20240821 RIB uitvoeringsplan SPUK IZA

Raadsinformatiebrief Geachte raad, Begin 2024 hebben wij u geïnformeerd over twee landelijke akkoorden op het terrein van gezondheid binnen het gemeentelijk domein: het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Nog even ter herinnering: het IZA bevat afspraken tussen 13 landelijke partijen (waaronder VNG) met als doel in de nabije toekomst de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden. De centrale doelstelling van het GALA is een gezonde generatie in 2040. Er wordt lokaal ingezet op een gezond en actief leven met een stevige sociale basis. Regioplan gericht op IZA Samen met de Zeeuwse Zorg Coalitie waartoe ook de gemeenten en de zorgverzekeraar behoren is gewerkt aan een regiovisie en een regioplan. Deze zijn eind 2023 ook vastgesteld. Voor deze brede IZA zijn landelijke transformatiemiddelen beschikbaar (2,8 miljard als totaal voor een periode van 5 jaar). Deze transformatiemiddelen kunnen worden aangevraagd voor individuele, lokale, regionale of landelijke initiatieven die een impactvolle transformatie van de zorg genereren. Hiervoor dient een transformatieplan te worden ingediend, dat wordt beoordeeld door de zorgverzekeraar. Via de ZZC zijn eerder dit jaar (fase 1) transformatieprojecten van Zeeuwse zorgaanbieders ingediend en gehonoreerd.

Eén van de pijlers onder het brede IZA is een sterkere regionale samenwerking tussen zorgverzekeraars, zorgaanbieders en het gemeentelijke sociaal domein (waaronder ook welzijn, preventie en publieke gezondheid). Deze samenwerking tussen het medisch en sociaal domein ontstaat niet vanzelf. Daarom heeft de Rijksoverheid de SPUK IZA in het leven geroepen. SPUK IZA (Bovenlokale gemeentelijke opgaven in het IZA) Voor gemeenten is in de periode van 2023 t/m 2026 jaarlijks landelijk maximaal € 150 miljoen beschikbaar o.a. voor de coördinatie op de regionale samenwerking en voor concrete opdrachten uit het IZA voor gemeenten. Deze middelen worden beschikbaar gesteld aan de verschillende samenwerkingsregio’s door middel van een SPUK (specifieke uitkering). Voor onze regio (Zeeland) bedraagt deze uitkering jaarlijks € 3,3 miljoen voor de periode van 2023 t/m 2026. Het huidige uitgangspunt van VWS is dat de middelen daarna structureel worden. De SPUK IZA kan door slechts één gemeente, mede namens de andere gemeenten uit de regio, worden aangevraagd. Gemeente Goes is voor onze regio de mandaatgemeente in het kader van het IZA. De SPUK IZA middelen zijn onder andere bedoeld voor organisatie en coördinatie van de regionale samenwerking en versterking van vijf ketenaanpakken.

Door deze regionale samenwerking zijn we in staat om het sociaal domein sterker te positioneren ten opzichte van het medisch/zorg domein.

Tot slot ligt er ook een duidelijke link naar het 2e akkoord: GALA. Gemeenten hebben hier specifiek de opdracht om lokaal vorm te geven aan een aantal aandachtsgebieden, waarbij er ook dwarsverbanden zijn met de regionale opgaven binnen de SPUK IZA. Waar staan we nu? In opdracht van de Zeeuwse gemeenten is de afgelopen maanden gewerkt aan het opstellen van een uitvoeringsplan, inclusief een richtinggevende detailbegroting (passend binnen de toegekende middelen SPUK IZA). Daarnaast is het bestaande machtingsbesluit voor de mandaatgemeente en de samenwerkingsovereenkomst zoals opgesteld eind 2023 tussen de gemeenten, nu verder aangescherpt met een mandaatregeling. Al deze stukken zijn nu voorgelegd aan de 13 colleges van de Zeeuwse gemeenten. Nog even ter herinnering de zes gemeentelijke opgaven binnen het SPUK IZA waarop nu nadere uitwerking heeft plaatsgevonden:  Speerpunt 1: Regionale samenwerking en inrichten preventie infrastructuur  Speerpunt 2: Netwerksamenwerking 1e lijn (m.n. huisartsenzorg, maar ook GGZ)  Speerpunt 3: Inzet op vijf ketenaanpakken  Speerpunt 4: Netwerk steunpunten voor mensen met psychische kwetsbaarheid  Speerpunt 5: Stimuleren inzet e-health  Speerpunt 6: Verbinding met overige (IZA) transformatieplannen vanuit focus gemeenten Het uitvoeringsplan (zie bijlage) Een uitvoeringsplan geeft duidelijkheid en gevoelsmatig grip en regie.

