Raadsvoorstel vaststellen beleid zonnevelden

Raadsvoorstel Voorstelnummer: Zaaknummer:

331821 736924

Houten, 13 april 2021

Onderwerp: Vaststellen nieuw beleidskader zonnevelden.

Beslispunten: 1. Het nieuwe beleidskader zonnevelden vast te stellen; 2. Daarmee vast te houden aan de beleidsruimte voor maximaal 100 hectare zonnevelden tot 2025, waarmee er nog voor netto 55 hectare zonnevelden vergund kunnen worden; 3. Daarmee initiatieven te gaan beoordelen volgens de beoordelingssystematiek in het beleidskader alvorens een vergunning kan worden aangevraagd.

Samenvatting In november 2017 is het uitnodigingskader zonnevelden vastgesteld. In mei 2020 is dit uitnodigingskader geëvalueerd en heeft de raad opdracht gegeven om het beleid te actualiseren. Daarbij heeft de raad gekozen om, voortbouwend op het uitnodigingskader uit 2017, te gaan werken met schaarse vergunningen, zodat beter op kwaliteit gestuurd kan worden. Met het nieuwe beleidskader zonnevelden wordt hieraan invulling gegeven met een puntensysteem voor de integrale beoordeling van plannen. Dit puntensysteem omvat verschillende thema’s waaronder (proces en financiële) participatie, meervoudig ruimtegebruik en de inpassing in het gebied. Na vaststelling van het beleid kunnen tot en met 1 november 2021 voor de resterende beleidsruimte van netto 55 hectare plannen worden ingediend. Voor eind 2021 worden deze plannen beoordeeld en is duidelijk welke plannen er door mogen voor vergunningverlening. Vervolgens wordt de reguliere ruimtelijke procedure doorlopen, inclusief een verklaring van geen bedenkingen van de gemeenteraad. Dit nieuwe beleidskader draagt bij aan de gemeentelijke doelstelling om in 2040 energieneutraal te zijn en is het Houtense aandeel voor zonnevelden in de Regionale Energie Strategie.

Aanleiding In november 2017 is het uitnodigingskader zonnevelden vastgesteld. Houten was toen een van de eerste gemeenten in de regio met een beleid voor zonnevelden. Om te leren van de eerste ontwikkelingen, is er toen besloten om dit beleid na 2 jaar te evalueren. In mei 2020 is de evaluatie van het uitnodigingskader zonnevelden door de raad vastgesteld (voorstelnr. 308260, zie bijlage 3). Uit deze evaluatie kwam naar voren dat er een breed gedeelde behoefte bestaat aan meer sturing op de kwaliteit van zonnevelden. Er is besloten om een nieuw beleidskader voor zonnevelden te ontwikkelen, conform het principe van ‘schaarse vergunningen’ met een puntensysteem voor de beoordeling van initiatieven. In de periode van mei 2020 tot begin 2021 is dit nieuwe beleidskader met puntensysteem ontwikkeld (zie bijlage 1). Het nieuwe beleidskader zonnevelden heeft een relatie met de Regionale Energie Strategie (RES), waarin onder andere zoekgebieden worden aangewezen voor zonnevelden. Boven op de reeds vergunde zonnevelden zal in de RES opgenomen worden dat er in Houten nog ruimte is voor netto 55 hectare zonnevelden.

Beoogd effect   

Invulling te geven aan de opdracht om nieuw beleid voor zonnevelden uit te werken op basis van het principe van ‘schaarse vergunningen’ met een puntensysteem voor de beoordeling van plannen; Met dit beleid een bijdrage te leveren aan de Houtense ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn en als tussendoel in 2025 20% van de energie duurzaam op te wekken; Met dit nieuwe beleid tot 2025 duidelijkheid en rust te creëren over de komst van zonnevelden in het buitengebied.

*331821* 331821

2-6

Argumenten per beslispunt 1.1.

