Bijlage 1 - Ruimtelijke Onderbouwing Stroomveld De Knoest

Ruimtelijke Onderbouwing Stroomveld de Knoest - Houten

Opdrachtgever:

BHM Solar M. Nellestein Lucasbolwerk 10 3512 EH Utrecht

Chint Solar S. Sloterdijk Transformatorweg 38 1014 AK Amsterdam

Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl

Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Projectleider: Gecontroleerd: Status: Versie:

202900 18-5-2022 B. Pegge M. van Amersfoort Concept 2

© 2022 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Inhoudsopgave 1

Inleiding....................................................................................................................................................... 5

1.1

Aanleiding ............................................................................................................................................... 5

1.2

Ligging en begrenzing plangebied .......................................................................................................... 5

1.3

Huidig planologisch regime .................................................................................................................... 6

1.4

Leeswijzer ............................................................................................................................................... 7

2

Planbeschrijving .......................................................................................................................................... 8

2.1

Inleiding .................................................................................................................................................. 8

2.2

Beschrijving huidige situatie plangebied ................................................................................................ 8

2.3

Zonneweide ............................................................................................................................................ 9

2.4

Landschappelijke inpassing .................................................................................................................. 11

3

Beleidskaders ............................................................................................................................................ 18

3.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 18

3.2

Rijksbeleid ............................................................................................................................................. 18

3.3

Provinciaal en regionaal beleid ............................................................................................................. 22

3.4

Gemeentelijk beleid.............................................................................................................................. 30

3.5

Conclusie............................................................................................................................................... 34

4

Waardentoets ........................................................................................................................................... 35

4.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 35

4.2

Natuurwaarden .................................................................................................................................... 35

4.3

Archeologische waarden ...................................................................................................................... 37

4.4

Cultuurhistorie ...................................................................................................................................... 39

4.5

Water .................................................................................................................................................... 40

4.6

Conclusie............................................................................................................................................... 43

5

Milieuaspecten.......................................................................................................................................... 44

5.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 44

5.2

Bodem .................................................................................................................................................. 44

5.3

Geluid ................................................................................................................................................... 46

5.4

Luchtkwaliteit ....................................................................................................................................... 47

5.5

Lichtreflectie ......................................................................................................................................... 47

5.6

Elektromagnetische straling ................................................................................................................. 47

5.7

Warmteontwikkeling ............................................................................................................................ 48

5.8

Kabels en leidingen ............................................................................................................................... 48

5.9

Externe veiligheid ................................................................................................................................. 48

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 3

5.10

Bedrijven en milieuzonering ................................................................................................................. 50

5.11

Verkeer en parkeren ............................................................................................................................. 51

5.12

Vormvrije m.e.r.-beoordeling ............................................................................................................... 51

5.13

Conclusie............................................................................................................................................... 52

6

Uitvoerbaarheid ........................................................................................................................................ 52

6.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 52

6.2

Ruimtelijke uitvoerbaarheid ................................................................................................................. 53

6.3

Maatschappelijke uitvoerbaarheid ....................................................................................................... 53

6.4

Economische uitvoerbaarheid .............................................................................................................. 53

6.5

Conclusie............................................................................................................................................... 53

Bijlagen/literatuurlijst ............................................................................................................................................ 55

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 4

1 Inleiding 1.1 Aanleiding In 2019 is het klimaatakkoord vastgesteld. Het kabinet heeft met het nationale klimaatakkoord een centraal doel: het terugdringen van de uitstoot van broeikassen in Nederland met 49% ten opzichte van 1990. In het coalitieakkoord is opgenomen dat het kabinet de ambitie wil verhogen naar een 55% CO2 reductie in 2030. Om te kunnen voldoen aan de steeds belangrijker wordende duurzaamheidsopgaven is een integrale gebiedsontwikkeling waar naast duurzaamheid ook natuur en recreatie een belangrijke plaats krijgen dan ook wenselijk. In de Omgevingsvisie heeft de provincie Utrecht aangeduid in 2030 minimaal 55 procent van de energie opgewekt te hebben met hernieuwbare energiebronnen. In 2050 wil de provincie energieneutraal zijn. Om dit mogelijk te maken zet de provincie in op de realisatie van grootschalige zonnevelden. Gemeente Houten heeft ook haar eigen opgave geformuleerd in haar Beleidskader zonnevelden gemeente Houten dat is vastgesteld op 8 juli 2021. De ambitie is uitgesproken om in 2040 energieneutraal te zijn. In het Energieplan is een tussenstap geformuleerd om in 2025 20% van de benodigde energie duurzaam op te wekken, hierbij wil ze graag inzetten op kwalitatief hoogwaardige zonnevelden.

