2025-03-20 Advies uitvoeringsdocument Nationale Strategie Implementatie VN Verdrag Handicap dif
Tekst van het document
Advies uitvoeringsdocument Nationale Strategie Implementatie VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap
Noodoproep Wetsvoorstel Wet Volwaardige Inclusieve Samenleving
Alle mensenrechten waarmaken in de praktijk De essentiële vraag is Mogen personen met een beperking en chronisch zieken wel of niet volwaardig meedoen VN-ambassadeur Alex de Vos 20-03-2025 1
Samenvatting Geachte Dames en Heren, Mijn naam is Alex de Vos. Essentiële begeleiding en hulpmiddelen in elke levensfase hebben mij in staat gesteld om een volwaardig zelfstandig leven op te bouwen. Echt iedereen heeft daar recht op, is mijn stellige overtuiging. Alle personen moeten onvoorwaardelijk een beroep kunnen doen op hun rechten in een betrouwbare rechtsstaat als dat nodig is. Met het uitvoeringsdocument ‘Nationale Strategie Implementatie VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ wil ik aandacht vragen voor de positie van alle kwetsbare personen uit onze samenleving. Als VN-ambassadeur wil ik u uitermate dringend adviseren om het uitvoeringsdocument te omarmen en te gebruiken bij de uitvoering van alle VN verdragen om het vertrouwen en de bestaanszekerheid daadwerkelijk te herstellen in Nederland. Op pagina 4 is te lezen wat mijn eigen ervaring is om met (onzichtbare)beperkingen te leven. Daarnaast hebben we het over waarom ik mensenrechten, de naleving en het respecteren ervan, zo belangrijk vind. We dienen ze in mijn ogen als uitganspunt te nemen bij het vormgeven van onze samenleving. Op pagina 5 t/m 7 hebben we het over het functioneren van onze rechtstaat. Het ‘VN-verdrag inzake de Rechten van personen met een Handicap’ in relatie met de ‘Nationale strategie voor de implementatie van het VNverdrag Handicap’ komt hier ook aan de orde.
Vervolgens besteed ik op pagina 8 t/m 11 aandacht aan waarom we samen aan de slag moeten gaan met het voor u liggende uitvoeringsdocument. Op pagina 11 komt de essentiële vraag waar het in mijn ogen om draait aan de orde: mogen we nu wel of niet volwaardig deelnemen aan onze samenleving? Als VN-ambassadeur geef ik op pagina 12 t/m 15 aan wat er nodig is om van de ‘Nationale strategie voor de implementatie van het VN-verdrag Handicap’ een succes te maken. Ik adviseer onder meer om een volwaardig parlementair onderzoek te doen naar alle decentralisaties in het sociale domein met als doel om in de toekomst tot betere keuzes, wetgeving en uitvoering van beleid te komen. Het niet over ons maar met ons verhaal uit het VN-verdrag Handicap moet veel beter en het tempo om tot daadwerkelijke verbeteringen te komen moet drastisch omhoog. Als je daadwerkelijk voor de personen met een beperking en chronisch zieken een perspectief voor de toekomst wilt bieden dan moet alle wetgeving en uitvoering van beleid die voortkomt uit de nationale strategie onvoorwaardelijk verplicht gesteld worden. Dit moet expliciet zonder uitzonderingen om een gelijk speelveld en duidelijkheid voor iedereen te creëren. Wetgeving en uitvoering van beleid dient voor invoering getoetst te worden aan de doelstellingen van alle internationale verdragen. Ze moeten op een gedegen manier worden uitgevoerd.
Het wetgevingsvoorstel: ‘Wet Volwaardige Inclusieve Samenleving’ en een basis fundament voor de VNverdrag werkagenda zijn van cruciaal belang om te kunnen meedoen. Personen met een beperking en chronisch zieken merken in hun dagelijks leven te weinig van de inspanningen van de overheid om hun positie te verbeteren. Op pagina 16 t/m 18 wil ik aan de hand van een aantal praktijk voorbeelden bij u aangeven waar we tegenaan lopen en hoe ernstig de situaties zijn. Als VN-ambassadeur heb ik de prioriteitenlijst vanuit het uitvoeringsdocument ‘Het herstellen van vertrouwen en bestaanszekerheid’ zeer grondig geactualiseerd. Deze prioriteitenlijst bied u van pagina 19 t/m 25 een helder en overzichtelijk beeld in waar aan gewerkt dient te worden om daadwerkelijk tot de broodnodige verbeteringen te komen. Iedereen moet onvoorwaardelijk de mogelijkheid krijgen om zo zelfstandig mogelijk te kunnen functioneren in het dagelijkse leven, in zijn eigen levensbehoefte kunnen voorzien, een menswaardig bestaan mogen hebben en met respect behandeld worden zoals dat hoort. Met belangstelling kijk ik uit naar uw inhoudelijke reactie. Hoogachtend, Alex de Vos, VN-ambassadeur VN Verdrag Handicap. Telefoon: 06-46169430 Mail: alexdevos@zeelandnet.nl
2
Inhoudsopgave Advies uitvoeringsdocument Nationale Strategie Implementatie VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap Pagina -
Samenvatting ............................................................................................................................................. 2
-
Inhoudsopgave........................................................................................................................................... 3
-
H1: Noodoproep: mensenrechten als uitganspunt bij het vormgeven van onze samenleving ................ 4
-
Het functioneren van een rechtsstaat De Nederlandse Grondwet De Staatscommissie rechtsstaat: tien verbetervoorstellen met oog voor de burger ................................ 5
-
De togadriehoek van Amsterdam: zorgen over het functioneren van onze rechtstaat Bureau Clara Wichmann: toegang tot de rechter voor belangenorganisaties beperkt Bureau Clara Wichmann: Minister doet niets met laatste kans ‘loonkloof rechtelijke macht’ Grondrechten van mensen beter beschermd en het oprichten van een Grondrechtelijk hof .................. 6
-
‘Nationale strategie voor de implementatie van het VN-verdrag Handicap’ ............................................ 7
-
Aan de slag met het advies uitvoeringsdocument ‘Nationale Strategie Implementatie VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ ... 8
-
Cedris: minder loon voor ‘hardwerkende Nederlanders’ bij sociale ontwikkelbedrijven De belastingmaatregelen die per 1 januari 2025 zijn ingegaan pakken desastreus uit............................. 9
-
Ieder(in): het moet fundamenteel anders, Ieder(in) wil dat er een allesomvattende aanpak komt voor de uitvoering van het VN-verdrag.................................................... 10
-
De essentiële vraag is: mogen personen met een beperking en chronisch zieken wel of niet volwaardig meedoen ................... 11
-
Wat is er nodig als Nederland het VN-verdrag Handicap succesvol wilt implementeren ......................... 12
-
Oproep van het College voor de Rechten van de Mens aan de overheid: versterk de rechtstaat en bescherm de mensenrechten ........................................................................... 13
-
Wetsvoorstel: ‘Wet Volwaardige Inclusieve Samenleving’ ........................................................................ 14
-
Beleidsthema: basis fundament voor de werkagenda VN-verdrag Handicap Het uitvoeringsdocument is geen vrijblijvende boodschap maar een noodoproep.................................. 15
-
H2: Personen met een beperking en chronisch zieken merken in hun dagelijks leven te weinig van de inspanningen van de overheid om hun positie te verbeteren ................................ 16
-
H3: Geactualiseerde prioriteitenlijst: ‘het herstellen van vertrouwen en bestaanszekerheid’ ..................................................................... 19
-
B1: Stand van zaken uitvoering VN-verdrag Handicap en artikel 1 van de Grondwet .............................. 26
-
B2: De internationale mensenrechten verdragen en wat zijn mensenrechten ........................................ 27
-
B3: Overzicht organisaties......................................................................................................................... 30
3
H1: Noodoproep: mensenrechten als uitganspunt bij het vormgeven van onze samenleving Geachte Dames en Heren, Mijn naam is Alex de Vos. Vanaf mijn geboorte heb ik (onzichtbare) beperkingen. Heb tijdelijk gewoond in een vorm van begeleid wonen. Door het speciaal onderwijs heb ik aansluiting kunnen maken met onze samenleving. Werkzaam geweest in het vrije bedrijfsleven wat ik uiteindelijk niet heb kunnen volhouden. Bijna 3 jaar afhankelijk geweest van een uitkering. Sinds 1996 werk ik in de sociale werkvoorziening. Jaren lang leren en werken gecombineerd.