Het beleidskader zonnevelden draagt bij aan het behalen van de gemeentelijke ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Met het invullen van 55 hectare zonnevelden stijgt het aandeel duurzame energie in Houten met ongeveer 5%. De precieze opwek hangt af van de exacte invulling van zonneveld. Samen met de al vergunde 45 hectaren aan zonnevelden, komt dit neer op een bijdrage van ongeveer 9-10% aan de totale ambitie om 100% duurzame energie op te wekken. 1.2

Het beleidskader zonnevelden geeft voor het onderdeel zonnevelden van de Regionale Energie Strategie (RES) invulling aan de ambities en mogelijkheden van de gemeente Houten. Het proces om te komen tot invulling van de RES 1.0 voor de Kromme Rijn gemeenten is op dit moment in de afrondende fase. Met het vaststellen van dit beleidskader voor zonnevelden geven we als gemeente Houten in U16 verband aan welke bijdrage wij leveren aan de RES 1.0 op het gebied van zonnevelden. Dit is in totaal 100 hectare aan zonnevelden. Daarvan is ca. 45 hectare al vergund en resteert nog netto 55 hectare. 2.1

Vasthouden aan de nog beschikbare beleidsruimte van netto 55 hectare zonnevelden geeft rust en duidelijkheid en is aansluitbaar op het elektriciteitsnetwerk. In het buitengebied worden grondeigenaren veelvuldig benaderd door projectontwikkelaars die op zoek zijn naar locaties voor een zonneveld. Wij horen dat dit onrust en onzekerheid veroorzaakt. Op welke aanbieding ga je wel of niet in? En agrariërs met toekomstperspectief vrezen bijvoorbeeld een prijsopdrijvende werking voor de grond. De verwachting is dat een maximum aantal te vergunnen hectare tot 2025 rust geeft in het buitengebied. De resterende 55 hectare beleidsruimte is naar verwachting (met de komst van het nieuwe station Houten-Oost) aansluitbaar op het elektriciteitsnetwerk van Stedin. 3.1 Het nieuwe beleidskader zonnevelden geeft (meer) mogelijkheden om te sturen op te kwaliteit. Het beleidskader zonnevelden bevat een puntensysteem, waarmee plannen op kwaliteit worden “gescoord”. De 7 thema’s die zijn opgenomen in de scoretabel zijn: meervoudig ruimtegebruik, het gebied waarin het zonneveld zich bevindt, proces- en financiële participatie, cultuurhistorie en archeologie, duurzaamheid en toekomstgerichtheid. Op de thema’s ‘gebied’, ‘procesparticipatie’ en ‘financiële participatie’ kan maximaal 15 punten gescoord worden. Op de overige thema’s kan maximaal 10 punten gescoord worden.

Het maximale aantal te behalen punten komt daarmee op 85. Op elk van de onderdelen moeten punten worden behaald. Het minimale aantal punten dat gescoord moet worden is 5 punten. Bij een score van 0 punten op een van de thema’s wordt het initiatief uitgesloten van verdere deelname. Bij een score van 65 punten of hoger komt een initiatief in aanmerking voor het aanvragen van een omgevingsvergunning. Daarbij is dan de uitgebreide procedure aan de orde, inclusief verklaring van geen bedenkingen van de gemeenteraad. Als onderdeel van de beoordeling wordt aan de initiatiefnemer een advies meegegeven over de kansrijkheid van een plan. Onder de kansrijkheid vallen zaken die niet in de thema’s te vatten zijn, maar wel invloed hebben op de kans van slagen van het plan, bijvoorbeeld de cumulatie van ontwikkelingen in een gebied en de aansluiting op het elektriciteitsnet. De plannen met de beste score op de thema’s en een positieve kansrijkheid mogen door voor vergunningverlening. Deze manier van beoordelen levert zonnevelden op die beter passen in de omgeving, met meer draagvlak en waar de omgeving heeft kunnen meedenken en van kan profiteren.

Kanttekeningen 1.1

De vaststelling van het nieuwe zonneveldenbeleid loopt vooruit op de vaststelling van de Regionale Energie Strategie (RES). Het nieuwe beleidskader voor zonnevelden wordt vastgesteld voordat de raad besluit over de RES 1.0. Dit kan, omdat het zonneveldenbeleid voortbouwt op bestaand beleid en daarmee de inzet van de gemeente Houten op dit punt voor de RES niet wijzigt. De huidige resterende beleidsruimte voor zonnevelden is ook al opgenomen in de ontwerp-RES, die de raad op 19 mei 2020 heeft vastgesteld. 3.1

