Gewijzigd raadsvoorstel Adviezen Routekaart Burgerberaad Energie 2040

Gewijzigd Raadsvoorstel Voorstelnummer: 692711 Zaaknummer: 827135

Houten, 9 april 2024

Onderwerp: Adviezen Routekaart Burgerberaad Energie 2040

Beslispunten: 1. De uitkomsten van Burgerberaad Energie 2040 (adviezen, voorstellen 1-9 en de routekaart) over te nemen en te verwerken in nieuwe beleidsdocumenten en -visies, met name in het nieuwe Energieplan 2025-2030. 2. Voorstel 10 “monitoring” niet over te nemen, maar te wijzigen in “het college rapporteert gedurende de looptijd van het nieuwe Energieplan 2025-2030 over de uitwerking van de adviezen in een bijlage bij de jaarrekening”. 3. Het college van B&W opdracht te geven om de raad in het nieuwe Energieplan extra voorstellen te doen (inclusief een overprogrammering van 10%) om de door de raad vastgestelde ambitie ‘energieneutraal in 2040’ te halen.

Samenvatting Op 1 juni 2023 heeft de gemeenteraad besloten om het Burgerberaad Energie 2040 te organiseren. Een grote groep inwoners uit de gemeente, die een afspiegeling vormen van de Houtense samenleving, heeft zich gebogen over de vraag: “Hoe zorgen we ervoor dat de gemeente Houten in 2040 energieneutraal is?” Het burgerberaad vond plaats op drie zaterdagen. Het heeft adviezen opgesteld over het opwekken van stroom, energie besparen, warmte, communicatie en verandering van gedrag. Daarna heeft een werkgroep, met 19 leden uit het burgerberaad, de adviezen uitgewerkt tot voorstellen die uitgevoerd kunnen worden. De voorstellen en bijbehorende routekaart zijn gebundeld in een verslag (zie bijlage 1 en 2 en de website Burgerberaad Energie 2040 | Gemeente Houten). Dit is op 5 maart jl. aangeboden aan de gemeenteraad om er de komende maanden een besluit over te nemen. Er wordt geadviseerd om de voorstellen van het Burgerberaad over te nemen, met een aanpassing van voorstel 10, en deze als basis te gebruiken voor het nieuwe Energieplan. In het nieuwe Energieplan worden de voorstellen van het burgerberaad aangevuld met extra voorstellen om te komen tot een energieneutraal Houten in 2040 (inclusief een overprogrammering van 10% voor het opvangen van planuitval).

Aanleiding Het klimaat verandert. De aarde warmt op vooral door de CO 2 die in de lucht komt. De gevolgen daarvan raken iedereen. De gemeenteraad in Houten heeft in het Milieubeleidsplan 2010 vastgelegd in het jaar 2040 energieneutraal te willen zijn. Dan wekt heel de gemeente Houten zelf, zonder uitstoot van CO 2 , evenveel energie op als in Houten wordt gebruikt. Die ambitie is bevestigd in het huidige Energieplan 2020-2025. Ook het coalitieakkoord 2022-2026 gaat uit van deze ambities: “De gemeente Houten heeft het voornemen om in 2040 Energieneutraal te zijn. We continueren de ambities uit het Energieplan van de gemeente”. Aan deze ambitie is een aantal doelstellingen gekoppeld, zoals:  Energiebesparing;  Zonnepanelen op alle geschikte daken;  Bedrijven stimuleren te verduurzamen;  Alleen zonnevelden realiseren op voor landbouw onbruikbare grond en langs snelwegen;

*692711* 692711



2 - 12 Geen derde windpark in deze bestuursperiode, wel kleine windmolens op het eigen erf van boeren.

In het collegeprogramma 2022-2026 is dit als volgt verwoord: “100 procent lokaal en duurzaam: Wij zetten volop in op de ondersteuning van inwoners om zelf energie te besparen, duurzame energie op te wekken en (uiteindelijk) van het aardgas af te gaan. Daarbij benutten we waar mogelijk innovatieve oplossingen. Betaalbaarheid en zeggenschap voor onze inwoners staan voorop. We streven er naar dat Houten in 2040 energieneutraal is. Om daar te komen moeten we nog flinke stappen zetten in de uitvoering van de Regionale Energiestrategie en het Energieplan.” In 2020 wekte Houten ongeveer 11% van het energieverbruik duurzaam op (bron: Regionale klimaatmonitor - Klimaatmonitor (databank.nl)). Met alle projecten voor het opwekken van duurzame stroom, waarvoor vergunning is verleend, komt Houten in 2030 uit op ongeveer 48% duurzame energie. Om in 2040 energieneutraal (100% duurzame energie) te zijn moet het energiegebruik verder omlaag en moet in de gemeente Houten meer duurzame energie worden opgewekt. Dat is een grote maatschappelijke uitdaging waar de Houtense samenleving voor staat. We moeten het antwoord vinden op de vraag: “Hoe zorgen we ervoor dat de gemeente Houten in 2040 energieneutraal is?” Die vraag is voorgelegd aan het Burgerberaad Energie 2040. Opzet Burgerberaad Energie 2040 Een burgerberaad is een moderne vorm van participatie bedacht door David van Reybrouck.