Wat is mijn eigen ervaring om met (onzichtbare)beperkingen te leven Als kind ben ik altijd buitengesloten geweest. En nog steeds word ik alle dagen gepest. Gelukkig heeft dat nu, ten opzichte van vroeger, veel minder invloed op mijn functioneren. Maar dat wil niet zeggen dat het er niet is. Nog steeds is dat aanwezig. Door mijn eigen levenservaring signaleer ik veel sneller situaties van mishandeling, uitbuiting of uitsluiting van personen. Onze samenleving verhard, het respect en de verdraagzaamheid staan steeds meer onder druk stel ik vast. Alles moet maar kunnen tegenwoordig waarbij de lat om te mogen meedoen steeds hoger wordt gelegd waardoor er steeds meer personen buiten de boot vallen. Bij de jeugd onderling wordt dat op bepaalde vlakken nog verscherpt. Als je ziet dat ze elkaar mishandelen en daar filmpjes van op sociale media plaatsen om zogezegd stoer te zijn. Personen met een andere seksuele geaardheid wordt het steeds moeilijker gemaakt om gewoon zichzelf te kunnen zijn zonder dat ze lastig gevallen worden. Een persoon in een rolstoel die uit de trein gezet wordt waarbij gezegd wordt “je vindt het wel he”. Dat kan dus echt niet, we moeten af van die op ons zelf gerichte individuele samenleving. We hebben elkaar uiteindelijk hard nodig als we het moeilijk hebben. De wereldvrede begint bij ons zelf!
Waarom wil ik als VN-ambassadeur alle mensenrechten waarmaken Essentiële begeleiding en hulpmiddelen in elke levensfase zijn nodig om een volwaardig zelfstandig leven op te bouwen. Personen die deze ondersteuning nodig hebben moeten betrokken en centraal gesteld worden bij de volledige uitvoering van alle VN verdragen die door Nederland zijn ondertekend. Ze moeten onvoorwaardelijk een beroep kunnen doen op hun rechten met een respectvolle bejegening in een betrouwbare rechtstaat als dat nodig is. Iedereen heeft recht op een menswaardig bestaan in Nederland!
Hoe geef ik vorm aan mijn doel om alle mensenrechten waar te maken Als VN-ambassadeur probeer ik aan bewustwording van mensenrechten en VN verdragen te werken. Als eerste richting personen die er wat aan moeten hebben, dat ze daar een beroep op kunnen doen en wat dat voor hun kan betekenen en hoe ze daar iets mee kunnen doen. Hun behoeften beginnen bij het probleem waar ze tegenaanlopen om te kunnen meedoen en/of te kunnen functioneren. Ze denken dan niet gelijk aan een VN verdrag als mogelijkheid om daar rechten uit te ontlenen om hun drempels weg te kunnen nemen om mee te kunnen doen. Ook bij overheden, belangenorganisaties en het bedrijfsleven geef ik aan wat er nodig is. Daarnaast woon ik (digitale)bijeenkomsten of congressen bij om de nodige verbindingen tot stand te brengen om de inclusieve samenleving dichter bij te brengen. Ik werk ook aan de koppeling tussen de landelijke en de regionale uitvoering van alle VN verdragen. Tevens organiseer ik regionale VN-verdrag bijeenkomsten met als doelstelling het verbinden van de doelgroepen met de rest van onze samenleving. In het bijzonder besteed ik aandacht aan het tot stand brengen van de verbinding tussen samen spelen, samen leren en samen werken.
Wat is mijn visie op inclusie In een inclusieve samenleving mag iedereen meedoen. We leven allemaal samen waarbij we respect voor elkaar hebben. Jezelf zijn en je veilig kunnen voelen horen gewaarborgd te zijn. Onze samenleving is daar vooralsnog niet op ingericht. Om de inclusieve samenleving vorm te geven zullen we wel te werk moeten gaan vanuit de beschermende positie van personen. We moeten voorkomen dat ze vastlopen in onze samenleving. Anders doe je wel ‘inclusief’ mee aan de samenleving, maar dan zit je wel thuis op de bank en dat is niet de bedoeling.
4
Het functioneren van een rechtsstaat Een rechtsstaat is een staatsvorm waarin wederzijdse rechten en plichten van burgers en overheid zijn vastgelegd in wetten. Daarbij wordt zo veel mogelijk uitgegaan van de eigen verantwoordelijkheid van burgers om zelf hun leven te kunnen inrichten, zonder daarbij anderen te schaden. Er is sprake van staatsmacht, maar die wordt beperkt door waarborgen tegen machtsmisbruik. De staat legt burgers verplichtingen op, zoals het betalen van belasting, het naleven van wetten en het vervullen van plichten (deelname aan het arbeidsproces, leerplicht), maar die plichten gelden alleen uit hoofde van wetgeving en met waarborging van Grondrechten. De door de staat op te leggen plichten worden door de burgers zelf mede bepaald via een periodiek gekozen parlement, waarin de volkswil tot uiting komt. Globaal kan een rechtsstaat gekenmerkt worden door een scheiding der machten, de aanwezigheid van Grondrechten en het legaliteitsbeginsel. Scheiding der machten In een rechtsstaat is er sprake van een scheiding der machten. De wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht zijn hierin van elkaar gescheiden. De drie machten zijn onafhankelijk van elkaar en controleren elkaars functioneren. Op deze wijze houden de machten elkaar in evenwicht, en zal er nooit sprake zijn van absolute macht.
Deze scheiding wordt ook wel de trias politica (machtenscheiding en machtenspreiding) genoemd. In Nederland is er, net als in veel andere Europese landen, overigens geen sprake van volledige scheiding der machten. Er wordt daarom ook wel gesproken over spreiding der machten. Grondrechten Inwoners van een rechtsstaat hebben fundamentele vrijheden en Grondrechten. In Nederland zijn deze Grondrechten opgenomen in hoofdstuk 1 van de Grondwet. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen klassieke Grondrechten en sociale Grondrechten. Klassieke Grondrechten bieden de burgers met name bescherming tegen de overheid. Sociale Grondrechten leggen opdrachten voor de overheid vast om voorzieningen te treffen voor het maatschappelijk functioneren van de burger. De verschillende vrijheden en rechten zijn niet absoluut. Een vrijheid kan worden beperkt als er bijvoorbeeld sprake is van verstoring van de openbare orde. Een beperking van een Grondrecht door de overheid is soms dus mogelijk, mits dit in een aparte wet wordt geregeld. Legaliteitsbeginsel Het legaliteitsbeginsel bestaat uit twee elementen. Allereerst het democratisch element. Dit houdt in dat het volk door middel van vertegenwoordigers wetten opstelt waaraan alle burgers zich moeten houden. Als tweede element het principe van de rechtsstaat.
Dit houdt in dat de overheid al haar handelen baseert op de bevoegdheden die zij van de wet heeft gekregen. De overheid moet zich dus net als de burgers aan de wet houden. Elke beperking van de vrijheid van burgers en elke verplichting die de overheid aan haar burgers oplegt moet berusten op de wet.
De Nederlandse Grondwet De Grondwet waarborgt de Grondrechten en de democratische rechtsstaat. In een democratie regeert het volk, maar het volk kan niet over ieder bestuursbesluit of wet een beslissing nemen. Daarom hebben de meeste landen waaronder Nederland een representatieve (vertegenwoordigende) of indirecte democratie. Dat houdt in dat het volk een aantal vertegenwoordigers kiest, die namens het volk wetten maakt en besluiten neemt over het bestuur van het land.