Door goed naar de omgeving te kijken, bewoners te betrekken, en aspecten als landschap, natuur en recreatie een goede plaats te geven wordt er ee bijgedragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. De vier initiatiefnemers Coöperatie Duurzaam Eiland, Coöperatie Opgewekt Houten, BHM Solar en Chint Solar werken samen aan Stroomveld de Knoest. Op basis van gelijkwaardigheid worden alle beslissingen gezamenlijk genomen en wordt er naar rato tijd en risicokapitaal geïnvesteerd. De initiatiefnemers vullen elkaar aan in mankracht, kennis en kapitaal en willen de lokale betrokkenheid vergroten door te streven naar 100% lokaal eigenaarschap. Initiatiefnemers BHM Solar en Chint Solar zijn lid van Holland Solar en ondersteunen als leden de 'Gedragscode zon op land'. De initiatiefnemers hebben Land-ID gevraagd voor een inrichtingsplan en Eelerwoude voor het maken van een ruimtelijke onderbouwing voor Stroomveld De Knoest. Voor de realisatie van voorliggend plan wordt een omgevingsvergunning, in afwijking van het bestemmingsplan (op grond van artikel 2.12, eerste lid, sub a, onder 3° Wabo), aangevraagd. Voorliggende ruimtelijke onderbouwing is onderdeel van deze aanvraag. In het kader van landschap en ecologie is een Toets Wet natuurbescherming uitgevoerd en een Landschappelijk Inrichtingsplan opgesteld. Deze zijn separaat bij deze ruimtelijke onderbouwing gevoegd.

In deze ruimtelijke onderbouwing komen alle relevante aspecten vanuit de ruimtelijke ordening voor dit project aan de orde.

1.2 Ligging en begrenzing plangebied Stroomveld de Knoest is gelegen op het eiland van Schalkwijk, ten zuiden van stad Utrecht en tussen Houten en Nieuwegein. Figuur 1 laat de ligging van het plangebied in relatie tot de omgeving zien. Het gebied wordt aan de noordzijde ingesloten door het Amsterdam-Rijnkanaal en aan de westzijde door snelweg A27. Het plangebied betreft gedeeltes van de kadastrale percelen Houten sectie I 10, 12, 1607, 1609 (zie figuur 2). Het totale oppervlak hiervan is circa 40 hectare, waarvan 25 hectare in het noordwesten van de percelen

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 5

bestemd is voor de zonneweide. Daarmee blijft er 15 hectare beschikbaar voor landbouw en wordt er 5 hectare gebruikt voor de landschappelijke inpassing.

Figuur 1: Ligging plangebied in de omgeving

Figuur 2: Plangebied (rood omkaderd)

1.3 Huidig planologisch regime Het plangebied is gelegen in het bestemmingsplan ‘Eiland van Schalkwijk’ (vastgesteld op 23 mei 2017). De volgende bestemmingen zijn vigerend:

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 6

-

Enkelbestemming “Agrarisch”. Dubbelbestemmingen “Waarde – Archeologie 3”. Dubbelbestemming “Waarde – Landschap 3”. Bouwvlak (knoesterweg 1).