Inmiddels wordt het burgerberaad toegepast en uitgewerkt in zeer veel beleidstrajecten van gemeentes en verschillende provincies (bv. provincie Gelderland, gemeente Leiden, etc). De ervaring is dat door het gesprek tussen inwoners(groepen) met vaak tegengestelde opvattingen er goede oplossingen en strategieën worden bedacht voor maatschappelijk complexe vraagstukken. De aanpak voor dit burgerberaad is vastgesteld op 1 juni 2023. Een belangrijk uitgangspunt in de aanpak was de zelfstandigheid van het burgerberaad. Er is niet tussentijds bijgestuurd door het college of andere externen. Een onafhankelijke voorzitter heeft op alle bijeenkomsten van het beraad het proces begeleid, maar het burgerberaad heeft zelf de (inhoudelijke) agenda bepaald. Het burgerberaad heeft zich zo onafhankelijk kunnen buigen over deze complexe materie. Daardoor hebben de adviezen draagvlak bij het gehele beraad. Essentiele voorwaarde voor een burgerberaad is de representativiteit van de deelnemers. Er is vooraf gekozen voor een kleine oververtegenwoordiging van het buitengebied. De argumenten hiervoor zijn aangegeven in het plan van aanpak wat is goedgekeurd door u als raad. Het is gelukt de deelnemers van het Burgerberaad Energie 2040 een doorsnede van de Houtense samenleving (18+) te laten zijn.

Het idee is dat de adviezen van het burgerberaad daardoor representatief zijn voor de samenleving en daarom ook breed worden geaccepteerd. Drie fases Het Burgerberaad Energie 2040 is in verschillende fases verdeeld. In de eerste fase kwam het hele burgerberaad drie zaterdagen bij elkaar. De eerste dag (er is gestart met 108 deelnemers) hebben de deelnemers kennis gemaakt met elkaar en met het onderwerp. Het beraad heeft die dag besloten dat een advies wordt aangenomen als minimaal 2/3 van de deelnemers ervoor stemt. De tweede dag hebben de leden gesproken met 25 experts met kennis over duurzaamheid en zijn zij begonnen met het formuleren van adviezen. Op de derde dag (er is geëindigd met 93 deelnemers) werkten de deelnemers de adviezen in groepen verder uit. Alle deelnemers stemden over deze adviezen. In totaal stemden de deelnemers over vijftien adviezen, waarvan er elf zijn aangenomen. Na afloop van de eerste fase hebben medewerkers van de gemeente in beeld gebracht in hoeverre de adviezen Houten energieneutraal zouden maken in 2040. Op basis van de verkenning is de conclusie getrokken dat met de adviezen de gemeente Houten in 2040 niet 100% energieneutraal zou zijn, maar circa 85%. In de tweede fase heeft een werkgroep, met 19 leden uit het burgerberaad, de 11 aangenomen adviezen verder uitgewerkt tot voorstellen die uitgevoerd kunnen worden.

Daarvoor kwamen zij drie avonden bijeen en hebben zij tussentijds in kleinere groepen aan Versie datum: 24-6-2024 12:34:59

3 - 12 de voorstellen gewerkt. Tijdens de eerste avond heeft de werkgroep zich gebogen over de ambtelijke doorrekening in hoeverre de ambitie energieneutraal in 2040 wordt behaald. De werkgroep heeft beslist dat aanvullende adviezen of plannen, om de ambitie te halen, later genomen kunnen worden op basis van toekomstige technische en maatschappelijke ontwikkelingen. De uitwerking van de adviezen heeft geresulteerd in 10 voorstellen (twee adviezen zijn samengenomen in één voorstel). Op basis van deze voorstellen is ook een routekaart gemaakt. In de derde fase heeft het voltallige burgerberaad de voorstellen en de routekaart vastgesteld. Alle 10 uitgewerkte voorstellen (11 adviezen) zijn aangenomen, overgedragen aan het college en aangeboden aan de gemeenteraad. Dit gebeurde op 5 maart 2024. Resultaat Alle voorstellen, de routekaart en het bijlagenboek zijn te vinden via bijlagen 1 en 2 en via de link op de website Burgerberaad Energie 2040 | Gemeente Houten. Met dit advies worden de voorstellen 1-9 van het burgerberaad overgenomen en wordt geadviseerd voorstel 10 gewijzigd over te nemen. Daarbij is de relatie tussen de voorstellen van het burgerberaad en de gemeentelijke duurzaamheidsambities een spannend punt. Voor het realiseren van die ambitie zijn de voorstellen van het burgerberaad namelijk niet voldoende (zie argumenten).

Daarom vraagt het college de raad hier een expliciete uitspraak over te doen.

Beoogd effect Het toekomstige beleid te laten aansluiten bij de wensen en ideeën van de Houtense samenleving over de energietransitie.

Argumenten per beslispunt 1.1.

