Bijlage bij vragenhalfuur CDA - 2025-11-26 Advies Milieuwerkgroep Houten (Klankbordgroep Biodiversiteit) en Werkgroep Kromme Rijn-corridor Gezamenlijke Ontwikkelvisie Vlowijkerpolder KRLL

Advies Ontwikkelvisie Kromme Rijn Linie Landschap / Vlowijker polder Werkgroep Kromme Rijn-corridor Klankbordgroep Biodiversiteit (Milieuwerkgroep Houten)

Samenvatting De Werkgroep Kromme Rijn-corridor1 en de klankbordgroep Biodiversiteit2 adviseren B&W en gemeenteraad van Houten om de Ontwikkelvisie voor het Kromme Rijn en Linie Landschap (KRLL) te onderschrijven in navolging van het positief besluit van de gemeenteraad van Bunnik over deze Ontwikkelvisie. De Bunnikse raad vindt het van belang dat de provincie maatschappelijke organisaties bij de uitvoering van de plannen betrekt. Voorts adviseren wij de gemeenten Houten en Bunnik om nog dit jaar te starten met het opstellen van een gezamenlijk plan voor de natuur- en landschapsontwikkeling van de Vlowijker polder en voor de uitvoering hiervan. Deze polder is onderdeel van het KRLL, die binnen de grenzen van beide gemeenten valt. De provincie Utrecht stelt namelijk in het kader van Utrecht Programma Landelijk Gebied (UPLG) de komende drie tot vijf jaar 27 miljoen euro ter beschikking voor natuur- en landschapsontwikkeling van het Kromme Rijn en Linie Landschap. Het gebied staat voor nieuwe opgaven zoals klimaatadaptatie, natuurherstel, veranderende landbouw, verstedelijking en energievraagstukken. Wij doen concrete voorstellen voor de ontwikkeling van het gebied gericht op de functies natuur, landschap, landbouw en recreatie.

Het Houtense deel van de Vlowijker polder is het buitengebied Houten Oost (zie figuur 1), waarvoor de gemeenteraad van Houten de Omgevingsagenda in najaar 2025 zal hebben

1

De werkgroep Kromme Rijn-corridor is een groep van betrokken burgers en ervaren professionals, allen woonachtig is het Kromme Rijngebied, met veel gebiedskennis en een uitgebreid netwerk in en buiten het gebied. De werkgroep heeft geen eigen belang, maar werkt vanuit onze betrokkenheid voor dit gebied en wil zich inzetten om mensen te verbinden in een gezamenlijke aanpak om de kwaliteiten van het gebied te behouden en versterken. Als werkgroep willen we graag een bijdrage leveren aan de huidige complexe opgaven. Dit doen we door in gesprek te gaan met zoveel mogelijk partijen, waarbij wij onze kennis inbrengen ten behoeve van de transitie. 2 De Milieuwerkgroep Houten (MWH) is statutair gevestigd in Houten en heeft 270 leden, die zich inzetten voor verbetering en behoud van de natuur in Houten en omgeving. De MWH bestaat uit dertien zelfstandige gespecialiseerde werkgroepen die zowel praktisch met uitvoerend natuurbehoud bezig zijn, als beleidsmatig samenwerken met provincie, gemeente, Staatsbosbeheer, RWS, ProRail, HDSR en andere organisaties.

1

vastgesteld. De MWH klankbordgroep Biodiversiteit heeft in het kader van het opstellen van de hierop gebaseerde Omgevingsvisie (gereed eind 2026) al een advies uitgebracht over de natuur-en landschapsontwikkeling van Houten Oost, in het bijzonder over de invulling van de wettelijke verplichting van de waterbergingsfunctie. Dit advies kunnen de beide gemeenten betrekken bij het opstellen van hun plannen. Wij adviseren nadrukkelijk om de natuur- en landschapsontwikkeling van de Vlowijker polder zo spoedig mogelijk ter hand te nemen er rekening mee houdend dat de planvorming omtrent de woningbouw in Houten Oost een zeer langjarig traject zal zijn. Laat dat haar eigen dynamiek volgen en de broodnodige natuurontwikkeling niet onnodig afremmen. 1. Kader natuur- en landschapsontwikkeling Vlowijker polder De Vlowijker polder is het buitengebied van de gemeente Houten en Bunnik en is gelegen tussen de Kromme Rijn bij Werkhoven, Odijk en Bunnik en de Rondweg Houten-Oost. Deze polder is momenteel een intensief gebruikt agrarisch gebied met een mix van akkerbouw, veeteelt en fruitteelt, met weinig ecologische en landschappelijke waarden en een opvallende afwezigheid van concrete recreatieve mogelijkheden, zoals wandel- en fietspaden.