Figuur 3: uitsnede bestemmingsplan 'Eiland van Schalkwijk'

Het plangebied heeft grotendeels de bestemming ‘Agrarisch’. Ondanks de bestemming agrarisch waarbij een aantal activiteiten zijn toegestaan op deze locatie past de realisatie van een zonneweide niet binnen het geldende bestemmingsplan. Hiertoe wordt een omgevingsvergunning aangevraagd, in afwijking van het bestemmingsplan, met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, onder a, sub 3° Wabo. De aanvraag gaat daartoe vergezeld van de voorliggende ruimtelijke onderbouwing. In de hoek van A27 en Knoesterweg zal voor een zeer klein deel de landschappelijke rand (285 m2) op grondgebied van Nieuwegein worden aangelegd. Het bestemmingsplan van het kleine perceel in Nieuwegein laat toe om hier een landschappelijke rand te realiseren. De netto 20 hectare zonneweide zal alleen op het grondgebied van Houten worden ontwikkeld.

1.4 Leeswijzer De ruimtelijke onderbouwing is opgebouwd uit 6 hoofdstukken. In hoofdstuk 2 wordt eerst ingegaan op het voorgenomen plan. In hoofdstuk 3 komt het beleidskader aan bod. In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van het van toepassing zijnde rijksbeleid, provinciaal beleid en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan wordt daarbij getoetst aan dit beleid. Hoofdstuk 4 bevat een waardentoets. Hieruit blijkt welke waarden er in het plangebied aanwezig zijn en of deze worden aangetast door de ontwikkeling. In hoofdstuk 5 komen de

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 7

relevante milieuaspecten aan bod. In hoofdstuk 6 wordt tot slot ingegaan op de ruimtelijke, maatschappelijke en economische uitvoerbaarheid.

2 Planbeschrijving 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie van het plangebied weergegeven en het plan voor zonneweide Stroomveld de Knoest toegelicht. Ten behoeve van het plan is door Land-id een Landschappelijk inrichtingsplan opgesteld. Deze is toegevoegd als separate bijlage bij deze ruimtelijke onderbouwing.

2.2 Beschrijving huidige situatie plangebied 2.2.1 Ligging en beschrijving plangebied Zonneweide Stroomveld De Knoest is gepland in het noordwestelijk deel van het Eiland van Schalkwijk tegen de A27, het Amsterdam-Rijnkanaal en de Schalkwijkse Wetering aan. Het ligt ten zuiden van de stad Utrecht, tussen Nieuwegein en Houten. Het plangebied bestaat uit agrarische percelen. De locatie is onderdeel van de Hollandse Waterlinies, een waardevol werelderfgoedgebied. Het gebied bestaat hoofdzakelijk uit agrarische polders, met een strokenverkaveling en twee lintdorpen. Aan de zuidzijde van het eiland vormt de Lekdijk de grens tussen de agrarische polders en de uiterwaarden. Over deze landschappen heen ligt het militaire landschap van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, met forten en inundatiekanalen. Het plangebied ligt in het inundatiegebied van de Hollandse Waterlinie, aan het indundatiekanaal de Schalkwijkse Wetering.

Figuur 4: Eiland van Schalkwijk

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 8

2.3 Zonneweide 2.3.1 Initiatief voor een zonneweide Een samenwerking van Coöperatie Duurzaam Eiland, Coöperatie Opgewerkt Houten, BHM Solar en Chint Solar heeft het initiatief genomen om op het eiland van Schalkwijk een zonneweide met een bruto oppervlakte van 25 hectare en een netto oppervlakte van maximaal 20 hectare te realiseren. Met het initiatief wil het consortium bijdragen aan de lokale en landelijke energietransitie. Daarnaast wordt de zonneweide landschappelijk ingepast en wordt ruimte geboden aan andere maatschappelijke meerwaardes, zoals recreatie en ontwikkeling van natuurwaarden.