De uitkomsten van het burgerberaad leveren een belangrijke stap naar Energieneutraal in 2040. Het burgerberaad heeft 10 voorstellen aan de gemeente aangeboden en op basis van deze voorstellen een routekaart gemaakt. Hieronder worden de 10 voorstellen kort weergegeven: 1. Zonnepanelen boven fruitteelt 2. Energie opslaan 3. De helft van de stroom komt uit zonnepanelen 4. Alle woningen naar Energielabel A 5. Vermindering van lichtvervuiling 6. Communicatie en verandering van gedrag 7. Toegankelijke maken van informatie 8. Wet- en regelgeving 9. Onderzoek naar geschikte warmtebronnen 10. Blijvende betrokkenheid Burgerberaad De volledige voorstellen en de routekaart zijn te vinden in bijlagen 1 en 2. Ambtelijk zijn de voorstellen doorgerekend op hun bijdrage aan een energieneutrale gemeente. In de tabel 1 staat de bijdrage per voorstel weergegeven. Dit laat zien dat de gemeente met de voorstellen van het burgerberaad op circa 85% energieneutraliteit komt. Er wordt dan nog voor circa 42 Gigawattuur te weinig duurzame stroom opgewekt. Ter indicatie: dit komt overeen met 2 tot 3 windturbines.

Tabel 1 Bijdrage voorstellen

Advies 1 2 3 4 5

Bijdrage stroom Gigawatt uur 154 GWh -

Versie datum: 24-6-2024 12:34:59

Besparing % 8% -

Warmte GWh

Draagvlak

x 11 GWh

4 - 12 6 7 8 9 10

-

-

x x 306 GWh

x

-

Hieronder volgt een reflectie van het college op de voorstellen: 

Voorstel 1 “zon boven fruit” zorgt voor een bijdrage van circa 40% op de totale opgave aan duurzame stroomproductie om tot een Energieneutrale gemeente te komen. De uitdaging zit niet zozeer in de techniek, maar in de wet- en regelgeving. De omgevingsverordening van de provincie moet worden aangepast, het past niet in het Omgevingsplan van de gemeente en daarom moet er een Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA) worden aangevraagd. Beide trajecten duren diverse maanden. Ook moet de provincie iets vinden van de landschappelijke impact en “verstedelijking / industrieel karakter” van deze zonne-energiesystemen.



Voorstel 2 “opslag” geeft niet direct een bijdrage in stroom of energiebesparing. Voor de toekomstige duurzame energievoorziening is dit voorstel echter cruciaal. Energieopslag is een grote uitdaging, zeker om de seizoensverschillen bij de opwek en het verbruik van elektriciteit te overbruggen. Voor het opslaan van stroom in batterijen is een grote accu nodig. Accu’s/batterijen worden al toegepast bij de realisatie van zonnevelden om de opgewekte stroom tijdelijk op te slaan. De grootste accu van de wereld kan op 1 dag de gemeente Houten voor 35% van stroom voorzien. Daarnaast kan stroom ook worden opgeslagen in de vorm van waterstof. Alleen moet daarvoor moet eerst veel groene stroom worden opgewekt, omdat er bij de omzetting naar waterstof veel energie verloren gaat (circa 65%). Naar opslag van warmte moet zeker ook gekeken worden. Dit is echter vooral toepasbaar bij collectieve systemen, zoals een warmtenet.



Voorstel 3 “ 50% van de stroom uit zonnepanelen” is qua hoeveelheid energie kansrijk. Er kan in potentie voor 359 Gigawattuur aan stroom worden opgewekt uit zonnepanelen. Dit komt er op neer dat we in potentie 80% van de gehele opgave aan duurzame stroomproductie in de gemeente Houten kunnen invullen met zonne-energie. Dit maakt de (seizoens)opslag van energie echter nóg belangrijker, omdat zonne-energie met name in de zomer wordt opgewekt. Bovendien zorgt de productie van zonne-energie voor grote pieken op het elektriciteitsnet. Vanuit het oogpunt van de netwerkkosten en (seizoens)opslag is een andere zon-wind balans beter.



Advies 4 “alle woningen naar energielabel A”: levert een bijdrage aan de overstap naar aardgasvrij in 2040. Advies 4 levert een besparing op van 8%. In de berekening van het verbruik van energie in 2040 is rekening gehouden met besparing. Het daadwerkelijke resultaat van dit advies is daardoor lager dan 8%. Voor de realisatie van dit voorstel is de gemeente afhankelijk van de gebouweigenaren. De gemeente heeft hier geen direct sturing op, de gemeente kan dit wel stimuleren (zie voorstellen 6, 7 en 8).



Voorstel 5 “verminderen lichthinder” heeft de potentie een besparing van stroom op te leveren. Deze besparing is helaas niet cijfermatig te berekenen, omdat de effecten moeilijk te voorspellen zijn. Bovendien is de gemeente ook voor dit voorstel afhankelijk van gebouweigenaren.



De voorstellen over gedrag (6, 7 en 8) dragen indirect bij aan besparing en het opwekken van energie. Dit is echter niet in cijfers of percentages uit te drukken. Wel heeft dit consequenties in ambtelijke ureninzet, omdat er een extra inzet van de gemeente wordt gevraagd. In het Energieplan zal dit nader worden onderzocht.



Voorstel 9 gaat ervan uit dat Houten aardgasvrij is in 2040. De omvang van dit doel bedraagt 306 GWh (Gigawattuur) aan warmte. Aardgasvrij in 2040 is in lijn met de huidige aanpak van de gemeente. Uw gemeenteraad heeft

Versie datum: 24-6-2024 12:34:59

5 - 12 echter beslist dat er geen sprake mag zijn van dwang, daardoor is niet 100% zeker dat Houten in 2040 aardgasvrij is. Voorstel 9 van het burgerberaad is gericht op het vergroten van het draagvlak voor de overstap naar andere warmtebronnen. 