Met name Houten is de laatste decennia zeer sterk uitgebreid richting Odijk/Werkhoven en in Odijk is vanuit project Kersenweide de voorbereiding van woningbouw in de Vlowijker polder gestart. Hierdoor is er een steeds groeiende behoefte aan landelijk en recreatieve natuur. De gemeenten Houten en Bunnik hebben beiden zeggenschap over de Vlowijker polder en hebben die in visies gepresenteerd die de verdere ontwikkeling tot 2040 van het gebied beschrijft. Daarnaast is er het Kromme Rijn Linie Landschap project waarin de natuur- en landschapsverbetering van de Vlowijker polder is meegenomen. Opvallend is dat de gemeente Houten in haar agenda Buitengebied de oostzijde van haar buitengebied de naam Vlowijker polder geheel niet gebruikt. Wat betreft Bunnik en Houten hebben beide gemeenten ieder een woningbouwplan voor het gebied: Houten-Oost voorziet in 2500 woningen en de gemeenteraad van Bunnik heeft in december 2024 ingestemd met het bestemmingsplan voor de nieuwbouwwijk Kersenweide, goed voor 1200 woningen. In de Agenda Buitengebied van de gemeente Houten wordt vermeld dat er met de gemeente Bunnik gezamenlijk onderzocht gaat worden naar uitbreiding van natuurgebied en extensieve landbouw . De gemeente Bunnik noemt dit gebied in haar Omgevingsvisie “Buitengebied”, waarin in algemene termen de plannen voor de Vlowijker polder beschreven worden.

De productielandschap-verbeteringen die beschreven worden in het uitvoeringsprogramma Kromme Rijn Linie Landschap (KRLL) zijn kansen waarnaar in de Agenda Buitengebied van Houten gerefereerd worden. In de visie van het KRLL programma wordt de Vlowijker polder getransformeerd naar een groen en beleefbaargebied met landbouw, in combinatie met natuur, recreatie en economische activiteiten . In april 2025 hebben bestuurders van de deelnemende overheden (de gemeenten Bunnik, Houten, Nieuwegein, Zeist en Utrecht samen met de provincie en het waterschap HDSR) een samenwerkingsovereenkomst voor het Kromme Rijn Linie Landschap ondertekend. 27 miljoen Euro is beschikbaar voor landschapsontwikkeling in het gebied van de Kromme Rijn, de Nieuwe Hollandse waterlinie en de Romeinse Limes. Het doel is om de recreatieve natuur, natuur (nat en droog) en het Kromme Rijn Linie Landschap mee te laten groeien met het stijgend aantal woningen, én om problemen rond water- en luchtkwaliteit

2

(stikstof en fijnstof) aan te pakken. Het KRLL vormt op deze wijze een integraal onderdeel van het UPLG. Door deze gedeelde ontwikkelperspectieven voor de Vlowijker polder, beschouwen we deze polder als een geheel en presenteren we ons gezamenlijk ontwikkelingsperspectief, want de gemeentegrenzen zijn immers kunstmatig en de natuur houdt zich daar ook niet aan. Agrariërs evenmin, zij hebben waarschijnlijk grond aan beide zijden van de gemeentegrens. Ook het waterpeilbeheer zal van toepassing zijn over de gehele polder met consequenties voor natuurontwikkeling. In de eerste helft van 2025 is het Hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden (HDSR) gestart met een procedure voor het nemen van een nieuw besluit over het waterpeil voor het gebied dat ligt tussen de Kromme Rijn en het Amsterdam-Rijnkanaal. Vanwege de relatief geringe aandacht voor de ecologische (nat en droog) inrichting en ontwikkeling van de Vlowijker polder in de gemeente Houten en Bunnik, heeft de klankbordgroep Biodiversiteit, samen met de werkgroep Kromme Rijn-corridor, besloten om een advies voor maatregelen op te stellen die de biodiversiteit bevorderen. Met het advies Visie op waterbergingsgebied Houten-Oost (Het Groene Lint van Houten), dd. 22 april 2025 heeft de klankbordgroep Biodiversiteit al een begin gemaakt om een verbetering van de Vlowijker polder voor te stellen.

Dit sluit aan bij de visie die Ziegler-Brandenhorst3 heeft opgesteld voor de woninguitbreiding Houten-Oost. In het hieronder beschreven advies wordt een en ander voor een verdere natuur-en landschappelijke verbetering als ook beleving concreet uitgewerkt, waar de gemeenten Bunnik en Houten meteen mee kunnen beginnen, aangezien er fondsen voor landschapsontwikkeling zijn en deze los staan van goedkeuring voor woningbouw. Figuur 1. Vlowijker polder tussen de Kromme Rijn en de oostelijke Rondweg van Houten

3

Het stedenbouwkundig bureau Ziegler-Brandenhorst heeft de gemeente Houten geadviseerd over het opstellen van de Omgevingsvisie Houten Oost

