Raadsvoorstel Visie op mantelzorgondersteuning

Raadsvoorstel Voorstelnummer: 694054 Zaaknummer: 829818

Houten, 2 april 2024

Onderwerp: Visie op mantelzorgondersteuning

Beslispunten: 1. De Visie op mantelzorgondersteuning vast te stellen, met daarin de volgende actiepunten: a. Erbij horen: Mantelzorgers worden gezien, gehoord en gewaardeerd. b. Bijspringen: Iedereen kan gemakkelijk toegankelijke ondersteuning krijgen. c. Bijkomen: Mantelzorgers kunnen de zorg delen. d. Bijstaan: Passende huisvesting voor zorgvragers.

Samenvatting Door diverse maatschappelijke ontwikkelingen zal de druk op de mantelzorgers de komende jaren verder toenemen. De visie op mantelzorgondersteuning gaat over hoe we als gemeente onze mantelzorgers willen ondersteunen zodat zij de zorg voor hun naaste kunnen blijven geven, zonder dat dit ten koste gaat van hun eigen welzijn. In de visie vormen vier speerpunten de kern van de aandachtspunten voor mantelzorgondersteuning: erbij horen, bijspringen, bijkomen en bijstaan. MantelzorgNLpro heeft onderzoek gedaan naar hoe mantelzorgers in de gemeente Houten beter ondersteund kunnen worden. De behoefte van de mantelzorger staat daarbij centraal. De aanbevelingen uit dit onderzoek zijn in de visie op mantelzorgondersteuning verwerkt.

Aanleiding Mantelzorg heeft zich in de afgelopen 25 jaar ontwikkeld van ‘onzichtbare spontane en vanzelfsprekende naastenhulp’ tot ‘erkende, noodzakelijke onbetaalde hulp die de zorg betaalbaar moet houden’. Er komt meer druk op mantelzorgers te liggen door onder andere beleid dat gericht is op langer thuis wonen, tekorten aan personeel in de zorg en vergrijzing. Hierdoor riskeren mantelzorgers zelf kwetsbaar te worden. Vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) hebben gemeenten de taak om mantelzorgers te ondersteunen en te waarderen. Het ondersteunen van mantelzorgers is ook één van de actiepunten dat onder het thema sociale basis valt uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Dit sluit ook aan bij de motie (89-2022) die de raad op 8 november 2022 aan nam met het verzoek om een visie op mantelzorg op te stellen. De ondertekenaars van de motie stelden dat er veel initiatieven en organisaties zijn die mantelzorgers (zouden) kunnen ondersteunen, maar dat deze nog ongecoördineerd, onvoldoende bekend en daarmee niet altijd gemakkelijk toegankelijk zijn. Er is een visie nodig voor de rol/positie van mantelzorger en het professioneel en/of vrijwillig ondersteunen van mantelzorgers.

Tijdens het debat verordening jeugd/WMO is een tweede motie ingediend (111-2023) waarin het verzoek werd gedaan om de behoefte van mantelzorgers van zorg-intensieve kinderen op te nemen in de visie. De visie op mantelzorgondersteuning is een doorontwikkeling van het huidige mantelzorgbeleid.

Beoogd effect De visie op mantelzorgondersteuning zorgt ervoor dat er een basis wordt gelegd aan de doorontwikkeling van het ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers in de gemeente Houten. Met deze visie wil de gemeente Houten ervoor zorgen dat mantelzorgers in Houten worden gezien, erkend en gesteund. We zetten in op een brede mantelzorgondersteuning. De focus ligt op preventie, maar er is ook ondersteuning nodig voor de mantelzorgers die overbelast zijn geraakt.

Argumenten per beslispunt 1.1 De druk op de mantelzorgers neemt toe. In Houten is ruim vier op de tien inwoners mantelzorger, hiervan geeft 19% aan dat zij tamelijk zwaar- tot overbelast zijn. De afgelopen jaren is dit percentage redelijk stabiel gebleven. De verwachting is dat dit percentage in de toekomst zal stijgen. Mantelzorgers

