Raadsvoorstel WIL kaderbrief 2027 en begrotingswijziging 2026

Raadsvoorstel Voorstelnummer: 788957 Zaaknummer: 895589

Houten, 9 december 2025

Onderwerp: WIL kaderbrief 2027 en begrotingswijziging 2026

Beslispunten: 1. Op basis van de begrotingswijziging WIL 2026 een bedrag van € 330.000, waarvan € 213.000 incidenteel en € 117.000 structureel, ten laste te brengen van het resultaat van 2026 en de meerjarenbegroting; 2. Een tekort op het saldo BUIG van € 535.000 op bijstandsuitkeringen en een overschot van € 54.000 op (compensabele) loonkostensubsidie op te nemen in de begroting 2026; 3. Een zienswijze uit te brengen op de kaderbrief 2027 en de begrotingswijziging WIL 2026 en een reactie op de 3e kwartaalrapportage 2025 van WIL

Samenvatting Het dagelijks bestuur van Werk en Inkomen Lekstroom (WIL) heeft twee stukken voor een zienswijze aangeboden: • De eerste Begrotingswijziging 2026. • De Kaderbrief 2027. Eerste begrotingswijziging In deze begrotingswijziging zitten forse afwijkingen op regelingskosten. Ook zijn de uitvoeringskosten door inhuur van expertise en voor ziektevervanging flink gestegen. In de zienswijze worden hierover zorgen geuit en wordt gevraagd om een verbeterplan om stabiliteit in de organisatie te creëren. Ook vragen wij aandacht voor het identificeren en nader duiden van de oorzaken voor de forse afwijkingen. Kaderbrief Belangrijkste onderwerp in de kaderbrief is de ontwikkel-agenda met daarin opgenomen negen strategische onderwerpen die een bijdrage leveren aan hoogwaardige dienstverlening tegen passende financiële kosten. In de kaderbrief wordt de focus voor 2027 aangegeven en de aanpak voor 2026. Er wordt in de zienswijze om sterke procesregie vanuit de WIL gevraagd.

Aanleiding Op grond van de gemeenschappelijke regeling Werk en Inkomen Lekstroom (WIL) zijn de Kaderbrief 2027 en de eerste Begrotingswijziging 2026 verplichte documenten.

Beoogd effect Door in de zienswijze een reflectie op de koers van WIL te geven deze positief te beïnvloeden.

Argumenten per beslispunt 1.1

De begrotingswijziging waar deze bedragen op zijn gebaseerd geven een reëel beeld van de veranderende uitgaven In de WIL-begroting zitten de volgende grote wijzigingen: Regeling Voordeel / Bedrag(lekstroom Incidenteel / nadeel breed)BW DB structureel 1. Bijstand 2. BBZ levensonderhoud startende ondernemers 3. Loonkostensubsidie 4. Bijzondere bijstand 5. SMI Wet kinderopvang

Nadeel Voordeel

€ 1.209.000 € 267.000

Structureel Structureel

Voordeel Voordeel Nadeel

€ € €

Structureel Structureel Structureel

416.000 492.000 517.000

*788957* 788957

6. Lokale werkbudget 7. Personeelslasten (inhuur) 8. Advies en ondersteuning 9. Advies en ondersteuning

Nadeel Nadeel

2-7 € €

Nadeel Voordeel

€ €

200.000 (Houten) 816.000

Budgettair neutraal Incidenteel

300.000 240.000

Incidenteel Structureel

De ophoging van het bijstandsbedrag (1) is zeer hoog. Als we de totale uitgaven echter vergelijken met het rijksbudget (en dat we verwachten lager uit te komen dan de WILinschatting) dan is de overschrijding minder groot. Dit wordt nadere toegelicht in de financiële tabel. In onze zienswijze hebben wij opgenomen dat we bij de jaarrekening 2026 / begroting 2027 een paragraaf verwachten waarin wordt opgenomen hoe de inschatting op de punten 1 t/m 5 kan worden verbeterd en dat de toelichting in de begrotingswijziging te summier is. Daarnaast is opgenomen dat we geschrokken zijn van de hoge personeelslasten en dat we in de reactie op de zienswijze een plan willen zien hoe dit te beteugelen in de toekomst. De overschrijding op Sociaal medische indicatie (SMI) Wet Kinderopvang is een belangrijke om nader te duiden in de begroting 2027. Dat vragen wij ook van WIL in de zienswijze. Het lokale werkbudget in 2026 en verder wordt opgehoogd met € 200.000. Dit is een budgetneutrale wijziging. In de Houtense begroting is namelijk een bedrag opgenomen dat we van het Rijk krijgen voor de begeleiding van mensen met beschut werk. De kosten voor de begeleiding worden gedragen door WIL. Daarom is dit budget overgeheveld naar WIL. 2.1

