Bijlage 3 - Raadsvoorstel vervolg op evaluatie uitnodigingskader zonnevelden (308260-712559)

Raadsvoorstel (concept) Voorstelnummer: 308260 Zaaknummer: 712559

Houten, 14 april 2020

Onderwerp: Vervolg op evaluatie uitnodigingskader zonnevelden

Beslispunten: 1. Kennis te nemen van de evaluatie van het uitnodigingskader zonnevelden. 2. Voor het nieuwe beleidskader voor zonnevelden het principe van ‘schaarse vergunningen’ met een puntensysteem voor de beoordeling van initiatieven te hanteren.

Samenvatting In november 2017 is het huidige uitnodigingskader zonnevelden vastgesteld. Dit uitnodigingskader is dit voorjaar geëvalueerd. Uit deze evaluatie zien we een breed gedeelde behoefte aan meer sturing op de kwaliteit van zonnevelden. Deze kwaliteit omvat verschillende aspecten. Met een nieuwe beleid voor zonnevelden kan hierop worden ingezet. Voor dit nieuwe beleid wordt een aantal uitgangspunten aan de raad voorgesteld: beoordeling van initiatieven met een puntensysteem en het principe van ‘schaarse vergunningen’. Voor de uitwerking van het nieuwe beleid zal het college de komende maanden het (maatschappelijke) gesprek aangaan met inwoners, ondernemers en raadsleden. In het vierde kwartaal van 2020 is vaststelling van het nieuwe beleid in de raad voorzien. In afwachting van het nieuwe beleid heeft het college besloten tot een vergunningsstop. Daarmee wordt voorkomen dat in de tussentijd aanvragen worden ingediend, die dan op basis van het huidige beleid beoordeeld moeten worden.

Aanleiding In november 2017 is het huidige uitnodigingskader zonnevelden vastgesteld. Er is toen besloten om dit beleid na 2 jaar te evalueren. In de afgelopen 2 jaar hebben zich ontwikkelingen voorgedaan, die van invloed waren op het uitnodigingskader. Specifiek de UNESCO-aanvraag voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW) is daarin relevant. Ook heeft u in juli 2019 een motie aangenomen waarin wordt verzocht om bij het opstellen van nieuw beleid als uitgangspunt te nemen dat bij duurzaamheidsinitiatieven gestreefd wordt naar minimaal 50% lokaal (coöperatief) eigenaarschap. De evaluatie is begin 2020 uitgevoerd. Het rapport is bijgevoegd als bijlage 1.

Beoogd effect Kennis te nemen van de evaluatie van het huidige uitnodigingskader zonnevelden en op basis daarvan een nieuw beleidskader voor zonnevelden op te gaan stellen conform het principe van ‘schaarse vergunningen’ met een puntensysteem.

Argumenten per beslispunt 1.1

Uit de evaluatie blijkt dat het uitnodigingskader zonnevelden daadwerkelijk uitnodigt tot realisatie van zonnevelden, maar dat de kleurcodes geen betrouwbare indicatie geven, het geen integrale afweging betreft en weinig sturing op kwaliteit mogelijk is. Sinds de vaststelling van het uitnodigingskader zonnevelden zijn drie zonnevelden vergund die in totaal 46 hectare innemen en samen 4% bijdragen aan de duurzaamheidsdoelstellingen. Verschillende initiatieven zijn niet doorgegaan, met als voornaamste reden de UNESCO-aanvraag van het Nieuwe Hollandse Waterliniegebied. Ook wachten initiatiefnemers op de evaluatie van het beleid. Omdat de kleuren in de kansenkaart niet gebaseerd zijn op een integrale afweging, geven ze geen betrouwbare indicatie van de werkelijke kansrijkheid van een locatie. Daarnaast is er weinig sturing op kwaliteit mogelijk, omdat er geen eisen of uitgangspunten voor bijvoorbeeld participatie, inpassing en/of biodiversiteit zijn opgenomen. Voor de kwaliteit van zonnevelden zijn we Laatst afgedrukt: 1-1-0001 01:00