Voortdurende onduidelijkheid over de mogelijkheden in de beschermingszone van de Nieuwe Hollandse Waterlinie kan een beperkende factor vormen. Er blijft onduidelijkheid bestaan over de mogelijkheden en onmogelijkheden voor het ontwikkelen van zonnevelden in de beschermingszone van de Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW). Hierover zijn en blijven wij in gesprek met Provincie Utrecht. De NHW-provincies zijn een afsprakenkader energie in de waterlinies aan het voorbereiden. Dit wordt in de zomer van 2021 verwacht. Hierin komen toetsingsregels en ontwerpprincipes terug die voor alle Waterlinie-gebieden gaan gelden, zodat er één lijn getrokken wordt. Versie datum: 18-5-2021 9:06:28

3-6 Ook wordt in de zomer van 2021 de NHW-gebiedsanalyse voor het Eiland van Schalkwijk verwacht. Hierin wordt specifiek ingegaan op de kernkwaliteiten, waarden en uitgangspunten voor ontwikkelingen in het NHW-gebied op het Eiland van Schalkwijk. De ervaring met beleidstukken van de provincie in relatie tot de Nieuwe Hollandse Waterlinie is, echter, dat deze tot nu toe niet de benodigde duidelijkheid verschaffen. Het blijft maatwerk en dit zal per initiatief met de provincie besproken moeten worden.

Participatie In het proces om te komen tot het nieuwe beleidskader zijn er meerdere gesprekken geweest met verschillende stakeholders, zowel intern als extern (zie bijlage 2). Het concept beleid is aan deze stakeholders gepresenteerd en met hen besproken. Professionele stakeholders Er is veelvuldig contact geweest met de provincie Utrecht over het beleidskader in het algemeen en in relatie tot de beschermingszone van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het bijzonder. De provincie blijft nauw betrokken bij de uitvoering van het beleid. Naar aanleiding van de inbreng van de provincie zijn specifiek voor de gebieden in de beschermingszone van de NHW aanvullende eisen opgenomen over bijvoorbeeld de voorziene afstand van een eventueel zonneveld tot een belangrijk element uit de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Ook netbeheerder Stedin is betrokken bij de ontwikkeling van dit beleidskader. Er hebben meerdere gesprekken plaatsgevonden over de netcapaciteit en aansluitmogelijkheden. Ook Stedin zal betrokken worden bij de uitvoering van het beleid om goede aansluiting op het net te waarborgen.

Naar aanleiding van de gesprekken met Stedin is het stuk over de netinpassing aangevuld met informatie over de beschikbare aansluitstations en vermogens per aansluitstation De VRU (Veiligheidsregio Utrecht) heeft aandachtspunten meegegeven met betrekking tot bereikbaarheid en veiligheid die we hebben opgenomen in het nieuwe beleid. Georganiseerde inwoners Het concept beleid is gepresenteerd aan de energie coöperaties Opgewekt Houten, coöperatie Duurzaam Eiland, Mooi t Goy, buurtcomité Wayen en stichting Leefbaarheid Tull en ’t Waal. Het beleid is verder uitgelegd en verhelderd in gesprekken. De input uit de gesprekken is meegenomen in de verdere ontwikkeling van het beleid. Op veel punten kwamen de wensen van de georganiseerde inwoners op hoofdlijnen overeen met ideeën die de gemeente al aan het uitwerken was. Een concrete wijziging naar aanleiding van deze gesprekken is om bij een score van 0 punten op één van de zeven thema’s een initiatief uit te sluiten van verdere deelname. Ook is de termijn tussen het vaststellen van het beleid en het indienen van de plannen verruimd om ook de lokale energiecoöperaties voldoende tijd te geven een goed plan te maken. Inwoners In de zomer van 2020 is er via het burgerpanel input geleverd op het thema zonnevelden en windmolens.

Daarnaast heeft in het kader van de RES participatie plaatsgevonden met stakeholders en inwoners in december 2020 en februari 2021, tijdens online gesprekavonden (zie www.energiekrommerijn-praatmee.nl). Er heeft aanvullend op de RES-participatie specifiek voor Houtenaren nog participatie plaatsgevonden in de vorm van (persoonlijke) gesprekken in de week van 29 maart 2021. De participatie met inwoners heeft verduidelijkt dat inwoners een voorkeur hebben voor concentratie van zonnevelden nabij infrastructuur (A27 en Amsterdam-Rijn kanaal), ten westen en zuiden van de kern Houten. Dit is echter Nieuwe Hollandse Waterlinie-gebied, wat de mogelijkheden fors beperkt. We zien dit vooral als een stimulans om hierover het gesprek met de provincie aan te blijven gaan. Overig Buurgemeente Wijk bij Duurstede is vanuit hun eerdere ervaringen met de systematiek van beoordelen en vergunnen op basis van een puntensysteem met schaarse vergunningen betrokken geweest bij het opstellen van het beleid. De Natuur- en Milieufederatie Utrecht heeft voor het concept beleid specifiek op de thema’s proces en financiële participatie meegedacht en aanvullingen gegeven op het voorbeeld communicatie- en participatieplan wat initiatiefnemers kunnen gebruiken. Het concept beleid is ook voorgelegd aan de NFO (Nederlandse Fruittelers Organisatie), daar kwam de aandacht voor de agrarische waarde in naar voren.