Voorstel 10 levert geen bijdrage aan het doel energieneutraal, dit gaat over blijvende betrokkenheid van de deelnemers bij de uitvoering van de voorstellen en monitoring van de ambitie.

In onderstaande tabel is een indicatief overzicht weergegeven van de bijdrage van diverse (zon en wind) projecten rond het opwekken van elektriciteit in relatie tot het doel Energieneutraal. De paarse taartpunt is het gat wat nog niet is ingevuld met duurzame energieprojecten. Figuur 1.

Bijdrage duurzame elektriciteit in relatie tot doel energieneutraal Nog in te vullen?

Advies Zon boven fruit Duurzame elektriciteit projecten in planning

Huidige zonne-energie projecten

1.2 Burgerberaad Energie 2040 heeft geleid tot een blijvende betrokkenheid van de samenleving bij het onderwerp. De energietransitie is een grote, langdurige opgave, die alle onderdelen van de samenleving raakt. Alleen in gezamenlijkheid kan een dergelijk grote klus geklaard worden. Dat besef hebben wij ook gezien bij de deelnemers van het burgerberaad. De deelnemers hebben vaak aangegeven een duurzame samenleving belangrijk te vinden en hier een bijdrage aan te willen leveren. Dit zien we ook terug in het voorstel 10 “blijvende betrokkenheid”. Dit voorstel laat zien dat de deelnemers aan het burgerberaad blijvend betrokken willen blijven bij de opgave. 1.3 Voor het operationaliseren van de voorstellen is verankering in beleidsplannen nodig. De voorstellen van het burgerberaad maken aanpassing van beleid noodzakelijk. De voorstellen en de routekaart vormen vooral het kader voor het nieuw op te stellen Energieplan 2025-2040. Bij het opstellen van het Energieplan zullen we in samenspraak met andere stakeholders (genoemd in de voorstellen van het burgerberaad) concrete plannen maken voor de uitvoering van de voorstellen. Ook worden de voorstellen benut bij het opstellen van nieuw beleid zoals de Herijking van de Regionale Energie Strategie, de Transitievisie Warmte en de Omgevingsvisie/omgevingsplannen. Zo wordt de input van inwoners geborgd in het beleid van de gemeente.

2.1 Verantwoording afleggen over de voortgang hoort niet bij een selecte groep inwoners Blijvende betrokkenheid van inwoners bij de uitvoering van het Energieplan is zinvol. Het is ook heel begrijpelijk dat deelnemers uit het burgerberaad een verantwoordelijkheid blijven voelen voor hun voorstellen. Tegelijkertijd is nu de raad weer aan zet. Het college legt verantwoording af aan de raad en daarmee aan alle inwoners van de gemeente Houten. Met het overhandigen van de voorstellen is het Burgerberaad afgerond en de gemeenteraad is het orgaan om iets te zeggen over de Versie datum: 24-6-2024 12:34:59

6 - 12 voortgang van de vastgestelde ambities. Het college adviseert om het advies aan te passen en gedurende de looptijd van het nieuwe Energieplan 2025-2030 te rapporteren over de uitwerking van de adviezen in een bijlage bij de jaarrekening. Zo kunnen de raad en alle inwoners van de gemeente Houten de voortgang bewaken en/of volgen. 3.1 Voor het realiseren van de door de raad vastgestelde ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn, zijn extra voorstellen nodig. De huidige voorstellen dragen voor circa 85% bij aan de doelstelling Energieneutraal 2040. Om volledig energieneutraal te worden, is iets extra's nodig (zie figuur 1 onder argument 1.1). Het burgerberaad adviseert om hiervoor goed te monitoren en te wachten op toekomstige (technologische) ontwikkelingen. Het college acht dit om meerdere redenen onverstandig: 



 

Realisatie van projecten voor het opwekken van duurzame energie duren vaak meerdere jaren. De doorlooptijd van projectontwikkeling en vergunningverlening is voor een grondgebonden zonnepark 2-3 jaar. Daarna dient de bouwfase zich aan die ook ruim een jaar in beslag neemt (Bron: Wind, zon en warmte | Regionale Energiestrategie (regionale-energiestrategie.nl)). De gemiddelde doorlooptijd van projectontwikkeling voor een windpark is al snel 5-6 jaar. Daarnaast duurt de bouw ook 1- 2 jaar voordat de molens er staan. Bij Windpark Goyerbrug zijn de eerste ideeën gevormd in 2009. De voorbereiding van de vergunningaanvraag is vooral in 2018 gedaan, resulterend in een vergunningaanvraag begin 2019. Anno 2024 is de (tweede) vergunning nog niet onherroepelijk en derhalve de bouw ook nog niet gestart. Belemmerende wet- en regelgeving blijkt een vertragende factor in de te realiseren voorstellen. Het aanpassen van deze wet- en regelgeving kost tijd. Nieuwe technologieën zijn niet direct (commercieel) inzetbaar. De marktintroductie kost enkele jaren en gaat meestal gepaard met hoge kosten en kinderziektes. Daarop inzetten is daarmee een gok, die ook verkeerd uit kan pakken.