De Staatscommissie rechtsstaat: tien verbetervoorstellen met oog voor de burger Op 10 juni 2024 overhandigde de Staatscommissie rechtsstaat haar adviesrapport aan burgers, en aan regering, parlement en rechtspraak. De staatscommissie had opdracht om vanuit het perspectief van de burger het functioneren van de rechtsstaat te analyseren, en voorstellen te doen voor versterking ervan. De staatscommissie heeft onderzoek gedaan naar het functioneren van de rechtsstaat. Daarbij is gekeken naar het functioneren van de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende machten afzonderlijk en naar de onderlinge wisselwerking. Vanuit burgerperspectief stond de burger en zijn relatie met de rechtsstatelijke instituties centraal in het onderzoek. Een goede bescherming van burgers tegen besluiten van de overheid en effectieve rechtsbescherming van burgers waren daarbij belangrijke aandachtspunten.
5
De togadriehoek van Amsterdam: zorgen over het functioneren van onze rechtstaat Commentaar leveren op uitspraken van de rechter, advocaten vereenzelvigen met de daad van hun cliënt, online bedreiging: rechters, advocaten en officieren in Amsterdam maken zich ernstig zorgen over afkalving van de rechtsstaat. De togadriehoek van Amsterdam, de hoofdofficier van justitie, de president van de rechtbank en de deken van de orde van advocaten maken zich zorgen over het functioneren van onze rechtstaat. Het drietal waarschuwt voor instortingsgevaar van de samenleving als eenieder niet zijn of haar verantwoordelijkheid pakt om de rechtstaat te beschermen.
Bureau Clara Wichmann: toegang tot de rechter voor belangenorganisaties beperkt In Nederland kunnen belangenorganisaties een rechtszaak starten in het algemeen belang. In zulke collectieve procedures kunnen zij de rechter vragen om de overheid, of bijvoorbeeld een groot bedrijf, te gebieden of te verbieden iets te doen, of om een verklaring voor recht uit te spreken dat een regel of een gedraging onrechtmatig is. Dit kun je ook ideële acties noemen. Toegang tot de rechter voor belangenorganisaties om deze ideële acties te voeren, is essentieel voor een goed functionerende rechtsstaat. Ideële acties zorgen voor effectieve rechtsbescherming van minderheden en kwetsbare belangen, stellen misstanden aan de kaak en dragen bij aan de bescherming tegen machtsmisbruik door de overheid. Sinds de inwerkingtreding van de wet Massaschade in Collectieve Actie is het ook mogelijk om collectief een schadevergoedingsactie te starten. In 2025 zal de WAMCA worden geëvalueerd. Gelet op het belang van de rechtsstaat en de wetsevaluatie, hebben Bureau Clara Wichmann en Stichting PILP de obstakels onderzocht die de WAMCA creëert voor belangenorganisaties die ideële acties voeren.
Bureau Clara Wichmann: Minister doet niets met laatste kans ‘loonkloof rechtelijke macht’ Persbericht: Twee weken geleden stelde Bureau Clara Wichmann de Staat aansprakelijk voor de loonkloof binnen de rechterlijke macht. Hierbij bood het Bureau de Staat een laatste kans om tot een oplossing te komen. Een reactie van de minister bleef uit. Daarom stapt Bureau Clara Wichmann samen met vrouwelijke rechters vandaag naar het College voor de Rechten van de Mens. ”Onafhankelijk onderzoek toont aan dat hier sprake is van ongelijke beloning. Een duidelijk geval van verboden onderscheid op basis van geslacht. Het is problematisch dat de Staat het aan laat komen op een zaak bij het College voor de Rechten van de Mens.” Al decennia krijgen vrouwelijke rechters en officieren van justitie in Nederland echter gemiddeld minder betaald dan hun mannelijke collega’s. Dit verschil in beloning varieert van 3,5% tot bijna 10%. Dit komt door willekeur en het inschalingsbeleid. Door dit systeem wordt in de samenleving bestaande ongelijkheid tussen vrouwen en mannen in stand gehouden en doorgezet binnen de rechterlijke macht. Dit probleem wordt al sinds 2018 bij de Staat aangekaart. Nadat de Staat ook geen gehoor gaf na de geboden twee weken termijn, heeft Bureau Clara Wichmann samen met vrouwelijke rechters uiteindelijk vandaag het verzoekschrift bij het College voor de Rechten van de Mens ingediend.
Grondrechten van mensen beter beschermd en het oprichten van een Grondrechtelijk hof Minister Uitermark: “De Grondwet is de belangrijkste wet in Nederland. Het is de moederwet. De Grondwet beschermt de Grondrechten van elke Nederlander. In Nederland mag de rechter wetten niet aan de Grondwet toetsen. Nederland is het enige Europese land waar dit nu niet mag. Daarom zetten we vandaag een belangrijke stap om dit te veranderen”. Staatssecretaris Struycken: “We willen de Grondrechten van elke Nederlander zo goed mogelijk beschermen. Om deze bescherming tastbaar en zichtbaar te maken willen we een Grondwettelijk hof oprichten als extra vangnet om de Grondrechten te beschermen: een gespecialiseerd hof om wetten aan de Grondwet te toetsen en een oordeel kan geven wanneer er aanleiding is om te denken dat een wet in strijd is met een vrijheidsrecht uit de Grondwet”.
Onvoorwaardelijk onbezorgd in vrijheid kunnen leven is helaas absoluut geen vanzelfsprekendheid meer! Het bovenstaande voornemen is voor de overheid de kans om zijn voorbeeld functie echt waar te maken! Mijn uitermate dringende advies is daarom om daadwerkelijk alle doelstellingen van zowel het ‘Handvest van de Verenigde Naties’, de ‘Universele Verklaring van de Rechten van de Mens’, het ‘Europees Sociaal Handvest’ en het ‘Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens’ zeer adequaat te verankeren in dit voornemen, om daar vervolgens volwaardig uitvoering aan geven, om gedegen invulling te geven aan hun zorgplicht die ze hebben voor haar burgers. Alle burgers hebben op hun beurt in mijn ogen de plicht om naar de mogelijkheden die ze hebben een bijdrage te leveren om onze rechtstaat en onze mensenrechten te beschermen. Alle mensenrechten zijn nodig en even belangrijk om iedereen echt te laten meedoen. Hierbij verwijs ik graag naar het rondetafelgesprek over de sociale Grondrechten van 5 maart 2025.
6
‘Nationale strategie voor de implementatie van het VN-verdrag Handicap’ Doel van het ‘VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ Doel: het bevorderen, beschermen en waarborgen van de mensenrechten voor personen met een beperking. Grondbeginselen: toegankelijkheid, persoonlijke autonomie en volledige participatie. De reikwijdte van het verdrag strekt zich uit tot alle domeinen van het leven waaraan een onvoorwaardelijke toegang verleend dient te worden. Het VN-verdrag geeft geen sluitende definitie, maar stelt dat het verdrag tenminste bescherming biedt aan personen met langdurige lichamelijke, mentale, verstandelijke of zintuiglijke beperkingen. Heel belangrijk is dat het verdrag een contextuele definitie van handicap hanteert. Of iets een handicap is hangt af van de omgeving, en hoe deze er mee omgaat.
Historie van het ‘VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ Afgelopen decennia is wereldwijd meermalen vastgesteld dat personen met een beperking vaker buitengesloten en/of gediscrimineerd worden. Ze leven vaker in armoede. Ook zijn ze vaker het slachtoffer van misbruik, mishandeling en/of uitbuiting. Tevens worden ze vaak niet serieus genomen waardoor ze aantoonbaar minder kans hebben op een goede opleiding of baan. De Verenigde Naties hebben daarom op 13 december 2006 bindende internationale afspraken gemaakt. Deze afspraken zijn ondergebracht in het VN-verdrag. In Nederland is het ‘VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ sinds 14 juli 2016 eindelijk van kracht. Het Rijk, de Alliantie, VNO-NCW, MKB Nederland en de VNG willen samen de beginselen uit het VN-verdrag in de praktijk verwezenlijken en stelden een implementatieplan op. In het VN-verdrag Handicap staat wat Nederland moet doen om de positie van mensen met een beperking te verbeteren. Het gaat hier om alle levensdomeinen.