Het saldo BUIG (Gebundelde uitkeringen t.b.v. Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004) wordt niet overgenomen uit de WIL-begroting, maar wordt gerelateerd aan het Rijksbudget BUIG In de WIL-begroting wordt een fors nadeel op bijstand gemeld en een fors voordeel op loonkostensubsidie. Voor de raad is het goed om deze bedragen te beschouwen in relatie tot de Rijksmiddelen die we op deze onderdelen krijgen. De vergelijking tussen verwachte uitgaven 2026 en inkomsten 2026 is in onderstaande tabel weergegeven:

Bijstand (inclusief bbz) Loonkostensubsidie

Rijks – BUIG-budget (inkomsten) obv september-prognose € 10.156.677 € 845.582 € 11.002.258

WIL begroting 2026 na bijstelling (uitgaven) € 10.691.815 € 792.331 € 11.484.146

Verschil

- € 535.000 (tekort) € 54.000 (overschot)

De gegevens in bovenstaande tabel van het Rijks BUIG-budget zijn afkomstig van de Rijkspublicatie Voorlopige bijstandsbudgetten 2026 van 30 september 2025. Het Rijk publiceert drie keer per jaar een inschatting van de BUIG-budgetten. Eind september het voorlopig budget voor het jaar t+1 en het definitieve budget van jaar t. Eind april volgt dan een nader voorlopig budget voor jaar t. De huidige inschatting van het BUIG-budget vanuit Het Rijk kan dus nog twee keer worden aangepast. Op basis van de huidige inschatting van Het Rijk en de WIL is er een tekort van € 77.253 ten opzichte van het Rijksbudget. Het tekort ten opzichte van de Houtense begroting is echter groter, omdat we verwacht hadden dat het Rijksbudget hoger zou zijn. De baten in de Houtense begroting worden nu ook bijgesteld naar het nieuw bekende Rijksbudget. Dit wordt toegelicht in de financiële paragraaf. We vinden het echter belangrijk om ook met de gemeenteraad het verschil met het BUIG-budget te delen, omdat het streven is om dit minstens in evenwicht te brengen. Op de loonkostensubsidie is een overschot van € 69.7775. Het loonkostensubsidie-budget (LKS) wordt verdeeld op basis van het historisch aandeel (t-1) in de landelijke uitgaven aan loonkostensubsidie. De Lekstroom gemeenten hebben de ambitie uitgesproken dit aantal te verhogen.

Het Rijks LKS-budget kent een lichte autonome groei, maar een gemeente kan dus meer budget krijgen als het meer mensen plaatst. De ambitie is om meer mensen met LKS te plaatsen. De prognose van Het Rijk is dat de bijstand groeit dat zien we in onderstaande tabel, gebaseerd op de rekentool Participatiewet (P-wet). Deze wordt een keer per jaar Versie datum: 17-12-2025 14:54:39

3-7 geactualiseerd (in mei n.a.v. het nader voorlopig budget). Daarom komen de cijfers BUIG niet overeen met de gegevens in bovenstaande tabel (waarin de fors naar boven bijgestelde cijfers van september worden gebruikt): 2026

2028

2029

2030

9.584.619 9.652.308 9.820.617

10.048.749

10.168.482

Procentuele stijging

+0,007%

+0,017%

+0,023%

+0,012%

Absolute stijging

67.6898

168.309

228.132

119.733

Budget uitkeringen (BUIG) obv mei 2025

2027

In de kaderbrief is een zeer grote groei van het deel inkomen opgenomen, Dit is weergegeven in onderstaande tabel. Het deel inkomen is iets groter dan het BUIG budget, maar de groei is vooral afkomstig van verwachte stijgingen in het BUIG-budget:

Een deel is te verklaren door de ambitie uit het meerjarenbeleidsplan WIL om +20% te groeien in uitgaven LKS. In de zienswijze wordt aangegeven dat we vinden dat in de toekomst een dusdanig grote stijging als in bovenstaande tabel ook beleidsmatig moet worden toegelicht en dat we in toekomstige uitleg graag een relatie zien met de Rijksinkomsten. 3.1

We in de zienswijze als reactie op de kaderbrief en begrotingswijzing zaken meegeven die WIL kan meenemen in haar begroting en bedrijfsvoering Naast een zienswijze op de kaderbrief en de begrotingswijziging geven we een reactie op de derde kwartaalrapportage. De elementen van de zienwijze op de begrotingswijziging is opgenomen onder punt 1.1. Zienswijze op de kaderbrief Belangrijkste punt uit de kaderbrief is de ontwikkel-agenda met negen punten die vorig jaar bij de kaderbrief 2026 zijn geïntroduceerd in het meerjarenbeleidsplan ”hoogwaardige dienstverlening in balans”. Deze punten, waaronder o.a. meer lokale / afgestemde dienstverlening en inzet op parttime werken zijn gezamenlijk met de gemeenten opgesteld. Hiermee wordt gericht invulling gegeven aan de uitgangspunten en kernbegrippen in het meerjarig beleidskader: dienstverlening bieden die gericht is op (financiële) bestaanszekerheid, aansluitend bij de leefwereld en situatie van inwoners in de Lekstroom, conform de kernbegrippen eenvoud, vertrouwen en maatwerk. Doel is om met (incidentele) investeringen de structurele uitvoeringskosten en structurele regelings-kosten van o.a. bijstand meer in lijn met Rijksbudget te brengen. We zien dat de kaderbrief 2027 vooral nog globaal van aard is. Dat is logisch, omdat er in 2026 nog veel stappen genomen moeten worden.

In de zienswijze is aangegeven dat we van WIL verwachten dat er stevige procesregie wordt gevoerd op deze onderwerpen en de verbinding te leggen binnen en buiten de organisatie. Ook moet er proceszekerheid worden gegeven in de stappen, waarbij een belangrijke stap het opleveren van business-cases is. Reactie op de derde kwartaalrapportage

Versie datum: 17-12-2025 14:54:39

4-7 De derde kwartaalrapportage van WIL 2024 geeft inzicht in belangrijke ontwikkelingen bij WIL. In de zienswijze is aangegeven dat de bruikbaarheid van deze rapportage voor raadsleden zeer zal worden verhoogd door bestuurlijke items een meer prominente plek te geven en ontwikkelingen te voorzien van een aanpak. Als achtergrond kunnen raadsleden ook gebruik maken van de eerste half jaar rapportage met alleen de Houtense cijfers: Document Houten - Bijlage 1 - Rapportage Werk, Inkomen en Inburgering Q1 + Q2 2025 - iBabs Publieksportaal.

Kanttekeningen 1.1 De begrotingswijziging is te laat Een dergelijke forse begrotingswijziging voor 2026, nadat de gemeentelijke begroting van 2026 is vastgesteld, is niet wenselijk. De forse overschrijding op regelingskosten (in dit geval bij de Sociaal medische indicatie kinderopvang) en personeelskosten die niet in de begroting zijn opgenomen zijn eerder voorgekomen. Een gedeeltelijke verklaring is dat WIL niet is toegestaan om vooraf inhuur te begroten. Alhoewel verklaarbaar en steeds met andere redenen, heeft dit tot gevolg dat de raad achteraf (niet in de Perspectiefnota) geconfronteerd wordt met forse kosten. Dat kan een reden zijn om de 1 e begrotingswijziging 2026 af te wijzen. Dat adviseren wij echter niet. We zien dat de WIL met interim-management en adviseurs verbeteringen probeert door te voeren op het gebied van financiën en organisatie om te komen tot een meer stabiele organisatie en beter afgestemde P&C-cyclus.

Participatie De cliëntenraad WIL heeft een advies gegeven op de kaderbrief en de begrotingswijziging.

