Bijlage 7.4 Raadsinformatiebrief m.b.t. Evaluaties referendum september 2021

Gemeente Houten Onderdoor 25 Postbus 30, 3990 DA Houten Telefoon 030 639 26 11 Fax 030 639 28 99 E-mail: gemeentehuis@houten.nl Internet: www.houten.nl

Aan de leden van de raad i.a.a. de commissieleden

Datum

Uw kenmerk

Uw brief van

2 september 2021

Ons kenmerk

Bijlagen

749637

3

Onderwerp:

Raadsinformatiebrief evaluaties referendum Ruimtelijke Koers Houten 2040

Geachte leden van de raad, In deze brief informeren wij u over de uitgevoerde evaluaties rondom het referendum Ruimtelijke Koers 2040. In de bijlagen van deze brief zijn de evaluatie van de referendumcommissie en de interne evaluatie vanuit de organisatie te vinden. In deze brief geven wij een beknopte samenvatting van de belangrijkste uitkomsten. Aanleiding 17 Maart 2021 werd voor het eerst een lokaal referendum gehouden in de gemeente Houten. Het referendum over de Ruimtelijke Koers Houten 2040 werd gecombineerd met de Tweede Kamerverkiezingen. Aangezien dit het eerste Houtense referendum is, is het belangrijk om gezamenlijk terug te kijken op dit proces. In de afgelopen periode hebben verschillende spelers, op verzoek van het college, evaluaties gehouden. De evaluatie van de referendumcommissie is geschreven vanuit haar eigen ervaringen en waarnemingen. De interne evaluatie van de projectleider Referendum is opgesteld op basis van gesprekken met betrokkenen uit de organisatie, de samenleving en de politiek. Vanzelfsprekend zijn opmerkingen vanuit het reguliere team Verkiezingen, die na iedere verkiezing een terugblik geven, hierin meegenomen. Kernboodschap In beide evaluaties klinkt waardering door dat het is gelukt om het referendum in zeer korte tijd te organiseren. Zeker aangezien dit de eerste keer was dat de gemeente Houten een lokaal referendum organiseerde.

Beide evaluaties stellen dat de organisatie niet voorbereid was op het organiseren van een referendum. Voorbeelden hiervan zijn het niet hebben van een referendumcommissie, subsidieverordening of -regeling en handtekeningenformulieren. Uit de evaluaties blijkt dat het referendum volgens de regels is verlopen en dat de vastgestelde termijnen zijn gehaald. Daarnaast is er veel waardering voor het combineren van het referendum met de Tweede Kamerverkiezingen. Uiteraard zijn er naar aanleiding van dit eerste referendum ook verbeterpunten geconstateerd. Het college trekt op basis van de evaluaties de volgende vier conclusies: 1. Het gekozen tijdspad was strak en heeft voor veel druk op de organisatie en de politiek gezorgd. Uit de evaluaties veel waardering voor het combineren van de Tweede Kamerverkiezingen met het referendum. De ambitie van de initiatiefnemers en het college om dit te combineren heeft veel druk op de organisatie van het referendum gelegd. De tijdsdruk heeft daarmee gezorgd voor Bij beantwoording datum en kenmerk vermelden.

*339728*

kwetsbaarheden. Met name rond de communicatie over het referendum deed zich dit voor. Om wat voorbeelden te noemen: voor de inwoners was er slechts beperkt tijd om informatie op te zoeken en tot zich te nemen. In sommige gevallen was er onvoldoende tijd om vanuit de gemeente het proces goed toe te lichten. De referendumcommissie heeft zeer beperkt de tijd kunnen nemen voor het advies rondom de vraagstelling. U heeft als gemeenteraad hierover vervolgens snel besluiten moeten nemen. Voor de organisatie leidde de tijdsdruk tot hoge werkdruk. De Covid-19 maatregelen zorgden hiernaast voor extra werkdruk. De combinatie van het referendum en de Tweede Kamerverkiezingen hebben geleid tot een hogere opkomst en lagere kosten. Het college onderschrijft de conclusies van beide evaluaties dat de strakke tijdsplanning de organisatie van het referendum kwetsbaar maakt. 2. De referendumverordening uit 2006 vraagt om een actualisatie. Uit de evaluatie komt naar voren dat de verordening als verouderd wordt ervaren. De regels en termijnen voortkomend uit de verordening zijn over het algemeen goed opgevolgd. Veel adviezen in de evaluaties richten zich dan ook op het aanscherpen en actualiseren van de verordening. Een voorbeeld die in beide evaluaties wordt aangedragen, is dat de verordening niet spreekt over het inzamelen van digitale handtekeningen.