*694054* 694054

2-5 zijn van onschatbare waarde en onmisbaar in onze zorgketen. De overbelasting van mantelzorgers stijgt door allerlei ontwikkelingen zoals langer thuis wonen, dubbele vergrijzing, en groeiende tekorten van het zorgpersoneel en zorgbudgetten. Daarnaast zijn er steeds minder mensen die mantelzorg kunnen bieden. Daarmee groeit de maatschappelijke urgentie om als gemeente te zorgen voor goede mantelzorgondersteuning. Inzetten op een goede ondersteuning van mantelzorgers door de gemeente is cruciaal. 1.2 De visie op mantelzorgondersteuning geeft richting wat betreft het te voeren beleid. Met het vaststellen van de visie op mantelzorgondersteuning wordt de richting aangegeven voor de doorontwikkeling van het mantelzorgbeleid. In de visie benoemen we vier actiepunten: • Erbij horen: mantelzorgers worden gezien, gehoord en gewaardeerd. • Bijspringen: Iedereen kan gemakkelijk toegankelijke ondersteuning krijgen. • Bijkomen: Mantelzorgers kunnen de zorg delen. • Bijstaan: Passende huisvesting voor zorgvragers. De visie beschrijft een beeld van de huidige situatie, maatschappelijke ontwikkelingen en speerpunten. Met deze visie kan er gewerkt worden aan de verdere uitwerking van de acties die beschreven staan in de visie. 1.3 Het huidige beleid en ondersteuning sluit onvoldoende aan.

Er is in 2023 door MantelzorgNLpro onderzoek gedaan naar de ondersteuningsbehoefte van de mantelzorgers in Houten. Uit het onderzoek blijkt dat er in Houten een variatie aan ondersteuningsaanbod is. Echter worden er ook knelpunten ervaren met betrekking tot het bereiken van mantelzorgers, de toegankelijkheid en beschikbaarheid van het aanbod, de werkwijze/procedures en de verbinding tussen diverse organisaties. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek zijn er aanbevelingen gedaan. De in totaal 15 aanbevelingen zijn thematisch verdeeld naar de stappen in de reis van de mantelzorger: • Behoefte • De route naar ondersteuning • Ondersteuningsaanbod • Effect van de ondersteuning • Samenwerking als randvoorwaarde 1.4 De visie op mantelzorgondersteuning zorgt voor verbinding en betere samenwerking. Er zijn veel organisaties die te maken hebben met mantelzorgers. Belangrijk is dat deze organisaties goed met elkaar in verbinding staan. Goede samenwerking tussen professionals verhoogt de kwaliteit van de ondersteuning van de mantelzorger. Een intensievere samenwerking is nodig om gezamenlijk te kunnen werken aan de actiepunten van de mantelzorgvisie en zo kunnen professionals hun aanbod beter op elkaar aan laten sluiten en kennis uitwisselen 1.5 De Adviesraad Sociaal Domein Houten adviseert positief op de visie op mantelzorgondersteuning van de gemeente Houten. Op 18 maart jl.

heeft de Adviesraad Sociaal Domein Houten een positief advies uitgebracht met een aantal aanbevelingen die in de visie tekstueel zijn verwerkt/aangevuld en/of in de realisatie van de actiepunten worden meegenomen.

Kanttekeningen 1.1 De ambtelijke capaciteit en financiële middelen en zijn beperkt. De ambities in de visie liggen hoog om een goede doorontwikkeling van het ondersteuningsaanbod te kunnen maken. In de huidige situatie is er aan ambtelijke capaciteit 0,2 FTE beschikbaar op het thema mantelzorg. Dit betekent dat met de huidige inzet de ontwikkeling in kleine stapjes gemaakt zal moeten worden. Voor mantelzorgondersteuning zijn niet alle budgetten structureel. In de periode 2023-2026 zijn intensiveringsmiddelen uit het collegeprogramma en rijksmiddelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) beschikbaar. Door de toename in het aantal mantelzorgwaarderingen bleek in 2023 dat het budget voor de mantelzorgwaardering niet toereikend is om de ambitie uit het collegeprogramma te behalen. De ondersteuning voor mantelzorgers zit verweven in diverse budgetten. Al deze budgetten zijn momenteel nog onzeker voor de toekomst. De mogelijke bezuinigen worden deze periode in beeld gebracht met de Ronde van Houten. Met de huidige financiële middelen kunnen we de doorontwikkeling voor het ondersteuningsaanbod alleen in gang brengen

Versie datum: 16-4-2024 20:27:02

3-5 door processen soepeler te laten lopen en het huidige ondersteuningsaanbod aan te passen. 1.2 Uitwerking van de visie heeft impact op subsidiepartners. Deze visie geeft het belang aan van een intensievere samenwerking tussen de organisaties die werken met mantelzorgers. Voor de uitvoeringsorganisaties zal het inspanning gaan vragen om de actiepunten uit te gaan werken. Dit betekent ook dat de bestaande afspraken met de uitvoeringspartijen wellicht gaan veranderen en het budget voor sommige organisaties zou kunnen gaan wijzigen. De acties uit de visie zijn gericht op het bewerkstelligen van de doorontwikkeling van het ondersteuningsaanbod, omdat dit ten goede komt aan de kwaliteit, beschikbaarheid en toegankelijkheid van het ondersteuningsaanbod voor de mantelzorgers.