Financiën en formatie In totaal daalt het begrotingssaldo van Houten met € 330.000 als gevolg van de mutaties uit de 1 e begrotingswijziging 2026 WIL, de BUIG en de overige kosten. Onderstaande tabel geeft een samenvatting van alle mutaties. Het structureel saldo daalt met € 117.000, onder te verdelen naar een daling van de structurele lasten met € 220.000 en een daling van de structurele baten met € 337.000. De incidentele lasten nemen toe met € 213.000. Ontwikkeling Begrotingssaldo Mutatie lasten Mutatie baten Mutatie saldo

Structureel Incidenteel Totaal -220.000 213.000 -7.000 -337.000 -337.000 -117.000 -213.000 -330.000

In onderstaande tabellen wordt een nadere specificatie gegeven van de effecten van de 1 e begrotingswijziging 2026 van WIL, de mutaties op overige kosten en de ontwikkeling van het BUIG-saldo. Effecten 1 e begrotingswijziging 2026 van WIL Begroting 2026 Houten Inkomen Werk Ink. Ond. Bedrijfsvoering Totaal Regelingskosten 11.463.000 906.000 12.369.000 Uitvoeringskosten (netto)* 741.000 932.000 2.210.000 3.883.000 Totaal Houten 12.204.000 1.432.000 1.838.000 2.210.000 17.684.000 Begroting 2026 WIL Inkomen Werk Ink. Ond. Bedrijfsvoering Totaal Regelingskosten 11.482.000 984.000 12.466.000 Uitvoeringskosten (bruto)* 743.000 933.000 2.515.000 4.191.000 subtotaal WIL 12.225.000 1.413.000 1.917.000 2.515.000 18.070.000 Compensabele btw* -13.000 -1.000 -131.000 -145.000 Totaal WIL 12.212.000 1.413.000 1.916.000 2.384.000 17.925.000 Mutatie Begroting 2026 Houten Inkomen Werk Ink. Ond. Bedrijfsvoering Totaal Regelingskosten 19.000 78.000 97.000 Uitvoeringskosten (netto)* -11.000 174.000 163.000 Verschil WIL - Houten 8.000 -19.000 78.000 174.000 241.000 * WIL begroting is incl. € 145.000 compensabele btw. Gemeente Houten kan deze btw terugvragen, Versie datum: 17-12-2025 14:54:39

5-7 daarom worden deze niet begroot In bovenstaande tabel worden regelings- en uitvoeringskosten zoals opgenomen in de 1e begrotingswijziging 2026 van de WIL afgezet tegen de kosten zoals opgenomen in de begroting van Houten. Het totale verschil bedraagt € 241.000. Overige kosten Daarnaast worden diverse overige kosten gemaakt, die niet in de begroting(swijziging) van WIL zijn opgenomen. Het gaat dan bijvoorbeeld om dienstverleningsovereenkomsten voor de tegemoetkoming chronisch zieken of licentiekosten voor applicaties. In totaal nemen de overige kosten af met € 33.000, waarvan een incidentele afname van € 70.000 en een structurele toename van € 37.000. Overige kosten 2026 DVO regelingskosten DVO uitvoeringskosten Totaal overige kosten

Totaal Mutatie 115.000 - 70.000 53.000 37.000 168.000 - 33.000

Ontwikkeling saldo BUIG Bij het opstellen van de Begroting 2026 van Houten is een prognose gemaakt van de omvang van het budget BUIG voor 2026, die bedroeg € 11.315.000. Op 30 september heeft het Rijk het voorlopig budget BUIG 2026 bekendgemaakt. Dit bedraagt € 11.002.000 en is daarmee € 313.000 lager dan de prognose. De lasten die specifiek aan de BUIG zijn toe te rekenen zijn gestegen met € 19.000. Per saldo stijgt het tekort op het saldo BUIG met € 332.000. Onderstaande tabellen weergeven de opbouw van BUIG naar loonkostensubsidie en overige bijstandsuitkeringen. Daarna volgt een tabel die de ontwikkeling van het saldo BUIG weergeeft (zonder de voorgenomen bezuiniging). Opbouw BUIG 2026 Lasten Baten Totaal saldo BUIG