Daarnaast blijkt uit beide evaluaties dat de volgordelijkheid in het proces niet altijd als logisch is ervaren. Het grote verschil tussen het voorgestelde en voorgenomen besluit leidde tijdens dit referendum tot veel verwarring. Beide evaluaties stellen dat dit opgelost kan worden door de procedure aan te passen. Het voorstel is om eerst de raad te laten beslissen over het voorgenomen besluit (inclusief amendementen). Daarna wordt de initiatiefnemers de gelegenheid gegeven om handtekeningen in te zamelen voor het definitieve referendumverzoek. Dit is overeenkomstige met de nieuwste modelverordening van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). 3. Rolonduidelijkheid De verschillende rollen van het college, de raad, griffie en referendumcommissie blijken niet altijd even helder of eenduidig te zijn omschreven. Dit kwam het proces niet altijd ten goede. De referendumcommissie stelt zelf in haar evaluatie het idee te hebben dat niet iedereen bekend was met de functie van de commissie. Daardoor, zo stelt de commissie, kon niet optimaal gebruik worden gemaakt van de commissie. Ook het onderscheid van wat het college het beste kan doen en laten in haar communicatie over het referendabel onderwerp is niet scherp beschreven. Daarnaast was er ook discussie waar een Referendumcommissie nu wel of niet bij betrokken moet worden.

En er was onduidelijkheid over de wijze van klachtafhandeling door de Referendumcommissie. 4. Complexiteit van het voorgenomen raadsvoorstel Ruimtelijke Koers 2040 Beide evaluaties stellen, soms indirect, dat de complexiteit van het onderwerp als gevolg had dat bepaalde processen ook complex werden. Het raadsvoorstel was veelomvattend en daardoor ook de beslispunten. Dit maakt het ingewikkeld om uit te leggen waar het referendum precies over ging. Achteraf blijkt uit de interne evaluatie dat er kritiek is op de gehanteerde vraagstelling. Ervaren wordt dat de ‘simpele’ ja/nee-vraag geen recht doet aan de complexiteit van het onderwerp. Hierdoor is niet voldoende informatie opgehaald om in het gemeenteraadsdebat te duiden. De referendumcommissie concludeert naar aanleiding van het duidingsdebat in de gemeenteraad, dat de uitslag verschillend geïnterpreteerd werd. De vraagstelling en de campagne gaven in die zin onvoldoende duiding bij de uitslag. De rol van de gemeente tijdens dit referendum maakte het onderwerp wellicht nog ingewikkelder. Beide evaluaties concluderen dat de gemeente de enige duidelijk voorstander was van de Ruimtelijke Koers 2040. Er waren geen andere georganiseerde groepen die voorcampagne hebben gevoerd. Dit resulteerde in discussie rondom de informatie vanuit de gemeente.

Uit beide evaluaties blijkt dat de ontwikkelde instrumenten vanuit de gemeente, zoals het neutrale logo en de neutrale opkomstcampagne, worden gewaardeerd. Consequentie Het college buigt zich momenteel over de aanbevelingen uit beide evaluaties. Dit zal hoogstwaarschijnlijk leiden tot aanpassingen in de referendumverordening. Het raadsvoorstel tot aanpassing van de verordening komt in het najaar van 2021 bij u op de agenda.

Bij beantwoording datum en kenmerk vermelden.

Pagina 2 van 3

Wat betekent dit voor de raad (procedureel) De uitgevoerde evaluaties zenden wij u toe ter informatie. De raad hoeft op dit moment nog geen besluiten te nemen. Zodra het voorstel voor de nieuwe verordening af is, zal deze ter instemming terugkomen in de raadsvergadering. Tot slot Het gehele proces rondom het referendum heeft veel losgemaakt en veel gevraagd van inwoners, de politiek en de gemeentelijke ambtelijke organisatie. Onze waardering is groot voor de inzet van de initiatiefnemers. Het hele proces heeft eveneens veel gevraagd van de referendumcommissie, onze ambtelijke organisatie en van u als gemeenteraad. De gezamenlijke inspanning heeft er in geresulteerd dat het referendum conform de wens van de initiatiefnemers gelijktijdig met de Tweede Kamerverkiezingen kon worden gehouden. De evaluatie biedt aanknopingspunten voor verbetering c.q. van de huidige verordening. Als u nog vragen hebt kunt u contact opnemen met Myrna Kuiper via telefoonnummer (030) 63 92 611. Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders de secretaris, de burgemeester, $

a A.J. Barink

G.P. Isabella

Bijlage(n) : - Aanbiedingsbrief evaluatie vanuit de referendumcommissie - Evaluatie van het referendum van de Ruimtelijke Koers Houten 2040 - referendum commissie - Interne evaluatie Referendum Ruimtelijke Koers

Bij beantwoording datum en kenmerk vermelden.

Pagina 3 van 3