*308260* 308260

dus erg afhankelijk van de ontwikkelaar. Voor uitgebreidere informatie over de aanpak en uitkomsten van de evaluatie verwijzen wij naar bijlage 1. 2.1

Met een puntensysteem kan tegemoet worden gekomen aan de wens voor meer sturing op kwaliteit. In de evaluatie komt duidelijk naar voren dat er behoefte is aan sturing op de kwaliteit van zonnevelden en het bijhorende proces van aanvragen. Dit blijkt uit gesprekken met verschillende stakeholders. Uitgangspunten voor een goede inpassing geeft omwonenden bijvoorbeeld meer rust en zekerheid en geeft ontwikkelaars ook duidelijkheid wat er van hen verwacht wordt. Ook zien we positieve ervaringen in Wijk bij Duurstede met deze vorm van beleid voor zonnevelden. Waar we in 2017 vooral initiatiefnemers wilden ‘uitnodigen’, zijn we nu een stap verder richting een meer sturende rol op kwaliteit. Een puntensysteem past hier bij en geeft inhoudelijke voorwaarden aan de ontwikkeling van zonnevelden. In het puntensysteem kunnen bijvoorbeeld voorwaarden aan lokaal eigenaarschap en participatie worden opgenomen, waarmee gehoord wordt gegeven aan motie 041-2019 (bijlage 2). 2.2 Met ‘schaarse vergunningen’ kan maximaal gestuurd worden op kwaliteit. Schaarse vergunningen betekent dat er voor een beperkte omvang van zonnevelden toestemming verleend gaat worden. Dergelijke ‘schaarse vergunningen’ kunnen dan via een selectieprocedure in de markt gezet worden. In een selectieprocedure is er één enkel moment van het indienen van de plannen voor zonnevelden.

Alle initiatiefnemers dienen tegelijk een principeverzoek indienen en worden integraal beoordeeld op basis van ons Houtense puntensysteem. Zo kan geselecteerd worden op de beste voorstellen. Met een vast moment voor het indienen voorkomen we dat kwalitatief hoogwaardige initiatieven achter het net vissen, omdat kwalitatief minder goede initiatieven alle beschikbare hectare al hebben gebruikt. Mede daarom heeft het college ook besloten tot een vergunningenstop in afwachting van het nieuwe beleid (zie Voortgang). Het geeft rust tot het moment van heroverweging van het ingezette beleid.

Kanttekeningen 1.1 Voor de evaluatie heeft geen breed maatschappelijke consultatie plaatsgevonden. Er hebben gerichte gesprekken plaatsgevonden met stakeholders die direct of indirect betrokken zijn (geweest) bij zonnevelden of het proces van aanvragen. Hiermee is een balans gezocht tussen snelheid en volledigheid. We moeten zorgvuldig omgaan met het belasten van inwoners en stakeholders voor participatie. Om inwoners niet teveel te belasten is gekozen om hen niet actief bij de evaluatie te betrekken. Voor het opstellen van nieuw beleid wordt maatschappelijke consulatie wel ingezet. Meer informatie over de uitkomsten van de gevoerde gesprekken staat in het evaluatierapport (bijlage 1). 2.1

Het ontwikkelen van nieuw beleid en het opzetten van het proces van schaarse vergunningen kost tijd. In de tussentijd ligt de vergunningverlening van zonnevelden in Houten stil. Het maatschappelijke gesprek over de indeling en afweging van aspecten in het puntensysteem voor zonnevelden kost tijd. Als gevolg van de maatregelen tegen het corona virus moeten we bovendien flexibel zijn in zowel de planning als vormgeving van het maatschappelijke gesprek. Een dergelijk nieuw beleidskader opstellen zonder maatschappelijk gesprek is voor ons echter ondenkbaar. Voor het opstellen van gedragen beleid is zorgvuldigheid het belangrijkst. In de tussentijd stelt het college een vergunningsstop in, zodat we initiatieven niet hoeven te beoordelen op basis van het oude beleid waarin weinig sturing op kwaliteit mogelijk is. Deze vergunningsstop heeft beperkte gevolgen, omdat het nu al praktisch onhaalbaar is om initiatieven te vergunnen vóór de SDE+-najaarsronde 2020. Wij richten ons liever op kwalitatief goede plannen, die in 2021 de SDE++ kunnen aanvragen. 2.2