Aanbiedingsbrief nationale strategie rond de positie van mensen met een beperking Staatssecretaris Conny Helder op 9 februari 2024: we willen een samenleving zijn waarin kinderen, jongeren en volwassenen met een beperking dezelfde mogelijkheden hebben als ieder ander om mee te doen en zich te ontwikkelen. Daarom heeft Nederland zich verbonden aan het ‘VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’. Hiertoe heb ik in 2023 samen met vele partners gewerkt aan de totstandkoming van een meerjarige nationale strategie vanuit de ambities van dit VN-verdrag. En bied ik u nu met deze strategie de contouren aan voor een gecoördineerde en gezamenlijke inzet om de positie van mensen met een beperking te verbeteren.
Werken aan een samenleving voor iedereen In de ‘Nationale strategie voor de implementatie van het VN-verdrag Handicap’ staat wat de regering gaat doen om er voor te zorgen dat Nederland in 2040 een samenleving is voor iedereen. Om de beoogde doelstellingen te halen wordt er voor elke 5 jaar een werkagenda opgesteld met duidelijke afspraken om tot een goede implementatie van de nationale strategie te komen. De samenstelling van de eerste werkagenda is bijna afgerond en wordt in juni 2025 voor behandeling in de Tweede Kamer verwacht.
Bewustwording van het ‘VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ Om tot een duurzame inclusieve samenleving te komen in Nederland is het in mijn ogen nodig dat onze burgers het normaal en vanzelfsprekend gaan vinden dat de mensen met een beperking en chronisch zieken er gewoon bij horen en overal aan mee mogen doen. De opdracht is glashelder en de verplichte verantwoordelijkheid die we hier met zijn allen hebben is duidelijk. Het VN-verdrag zal onvoorwaardelijk, adequaat en volwaardig dienen te worden geïmplementeerd en vervolgens uitgevoerd moeten worden met gelijke kansen voor iedereen ongeacht waar je woont in ons land. Om dat mogelijk te maken is het nodig dat er permanent aandacht wordt besteed aan de leefomstandigheden van de mensen met een beperking en het VN-verdrag Handicap. Het is een mooi streven om van 14 juli de dag van de inclusieve samenleving in Nederland te maken. Een mooie dag om het VN-verdrag te vieren met als doel om te laten zien dat er positieve stappen worden gezet richting een duurzame inclusieve samenleving in Nederland. Er zijn 3 uitgelezen momenten per jaar om uitgebreid stil te staan bij het VN-verdrag in Nederland: - Op 14 juli, op de dag dat het VN-verdrag in Nederland in werking is getreden. - Tijdens de week van de toegankelijkheid, in de maand oktober.
-
Op 3 december, tijdens in internationale dag voor de personen met een beperking.
7
Aan de slag met het advies uitvoeringsdocument ‘Nationale Strategie Implementatie VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ Tijdens een VN-ambassadeursbespreking op 24 nov 2019 vroeg mede VN-ambassadeur Annemieke Goudsmit mij destijds hoe ik aankijk tegen de uitvoering van het VN-verdrag Handicap in Nederland. De afgelopen jaren is er door velen aangegeven waar we tegenaanlopen, waardoor we heel erg mondjes maat op algemene toegankelijkheid een klein beetje vooruitgang hebben geboekt. Maar in het sociaal domein is het een hele grote bende en een groot drama op alle levensdomeinen. Het VN-verdrag Comité Handicap heeft met nadruk op dit vlak duidelijke conclusies getrokken en glasheldere aanbevelingen gedaan die allemaal in lijn zijn met mijn zeer heldere en duidelijke betoog van destijds. De regering komt nu met wetgeving en uitvoering van beleid die desastreuze gevolgen zullen hebben voor de personen met een beperking en chronisch zieken. De bende is blijkbaar nog niet groot genoeg omdat ze gewoon nog een ronde willen gaan bezuinigen. Dit op alle essentiële onderdelen om mee te kunnen doen. Het in je levensbehoefte kunnen voorzien. Het optimaal kunnen functioneren in het dagelijkse leven en om een menswaardig bestaan te kunnen hebben.
Als ik de brief met hun voornemens lees, kan ik niet anders dan tot de conclusie komen, dat het weer hetzelfde liedje is, als van de afgelopen jaren. Uitvoeringsproblemen oplossen en bezuinigen ten koste van het welzijn van de burgers uit onze samenleving. Deze plannen treffen de zeer kwetsbare burgers die helaas heel vaak niet voor zichzelf kunnen opkomen het hardst. Ze zijn in paniek van onzekerheid in wat er allemaal op hun af gaat komen. De WIA wordt in mijn ogen een soort afgeleide van de participatie wet waarbij alles gericht is op kunnen werken waarbij het straks niet meer de bedoeling is om volledig afgekeurd te kunnen worden. Daarnaast komen er periodieke herkeuringen om te zien of je toch niet kan gaan werken of meer kan gaan werken. De bestaanszekerheid gaat er voor een aantal personen erop achteruit omdat het kabinet van zin is om de IVA af te schaffen waardoor je straks het moet zien te redden met 70% van het laatst verdiende loon. De bedrijven worden op hun wenken bedient om nog goedkoper personen met een beperking of met een chronische ziekte in dienst te kunnen nemen. Ze willen de toegang tot de WIA wat ruimer maken en het daardoor mogelijk maken om personen voor een uitkering aan het werk te zetten. Dit in plaats van deze werknemers een fatsoenlijke cao en inkomen te gunnen om naar behoren te kunnen functioneren in het dagelijkse leven.
Mijn verwachting is dan ook dat de personen met een beperking en chronisch zieken het in de toekomst nog veel zwaarder gaan krijgen om het hoofd boven water te houden. Op veel steun van dit kabinet hoeven ze mijn inziens dus duidelijk niet te rekenen. Gaat alle aandacht en prioriteit van de regering alleen nog maar naar de ‘BV Nederland’ of tellen de gewone burgers ook nog mee? Nationale Grondrechten en internationale mensenrechten verdragen worden gewoon terzijde geschoven, regelmatig geschonden of niet nageleefd als we zo door gaan. Mag hopelijk toch aannemen dat dit niet de bedoeling is van deze regering? Hoezo mensenrechten, volwaardig meedoen en bestaanszekerheid? Mijn doelstelling en hoop is en blijft er op gevestigd dat we samen er voor kunnen zorgen dat we wel iedereen een menswaardig bestaan willen bieden en onze burgers wel met het respect willen behandelen waar ze mij inziens recht op hebben en verdienen. Het zijn namelijk deze zelfde burgers die ons land zo welvarend hebben gemaakt zoals dat nu is. Laat ze niet in de kou staan! Als VN-ambassadeur wil ik hierover graag met u in gesprek. Over hoe we alle personen met een beperking en chronisch zieken een toekomst kunnen bieden met perspectief. We moeten er samen voor zorgen dat iedereen zo zelfstandig mogelijk met zo weinig mogelijk drempels en belemmeringen kan functioneren in het dagelijkse leven.
Dit met adequate structurele voldoende (financiële)middelen en ondersteuning om daadwerkelijk onvoorwaardelijk te kunnen meedoen. Ook deze personen moeten namelijk af en toe iets leuks kunnen doen. Het spreekt voor zicht dat het VN-verdrag Handicap hier leidend voor zal moeten zijn. Hierbij zal in mijn ogen absoluut geen plaats zijn voor discriminatie of ongelijke behandeling in welke vorm dan ook. We gaan hier natuurlijk vanzelfsprekend uit van gelijk loon voor gelijk werk met de waardige bejegening die daar bij hoort. Met de optimaal geactualiseerde prioriteiten lijst die in het advies uitvoeringsdocument ‘Nationale Strategie Implementatie VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ is opgenomen kunnen we direct voortvarend mee aan de slag. Het uitvoeringsdocument mag u zien als een oprechte handreiking om samen het verschil te maken om het welzijn van onze burgers veilig te stellen.