Participatie De visie op mantelzorgondersteuning is tot stand gekomen met input van het Steunpunt Mantelzorg Houten en de Adviesraad Sociaal Domein. In het najaar van 2023 heeft MantelzorgNLpro een kwalitatief onderzoek gedaan naar de behoefte aan ondersteuning voor mantelzorgers in Houten. Voor het onderzoek zijn de inwoners, vrijwilligersorganisaties, maar ook (zorg)professionals, zoals huisartsen, casemanagers, maatschappelijk werkers, thuiszorgmedewerkers en mantelzorgmakelaars bevraagd over hun ervaringen en behoeften. Tijdens de afsluitende werksessie van het onderzoek op 29 februari jl. hebben we de aanbevelingen van het onderzoek met de betrokkenen gedeeld. De visie is voorgelegd aan de Adviesraad Sociaal Domein voor een formeel advies.

Financiën en formatie Met de huidige formatie en financiële middelen zal de doorontwikkeling in kleine stapjes en budgetneutraal moeten verlopen. Op dit moment is de Ronde van Houten van start gegaan. De financiën en de mogelijke bezuinigen worden in beeld gebracht. Over de uitkomst hiervan wordt door de gemeenteraad een besluit genomen. Voor mantelzorgondersteuning zijn er structurele en incidentele budgetten beschikbaar die specifiek voor mantelzorgondersteuning ingezet kunnen worden. De ondersteuning van mantelzorgers is ook onderdeel van diverse diensten van de WMO en het aanbod van diverse subsidiepartners is ook belangrijk voor de mantelzorgers, zoals een klussendienst en maatjesprojecten. De ondersteuning voor mantelzorgers zit dus verweven in diverse budgetten. In de onderstaande tabel zijn de budgetten benoemd die specifiek voor mantelzorgondersteuning ingezet worden.

Communicatie Na het raadsbesluit informeren we de intern betrokken collega’s en de deelnemers aan het onderzoek. Zij krijgen informatie over de visie en de actiepunten. Op basis van de actiepunten nodigen we diverse in-en externe betrokkenen uit voor verdiepende werksessies om de actiepunten samen op te pakken.

Voortgang Na vaststelling van de visie op mantelzorgondersteuning door de raad, gaan we aan de slag met het uitwerken van de acties zoals genoemd in de visie. Na de evaluatie van het actieplan wordt de raad geïnformeerd over de voortgang.

Evaluatie Met de uitwerking van de acties gaan we per onderdeel indicatoren benoemen waarmee de ontwikkeling en resultaten kunnen worden gevolgd. Tussentijds monitoren we de acties en Versie datum: 16-4-2024 20:27:02

4-5 passen we aan waar nodig. Met behulp van online vragenlijsten en gesprekken met samenwerkingsorganisaties wordt bekeken of we goed op koers liggen en de inspanningen effect hebben. Elke vier jaar evalueren we het actieplan en spreken we nieuwe speerpunten of accenten af. De gemeente Houten voert hierbij de regie. We betrekken daarbij actief de deskundigheid en goede praktijkvoorbeelden van de lokale, regionale en landelijke instanties en inwonersinitiatieven. Mantelzorgondersteuning valt onder het programma Samenleven. In de programmabegroting van 2024 is de indicator van het percentage zwaar tot overbelaste mantelzorgers opgenomen met als bron de Monitor Sociale Kracht. Houten, 2 april 2024 Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Houten, de secretaris, de burgemeester, ndtekening2$ $handtekening$ A. Oortgiesen G.P. Isabella

Bijlagen 1. Visie op mantelzorgondersteuning 2. Adviesrapport MantelzorgNLpro 3. Advies ASD 4. Concept antwoordbrief ASD 5. Motie 89-2022 6. Motie 111-2023 Verantwoordelijke portefeuillehouders college 1e PoHo: Rosa Molenaar 2e PoHo: n.v.t.

Versie datum: 16-4-2024 20:27:02

Raadsbesluit Voorstelnummer: 694054 Onderwerp Visie op mantelzorgondersteuning De raad van de gemeente Houten heeft het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. 2 april 2024 gelezen en besluit: 1. De Visie op mantelzorgondersteuning vast te stellen, met daarin de volgende actiepunten: a. Erbij horen: Mantelzorgers worden gezien, gehoord en gewaardeerd. b. Bijspringen: Iedereen kan gemakkelijk toegankelijke ondersteuning krijgen. c. Bijkomen: Mantelzorgers kunnen de zorg delen. d. Bijstaan: Passende huisvesting voor zorgvragers.

Dit is besloten in de openbare vergadering van de raad op 28 mei 2024. De raad van de gemeente Houten, de griffier,

de voorzitter,

C.M.S. Visser

G.P. Isabella