Meer (inhoudelijke) voorwaarden stellen aan zonnevelden vermindert de keuzevrijheid van ontwikkelaars/bedrijven bij het optimaliseren van een project. Het huidige beleid voortzetten biedt de markt meer kansen. In het huidige uitnodigingskader zonnevelden zijn geen eisen of (vergaande) uitgangspunten opgenomen over bijvoorbeeld participatie. In 2017 waren zonnevelden nog relatief onbekend en waren er weinig ervaringen met zonnevelden. Vooral de locatie, omvang en zichtbaarheid van zonnevelden waren belangrijk. Participatie was maatwerk per Versie datum: 9-4-2020 18:05:37

308260

locatie. De tijden zijn nu anders. Ruimtelijke ontwikkelingen voor duurzame energie-opwek worden steeds meer in samenwerking en samenspraak met stakeholders en inwoners opgezet en uitgevoerd. Ook politiek gezien wordt dit verlangd. Er is in het klimaatakkoord afgesproken dat voor grootschalige opwek van hernieuwbare elektriciteit op land gestreefd wordt naar 50% lokaal eigendom/eigenaarschap. Motie 041-2019 (bijlage 2) streeft ook naar dit lokale eigenaarschap. In het nieuwe beleid geven we gehoor aan deze motie. Lokale factoren en stakeholders worden steeds belangrijker voor het succes van zonneveld. Het is verstandig om dit in nieuw beleid te verankeren. De ervaring leert dat dit anders niet of beperkt een plek krijgt in de opzet van een project.

Participatie In het proces om te komen tot een nieuw Houtens beleid voor zonnevelden betrekken we de raadsleden, inwoners en andere stakeholders. Stakeholders zijn bijvoorbeeld LTO en NFO, Opgewekt Houten en Energierijk en Opgewekt Schalkwijk, initiatiefnemers, omwonenden en ontwikkelaars. Het gesprek dat we met hen gaan voeren, gaat over de selectie van en weging tussen verschillende kwaliteitscriteria. Welke participatievormen worden ingezet en op welk moment, zijn we nog aan het uitwerken. Hierbij maken we gebruik van de leidraad voor participatie bij zon- en wind energie van de Natuur en Milieu federatie. We houden er rekening mee dat traditionele vormen, zoals gespreksavonden, langere tijd geen doorgang kunnen vinden en zoeken dus naar andere vormen. Daarbij is koppeling aan de participatie die ook voor de Regionale Energie Strategie de komende maanden moet gaan plaatsvinden een serieuze optie. Die participatieplanning is (regionaal) ook nog in de maak.

Financiën en formatie Het maken van het nieuwe beleidskader wordt gedaan met eigen mensen. Dit past binnen de bestaande formatie voor duurzaamheid en energietransitie. Daarbij zal beperkt input vanuit andere teams gevraagd worden. Voor de integrale beoordeling van initiatieven op basis van het puntensysteem zal in 2021 meer inzet vanuit andere teams nodig zijn. De exacte omvang zal duidelijk worden bij het nieuw op te stellen beleid en verankerd worden in het jaarplan 2021. Hierbij zal zoveel mogelijk aangesloten worden op bestaande structuren voor ruimtelijke initiatieven. We voorzien geen externe kosten voor het opstellen van het nieuwe beleid, anders dan communicatiekosten. Deze kunnen binnen de huidige duurzaamheidsbudgetten worden opgevangen.

Communicatie Het collegebesluit tot een vergunningstop voor zonnevelden en de aanleiding daarvoor is op 14 april 2020 via een persbericht wereldkundig gemaakt. Ook via onze eigen (sociale) mediakanalen. Na besluitvorming in de raad zal zo snel mogelijk nadere communicatie over de participatievormen en -planning volgen. Daarbij zal gefocust worden besteed aan de inwoners en ondernemers in het buitengebied, als potentiele omwonenden van toekomstige zonnevelden. Hoe dit proces precies vormgegeven wordt, hangt af van de Coronamaatregelen en de impact van deze maatregelen. Hierover wordt u via het griffiebericht op de hoogte gehouden. Zodra de planning vorm heeft gekregen zal ook een gespreksavond met de raad ingepland worden.