Totaal Loonkostensubsidie 792.000 846.000 54.000

Totaal Overig 10.692.000 10.156.000 -536.000

Totaal BUIG budget 11.484.000 11.002.000 -482.000

Ontwikkeling BUIG Begrote lasten Begrote baten Totaal saldo BUIG

Begroot Houten Mutatie 11.463.000 19.000 11.315.000 -313.000 -148.000 -332.000

Bijg. Begroot Houten 11.482.000 11.002.000 -480.000

Het tekort op BUIG bestaat uit een tekort van € 535.000 op bijstandsuitkeringen en een overschot van € 54.000 op (compensabele) loonkostensubsidie (-€ 535.000 + € 54.000 = -€ 480.000) Bezuinigingsmaatregelen Werk en Inkomen Bij de Perspectiefnota 2026 Houten zijn een tweetal bezuinigingsmaatregelen opgenomen die betrekking hebben op Werk en Inkomen en via de WIL geïmplementeerd zullen worden. Fase 1 van de implementatie harmonisatie minimaregelingen is afgerond en levert, tegen de verwachting in, al vanaf 2026 een besparing op. Hierover is uw raad op 13 november 2025 geïnformeerd (kenmerk raadsvoorstel: 784818). Voor de implementatie van bezuinigingsmaatregel S.18 waren diverse actielijnen in de ontwikkelagenda van WIL opgenomen. Aangezien de implementatie van de ontwikkelagenda vertraging heeft opgelopen, kan de bezuiniging voor 2026 niet op deze manier ingevuld worden. In plaats daarvan ontwikkelen we daarom een business case over de effecten van de nieuwe aanpak met o.a. intensieve begeleiding en werk-assessments en betere aansluiting met werkgevers. Op deze manier willen we de beoogde bezuiniging alsnog kunnen realiseren. Bezuiniging PPN26 S.18 Meer mensen P-wet naar werk begeleiden S.19 Harmonisatie minimaregelingen Totaal

Versie datum: 17-12-2025 14:54:39

Begroting 2026 Houten 200.000 200.000

Reeds ingevuld 32.000 32.000

6-7

Communicatie Geen

Voortgang Na vaststelling van het raadsvoorstel zal aan WIL de zienswijze worden verstuurd. De uiterste termijn voor het indienen van een zienswijze is 28 februari. De raadsbehandeling is 27 januari. Het AB zal dan 13 maart de stukken definitief vaststellen.

Evaluatie Op deze stukken is geen evaluatie van toepassing Houten, 9 december 2025 Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Houten, de secretaris, de burgemeester,

R. van Netten

H.C. Heerschop

Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Oplegger bij aanbiedingsbrief eerste begrotingswijziging 2026 en kaderbrief 2027 WIL Aanbiedingsbrief begrotingswijziging 2026 en kaderbrief 2027 Concept Begrotingswijziging WIL 2025 Ontwerp Kaderbrief 2026 Q3 rapportage WIL 2025 Zienswijze op concept begrotingswijziging WIL 2025 en ontwerp kaderbrief 2026

Verantwoordelijke portefeuillehouders college 1e PoHo: Daan Vermeulen 2e PoHo:

Versie datum: 17-12-2025 14:54:39

Raadsbesluit Voorstelnummer: 788957 Onderwerp WIL kaderbrief 2027 en begrotingswijziging 2026 De raad van de gemeente Houten heeft het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. 9 december 2025 gelezen en besluit: 1. Op basis van de begrotingswijziging WIL 2026 een bedrag van € 330.000, waarvan € 213.000 incidenteel en € 117.000 structureel, ten laste te brengen van het resultaat van 2026 en de meerjarenbegroting; 2. Een tekort op het saldo BUIG van € 535.000 op bijstandsuitkeringen en een overschot van € 54.000 op (compensabele) loonkostensubsidie op te nemen in de begroting 2026; 3. Een zienswijze uit te brengen op de kaderbrief 2027 en de begrotingswijziging WIL 2026 en een reactie op de 3e kwartaalrapportage 2025 van WIL Dit is besloten in de openbare vergadering van de raad op 27 januari 2026. De raad van de gemeente Houten, de griffier a.i., {{?esl:Signer2:Capture:size(200,100)}}

de voorzitter, {{?esl:Signer1:Capture:size(200,100)}}

M.A.J.R. Hermans

H.C. Heerschop