2.3.2 Locatiekeuze Het Rijk, de provincie Utrecht, de regio en gemeente Houten hebben het doel gesteld om energieneutraal te zijn, voor gemeente Houten ligt deze doelstelling op 2040. In het Energieplan van Houten is een tussenstap geformuleerd om in 2025 20% van de benodigde energie duurzaam op te wekken, met kwalitatief hoogwaardige zonnevelden. Door goed naar de omgeving te kijken, bewoners te betrekken en de aspecten van landschap, natuur en recreatie goed mee te nemen wordt er bijgedragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. Om deze doelen te halen is het noodzakelijk om zonneweides te realiseren. Binnen de bebouwde omgeving is niet genoeg ruimte om de doelstellingen van 2025 en 2040 te behalen. Niet allee daken zijn geschikt voor zonnepanelen. Redenen hiervoor zijn bijvoorbeeld technische bezwaren (draagconstructies, oriëntatie, schaduwvlakken, ect.), maar ook esthetische bezwaren. Ook zijn niet alle locaties geschikt voor de realisatie van een zonneweide. De gronden zijn al in gebruik door andere functies of kunnen niet gecombineerd worden met zonnepanelen en bijbehorende installaties. De initiatiefnemers hebben overeenstemming bereikt over het gebruik van de gronden voor de realisatie van een zonneweide met de grondeigenaar. De locatie ligt binnen een kansrijk gebied van de provincie, een potentieel zoekgebied van de RES16.

Hier liggen meekoppelkansen voor cultuurhistorie, landschap, ecologie en recreatie. De zonneweide wordt op een zorgvuldige manier ingepast binnen het open agrarische polderlandschap. Een nadere toelichting is gegeven in paragraaf 2.4.

2.3.3 Technische gegevens zonneweide Zonneweide Stroomveld de Knoest heeft een bruto oppervlakte van circa 25 hectare. Hiervan wordt een deel gereserveerd voor de landschappelijke inpassing van de zonneweide. De overige ruimten worden in gebruik genomen door tafels met zonnepanelen, technische installaties en hekwerk. De netto oppervlakte bedraagt circa 20 hectare. De zonnepanelen worden georiënteerd op het zuiden en komen op de tafels te liggen in een hellende positie met een maximale hoogte van 1,5 m. De tafels zijn circa 4,75 m breed. Tussen de panelen komt een ruimte van circa 15-20 mm zodat regen tussendoor kan ten behoeve van de onderbegroeiing. De panelen bestaan uit zonnecellen. Deze zetten de zonne-energie om in elektrische energie (gelijkstroom), welke door middel van omvormers en transformatoren omgezet wordt in netstroom (wisselstroom). Binnen het plangebied komen meerdere transformatoren en omvormers te staat. Via het inkoopstation wordt deze netstroom geleverd aan het elektriciteitsnet van Stedin. In overleg met de netbeheerder wordt de locatie van de aansluiting en het type nader bepaald. De zonneweide wordt beveiligd met een hekwerk (eis verzekeraar). Het hekwerk is transparant en maximaal anderhalf meter hoog, van schapengaas en houten palen. Het hekwerk is faunapasseerbaar, minimaal 15 cm

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 9

boven de grond. De transformatoren worden maximaal 3 meter hoog, de batterijen maximaal 3.2 meter hoog, het inkoopstation maximaal 6 meter hoog en een bliksemafleider maximaal 8.5m hoog.

2.3.4 Toegankelijkheid en ontsluiting Het plangebied wordt op een veilige manier ontsloten aan de noordzijde op de Kanaaldijk Zuid en aan de oostzijde via een bestaand kavelpad. De zonneweide is enkel te betreden via de toegangspoort en niet toegankelijk voor publiek. Hulpdiensten krijgen in geval van noodsituaties wel toegang tot de zonneweide. Hierover heeft reeds afstemming plaatsgevonden met de Veiligheidsregio Utrecht. Zij kunnen gebruik maken van de onderhoudstoegang en de onderhoudswegen.

2.3.5 Bouw De start van de bouw is afhankelijk van het moment waarop de benodigde rijkssubsidies (SDE++) zijn toegewezen en vergunningen zijn verleend. Daarnaast is het afhankelijk van wanneer de capaciteit van de netbeheerder toegewezen is. De bouwfase neemt doorgaans een periode van ongeveer 3 – 6 maanden in beslag.