Kortom, met wachten op (technologische) ontwikkelingen gaat kostbare tijd verloren. In de generatiecheck (zie onder het kopje Participatie) hebben jongeren juist opgeroepen om als gemeente sneller te handelen en de doelstelling sneller haalbaar te maken. 3.2 Overprogrammering is noodzakelijk, omdat realisatie in de praktijk vaak lastig blijkt. Extra voorstellen zijn nodig om het gat tot Energieneutraal dicht te krijgen. Daar bovenop zorgt een overprogrammering van 10% voor meer ruimte om de doelstelling daadwerkelijk te behalen. Door meer nieuwe plannen in te brengen in het nieuwe Energieplan wordt het risico van planuitval opgevangen. Planuitval is namelijk realistisch in een dergelijke grote, langjarige opgave. Met de Regionale Energie Strategie 1.0 (RES) zijn we in 2020 gestart. Van de huidige RES U16 opgave van 1,8 TWh zit pas 20% in de fase van uitvoering. Van ruim 50% van deze 1,8 TWh is nog niet duidelijk of dit überhaupt kan worden opgestart of worden uitgevoerd (bron: Voortgangsdocument RESU16 230303, Publicaties | Energie Regio Utrecht). Daarnaast sneuvelen er ook plannen gedurende de uitvoering. De systematiek van overprogrammeren is dan ook gebruikelijk bij grote (ruimtelijke) opgaven, waarin veel onzekerheden spelen. We hanteren dit principe dan ook in de Regionale Energie Strategie.

Kanttekeningen 1.1 De raad kan een voorstel geheel of gedeeltelijk niet overnemen of wijzigingen aanbrengen in de routekaart. Meedoen met een burgerberaad vraagt iets van deelnemers, maar de uitkomsten vragen ook iets van een gemeenteraad. De raad is actief betrokken bij de opdrachtverstrekking en raadsleden hebben de eerste dag een kijkje kunnen nemen gedurende het beraad. Daarnaast hebben raadsleden zich eerder al uitgesproken over de uitkomsten van het beraad. Bij de start van het beraad hebben alle raadsfracties via een videoboodschap verklaard de uitkomsten van het beraad serieus te nemen (zie hierover deze link). Deelnemers hebben deze houding van de raadsleden op prijs gesteld en zijn verwachtingsvol wat er met de voorstellen wordt gedaan. De uitkomst van het Burgerberaad Energie 2040 is verwoord in 10 voorstellen en een routekaart. Deze liggen nu voor ter besluitvorming. De gemeenteraad kan de Versie datum: 24-6-2024 12:34:59

7 - 12 voorstellen geheel of gedeeltelijk niet overnemen. Of zelf (via amendementen) wijzigingen aanbrengen in de routekaart. Dit doet wel iets met het vertrouwen van inwoners in het instrument burgerberaad. Daarom is terughoudendheid geboden en is een goede argumentatie onontbeerlijk voor afwijken van hetgeen het burgerberaad voorstelt. 1.2 Met uitvoering van de voorstellen wordt de gemeente niet volledig energieneutraal. De vraag aan Burgerberaad Energie 2040 was: Hoe maken we Houten in 2040 energieneutraal? Uit de ambtelijke doorrekening blijkt dat de voorstellen komen tot circa 85%. In een dergelijke berekening zit altijd nuance (want gebaseerd op aannames), maar er resteert een opgave van circa 15%. Een kanttekening daarbij is dat dan alle voorstellen volledig moeten worden gerealiseerd. Mocht de uitvoering van één of meer voorstellen niet tot het gewenste resultaat leiden, dan vergroot dit de opgave. Bijvoorbeeld: de potentie voor zonnepanelen (op daken) is groot, maar zorgt voor een onbalans op het elektriciteitsnetwerk en veel daken zijn technisch niet geschikt voor zonnepanelen. Mogelijk komt de daadwerkelijke realisatie daardoor lager uit dan waar we nu in de berekening vanuit gaan. De resterende circa 15 % komt overeen met circa 42 Gigawattuur. Ter indicatie: dat staat gelijk aan 2- 3 windturbines.

1.3 De mogelijkheden om extra voorstellen te ontwikkelen zijn beperkt. Alternatief zou zijn om de ambitie energieneutraal los te laten. Kijken we naar de huidige mogelijkheden, dan zijn geredeneerd vanuit de techniek en netcongestie windturbines een logische aanvulling om het resterende “gat” te dichten. Hierover heeft het Burgerberaad Energie 2040 een advies opgesteld. Dit advies ging over de voorwaarden voor de besluitvorming over windturbines. Dit advies is niet aangenomen door het beraad. Bovendien staat in het coalitieakkoord dat er in de huidige bestuursperiode geen nieuw windpark wordt gerealiseerd. Andere opties zoals het ophogen van het percentage stroom uit zonnepanelen in voorstel 3 “50% van de stroom opwekken met zonnepanelen” is natuurlijk ook mogelijk. Helaas kleven hier meer nadelen aan dan voordelen. Opwekken van zoveel stroom met zonnepanelen zorgt voor een slechte balans op het elektriciteitsnetwerk. Daarnaast zorgt opwek met stroom voor grote pieken op het net. Een andere mogelijkheid die ook wel wordt genoemd is waterstof. Waterstof is alleen geen energiebron. Dit is een energiedrager. Hiervoor moet eerst veel duurzame stroom worden opgewekt om waterstof te maken. Het kan mogelijk wel worden gebruikt als opslag. Dit staat alleen nog in de kinderschoenen. Opslag van waterstof is daarnaast gevaarlijk en inefficiënt.

