiensten verankeren we in agrarisch stimuleringsen subsidiebeleid.

L.12

Trekker

Wie

Wanneer

Ontwikkelen van KPI’s voor stimuleren tot het nemen van maatregelen.

Provincie Zeeland, waterschap, Zeeuwse gemeenten

2021-2022

L.13

Ondersteuning agrarische bedrijfsvoering bij uitvoering systeemdiensten

2021-2022

L.14

Herijking Zeeuwse nota grondbeleid

Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen Provincie Zeeland

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

Verkennen mogelijkheden klimaatadaptatieve aanpak Zeeuwse grondbank;

2021-2022

17 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Bebouwd gebied Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

We brengen de Stedelijke Wateropgave in beeld en zetten in op een inspanningsverplichting voor het oplossen van wateroverlast We brengen de opgave voor grondwateroverlast in beeld

B.01

Uitvoeren herijkte Strategie SAZ+

Zeeuwse gemeenten en SAZ+

2021-2025

Zie SAZ+

B.02

SAZ+

2021-2025

Dit geldt zowel grondwateroverlast als grondwater tekorten (droogte).

We brengen de opgave voor droogte in beeld

B.03

Als onderdeel van de gemeentelijke zorgplicht voor grondwater in het stedelijk gebied wordt binnen de in de SWOsystematiek grondwateroverlast verder geïmplementeerd. Onderzoeksprogramma Grondwater. In samenhang met de maatregel voor het in beeld brengen van de opgave voor grondwater een onderzoeksprogramma opzetten om meer inzicht te verkrijgen in de risico’s van droogte in relatie tot stedelijk groen en zettingen in het stedelijk gebied. In regio-verband wordt de klimaatopgave hitte in het stedelijk gebied in beeld

Provincie, waterschap en Zeeuwse gemeenten

2021-2025

Vanuit de thematiek en de wettelijke verantwoordelijkheden, ligt er een verantwoordelijkheid voor het in beeld brengen van de opgave met name bij de gemeente. Aangezien het voor de hele werkregio speelt, wordt dit gezamenlijk opgepakt.

2021-2023

Hierin werken provincie, waterschap en gemeenten nauw samen en dragen ook allen in personele en

We brengen de hitteopgave in beeld en B.04 ontwikkelen een Zeeuwse richtlijn voor het hittebestendig inrichten van het stedelijk gebied.

(SAZ+)

Provincie, waterschap en Zeeuwse gemeenten

18 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Bebouwd gebied Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

We voeren alle ingrepen in het bebouwd gebied klimaatbestendig uit en er wordt invulling gegeven aan de bestaande klimaatopgave. Bij het oplossen van de klimaatopgave haken we zoveel mogelijk aan bij natuurlijke momenten.

B.05

We leveren maatwerk bij ingrepen in de openbare ruimte voor het invullen van de opgave, wanneer de volledige klimaatopgave voor dat gebied in beeld is gebracht.

B.06

Voor de situaties waar de opgave nog niet volledig in beeld is gebracht, wordt een pakket aan ‘altijd goed’ maatregelen en uitgangspunten ontwikkeld en toegepast.

B.07

gebracht en een richtlijn ontwikkeld. De gemeenten zorgen voor de lokale detailuitwerking en het uitvoeren van oplossingsmaatregelen. Lokaal wordt, op basis van de in beeld gebrachte klimaatopgave, de prioritering en planning ingevuld op basis van urgentie, projectplanningen en (financiële) haalbaarheid. Ontwikkelen Zeeuws toetsingsinstrumentarium Klimaatadaptatie voor alle ingrepen in de openbare ruimte.

Klimaatadaptatie maatregelen uitvoeren

financiële zin bij. Provincie en waterschap zorgen zoveel mogelijk voor een regionale basis.

Individuele gemeente, waterschap en provincie

2021-2023

Samenwerking KasZ

2021

Zeeuwse gemeenten, provincie Zeeland, waterschap, ondernemers, inwoners

2021-2025

Regionaal geldt de afspraak dat alle ingrepen in het bebouwd gebied klimaatbestendig worden uitgevoerd en invulling geven aan de bestaande klimaatopgave. Waar nodig wordt eerder ingegrepen. Het klimaatadaptief inrichten van het stedelijk gebied is geen eenvoudige klus. De opgave moet eerst duidelijk in beeld worden gebracht. Daarna volgt het bedenken en uitvoeren van maatregelen.

19 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Bebouwd gebied Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

B.08

Opstellen en vaststellen altijd goed maatregelenpakket.