3

2. Concretisering advies Wat betekent dit alles voor de verbetering van de biodiversiteit van de Vlowijker polder? 1. De werkgroep Kromme Rijn Corridor en Milieuwerkgroep Houten willen graag actief betrokken zijn bij de verdere planvorming voor de Vlowijker polder en bij de uitvoering van de plannen voor het Kromme Rijn Linie Landschap. Op basis van onze reguliere gesprekken met landgoedeigenaren, agrariërs en omwonenden kunnen we een waardevolle bijdrage leveren om tot duurzame plannen te komen voor de inrichting van de Vlowijker polder waar ruimte is voor toekomstbestendige landbouw, recreatie en natuur. 2. Ontwikkel om perioden van waterschaarste en waterovervloed te overbruggen waterbergingslocaties, bijvoorbeeld in het Houtens deel Houten-Oost en in het Bunniks deel, op nader te bepalen locaties. Dit biedt koppelkansen voor het creëren van natte natuur. 3. Door de voorgenomen woningbouwopgaven, worden de huidige waterpeilbesluiten voor de locaties door het Hoogheemraadschap herzien in het kader van het vaststellen Peilbesluit Kromme Rijn Amsterdam Rijnkanaal. Dit mag geen negatieve gevolgen hebben voor de waterpeilen in de agrarische gebieden: deze peilen dienen zo hoog mogelijk ingesteld te blijven om de waterkwaliteit en de biodiversiteit te borgen. 4.

Verbeter de driejaarlijkse monitoring van de waterkwaliteit door HDSR, door meer Ecoscan meetpunten in de Vlowijker polder in te richten in het Bunnik gedeelte, in aanvulling op het enige huidige punt AS35 (Vlowijker wetering). In het Houtens deel zijn momenteel nog geen meetpunten. 5. Creëer in samenwerking met bereidwillige agrariërs een netwerk van open wateren (poelen, laagtes), die op een zodanige afstand van elkaar liggen dat verplaatsing van amfibieën mogelijk is. Maak daarbij gebruik van bestaande laagten in het landschap voor de inrichting van dit netwerk. 6. De ecologische (droog en nat, de zogenaamde groen en blauwe dooradering) ontwikkeling krijgt alleen kansen als perceeleigenaren hieraan willen meewerken. Inventariseer welke agrariërs willen meewerken op basis van voldoende technische en financiële ondersteuning met als optie afwaardering van landbouwgronden om zo: - de kwaliteit van de vier hoofdwatergangen Vlowijker wetering, Rijsbrugger wetering, Rietsloot en Leesloot te verbeteren door de aanleg van natuurvriendelijke oevers (NVO) toe te staan, in samenwerking met het Hoogheemraadschap en gemeenten. - het schonen van de watergangen en sloten ecologisch uit te voeren (delen van begroeiing wisselend laten staan). - waar mogelijk bomen, struiken, hagen, struweel aanplanten om de landschapsvariatie en daarmee biodiversiteit te vergroten.

Daarbij adviseren wij om een historische kaart (bijvoorbeeld omstreeks 1850) als referentie te nemen voor de landschapsinrichting. 7. Realiseer nieuwe natuur- en recreatiegebieden ter compensatie voor de nieuwbouwwijk Kersenweide. Verbeter de ecologische verbindingen rondom knooppunt Kromme Rijn, A12 en N229 bij Bunnik door uitbreiding van het natuurareaal rond het Raaphofse bos. 4

8. Bespreek met agrariërs opties voor agrarisch gebruik dat versterkend is voor landschap en biodiversiteit. Uitgaande van de bereidheid van waterschap, gemeente en/of provincie om middelen beschikbaar te houden voor ondersteuning van een agrarische ondernemer, bijvoorbeeld via redelijke pachtprijzen, kan agrarisch gebruik, landschappelijke beleving en natuurbeheer hier hand in hand gaan. 9. Faciliteer bij vrijkomende landbouwpercelen het ontwikkelen van “Community Supported Agriculture - CSA”, of regeneratieve buurt-boerderijen, anders gezegd gemeenschaps-landbouw door het verlenen van bestemmingsvergunningen voor professionele kleinschalige, gemengde agrarisch coöperatieve bedrijven van bewoners van de gemeente Bunnik en Houten die betrokken willen zijn bij hun duurzame voedselproductie. 10. Als de ecologische (nat en droog) ontwikkeling op kaart niveau vorm krijgt, kan met de bereidwillige agrariërs ook gekeken te worden waar mogelijk (klompen)paden en/of fietspaden aangelegd kunnen worden om de verbeteringen ‘beleefbaar’ te maken. 11. Gemeente Bunnik en Houten ontwikkelen een fiets/gravel paden plan om de hele Vlowijker polder toegankelijker te maken. 12. Versterk de bosjes aan het einde van het Raaphofsepad en maak van daaruit een klompenpad naar de Vlowijker wetering. 13.

Versterk bosjes die vanuit het Burgje tot aan de Achterdijk lopen en leg hierin een klompenpad en/of fietspad aan. 14. Versterk met bosjes achter camping Prinsenhof (aan N229) en leg hierin een klompenpad naar Achterdijk aan. 15. Start met de aanleg van de ecologische verbindingen tussen Odijk en Houten zoals vermeld in Ontwikkelperspectief KRLL 2040.

5