2.3.6 Looptijd De exploitatiefase van de tijdelijke zonneweide heeft een duur van 30 jaar. Na deze fase wordt de zonneweide volledig ontmanteld. De gronden kunnen vervolgens weer in gebruik genomen worden voor de daartoe bestemde functie, dit is vastgelegd in een overeenkomst met de grondeigenaar. De zonnepanelen, kabels en overige materialen zullen zoveel mogelijk op een milieuvriendelijke manier gerecycled of worden hergebruikt.

2.3.7 Operationeel De aanlegfase loopt over in de fase van beheer. In deze periode is de ontwikkelaar verantwoordelijk voor goed ecologisch beheer van het plangebied. Hiervoor is een beplantings- en beheersplan opgesteld. In deze periode worden geen meststoffen of pesticiden gebruikt. Na ontmanteling van de zonneweide wordt de verantwoordelijkheid van de gronden overgedragen aan de toekomstig eigenaar.

2.3.8 Communicatie en participatie Zowel de gemeente Houten als de initiatiefnemers hechten veel waarde aan een gedegen participatieproces. Van september 2021 t/m april 2022 is er een intensief participatieproces doorlopen met aan- en omwonenden en andere stakeholders. Middels keukentafelgesprekken en een inloopavond zijn wensen, zorgen en ideeën met de aan- en omwonenden besproken en verwerkt in de plannen. Daarnaast is er vooraf met de volgende externe stakeholders contact geweest: gemeente Houten, Provincie Utrecht, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Veiligheidsregio Utrecht, Stedin, Rijkswaterstaat, Stichting Liniebreed Ondernemen, Stichting Weidevogels Eiland van Schalkwijk. Uitkomsten van deze gesprekken zijn verwerkt in de plannen. In de bijlage is het document Procesparticipatie opgenomen waarin de volgende onderdelen zijn verwerkt: samenvatting communicatie- en participatieplan, reeds uitgevoerde acties ten behoeve van procesparticipatie, verrijking plan met inbreng en wensen van omwonenden, andere stakeholders & experts. Daarnaast is ook het Plan van Aanpak Financiële Participatie in de bijlage te vinden.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 10

2.4 Landschappelijke inpassing Landschapsarchitectenbureau Land-id heeft de landschappelijke inpassing verzorgt. Het volledige inrichtingsplan is opgenomen in de bijlage.

Figuur 5: Landschappelijke inpassing Zonneweide Stroomveld de Knoest (bron: Land-id)

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 11

De zonneweide ligt op een bijzondere plek in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In het gebied zijn in de afgelopen jaren veel kenmerken van de Linie verdwenen. Daarnaast is op diverse plekken geïnvesteerd in het beleefbaar maken van de Linie. Met dit ontwerp vormt de locatie een belangrijke schakel in de verdere versterking van de beleving van de Linie. De kern van het ontwerp is het beleefbaar en zichtbaar maken van het historische inundatielandschap, door het terugbrengen van de kenmerkende opstrekkende verkavelingsstructuur met een brede sloot en smallere plasdrasgreppels. Vroeger was hier een inundatieveld wat op dit moment niet beleefbaar is. Aansluitend op de historische inlaatplek voor de inundatie wordt een natte natuurzone ontwikkeld. Hier doorheen wordt op een lage kade een aantrekkelijke wandelroute gelegd die aansluit op de bestaande wandeling vanuit de Linielanding. Langs deze wandelroute komt een nieuw liniemoment, op de plek van de verdwenen Knoesterwatermolen. Dit wordt een uitzichtpunt geïnspireerd op de oude wipwatermolen met daarbinnen een mini-expo. Hier wordt het verhaal van het unieke en ingenieuze watersysteem beleefbaar gemaakt, onder andere door toevoeging van een virtual reality kijker die laat zien hoe het landschap vroeger inundeerde.