8
Cedris: minder loon voor ‘hardwerkende Nederlander’ bij sociale ontwikkelbedrijven De belastingmaatregelen die per 1 januari 2025 zijn ingegaan pakken desastreus uit Voorzitter Mohamed el Mokaddem: de belastingmaatregelen die per 1 januari 2025 zijn ingegaan pakken desastreus uit voor een grote groep werknemers binnen de sociale ontwikkelbedrijven. Dit komt door de daling van de maximale heffingskorting, die voor deze groep onvoldoende wordt gecompenseerd door de verhoging van de arbeidskorting. Het gevolg is achteruitgang in netto salaris voor de werknemer die toch al moeilijk rondkwam. “Dit kan het verschil zijn van een week je boodschappen kunnen betalen”. Strategisch adviseur Public Affairs Bert Doek: ongetwijfeld kent u het verhaal van Robin Hood. Dat was een Engelse volksheld die oog had voor onrecht. Volgens de verhalen zou hij stelen van de rijken en zijn buit verdelen onder de armen. Hij deed dat niet alleen, maar samen met een groep volgelingen die hem vergezelden op zijn rooftochten. Stelen van de rijken en uitdelen aan de armen, daar kun je misschien nog begrip voor opbrengen. Maar stel nu dat het andersom is? De armen wordt geld afgenomen, waardoor de rijken nog meer te besteden hebben. Dat is precies wat het kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB doet met een deel van de werknemers.
Het is de consequentie van belastingmaatregelen die het kabinet per 1 januari heeft ingevoerd. De werknemer met een fulltimebaan gaat er in netto-inkomen op vooruit. De werknemer die noodgedwongen parttime werkt en een minimaal inkomen ontvangt moet inleveren. Dat is blijkbaar de kabinetsvertaling van de slogan ‘werk moet lonen’. Dat is zo oneerlijk. Zeker als je bedenkt dat er werknemers zijn die wel meer zouden willen werken, maar dit gewoon niet kunnen. Bijvoorbeeld vanwege fysieke of mentale beperkingen. Een groot deel van de werknemers binnen de werkontwikkelbedrijven moet daardoor een groter deel van hun inkomen aan de schatkist afstaan. Met als gevolg een daling van het netto-inkomen van soms wel zestig euro per maand. Werk moet lonen. Ja, ja, maar niet als je vanwege een beperking geen volledige week kunt werken. Zo krijgen werknemers die al moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen er een extra uitdaging bij. Als VN-ambassadeur stel ik vast dat de ingevoerde belasting regel er voor zorgt dat de levensstandaard van vele werknemers bij de sociale ontwikkelbedrijven er serieus veel op achteruit gaat. Dit terwijl het VN-verdrag in de cao teksten staat van deze werknemers. Alle internationale verdragen die daar over gaan die Nederland heeft ondertekend zeggen dat de overheden de levensstandaard juist dienen te bevorderen en te verbeteren.
Ook artikel 1 van de Nederlandse Grondwet, waar ook handicap in is opgenomen zegt hier het een en ander over. De belasting regel vergroot ook nog eens de ongelijkheid op het gebied van de levensstandaard wat een menswaardig bestaan verder onder druk zet. Ik zie ook geen gronden en economische redenen om deze in mijn ogen onnodige onevenredige maatregel in te voeren die deze personen zo hard treft. Dit temeer omdat deze maatregel ervoor zorgt dat de levensstandaard voor het overgrote deel van de overige werknemers in Nederland er juist wel op vooruit gaat. Onderstaande 2 artikelen uit de ‘Universele Verklaring van de Rechten van de Mens’ die raken aan het onderwerp waar we hier over spreken. Artikel 23: Werk en loon: Eenieder heeft recht op arbeid, op vrije keuze van beroep, op rechtmatige en gunstige arbeidsvoorwaarden en op bescherming tegen werkloosheid. Eenieder, zonder enige achterstelling, heeft recht op gelijk loon voor gelijke arbeid. Eenieder, die arbeid verricht, heeft recht op een rechtvaardige en gunstige beloning, welke hem en zijn gezin een menswaardig bestaan verzekert, welke beloning zo nodig met andere middelen van sociale bescherming zal worden aangevuld. Eenieder heeft het recht om vakverenigingen op te richten en zich daarbij aan te sluiten ter bescherming van zijn belangen.
Artikel 25: Levensstandaard: Eenieder heeft recht op een levensstandaard, die hoog genoeg is voor de gezondheid en het welzijn van zichzelf en zijn gezin, waaronder inbegrepen voeding, kleding, huisvesting en geneeskundige verzorging en de noodzakelijke sociale diensten, alsmede het recht op voorziening in geval van werkloosheid, ziekte, invaliditeit, overlijden van de echtgenoot, ouderdom of een ander gemis aan bestaansmiddelen, ontstaan ten gevolge van omstandigheden onafhankelijk van zijn wil. Moeder en kind hebben recht op bijzondere zorg en bijstand. Alle kinderen, al dan niet wettig, zullen dezelfde sociale bescherming genieten. Kijkend naar deze maatregel, de gang van zaken rond de cao onderhandelingen en de bejegening van afgelopen jaren. Hoezo erkenning van het belang van het VN-verdrag Handicap? Hoezo het waardig omgaan met je werknemers zoals het hoort? Dat kan en dat moet anders, laat dat heel erg duidelijk zijn!
9
Ieder(in): het moet fundamenteel anders, Ieder(in) wil dat er een allesomvattende aanpak komt voor de uitvoering van het VN-verdrag De VN waarschuwden deze zomer dat de Nederlandse overheid veel meer moet doen voor de rechten van personen met een beperking. Maar het kabinet doet niks met deze oproep. Een klap in ons gezicht! Het beleid van de afgelopen jaren heeft niet gewerkt. Daarnaast is niet duidelijk hoe de aanbevelingen van het VN Comité worden opgevolgd. En hoe de samenhang wordt bewaakt met de nationale strategie, de werkagenda en een aantal belangrijke ondersteunende moties hierover. Ook staat men toe dat er op verschillende ministeries plannen worden ontwikkeld die in strijd met het VN-verdrag en de nationale strategie. Het moet de komende jaren fundamenteel anders. Dit vraagt om een bestuurlijke doorbraak. Ieder(in) wil dat er een allesomvattende integrale aanpak komt voor het uitvoeren van het VN-verdrag Handicap. Er moet een speciale vergadering komen van ministers om dit te regelen. Daarnaast moet er een regeringscommissaris worden aangesteld. Deze persoon krijgt een budget en hulp van verschillende ministeries. De commissaris moet samenwerken met verschillende ministeries en bruggen bouwen tussen de nationale overheid en andere overheidslagen. De staatssecretaris kan alleen slagen voor haar huiswerk als een aantal zaken geregeld worden.
Voor Ieder(in) is het noodzaak dat alle aanbevelingen van het VN Comité door de overheid worden opgevolgd. Alle aangenomen moties omtrent het VN-verdrag Handicap worden uitgevoerd en in het verlengde daarvan bindende – waar nodig aanvullende – bestuurlijke afspraken worden gemaakt ten aanzien van de nationale strategie en de werkagenda’s. De vraag is eigenlijk heel erg simpel stel ik vast als VN-ambassadeur. Mogen we nu wel of niet meedoen? Aan praatjes en mooie woorden op papier hebben we helemaal niets en daar hebben we meer dan genoeg van gehoord en gezien. We hebben onderzoeken genoeg gehad waardoor we weten wat er nodig is. We willen nu verbeteringen zien in de praktijk. Ons geduld is helemaal op!