Bij de omzetting van stroom naar waterstof gaat veel energie verloren (circa 65%). Bij de uitvoering van voorstel 2 over opslag zal de kansrijkheid verder moeten worden onderzocht. Financiële kaders Een groot deel van de voorstellen gaat over een andere rol van de gemeente. De gemeente moet meer regie voeren én meer communiceren. Dat betekent een intensivering van de gemeentelijke inzet. De voorstellen van het burgerberaad zijn niet doorgerekend op benodigde financiën en/of ureninzet. Dat gebeurt bij het maken van het Energieplan. In tijden van bezuinigingen gaat het college ervan uit dat de raad geen extra budget ter beschikking stelt voor de realisatie van het Energieplan en dat het huidige budget en de huidige formatie leidend is. Dat betekent dat er in het Energieplan keuzes gemaakt zullen moeten worden: een intensivering van de inzet kan niet bovenop de huidige activiteiten. Bij de uitwerking van de voorstellen in het Energieplan zal het college rekening houden met beschikbare capaciteit. Alle voorstellen worden serieus beoordeeld, maar er zal prioriteit worden gegeven aan voorstellen die een direct effect hebben op de doelstelling Energieneutraal. Bovenstaande knelpunten zorgen voor een discussie over de instandhouding van de ambitie Energieneutraal 2040. Om daar een besluit over te nemen heeft u als raad onderstaande keuzes:

Versie datum: 24-6-2024 12:34:59

8 - 12 1. U volgt het burgerberaad en adviseert het college zich nu te richten op realisatie van 85% van de doelstelling Energieneutraal. Daarmee laat u de ambitie Energieneutraal los. Dit is in strijd met de eigen ambities sinds 2010; 2. U blijft zich richten op het doel Energieneutraal en laat het college extra voorstellen indienen om de doelstelling te halen (100%); 3. U onderstreept het doel Energieneutraal en is realistisch in de uitvoering, en draagt daarom het college op met extra voorstellen inclusief overprogrammering te komen (tot 110% van de doelstelling). We leggen nu variant 3 voor, maar u kunt als raad een andere keuze maken. 2.1 Deelnemers zijn het waarschijnlijk niet eens met het afwijkende voorstel. Door af te wijken van het voorstel om betrokken te blijven bij de uitvoering van de adviezen wek je mogelijk tegenstand om bij de deelnemers. Dit kunnen ze naar buiten brengen en zorgt mogelijk voor negatieve publiciteit en/of verminderd draagvlak voor een eventueel volgend burgerberaad. 3.1 Extra voorstellen opnemen in het Energieplan kan het draagvlak ondermijnen. Het besluit “hoe Houten Energieneutraal wordt in 2040” is aan de gemeenteraad. Het Energieplan (dat ter besluitvorming aan de gemeenteraad wordt voorgelegd) is daar het aangewezen document voor. In 2025 moet het Energieplan geactualiseerd worden.

Het Energieplan beschrijft - samen met de specifieke uitwerkingen in de Transitievisie Warmte (opgave aardgasvrij) en de Regionale Energie Strategie (opgave grootschalige opwek/energiebronnen) - hoe de energietransitie in Houten vorm krijgt. Het Energieplan is daarmee hét document om de voorstellen van het burgerberaad te verankeren in het gemeentelijke beleid. Echter, door af te wijken van de voorstellen van het burgerberaad en nieuwe voorstellen in te brengen doet dit iets met de deelnemers en mogelijk ook met inwoners. Het vertrouwen kan mogelijk geschaad worden als de politiek anders beslist. 3.2 Overcapaciteit is niet ingebracht door het Burgerberaad. Het Burgerberaad heeft geen adviezen gegeven of voorstellen gedaan over de doelstelling of eventuele overcapaciteit. Met voorstel 10 “monitoring” kan er (ook in aangepaste vorm) wel een vinger aan de pols worden gehouden of de doelstelling wordt behaald. Het Burgerberaad heeft de hoop gevestigd op nieuwe (technologische) ontwikkelingen en adviseert die af te wachten.

Participatie Naast het burgerberaad zelf heeft ook in de voorbereiding participatie plaatsgevonden. Ook in de voorbereiding (ná het raadsbesluit over de aanpak) heeft participatie plaatsgevonden. Leefbaar Tull en ’t Waal, Energierijk Houten Duurzaam Eiland, Grootouders voor het klimaat en Opgewekt Houten hebben in een klankbordgroep meegedacht over de opzet van het burgerberaad. Stichting Mooi ’t Goy heeft hier niet aan deelgenomen. Mooi ’t Goy is wel hiervoor gevraagd. Zoals ook toegelicht bij het “Ronde tafel gesprek” (RTG) over dit onderwerp vinden zij dat het burgerberaad geen uitvoering geeft aan de motie over het organiseren van een energieconferentie. Voor de inwoners van ’t Goy is het belangrijk dat de gezondheidseffecten van de energietransitie nader worden bezien. Om die reden was Stichting Mooi ’t Goy enthousiast over de motie van de energieconferentie waarin beslisser en bewoners samen meer kennis zouden opdoen van die effecten. De Stichting heeft in de RTG gepleit om naast het burgerberaad ook een energieconferentie te houden. Daar is niet voor gekozen. Om die reden heeft de Stichting besloten niet deel te nemen aan de klankbordgroep . Jongeren De raad heeft gekozen inwoners vanaf 18 jaar uit te nodigen voor het Burgerberaad. Jongeren dienden op een andere manier te worden betrokken middels een peiling.