Dit is met name teruggekomen in de gebiedstabel voor de gebieden waar dit van toepassing is. De LTO (Land en Tuinbouworganisatie) heeft ook deelgenomen aan gesprek over zonnevelden. Daaruit kwam de wens naar voren om een Versie datum: 18-5-2021 9:06:28

4-6 gebiedsregisseur aan te wijzen om alle ontwikkelingen en belangen samen te brengen en de afweging in goede banen te leiden. Deze wens, wat een pleidooi tot herverkaveling lijkt, gaat veel verder dan alleen het zonneveldenbeleid. Een integrale afweging waarborgt de gemeente onder andere met de Structuurvisie Eiland van Schalkwijk, Omgevingsvisie Kromme Rijngebied, uitnodigingsplanologie en gebiedsmanagement. Deze worden ook betrokken bij de beoordeling van plannen voor zonnevelden. Tot slot hebben intern inhoudelijke vakcollega’s input geleverd op de diverse onderdelen van het puntensysteem en het beleid in het algemeen. Naar aanleiding van alle input vanuit de betrokken stakeholders is het beleid aangepast tot wat het nu is. Burgerinitiatief ‘inpassing zonnevelden en windmolens in Houten’ Op 26 februari 2021 is door twee inwoners die tevens zitting nemen in stichting Mooi ’ t Goy een burgerinitiatief ingediend. Het initiatief is beoordeeld door de agenda commissie en vanwege lopende beleidsontwikkeling niet in behandeling genomen. We doen er echter als gemeente zeker wat mee. Ook zijn ambtenaren en wethouder regelmatig in contact over het onderwerp energietransitie. Het initiatief gaat vooral over windmolens, maar de indieners stellen ook enkele voorwaarden voor wat betreft zonnevelden.

Bijvoorbeeld ten aanzien van zichtbaarheid/afscherming, de agrarische waarde van grond en lokaal eigendom. Deze thema’s zijn opgenomen in het nieuwe beleidskader. De suggesties om de effecten van zonnevelden op de omgevingstemperatuur te onderzoeken en een paritaire adviescommissie in te stellen bij de beoordeling van plannen, hebben wij niet overgenomen. In de uitwerkingsfase zijn voldoende waarborgen ingebouwd voor de input van omwonenden bij een specifieke locatie.

Financiën en formatie Voor de integrale beoordeling van initiatieven op basis van het puntensysteem zal in 2021 meer inzet vanuit andere teams nodig zijn. Dit wordt geschat op 20 uur per persoon die deelneemt aan de beoordeling van initiatieven. Hierbij zal zoveel mogelijk aangesloten worden op bestaande structuren voor het beoordelen van ruimtelijke initiatieven, zoals het planteam. Vanuit team duurzaamheid wordt het proces geleid, dit past binnen de bestaande formatie voor duurzaamheid en energietransitie. In 2022 betreft de ambtelijke inzet vooral het behandelen van vergunningaanvragen. Dit is onderdeel van de reguliere werkzaamheden, die worden gedekt uit de leges. Voor zonnevelden kent de legesverordening een maximering van het legestarief voor de omgevingsvergunning op € 100.000 (van toepassing bij grotere zonnevelden). Uitgangspunt voor de leges blijft dat de tarieven kostendekkend zullen zijn. Het legestarief voor (grote) zonnevelden voldoet nog steeds aan het criterium van kostendekkendheid. De maximering van de leges op €100.000 helpt bij het stimuleren van kwalitatief goede plannen, omdat er in de businesscase dan meer ruimte overblijft voor het inzetten op de kwaliteit van het zonneveld. Geen financiële consequenties Wet M&O, VPB en/of BTW

Communicatie De stukken worden op de gebruikelijk manier openbaar beschikbaar gemaakt. Na de besluitvorming van de raad over het nieuwe beleidskader zal een persbericht worden opgesteld. Het is belangrijk om duidelijk te communiceren over de procedure van het indienen van ruimtelijke plannen voor zonnevelden en het doel hiervan. De berichtgeving wordt ook op onze (social) media geplaatst en per e-mail gedeeld met de betrokken stakeholders.