De politiek spreekt over bestaanszekerheid maar laat personen met een beperking en chronisch zieken in de kou staan Het regelen van fatsoenlijke cao afspraken is al jaren een heel groot probleem en de bestaanszekerheid is de afgelopen jaren voor een belangrijk deel doelbewust afgebroken door onder meer het sluiten van de sociale werkvoorziening met de invoering van de participatiewet. De werknemers die onder de participatiewet vallen moeten het dan ook nog eens doen met de uitgeklede cao 'aan de slag'. Terwijl ze het zelfde werk doen worden ze er ook nog eens anders voor beloond. Hoezo gelijk loon voor gelijk werk, niet dus! Ongeveer 2/3 van de werknemers die onder de cao 'sociale werkvoorziening' vallen staan in zodanige lage loonschalen dat ze rond het minimum loon verdienen en bij de participatiewet cao 'aan de slag' verdienen ze vrijwel allemaal het minimum loon. Meer gaan werken is voor velen van hen geen optie omdat ze meerdere beperkingen hebben of ernstig chronisch ziek zijn met onderliggende problematiek. Even voor de duidelijkheid, het betreft hier dus willens en wetens bewuste gemaakte keuzes door de overheden die hier aan ten grondslag liggen. Deze verslechteringen staan haaks op en zijn zwaar tegen meerdere uitganspunten van het VN-verdrag Handicap dat we in 2016 hebben geratificeerd in Nederland.
Om de bestaanszekerheid nu echt fatsoenlijk te regelen adviseer ik de volgde activiteiten te ondernemen: Ten eerste: draai de belastingmatregel terug omdat deze regel in strijd is met alle de door Nederland ondertekende internationale mensenrechten verdragen die hier over gaan. Ten tweede: maak als de wierde weerga werk van het structureel borgen en veiligstellen van de bestaanszekerheid van alle werknemers die werkzaam zijn bij de sociale ontwikkelbedrijven. Ten derde: maak direct een einde aan de ongelijkheid in beloning bij alle werknemers die werkzaam zijn bij de sociale ontwikkelbedrijven door ze allemaal onder te brengen in de gemeenteambtenaren cao zoals dat hoort als je de internationale mensenrechten verdragen naar behoren wenst uit voeren en de aanbevelingen van het VN Comité Handicap naar behoren wenst op te volgen en wenst uit voeren. De werknemers die werkzaam zijn bij de sociale ontwikkelbedrijven zijn geen cliënten, deelnemers of tewerkgestelden. Daarnaast is het niet de bedoeling dat ze aan zingeving gaan doen omdat ze dan absoluut niet in staat zullen zijn om in hun eerste levensbehoefte te kunnen voorzien om te kunnen functioneren in het dagelijkse leven en om fatsoenlijk te kunnen deelnemen aan onze samenleving.
Deze werknemers verdienen het net als onze andere werknemers uit ons land een waardig respectvol bestaan waarbij ze ook een beetje van het leven moeten kunnen genieten. 10
Mogen personen met een beperking en chronisch zieken wel of niet volwaardig meedoen De essentiële vraag die beantwoord dient worden is: mogen de personen met een beperking en chronisch zieken volwaardig meedoen en moeten ze serieus genomen worden met alles wat daar bij hoort? Het heersende sentiment in het denken en doen is dat de personen met een beperking de status van tewerkgestelden wordt aangemeten en dat er openlijk door ambtenaren de vraag wordt gesteld of zingeving belangrijker is dan salaris voor werkende mensen met een arbeidsbeperking. Dat vind ik als VNambassadeur zeer pijnlijk, absoluut onacceptabel en onwenselijk. Er is nog een wereld te winnen om tot een respectvolle, gelijkwaardige, sociale en toegankelijke inclusieve samenleving te komen in Nederland.
Mensenrechten onder de loep bij de Verenigde Naties Op 15 augustus 2024 was Nederland aan de beurt om als VN lidstaat een mensenrechten ‘examen’ af te leggen bij de VN Mensenrechtenraad. Dit wordt de ‘Universal Periodic Review’ genoemd. De UPR is een procedure waarbij landen de mensenrechten van een land bespreken en aanbevelingen aan elkaar doen om de mensenrechtensituatie van dat land te verbeteren. Mensen met een beperking merken in hun dagelijks leven nog te weinig van de inspanningen van de overheid om hun positie te verbeteren. Dat schrijft het College voor de Rechten van de Mens aan het VN Comité Handicap in zijn aanvullend rapport over de implementatie van het VN-verdrag Handicap in Nederland. Ik zie dat beeld ook in de dagelijkse praktijk terug. Ter onderbouwing zal ik in dit document een groot aantal praktijkvoorbeelden benoemen.
De 2 gezichten van de implementatie van het VN-verdrag Handicap in Nederland Sinds de ratificatie zijn een heleboel voorstellen op papier gezet om tot een goede uitvoering van het VNverdrag te komen, dat is redelijk bemoedigend. Kijk ik echter naar de praktijk, dan zie ik het nog altijd meer achteruit gaan dan vooruit. Die achteruitgang danken we in hoofdzaak aan de decentralisaties in het sociaal domein. De participatiewet, de jeugdzorg en de WMO 2015. Wat iedereen weet, is dat de drie genoemde wetten bezuinigingswetten zijn. Als je bezuinigt, dan gaat het steeds minder goed met de mensen die het treft. Dat zie je dan ook terug. Die wetten zijn een drama met zeer grote gevolgen. Het is zeer belangrijk om je te realiseren dat het willens en wetens een weloverwogen bewuste keuze was van het toenmalige kabinet om de genoemde decentralisaties door te voeren vóór de ratificatie van het VN-verdrag. Juridisch was het niet nodig om rekening te moeten houden met het VN-verdrag Handicap. Uiteindelijk alleen voor de beeldvorming, als resultaat voor het oog lijkende prachtige toegankelijkheid, gelijkheid en inclusie programma’s opzetten zijn simpelweg niet voldoende om het VN-verdrag Handicap naar behoren uit te voeren zoals het hoort.
Temeer dat onze overheden aan de ene kant lopen te pronken met deze programma’s en een paar deuren verder deze zelfde overheden wetgeving en uitvoering van beleid maken en uitvoeren dat in geen enkel opzicht voldoet aan artikel 1 van de Grondwet en de doelstellingen van alle internationale verdragen. De programma’s gaan uit van vrijblijvendheid en zeer lange termijn visie. Waar het wel lukt om wat vooruitgang te boeken zie ik dat de weerstand zeer erg groot is. Temeer omdat men geen stap wilt zetten als de ander dat ook niet wilt doen en dat ze zo min mogelijk en het liefst helemaal niet voor de kosten willen opdraaien. Er is heel veel dorzettingsvermogen voor nodig om als ervaringsdeskundige gehoord, gezien en serieus genomen te worden om mee te mogen praten over onze levensbehoeften.