Jongeren (14 t/m 17 jaar) zijn uitgenodigd voor een pizza-avond en hebben daar input geleverd. De jongerenadviesraad is betrokken bij de organisatie van de pizza-avond en heeft een “generatiecheck” uitgevoerd op de voorstellen. De jongerenadviesraad heeft beoordeeld wat voor effect de voorstellen hebben op hun toekomst onder de noemer (generatiecheck). Dit heeft de jongerenadviesraad schriftelijk gedaan. Deze input van de jongeren en de generatiecheck door de jongerenadviesraad zijn ook opgenomen in het verslag (bijlage 1).

Versie datum: 24-6-2024 12:34:59

9 - 12 Eén van de conclusies is dat jongeren meer verwachten van de gemeente in het plaatsen van zonnepanelen op gemeentelijke gebouwen, stimuleren van duurzame investeringen en vergroenen van de omgeving. De generatiecheck laat zien dat de voorstellen een goed startpunt zijn, maar dat er nog wel het een en ander mist. De jongeren noemen bijvoorbeeld als aandachtspunten: het concentreren op het oplossen van de problemen rond het energienet, betere fietsverbindingen en openbaar vervoer buiten de rondweg en het opstarten van initiatieven om de consumptiemaatschappij te verminderen (tegengaan verspilling en stimuleren recyclen).

Financiën en formatie De kosten voor het burgerberaad zijn gedekt uit de ontvangen incidentele rijksmiddelen voor de uitvoering van het Klimaatakkoord in 2022. Deze zijn via de tweede bestuursrapportage 2022 beschikbaar gekomen. Het benodigde werkbudget voor het Burgerberaad Energie 2040 is in het door u als gemeenteraad goedgekeurde plan van aanpak geraamd op € 114.000. De werkelijke kosten van het werkbudget bedragen op 1 maart circa € 110.000. Hier komen nog enkele kosten bij voor o.a. de catering van 5 maart en de opmaak van het verslag. Hiermee blijven we binnen het geraamde budget. Dit is exclusief de personele inzet voor het burgerberaad. Voor het burgerberaad en enkele andere participatie-activiteiten is – ook gedekt door de incidentele rijksmiddelen voor 2022 – een participatie- en communicatieadviseur ingehuurd. Hiervoor was € 110.000 beschikbaar. De werkelijk kosten van de communicatieadviseur bedragen tot en met 5 maart € 109.000 (1298 uur). Hiermee blijven de kosten van de communicatieadviseur binnen het beschikbare budget. Vanuit de ambtelijke organisatie zijn tot en met 5 maart 2024 1240 uur aan de organisatie van het burgerberaad besteed (geraamd 1250 uur). Hier komt nog een aantal uren bij, omdat het (bestuurlijke) traject op moment van schrijven nog niet helemaal klaar is. Er zal dan ook sprake zijn van een (kleine) overschrijding van de ingeschatte uren.

Communicatie Over het raadsbesluit en de definitieve voorstellen zal aandacht worden besteed in via de gangbare communicatiekanalen: de gemeentelijke website en ’t Groentje. Over de organisatie en het verloop van Burgerberaad Energie 2040 is in opdracht Nationaal Programma Regionale Energie Strategie (NPRES) een videoproductie gemaakt. Deze productie is bedoeld voor andere gemeenten die overwegen een burgerberaad over de energietransitie te organiseren. De video laat zien wat er allemaal komt kijken bij de organisatie van een burgerberaad. De video was op het moment van besluitvorming door het college nog niet beschikbaar gekomen. De link naar de video wordt later toegestuurd.

Voortgang Voorstel 10 gaat over de blijvende betrokkenheid van het burgerberaad en monitoring van de uitvoering. Dit voorstel is geconcretiseerd met een jaarlijks overleg tussen een afvaardiging van het Burgerberaad en het college. Blijvende betrokkenheid van inwoners bij de uitvoering van het Energieplan is zinvol. Echter de raad is nu weer aan zet. Het college legt verantwoording af aan de raad en daarmee aan alle inwoners van de gemeente Houten. Met het overhandigen van de voorstellen is het Burgerberaad afgrond. Daarmee is een jaarlijks overleg tussen een afvaardiging van het Burgerberaad en het college niet logisch. Het college adviseert dan ook om het advies aan te passen en gedurende de looptijd van het nieuwe Energieplan 2025-2030 te rapporteren over de uitwerking van de adviezen in een bijlage bij de jaarrekening. Zo kunnen de raad en alle inwoners van de gemeente Houten de voortgang bewaken en/of volgen.