Voortgang In afwachting van de vaststelling van het nieuwe beleidskader zonnevelden heeft het college in april 2020 besloten tot een vergunningsstop voor zonnevelden. Deze vergunningstop had als doel te voorkomen dat in de tijd tot het vaststellen van het nieuwe beleid aanvragen worden ingediend, die dan op basis van het oude beleid voor zonnevelden beoordeeld moesten worden. Het college heeft op 13 april 2021 besloten deze vergunningsstop op te heffen zodra het nieuwe beleid is vastgesteld. Na het vaststellen van het nieuwe beleidskader zonnevelden staat de periode tot en met 1 november 2021 open voor het indienen van ruimtelijke plannen voor zonnevelden. Dit geeft initiatiefnemers ongeveer 4,5 maanden om een plan op hoofdlijnen te maken. Naar verwachting is dit ook voor de lokale coöperaties voldoende.

Versie datum: 18-5-2021 9:06:28

5-6 De integrale beoordeling middels het puntensysteem vindt in november plaats. In de beoordelingscommissie wordt de afweging gemaakt en worden de punten verdeeld. Ook wordt een advies voor de kansrijkheid gegeven. De uitkomsten van de beoordelingen worden voorgelegd aan het college. Het college beslist welke plannen er door mogen voor vergunningverlening waar de gebruikelijke procedure doorlopen wordt. De vergunning fase start dus nadat het gehele proces van beoordelen doorlopen is. Naar verwachting is eind 2021 duidelijk welke plannen er door kunnen voor vergunningaanvraag. De raad beslist uiteindelijk via de verklaring van geen bedenkingen welke plannen er een definitieve vergunning krijgen. Op 1 januari 2022 treedt de omgevingswet in werking. De verklaring van geen bedenkingen vervalt met de invoering van de omgevingswet, deze wordt vervangen door een andere, vergelijkbare constructie. We verwachten als uitvloeisel van de selectieronde van november 2021 alle nog beschikbare beleidsruimte voor zonnevelden in 2022 te vergunnen. Realisatie zal dan in 2023, 2024 plaatsvinden.

Evaluatie Voor evaluatie is het logisch aan te sluiten bij de systematiek van de Regionale Energie Strategie (RES). Ook de RES kent 2025 als tijdshorizon voor het vergunnen van grootschalige energieprojecten. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de RES elke twee jaar wordt geactualiseerd. Op dat moment kunnen we meteen bezien of ontwikkelingen in de RES ook consequenties kunnen of moeten hebben voor ons lokale beleid. Concreet houdt dit in dat voor eventuele herijking van het beleid (bijvoorbeeld het aantal hectare beleidsruimte) wordt aangesloten bij het proces om te komen tot de RES 2.0 (in 2023), RES 3.0 (in 2025), etc. Bijlagen 1. Beleidskader zonnevelden. 2. Overzichtslijst betrokkenen (geanonimiseerd). 3. Raadsvoorstel vervolg op evaluatie uitnodigingskader zonnevelden (308260/712559). Verantwoordelijke portefeuillehouders college 1e PoHo: Hilde de Groot 2e PoHo: -

Houten, 13 april 2021 het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Houten de secretaris, de burgemeester,

A.J. Barink

G.P. Isabella

Versie datum: 18-5-2021 9:06:28

Raadsbesluit Voorstelnummer: 331821 Onderwerp Vaststellen nieuw beleidskader zonnevelden. De raad van de gemeente Houten heeft het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. 13 april 2021 gelezen en besluit: 1. Het nieuwe beleidskader zonnevelden vast te stellen; 2. Daarmee vast te houden aan de beleidsruimte voor maximaal 100 hectare zonnevelden tot 2025, waarmee er nog voor 55 hectare zonnevelden vergund kunnen worden; 3. Daarmee initiatieven te gaan beoordelen volgens de beoordelingssystematiek in het beleidskader alvorens een vergunning kan worden aangevraagd. Dit is besloten in de openbare vergadering van de raad op 17 juni 2021. De raad van de gemeente Houten, de griffier, de voorzitter, $ $handtekening2$ d$ C.M.S. Visser

G.P. Isabella