Vragen over de ‘Nationale strategie voor de implementatie van het VN-verdrag Handicap’ De Tweede Kamer debatteerde op 3 april 2024 met minister Helder (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) over onder andere de nationale strategie en de werkagenda. Kamerbreed was er steun om hier voortvarend mee aan de slag te gaan. In het door kabinet uitgewerkte hoofdlijnenakkoord regeerprogramma wordt er niet specifiek stilgestaan bij de positie van de personen met een beperking en chronisch zieken. Daarnaast baren de eerste daadwerkelijke resultaten van het beleid van dit kabinet mij zeer grote zorgen. Dit voelt als onbelangrijk, vergeten en buitengesloten te worden als burger! Als VN-ambassadeur vind ik dat onze burgers zo volwaardig mogelijk moeten kunnen meedoen. Daarom wil ik de volgende drie vragen voorleggen aan onze Tweede Kamer leden en onze nieuwe regering: - Hoe gaan ze vorm geven aan de uitvoering van de nationale strategie VN-verdrag Handicap? - Hoe gaan ze er werk van maken om de inclusieve samenleving verder vorm te geven in Nederland? - Hoe gaan ze er daadwerkelijk voor zorgen dat de bestaanszekerheid en het welzijn van de personen met een beperking en chronisch zieken naar behoren gewaarborgd wordt? 11
Wat is er nodig als Nederland het VN-verdrag Handicap succesvol wilt implementeren Met mijn brief ‘De noodklok van een WSW medewerker’ heb ik op 18 mei 2011 voor een eerste keer aan de bel getrokken bij de Tweede Kamer omdat de beoogde plannen van destijds niet tot de gewenste resultaten zouden leiden. Bijna negen jaar na invoering van het VN-verdrag zie ik weinig verbeteringen en bij de decentralisaties zie ik zelfs zeer ongewenste achteruitgang met grote desastreuze gevolgen. Als de politiek niet de moed heeft om ook kritisch naar zichzelf te kijken, dan gaat het herstellen van het vertrouwen van onze samenleving in diezelfde politiek een hele moeilijke opgave worden. Het kan dan wel helder lijken te zijn wat er zoal is misgegaan, maar laat ons wel zijn dat het de politiek is die de keuzes heeft gemaakt, hoe we dit hebben ingericht met wetgeving en uitvoering van beleid. In het volledige sociale domein op alle levensdomeinen loopt het alles behalve op rolletjes met hele grote gevolgen voor onze samenleving. De hoogste tijd voor adequate en zeer snelle actie! De implementatie van het ‘VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ moet heel veel beter worden uitgevoerd. Ondertussen is het alweer een jaar geleden dat de nationale strategie naar de Tweede Kamer is gestuurd. Men denkt tot 2040 nodig te hebben om de nationale strategie te gaan uitvoeren.
Ze zijn nu bezig met de uitwerking van de eerste werkagenda die ze rond het zomerreces naar de Tweede Kamer hopen te sturen voor behandeling. Ben benieuwd naar de inhoud van de werkagenda! Het is van essentieel belang om de mensenrechten als uitganspunt te nemen bij de verdere uitwerking van de nationale strategie VN-verdrag Handicap. Het vormgeven van de inclusieve samenleving moet in de dagelijkse praktijk waar gemaakt worden om daadwerkelijk iedereen volwaardig te laten deelnemen aan onze samenleving. Mensenrechten nakomen is een fatsoensnorm die gerespecteerd dient te worden! Wat belangrijk is – en dat wordt nog wel eens vergeten – is dat iemand met een beperking op één en hetzelfde moment een aantal dingen nodig heeft. Stel, het gaat om een persoon van 23 jaar met een beperking. Die is bezig met een opleiding, die heeft iets van werk nodig, die heeft een zorgvraag én die moet zich kunnen verplaatsen. Haal je één van die dingen weg, dan zit je thuis. Als je nu 12 jaar bent en je hebt voor heel je leven van alles nodig vanuit het VN-verdrag Handicap dan ben je 28 jaar als je daar dan gebruik van kunt maken. Zolang wij alleen maar denken in lijstjes of in hokjes of alleen in geld, dan gaan wij deze personen niet kunnen helpen en gaan ze niet mee doen zoals het hoort en de bedoeling is.
Het is tevens zeer belangrijk dat we met zijn allen vanuit het VN-verdrag Handicap gaan denken en doen. Nu denken overheden en instanties nog standaard vanuit de participatiewet of de WMO of de wet op de jeugdzorg. De jobcoach kijkt bijvoorbeeld alleen naar het onderdeel werk en wat de wet over werk zegt. Daar is de betreffende persoon niet mee geholpen, want die heeft ook onderwijs, zorg en vervoer nodig om ergens te kunnen komen. Als je alleen maar vanuit de wet blijft denken, dan gaat het niet werken. Dus wetgeving en uitvoering van beleid ontschotten om daadwerkelijk maatwerk te kunnen bieden. Als VN-ambassadeur adviseer ik ook om een volwaardig parlementair onderzoek te doen naar alle decentralisaties in het sociale domein met als doel om in de toekomst tot betere keuzes, wetgeving en uitvoering van beleid te komen. Het niet over ons maar met ons verhaal uit het VN-verdrag Handicap moet veel beter en het tempo om tot daadwerkelijke verbeteringen te komen moet drastisch omhoog. Als je daadwerkelijk voor de personen met een beperking en chronisch zieken een perspectief voor de toekomst wilt bieden dan moet alle wetgeving en uitvoering van beleid die voortkomt uit de nationale strategie onvoorwaardelijk verplicht gesteld worden. Dit moet expliciet zonder uitzonderingen om een gelijk speelveld en duidelijkheid voor iedereen te creëren.
Wetgeving en uitvoering van beleid dient voor invoering getoetst te worden aan de doelstellingen van alle internationale verdragen. Ze moeten op een gedegen manier worden uitgevoerd. Het wetgevingsvoorstel: ‘Wet Volwaardige Inclusieve Samenleving’ en een basis fundament voor de VN-verdrag werkagenda zijn van cruciaal belang om te kunnen meedoen. Het advies wat het VN Comité aangaande het VN-verdrag Handicap ons heeft geven dient serieus, ter harte genomen en opgepakt te worden om de broodnodige stappen voorwaarts daadwerkelijk te kunnen maken. Met een adequate permanente uitvoering van de nationale strategie VN-verdrag Handicap moet het vertrouwen hersteld worden. De bestaanszekerheid en het welzijn van de personen met een beperking en chronisch zieken dient geborgd te worden in wetgeving en uitvoering van beleid om de volwaardige inclusieve samenleving verder vorm te kunnen geven in Nederland.
12
Oproep van het College voor de Rechten van de Mens aan de overheid: versterk de rechtstaat en bescherm de mensenrechten Het College voor de Rechten van de Mens roept de Tweede Kamer op om het kabinet te laten toezeggen dat het bij de uitvoering van het volledige regeerprogramma mensenrechten zal bevorderen en de rechtsstaat zal beschermen. Het College kan zich vinden in bepaalde beleidsvoornemens maar ziet ook dat er spanning zit als het gaat om het respecteren van de rechtsstaat. Voorts leven bij het College zorgen over maatregelen die voor mensen in een kwetsbare situatie nadelige gevolgen kunnen hebben. Wetgeving en beleid op Grondwettigheid toetsen is goede stap In hoofdstuk 7 van het regeerprogramma zet het kabinet-Schoof de plannen voor de versterking van de rechtsstaat uiteen. Het College is verheugd dat dit belangrijke thema hoog op de agenda van de regering staat. De aankondiging dat bij elk wetsvoorstel duidelijk wordt gemaakt of het in overeenstemming is met fundamentele rechten en de beginselen van de rechtsstaat, is een goede stap. De toetsing kan leiden tot betere bescherming van deze fundamentele rechten. Ook roept het College op tot het versterken van de afdwingbaarheid van sociale grondrechten.
Neem bij plannen bestaanszekerheid, mensenrechten als uitgangspunt Het College oordeelt ook positief over de prominente plek die armoedebestrijding en bestaanszekerheid innemen in het regeerprogramma. Het College verwelkomt maatregelen die de positie van een aantal groepen werkenden versterkt. Maar het College wijst erop dat bestaanszekerheid ook gaat over kwesties als huisvesting, onderwijs, gezondheid, leefmilieu en rechtsbescherming. Dit zijn mensenrechtelijke kwesties. Het zou dan ook een welkome stap zijn geweest als het regeerprogramma bij bestaanszekerheid mensenrechten als uitgangspunt had genomen. Ook constateert het College dat concrete plannen over bestaanszekerheid voor Caribisch Nederland ontbreken in het regeerprogramma. Overheid moet zich meer inspannen voor mensen met een beperking Als toezichthouder op de uitvoering van het VN-verdrag Handicap stelt het College vast dat er nog zeer veel werk te doen is. Het College wil met nadruk aangeven dat er hard doorgewerkt moet worden om het hele VN-verdrag Handicap te verwezenlijken. Dat betekent op alle terreinen van het leven van mensen met een beperking. Zij ervaren nog steeds aanzienlijke belemmeringen. Denk aan het openbaar vervoer, digitale toegankelijkheid, deelname aan de arbeidsmarkt, participatie, zelfstandig wonen en het onderwijs. Er zijn te grote verschillen tussen gemeenten en veel regels zijn ingewikkeld.