Het suggereert dat het duidelijk is hoe we van A naar B gaan. Maar de praktijk zal weerbarstiger zijn. Het gaat namelijk om een transformatieproces, waarbij we wel weten van waaruit we vertrekken, maar waarbij niet altijd al helder is waar we naar toe gaan of hoe het proces eruit gaat zien. Vandaar ook de titel: Van A naar Verder. Dat neemt niet weg dat per speerpunt een rode draad wordt benoemd, gekoppeld aan de opgave zoals opgenomen in de VNG roadmap Gezond Leven. Het uitvoeringsplan geeft een beknopt overzicht per speerpunt: de opgave, de stand van zaken, de acties/aanbevelingen en de link naar de begroting. Het uitvoeringsplan is gebaseerd op de verschillende rapportages die de afgelopen maanden voor een groot deel van de speerpunten gemaakt zijn. De rapportages geven zicht op de huidige stand van zaken en wat er moet gebeuren om de gemeentelijke opgaven te realiseren. Het gaat om werkdocumenten, oftewel dynamische documenten. Voor enkele speerpunten zijn (nog) geen losse werkdocumenten uitgewerkt, omdat het gemeentelijk speerpunt deel uitmaakt van een groter geheel of omdat de beoogde realisatiedatum verder in de toekomst ligt binnen de roadmap van de VNG. De uitvoering De volgende fase voor de uitvoering van de gemeentelijke speerpunten uit het IZA breekt nu aan.

Op basis van de verschillende werkdocumenten gaan werkgroepen aan de slag om uitvoering te geven aan de opdrachten. Hierbij zijn we kritisch op de balans tussen enerzijds de eigenheid van een aanpak en anderzijds de duidelijk aanwezige samenhang tussen de diverse (keten)aanpakken. Als er op het terrein van werkgroepen en benodigde capaciteit een koppeling tussen de aanpakken gemaakt kan worden, dan zullen we dat zeker doen. Wel zo efficiënt. De begroting wordt gebruikt als een richtinggevend document. Hier is bewust voor gekozen om flexibiliteit te behouden. Het financiële hoog-over kader ligt vast door de aanvraag van de subsidie, maar in de detailuitwerking hoeft niet alles al vast te liggen. Niet alles is nu al te overzien of bekend. De afspraak is dat er gehandeld wordt volgens het gedachtengoed uit het uitvoeringsplan dat vanuit gezamenlijkheid is opgesteld. Tot slot Gemeenten staan voor grote uitdagingen om de opgaven die ze hebben gekregen binnen het IZA goed handen en voeten te geven. We gaan er hierbij vanuit dat gemeenten dit niet alleen doen, maar

samen met de partners uit de andere domeinen. In de ervaringen die nu al opgedaan worden, komen de volgende aandachtspunten naar boven:  We willen voorkomen dat er een waterbedeffect optreedt door het verschuiven van de zorg en ondersteuningsvraag van het zorg- naar het sociaal domein. Aandachtspunt is dat ook een verschuiving van financiële middelen nodig is.  Er is sprake van het ‘ravijnjaar’ met betrekking tot de gemeentelijke begroting. Juist in een tijd dat er sprake zou moeten zijn van de versterking van de sociale basis komt de uitvoering hiervan door landelijke bezuinigingen juist onder druk te staan.  De transformatie vraagt bovenal een cultuur/maatschappelijke verandering in gedrag. Dit kost tijd. De urgentie van de transformatie staat hiermee op gespannen voet. Gemeenten hebben er belang bij dat bovengenoemde zaken goed op landelijke agenda’s terecht komen. Want voor veel aspecten wordt het sociaal/gemeentelijk domein als oplossing gezien, maar vooralsnog worden gemeenten nog niet voldoende (financieel) gefaciliteerd om deze verwachtingen mogelijk te maken. Dit laat onverlet dat we vol lef toch in gaan zetten op de opgaven die er liggen, want de tijd is er niet om te wachten dat bestaande systemen eerst op de schop gaan. Er moet nu gehandeld en veranderd worden om de zorg toegankelijk te houden!