Samenwerking KasZ

B.09

Bij kleine onderhoudsmaatregelen vindt er een klimaatcheck plaats en worden werkzaamheden klimaatadaptief uitgevoerd. Ontwikkelen Zeeuws afwegingskader klimaatadaptatie – Bij alle maatregelen die worden uitgevoerd in het kader van klimaatadaptatie wordt nagegaan of er meekoppelkansen zijn vanuit andere opgaven. Zeeuws stimuleringsprogramma particuliere perceeleigenaren ontwikkelen. Regionaal

Samenwerking KasZ, Zeeuwse gemeenten

We ontwikkelen een afwegingskader B.10 klimaatadaptatie en voeren deze uit bij alle ruimtelijke ordeningsprojecten zoals ruimtelijke ontwikkelingsplannen, bestemmingsplanwijzigingen en herstructureringsprojecten.

Gemeenten gaan particulieren stimuleren maatregelen op eigen terrein te nemen.

B.11

2021

Samenwerking KasZ, pilotgemeenten (mogelijk wordt dit Sluis)

2021 e.v.

Samenwerking KasZ, Zeeuwse gemeenten, IVN en NME

2021 e.v.

Pakket bestaat bijv. uit: - Meer ruimte creëren voor groen - Openbaar groen niet meer verkopen aan particulieren tenzij compensatie mogelijk is Herplantplicht uitvoeren De klimaatcheck is bedoeld om te bepalen of (kleine) aanpassingen bij kunnen dragen aan het oplossen van de klimaatopgave.

20 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Bebouwd gebied Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

vindt hierover afstemming plaats. B.12

Toepassen regionale en/of lokale stimuleringsmaatregelen.

Zeeuwse gemeenten, samenwerking KasZ

Gemeenten en woningbouwcorporaties maken regionale afspraken over het invullen van de klimaatopgave vanuit de woningbouwcorporaties.

B.13

Klimaatadaptatie wordt meegenomen in de regionale prestatieafspraken

Zeeuwse gemeenten

2021-2022

De campagne ‘Zeelandverandertmee’ wordt voortgezet (bekostigd door alle Zeeuwse overheden)

B.14

Uitvoeren bewustwordingscampagne

Samenwerking KasZ

2021 e.v.

Zeeuwse hitteplannen: a. Onderzoeken b. Ontwikkelen c. Uitvoeren

a. GGD en Zeeuwse gemeenten b. GGD en Zeeuwse gemeenten c. Desbetreffende organisaties

2021-2022

Vanuit de VZG wordt in samenwerking met B.15 de GGD onderzocht of lokale hitteplannen ontwikkeld moeten worden en hoe deze er voor Zeeland uit moeten komen te zien.

Voorbeeld: Het project ‘De Groene Revolutie Zeeuwse Schoolpleinen’ waar Zeeuwse overheden aan deelnemen. Voor herontwikkeling van sociale woningbouw kunnen hierover afspraken worden gemaakt met de woningbouwcorporaties, eventueel als onderdeel van de prestatieafspraken die gemeenten met de corporaties maken. kostenverdeling: 25% provincie, 25% waterschap en 50% gemeenten. Jaarlijks budget €50.000

21 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Bebouwd gebied Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

Bij evenementenvergunning worden door de gemeenten verplicht voorschriften opgenomen over hoe te handelen bij extreem weer.

B.16

In voorschriften hitte en extreme neerslag meenemen. Buiten de scoop van de klimaatadaptatiestrategie kan hier ook ‘storm’ in mee worden genomen.

Veiligheidsregio Zeeland, Zeeuwse gemeenten, GGD

2021 e.v.

Standaard vergunningsvoorschriften voor evenementen ontwikkelen op het gebied van hitte. Daarin moet aandacht worden besteed aan het verschil tussen verschillende evenementen (omvang, locatie, publieksamenstelling, e.d.), Hittegevoeligheid van de locatie, borging van afstemming met KNMI, normen voor beschikbaarheid drinkwater, mate van schaduw, bescherming tegen plotselinge neerslag, e.d. Dit naast al bestaande normen over bereikbaarheid voor hulpdiensten, calamiteiten. Verder dienen ook normen vastgelegd te worden wanneer een evenement wordt afgelast of stilgelegd door het bevoegd gezag.

22 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Bebouwd gebied Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

Uitvoeringsprogramma’s op het gebied van B.17 energietransitie en klimaatadaptatie stemmen we op elkaar af.

Er worden plannen gemaakt voor het samenbrengen van gezamenlijke communicatie- en uitvoeringsprojecten

Zeeuwse overheden, nutsbedrijven, woningcorporaties, etc.