Het verwezenlijken van de rechten die volgen uit het VN-verdrag Handicap vragen om duidelijke regie en concrete maatregelen van de overheid, in nauw overleg met mensen met een beperking en hun belangenorganisaties. Position paper College: Tweede Kamer rondetafelgesprek over de sociale grondrechten (05 maart 2025) Betere rechtsbescherming tegen inbreuken op sociale Grondrechten draagt bij aan versterking van de rechtsstaat. Het is een wezenlijk kenmerk van een rechtsstaat dat elke staatsmacht haar eigen rol speelt bij de bescherming van fundamentele rechten. Alleen dan is sprake van checks and balances. De onafhankelijke rechter moet kunnen oordelen over de verenigbaarheid van regels en praktijk met fundamentele rechten. Vermeende tekortkomingen in de naleving van sociale Grondrechten kunnen burgers nu niet altijd aan de rechter voorleggen. Dit is eens te meer het geval wanneer de burger aanvoert dat de oorzaak van een inbreuk op een sociaal recht is gelegen in wetgeving. De rechter mag overeenkomstig artikel 120 van de Grondwet wetten immers niet toetsen aan de Grondwet. Het inroepen van sociale rechten uit mensenrechtenverdragen biedt meestal geen oplossing, omdat de rechter aan deze rechten vooralsnog zelden rechtstreekse werking toekent.
Hierdoor blijft een rechterlijk oordeel over de vraag of een wet die raakt aan sociale rechten in overeenstemming is met de eisen die hogere normen stellen in het algemeen uit. Alle mensenrechten zijn ondeelbaar en even belangrijk en komen dus gelijke bescherming toe, of deze nu klassieke of sociale Grondrechten betreffen. Mijn uitermate dingende advies: ga adequaat en voortvarend aan de slag met de zeer belangrijke bevindingen en adviezen van het College voor de Rechten van de Mens richting de uitvoering van de nationale strategie VN-verdrag Handicap!
13
Het Facultatief Protocol van alle VN verdragen zo snel mogelijk ratificeren Nederland heeft wel het ‘internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten’ en het ‘VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ geratificeerd maar niet de bijbehorende protocollen. Dit betekent dat je de rechten wel hebt, maar ze niet bij de Verenigde Naties kunt gaan halen als individu. Om tot een goede uitvoering te komen moet dit natuurlijk wel geregeld worden!
Wetsvoorstel: ‘Wet Volwaardige Inclusieve Samenleving’ Als VN-ambassadeur wil ik graag een wetsvoorstel doen voor de onderstaande specifiek genoemde doelgroepen om tot een volwaardige toegankelijke inclusieve samenleving te komen in Nederland. Het betreft: personen met een fysieke (onzichtbare)beperking, personen met een chronische ziekte, personen met een (zorg)ondersteuningsvraag, personen met een mentale of psychische kwetsbaarheid en personen met gecompliceerde benodigde behoeften en of uitdagingen om te kunnen functioneren.
Basisonderdelen wetsvoorstel: ‘Wet Volwaardige Inclusieve Samenleving’ Als VN-ambassadeur adviseer ik om de volgende basisonderdelen zeker in de wet op te nemen om tot een volwaardige sociale en een adequate toegankelijke inclusieve samenleving te komen in Nederland! - De wet voldoet aan alle door Nederland geratificeerde internationale mensenrechten verdragen waaronder in het bijzonder het ‘VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’. - De aanbevelingen en adviezen van het beoordelingsrapport van het VN Comité Handicap. - Het advies uitvoeringsdocument ‘Nationale Strategie Implementatie VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’ wordt zo ruimhartig mogelijk mee genomen. - De wet komt bij voorkeur onder het ministerie van BZK of anders onder het ministerie van SZW te vallen en gaat uit van het sociale model in de uitvoering van het VN-verdrag Handicap. - De wet wordt voorzien van toereikende landelijke geoormerkte structurele (financiële)middelen. - De wet wordt landelijk aangestuurd en gedecentraliseerd uitgevoerd zonder verschillen in de uitvoering van beleid om discriminatie en ongelijkheid in behandeling te voorkomen. Daarnaast worden de gemeenten verplicht gesteld om de infrastructuur van het speciaal onderwijs en de sociale ontwikkelbedrijven te borgen en te faciliteren om adequaat maatwerk te kunnen leveren.
- De wet wordt zo eenvoudig mogelijk ingericht. Een toekomst perspectief, het vertrouwen in de burger, een waardige respectvolle bejegening en een gedegen bestaanszekerheid worden de speerpunten in deze wet. We gaan hierbij uit van een voldoende besteedbaar netto inkomen en waarbij men niet meer afhankelijk hoeft te zijn van toeslagen. Er wordt in het bijzonder rekening gehouden met de extra kosten die deze doelgroepen hebben om te kunnen functioneren. We kijken naar wat personen wel kunnen met een eerlijke beloning. (v.b. mijn participatieladder) - Alle positieve elementen uit andere bestaande wetgeving worden in deze wet meegenomen. Denk aan het breed offensief, de participatiewet in balans, de banenafspraak en het simpel switchen. Er wordt nadrukkelijk op toegezien dat er absoluut geen hardheden in de wet komen. - Mijn advies is om de interdepartementale werkgroep implementatie VN-verdrag Handicap de wet vorm te laten geven, aan te laten sturen en de volledige uitvoering van beleid te laten monitoren. Zo nodig volgt er aanpassing of bijsturing om de wet optimaal te laten functioneren. - In de wet wordt een landelijke advies inclusie commissie opgenomen met ervaringsdeskundigen. In de inclusie commissie moeten leden zijn opgenomen vanuit alle provincies van Nederland.
De doelstelling van de inclusie commissie is om volwaardig invulling te geven aan het niet over ons met ons verhaal uit het VN-verdrag Handicap. - Om de wet goed te laten functioneren gaan de interdepartementale werkgroep implementatie VN-verdrag Handicap en de landelijke inclusie commissie permanent met elkaar samenwerken. - De wet moet makkelijk te begrijpen zijn. De zorgplicht van de overheid voor haar burgers wordt onvoorwaardelijk nagekomen in de uitvoering van de wet. Hierbij wordt permanent uitgesloten dat personen van het kastje naar de muur worden gestuurd. In de wetgeving wordt opgenomen welke persoon die namens de overheidsinstanties aangesteld wordt om verplicht de zorgvraag, begeleiding, ondersteuning en benodigde hulpmiddelen gaat regelen voor deze personen.
14
Beleidsthema: ‘basis fundament voor de werkagenda VN-verdrag Handicap’ Het is noodzakelijk en van essentieel belang, dat alle ministeries gezamenlijk een adequate structurele koppeling maken aangaande de gehele werkagenda, richting de uitvoering van de nationale strategie. Leidend hierin zijn: - Allen de door Nederland geratificeerde internationale mensenrechten verdragen waaronder in het bijzonder het ‘VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap’. - De aanbevelingen en adviezen van het beoordelingsrapport van het VN Comité Handicap. - Het door het kabinet uitgewerkte hoofdlijnenakkoord regeerprogramma. Waarbij ik verwijs naar hoofdstuk 7: goed bestuur en sterke rechtsstaat uit het regeerprogramma. - Alle doelstellingen van de nationale strategie VN-verdrag Handicap. - Alle aangenomen ingediende moties tijdens het debat VN-verdrag Handicap van 10-12-2024. - De interdepartementale werkgroep implementatie VN-verdrag Handicap is in mijn ogen een zeer geschikte werkgroep, om uitvoering te gaan geven aan het voorgestelde beleidsthema. - Bovenstaande punten dienen in mijn ogen geborgd te worden, elk jaar opnieuw geëvalueerd te worden en elk jaar onderhevig kunnen zijn aan bijstelling en aanpassingen als dat nodig blijkt te zijn.