A04Amemo raden asielopvang

Aan:

de gemeenteraden van alle Zeeuwse gemeenten

Onderwerp:

Zeeuwse afspraken Asielopvang

Datum:

14 november 2022

Onderwerp: Zeeuwse afspraken asielopvang (voorheen werd gesproken over regiodeal) De Zeeuwse gemeenten hebben in het voorjaar van 2021 een beginselbesluit genomen over de toekomstige asielopvang in Zeeland. Uitgangspunt is dat er gezamenlijke afspraken worden gemaakt waarin wordt bepaald op welke wijze elke gemeente een bijdrage levert aan de opgave. Inmiddels liggen er gezamenlijke afspraken waarmee alle colleges hebben ingestemd. De Zeeuwse aanpak om tot gezamenlijke afspraken te komen is uniek in Nederland. Bestuurlijk zijn vanuit provincie, het ministerie en het COA daarvoor ook complimenten overgebracht. In deze memo wordt u over deze afspraken geïnformeerd. In het OZO themaoverleg Wonen en Voorzieningen is afgesproken alle gemeenteraden op hetzelfde moment middels een memo te informeren over de gemaakte Zeeuwse afspraken asielopvang. Daarbij moet worden opgemerkt dat de nu voorliggende afspraken zijn gebaseerd op de huidige situatie en instroomprognoses. In de afgelopen periode is gebleken dat zaken snel kunnen veranderen. Zo is nog niet duidelijk in welke mate de onlangs in procedure gebrachte Spreidingswet en de genomen flankerende politieke afspraken daaromtrent, de Zeeuwse situatie veranderen. Bij wijzingen moet worden bezien in hoeverre die gevolgen hebben voor de Zeeuwse afspraken asielopvang.

Aanleiding In 2020 is de Uitvoeringsagenda flexibilisering asielketen vastgesteld. Het gaat om een samenwerking tussen Rijk, provincies en gemeenten. De agenda is opgesteld om beter op veranderingen in de samenstelling en omvang van de asielinstroom te kunnen inspelen. Daarnaast zijn daarin afspraken gemaakt om de overgang van asielopvang naar huisvesting en integratie in de gemeenten te verbeteren. Op basis van deze agenda is in Zeeland het plan van aanpak Draagvlak asielopvang Zeeland opgesteld. Eerder heeft elke gemeente daarover een beginselbesluit genomen (zie bijlage).

Inmiddels is door geopolitieke spanningen de instroom van vluchtelingen enorm toegenomen. Het aantal opvangplekken dat het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) beschikbaar heeft, was onvoldoende. Om uit de crisis te komen zijn onder coördinatie van de voorzitters van de veiligheidsregio’s door gemeenten crisisnoodopvanglocaties gerealiseerd. Deze vorm van opvang is tijdelijk. Naast de instroom van asielzoekers, hebben we ook te maken met de instroom van vluchtelingen uit Oekraïne. Voor hen gelden aparte regels. De opvang van Oekraïense vluchtelingen is daarom in de Zeeuwse afspraken asielopvang niet meegenomen. De afspraken bestaan uit twee onderdelen: 1. Uit de crisis komen: het realiseren van tijdelijke opvangplekken; 2. Uit de crisis blijven: het realiseren van duurzame opvangplekken en huisvesting. Opgaven De opgave bestaat uit drie opvangsporen: asielzoekers, alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV) en statushouders. 1. Asielzoekers Op basis van de huidige instroomprognoses moet Zeeland per 1 januari 2023 814 asielzoekers opvangen. Zeeland heeft op dit moment 340 plaatsen structurele capaciteit in het AZC Middelburg. In Vlissingen (420), Middelburg (180) en Goes (320) zijn noodopvangplaatsen gerealiseerd. Daarnaast zijn gemeenten gevraagd om per veiligheidsregio 450 crisisnoodopvangplekken te realiseren.

Op dit moment zijn er crisisnoodopvanglocaties in Zeeuws-Vlaanderen (150), Walcheren (70) en in de Oosterschelde gemeenten (35, per 1 december 85). Het AZC in Middelburg sluit op 1 juli 2025. Er moeten dus nieuwe locaties voor duurzame opvang worden gerealiseerd. In de tussentijd moeten de Zeeuwse gemeenten uiteraard ook hun bijdrage blijven leveren. Omdat crisisnoodopvang en noodopvang tijdelijk zijn, wordt er gekeken naar mogelijkheden om dit te realiseren. Dit kan onder andere door het verlengen van bestuurlijke overeenkomsten ten aanzien van de huidige noodopvanglocaties. Het kan echter ook zo zijn dat de Zeeuwse gemeenten op zoek moeten naar nieuwe noodopvanglocaties. 2. Alleenstaande minderjarige vluchtelingen Alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV) zijn onder te verdelen in twee groepen. alleenstaande minderjarige asielzoekers en alleenstaande minderjarige statushouders. De eerste groep is in afwachting van een besluit op een asielaanvraag. De tweede groep weet al dat ze in Nederland mogen blijven.