Voortgang Het puntensysteem en het bijhorende aanvraag- en beoordelingsproces worden in de zomer ambtelijk verder uitgewerkt tot een voorzet. Daarover kan in september het maatschappelijke gesprek en het gesprek met de raad gevoerd worden. Wij verwachten dat de raad in november het nieuwe beleidskader kan vaststellen. In afwachting van het nieuwe beleid hebben wij gekozen voor een vergunningstop voor zonnevelden. Het is de bevoegdheid van het college om dit te besluiten. Dat betekent dat in Versie datum: 9-4-2020 18:05:37

308260

de tussentijd geen aanvragen voor zonnevelden in behandeling worden genomen, omdat deze dan op basis van het huidige uitnodigingskader zonnevelden zouden moeten worden beoordeeld. Dat is niet in overeenstemming met de kwaliteitsslag die we nu juist willen maken. Dit heeft geen invloed op de huidige ronde SDE-subsidie. Er zijn geen vergunningsaanvragen gedaan om gebruik te maken van de komende ronde. Na vaststelling van het nieuwe beleid kunnen initiatiefnemers en ontwikkelaars binnen een bepaalde periode hun globale plan als principeverzoek indienen. Naar verwachting in januari 2021 begint de integrale beoordeling door een nog te vormen ambtelijke selectiegroep. Gezamenlijk wordt de afweging gemaakt en worden de punten verdeeld. De plannen die het hoogst scoren gaan door naar vergunningverlening waar de gebruikelijke procedure wordt doorlopen. De exacte planning en uitwerking van het aanvraagproces zal afgestemd worden met stakeholders en de ambtelijke organisatie. Hiervoor gebruiken we nadrukkelijk ook de ervaringen van Wijk bij Duurstede.

Evaluatie Door te werken met het principe van ‘schaarse vergunningen’ verwachten we in 2021 alle nog beschikbare beleidsruimte voor zonnevelden te “vergeven”. Daarmee geven we voor het beleid voor zonnevelden uitvoering aan de RES 1.0 die in 2021 wordt vastgesteld. Het lijkt nu logisch om evaluatie van het nieuwe beleid voor zonnevelden te koppelen aan het traject rondom het opstellen van de RES 2.0. Hoe dit vorm krijgt is nog onderwerp van gesprek, mede gezien de impact van de Corona-crisis wordt op landelijk niveau dit gesprek gevoerd. We zoeken voor de volgende evaluatie naar logisch moment, aansluitend op de RES systematiek. Dit wordt in het nieuwe beleid voor zonnevelden uitgewerkt en bij besluitvorming in november definitief bepaald.

Houten, 14 april 2020 het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Houten de secretaris, de burgemeester,

A.J. Barink

G.P. Isabella

Versie datum: 9-4-2020 18:05:37

308260

Bijlagen - 1. Rapport evaluatie en uitgangspunten nieuw beleid - 2. Motie 041-2019

Verantwoordelijke portefeuillehouders college 1e PoHo: Hilde de Groot 2e PoHo: n.v.t.

Versie datum: 9-4-2020 18:05:37

308260

Raadsbesluit Voorstelnummer: 308260 Onderwerp vervolg op evaluatie uitnodigingskader zonnevelden 1. Kennis te nemen van de evaluatie van het uitnodigingskader zonnevelden. 2. Voor het nieuwe beleidskader voor zonnevelden het principe van ‘schaarse vergunningen’ met een puntensysteem voor de beoordeling van initiatieven te hanteren. De raad van de gemeente Houten heeft het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 14 april 2020 gelezen en besluit: Dit is besloten in de openbare vergadering van de raad op 19 mei 2020. De raad van de gemeente Houten, de griffier, de voorzitter, $handtekening$

H.R.E. Hofland

G.P. Isabella