2021-2025

23 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Recreatie Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

We maken een overzicht van maatregelen voor een klimaatadaptieve inrichting en bedrijfsvoering

R.01

Ondernemers spelen in op het nieuwe klimaat

R.02

Klimaatstresstest om de klimaatbestendige inrichting van de Zeeuwse verblijfsrecreatie en de toeristische infrastructuur specifieker in kaart te brengen. Pilotprojecten klimaatadaptief inrichten

R.03

Analyse huidige opgave klimaatadaptatie binnen de recreatieve sector Opzetten samenwerkingsstructuur.

R.04

Treffen maatregelen voor een klimaatadaptieve inrichting en bedrijfsvoering

R.05

Opstellen programma voor kennisdeling enontwikkeling voor klimaatadaptief handelen

Recreatieonderneme rs, Zeeuwse overheden, Kenniscentrum Kusttoerisme, Recron.

2021

Via Impuls Zeeland: Collegaondernemers Recreatieonderneme rs, Zeeuwse overheden, Kenniscentrum Kusttoerisme, Recron. Recreatieonderneme rs

2021-2023

Zeeuwse overheden is samenwerking met recreatieonderneme rs en recreatieve sector.

2021-2022

2021

2021-2022

24 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Recreatie Afspraak

Nr.

Actie

Trekker

Wie

Wanneer

Hoe (kosten, inzet, uitleg, aandachtpunt, etc.)

R.06

We waarborgen kwaliteit van zwem- en drinkwater

R.07

We werken aan het opstellen en uitvoeren R.08 van een toeristische bewustwordings- en communicatiestrategie

We zetten ons in voor de beschikbaarheid van droogstrand-zand. Dit is cruciaal voor het toeristische sector en het imago van Zeeland.

Uitbreiden aanjaagprogramma met onderdeel klimaatadaptatie

R.09

(Zwem)Waterkwaliteit, gevaren, gezondheidsrisico’s worden hierin meegenomen evenals nieuwe ziekteverwekkers. Opstellen gezamenlijk fonds recreatieve zandsuppleties

Impuls Zeeland in samenwerking met Recreatieonderneme rs, de Provincie, gemeenten TUA

2021

Provincie Zeeland, Drinkwaterbedrijf Evides, waterschap Zeeuwse overheden is samenwerking met recreatieonderneme rs en recreatieve sector.

2020 e.v.

Recreatieve sector, Zeeuwse kustgemeenten en de provincie Zeeland.

2021-2023

2021-2022

Dit vraagt om een gezamenlijke (financiële) inspanning. Concrete afspraken worden gemaakt in het kader van de Stuurgroep Zeeuwse Kustvisie.

25 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Communicatie en bewustwording Afspraak

Nr.

Actie

De komende 6 jaar zijn communicatie en het creëren van draagvlak een belangrijk speerpunt binnen de KASZ.

C.01

We continueren de goede regionale samenwerking op het gebied van communicatie en klimaatadaptatie

C.02

Trekker

Wie

Wanneer

Actief uitdragen gezamenlijke communicatiestrategie

Samenwerking KasZ

2021-2027

Uitwerken gezamenlijke communicatiestrategie. De strategie is zowel intern (eigen organisaties) als extern (inwoners, bedrijven, instellingen en organisaties) gericht

Samenwerking KasZ

2021

26 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -

Uitvoering en organisatie Afspraak

Nr.

Actie

We stellen een gezamenlijke uitvoeringsagenda vast en onderhouden deze

U.01

U.02

We evalueren de strategie elke 6 jaar

We continueren de samenwerking bij de uitvoering

U.03 U.04 U.05 U.06 U.07

We verbreden de samenwerking op het gebied van klimaatverandering met samenleving en maatschappelijke organisaties.

U.08

Trekker

Wie

Wanneer

Onderzoeksprogramma opstellen.

Samenwerking KasZ

2021-2022

Evalueren uitvoeringsagenda Opstellen jaarverslag Evalueren KasZ Opstellen KasZ 2.0 2027-2033 Benodigde capaciteit beschikbaar stellen We delen onderling actief kennis.

Samenwerking KaSZ

Jaarlijks

Samenwerking KaSZ Samenwerking KasZ Samenwerking KasZ

Jaarlijks 2026 2026

Samenwerking KasZ

2021 e.v.

Samenwerking KasZ

2021 e.v.

Samenwerking KasZ

2021 e.v.

Invulling geven aan de kennisvragen die er zijn op het gebied van Klimaatadaptatie en het oplossen van de klimaatopgave.

27 CONCEPT Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatiestrategie Zeeland - UNDER CONSTRUCTION! -