-

AMV asielzoekers

Alleenstaande minderjarige asielzoekers worden opgevangen door het COA. Het gaat om locaties van minimaal 50 personen. Zeeland heeft nog geen opvanglocatie voor deze groep. Het Rijk heeft daar eind 2021 wel om gevraagd. Naar een locatie wordt nog altijd gezocht. -

AMV statushouders

Alleenstaande minderjarige statushouders worden gehuisvest door het Nidos. Zij hebben de voogdij over deze jongeren. Elke provincie is door het Rijk gevraagd 25 tot 30 woningen voor deze groep beschikbaar te stellen. Het kan gaan om reguliere woningen (waarin vier oudere en meer zelfstandige jongeren worden gehuisvest) of groepswoningen. In groepswoningen worden acht tot twaalf jongeren gehuisvest die minder zelfredzaam zijn. In alle gevallen is er begeleiding. In een groepswoning is dat 24 uur per dag. 3. Statushouders Elke gemeente heeft een wettelijke taakstelling om een aantal vluchtelingen te huisvesten die een vergunning heeft om in Nederland te mogen blijven. Deze taakstelling wordt tweemaal per jaar door het Rijk vastgesteld. De taakstellingsperiode betreft een half jaar. Omdat er te weinig huurwoningen zijn, zitten er meer dan 17.000 statushouders in een asielzoekerscentrum. Om de uitstroom te bevorderen gaat de taakstelling omhoog. In Zeeland moeten in de eerste helft van 2023 469 statushouders worden gehuisvest (was 299 in de tweede helft van 2022). Zeeuwse afspraken opgave Asielopvang De afspraken treft u bij deze memo aan. Ze zijn geclusterd per sub-regio. Hieronder volgt een korte samenvatting. Voor de exacte inhoud van de afspraken wordt u verwezen naar de bijlage.

Uit de crisis komen Om uit de crisis te komen zijn er door eerder genoemde Zeeuwse gemeenten en regio’s zowel noodopvangplaatsen als crisisnoodopvangplaatsen gerealiseerd.

Uit de crisis blijven Om uit de crisis te blijven moeten structurele afspraken worden gemaakt over asielopvang. Aan de basis van die afspraken ligt de afspraak dat er in drie gemeenten (Goes, Middelburg en Terneuzen) een duurzame opvanglocatie ofwel een asielzoekerscentrum komt. Voor de tussenliggende periode wil de gemeente Schouwen-Duiveland een noodopvanglocatie realiseren.

Daarnaast dragen de Zeeuwse gemeenten ook op andere wijzen bij aan de asielopvang in Zeeland. Het betreft inspanningen ten aanzien van: -

-

De huisvesting van minderjarige statushouders; De inzet van sociaal werkers in de opvangperiode. Het gaat om maatschappelijke begeleiding door mensen met dezelfde migratieachtergrond. Doelstelling is hierdoor het aantal doorverwijzingen naar de GGZ te verminderen. De inzet van begeleiders die de traumatische ervaringen van de asielzoekers begrijpen, zal preventief werken; De coördinatie van inburgeringstaken.

Het Rijk heeft elke provincie gevraagd een opvanglocatie voor alleenstaande minderjarige asielzoekers of een sobere locatie voor asielzoekers die weinig kans hebben op een verblijfsvergunning te realiseren. Bestuurlijk is ervoor gekozen een AMV-locatie te faciliteren. Het gaat om een locatie onder verantwoordelijkheid van het COA met een minimale capaciteit voor 50 jongeren. Er is in Zeeland nog geen locatie gevonden. Wanneer er in Zeeland een locatie wordt gevonden, gaat dit ook onderdeel uitmaken van de Zeeuwse afspraken asielopvang. Tegenprestatie Rijk Bestuurlijk is er een brede consensus dat de gemeenten de afspraken slechts kunnen uitvoeren als zij daarvoor door het Rijk voldoende worden gefaciliteerd. In dat kader dienen dan ook sluitende afspraken met het Rijk te worden gemaakt. Naast de toegezegde financiële compensatie in de bestuursafspraken met het Rijk van 26 augustus 2022, gaat het ook om middelen waarmee de randvoorwaarden voor een goede uitvoering kunnen worden ingevuld en, mede gelet op de vraag van de nieuwe bewoners, het voorzieningenniveau in Zeeland een extra impuls krijgt. Het gaat dan onder meer om voorzieningen op het gebied van huisvesting, onderwijs, zorg, arbeid en mobiliteit. Maar ook om bijdragen in tekorten bij noodzakelijke gebiedsontwikkelingen waarmee de huisvesting voor opvang en maatschappelijke voorzieningen worden gerealiseerd.

De afspraken met het Rijk moeten gemaakt zijn binnen drie maanden nadat de Zeeuwse afspraken formeel aan het Rijk zijn aangeboden. Daarna maken deze onderdeel uit van deze afspraken. De onderhandelingen met het Rijk zullen worden gevoerd door een bestuurlijke delegatie bestaande uit de voorzitter van de Veiligheidsregio, de voorzitter van het Themaoverleg Wonen en Voorzieningen en de gedeputeerde Wonen. Grotere opgave De crisis in de asielketen is nog niet afgewend. De verwachting is dat ook in 2023 sprake zal zijn van een verhoogde instroom. Er moet dan ook rekening mee worden gehouden dat de opgave voor de opvang van vluchtelingen verder zal worden verhoogd. De gemaakte afspraken zijn gemarkeerd door de

vaststelling door de colleges. Wanneer nog meer inzet nodig is, zal opnieuw op basis van solidariteit via het OZO themaoverleg Wonen en Voorzieningen worden gesproken hoe gemeenten die gezamenlijk invullen. Vervolg Wanneer er overeenstemming is met het Rijk over een tegenprestatie, worden deze verwerkt en zullen de Zeeuwse afspraken opnieuw aan alle gemeenten ter instemming worden voorgelegd.