Evaluatie Als raad heeft u op 1 juni 2023 ook besloten over een evaluatie van het Burgerberaad. Een evaluatie voor de partijen buiten de gemeente is zinvol. Als eerste om de mening van deelnemers op te halen over de organisatie. Het blijkt daarnaast dat we ambtelijk veel

Versie datum: 24-6-2024 12:34:59

10 - 12 benaderd worden door diverse gemeenten om ervaringen te delen over het Burgerberaad Energie 2040. Een grondige evaluatie kan ook andere gemeenten van dienst zijn. Ook dient er intern geëvalueerd te worden. Klopt de inschatting van het proces met de daadwerkelijke inzet van uren en financiën? En is het principe van een Burgerberaad een toegevoegde waarde als participatie-instrument? Naast een interne behoefte aan een evaluatie vragen ook deelnemers hierom. Er zijn positieve en negatieve geluiden gehoord van deelnemers. Belangrijk is dat deze systematisch in beeld worden gebracht. Een extern bureau gaat de evaluatie uitvoeren. Dit wordt op dit moment opgepakt binnen de organisatie. Later in het jaar worden de uitkomsten daarover aan u als raad teruggekoppeld tegelijk met de evaluatie van een aantal andere participatietrajecten. Houten, 9 april 2024 Houten, het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Houten de secretaris, de burgemeester,

A. Oortgiesen

G.P. Isabella

Bijlagen Bijlage 1: Verslag Burgerberaad met routekaart Bijlage 2: Bijlagenboek Bijlage 3: Planning routekaart Verantwoordelijke portefeuillehouders college 1e PoHo: Paul van Ruitenbeek 2e PoHo: n.v.t.

Versie datum: 24-6-2024 12:34:59

Gewijzigd Raadsbesluit Voorstelnummer: 692711 Onderwerp Adviezen Routekaart Burgerberaad Energie 2040 De raad van de gemeente Houten heeft het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. 9 april 2024 gelezen en besluit: 1.

De uitkomsten van Burgerberaad Energie 2040 (adviezen, voorstellen 1-9 en de routekaart) over te nemen en te verwerken in nieuwe beleidsdocumenten en – visies, met name in het nieuwe Energieplan 2025-2030.

2.

Het in co-creatie aangepaste Advies 10: blijvende betrokkenheid (Monitoring) zoals verwoord in de toelichting van dit amendement, over te nemen en het te verwerken in het bijlagenboek van het Burgerberaad Energie 2040.

3.

a. Het college van B&W opdracht te geven om samen met de Houtense ondernemingen en de Energietafel voorstellen aan de raad te doen om het resterende percentage tot energieneutraal aan te vullen, waarbij in eerste instantie gekeken wordt naar het verminderen en/of veranderen van het energieverbruik van ondernemers. b. De raad vervolgens over de uitkomsten hiervan te informeren. c. Indien blijkt dat de voorstellen vanuit de ondernemingen niet goed genoeg bijdragen aan de doelstelling energieneutraal, het college de opdracht te geven de raad aanvullende voorstellen te doen over andere onderwerpen.

4.

Het college de opdracht te geven de uitwerking van het Energieplan 2025 – 2030 samen met de lokale maatschappelijke initiatieven op te pakken en met hen te onderzoeken op welke manier zij hierin een stevige positie kunnen hebben.

Dit is besloten in de openbare vergadering van de raad op 18 juni 2024. De raad van de gemeente Houten, de griffier,

de voorzitter,

C.M.S. Visser

G.P. Isabella

Toelichting amendement ‘Advies 10 Co-creatie: Blijvende betrokkenheid met monitoringsgroep’ Advies 10: Blijvende betrokkenheid (Monitoring) Advies aan de gemeente Houten: Organiseer een goede, vaste samenwerking tussen de gemeente en Burgerberaad Energie 2040. Situatie 2024 Gemeente Houten heeft Burgerberaad Energie 2040 gestart om adviezen te krijgen over hoe Houten in 2040 energieneutraal kan worden. Met het burgerberaad heeft de gemeente de betrokkenheid van een grote groep inwoners geactiveerd. Doel Blijvende betrokkenheid van het burgerberaad bij de ambitie energieneutraal 2040 en de routekaart. Daarvoor willen we een goede, blijvende samenwerking tussen de gemeente en het burgerberaad verder vormgeven en versterken. Aanpak Monitoring van de doelstelling en uitvoering van de routekaart met het gemeentelijke team duurzaamheid. Wethouder(s) doen verslag over voortgang en stand van zaken en organiseert een jaarlijks bijpraatavond met de gemeenteraad en de monitoring groep. De monitoring groep brengt haar mening in wat betreft de 9 adviezen van het burgerberaad over financiën, techniek, voortgang en eventuele knelpunten. De rol van de monitoring groep eindigt als Houten energieneutraal is. Wat gaan we doen? Team Duurzaamheid maakt elk jaar een rapport over hoe het staat met het uitvoeren van adviezen en de Energietransitie.

Ten behoeve van blijvende betrokkenheid maakt de gemeente het rapport openbaar en stuurt het rapport naar de monitoring groep voorafgaand aan en ter voorbereiding op de bijpraatavond. Eventuele reacties worden doorgestuurd naar de monitoring groep. Over het rapport organiseert de gemeente de bijpraatavond. De gemeente nodigt de monitoring groep uit voor deze bijpraatavond. Tijdens de bijpraatavond wordt een open gesprek gevoerd over onder andere: de kwaliteit van de uitvoering van de adviezen, de voortgang van de activiteiten uit de routekaart, nieuwe duurzaamheidsontwikkelingen. De monitoring groep adviseert of daarover de mening van inwoners nodig is. Wie zijn de leden van de Monitoringsgroep? Afvaardiging van het burgerberaad