Figuur 6: Toekomst beeld Zonneweide Stroomveld de Knoest (Bron: Land-id)

2.4.1 Uitgangspunten voor de zonneweide Landschappelijke inpassing Meerwaarde voor de landschappelijke structuur van het gebied door het zichtbaar maken van het oorspronkelijke kenmerkende verkavelingspatroon door middel van greppels en een sloot, met daarin de draaiing in het landschap. Meerwaarde voor de beleving van het kenmerkende polderlandschap door het creëren van een lange zichtlijn tussen de zonnepanelen door over de nieuw toegevoegde sloot. Cultuurhistorie en archeologie Meerwaarde voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie door het verhaal van inundatie te versterken. Dit wordt gedaan door herstel van het historisch verkavelingspatroon en de ontwikkeling van natte natuur. Met beheer van het zonneveld wordt het beheer van de historische eendenkooi opgepakt en daarmee wordt het historisch relict gewaarborgd.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 12

-

-

-

-

Uitlichten locatie oude Knoesterwatermolen door ontwikkeling recreatief punt voor o.a. bezoek en beleving van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Meerwaarde voor landschappelijke structuur van het gebied door zichtbaar maken van het oorspronkelijke kenmerkende verkavelingspatroon door middel van greppels en een sloot, met daarin de draaiing in het landschap. Meerwaarde voor recreatief netwerk van de Nieuwe Hollandse Waterlinie door ontwikkelen extra punt voor bezoek en beleven linie. Hier zichtbaar maken verhaal van de linie op uitkijkpunt met behulp van een virtual reality-kijker die het landschap tijdens inundatie laat zien. Daarnaast een mini-expo over o.a. het ingenieuze en unieke watersysteem. Meerwaarde voor recreatief netwerk van de Nieuwe Hollandse Waterlinie door het plaatsen van infopunten, met verschillende informatieborden over de Nieuwe Hollandse Waterlinie en route richting het uitkijkpunt. Hiervoor gebruik maken van de huisstijl van de linie. Bij de uitwerking van de infopunten en het uitkijkpunt wordt er samengewerkt met Stichting Liniebreed Ondernemen (SLO). Meerwaarde voor recreatief netwerk van de Nieuwe Hollandse Waterlinie door uitbreiding van recreatieve wandelrondje Linielanding, over een kade door de nieuw ontwikkelde natte natuurzone. Dit maakt de route aantrekkelijker en afwisselender.

Recreatie en educatie Meerwaarde voor recreatie door uitbreiding van het recreatieve wandelrondje Linielanding, over een kade door de nieuw ontwikkelde natte natuurzone. Dit maakt de route aantrekkelijker en afwisselender. Door te kiezen voor een karrespoor van hard materiaal (Achterhoeks Padvast zoals ook gebruikt wordt in Natura 2000 gebieden) is de route ook te gebruiken als ontsluiting van het meest zuidelijke erf. Meerwaarde voor recreatie en educatie door de ontwikkeling van een uitkijkpunt geïnspireerd op de oude Knoesterwatermolen. Boven in het uitkijkpunt uitzicht over het liniegebied, de natte natuur en de zonneweide. Het historische verhaal van de linie wordt zichtbaar gemaakt met behulp van een virtual reality-kijker die het landschap tijdens inundatie laat zien. Onder in de toren komt ruimte voor mini-expo over de waterlinie, het landschap en het zonneveld. Hier kunnen wandelaars, schoolklassen en zakelijke groepen leren over de omgeving, gecombineerd met een zicht op het landschap en Stroomveld De Knoest. Meerwaarde voor recreatie en educatie door het plaatsen van infopunten, met verschillende informatieborden over de Nieuwe Hollandse Waterlinie en route richting het uitkijkpunt. Bij het infopunt aan de zuidzijde wordt dit gecombineerd met een liniebank, fietsparkeerplek en een oplaadpunt voor ebikes. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de huisstijl van de linie.

Water, natuur en biodiversiteit Meerwaarde voor natuurontwikkeling, biodiversiteit en watervasthoudend vermogen en waterkwaliteit door ontwikkeling natte natuurzone met een diversiteit aan gradiënten van hoog en droog naar laag en nat. Van hoog naar laag wordt ingezet op: vochtig hooiland - plasdrasgebied - open water. Hiervoor worden delen van deze zone afgegraven. Voor een gesloten grondbalans wordt de afgegraven grond verspreid over het zonneveld en gebruikt voor een kade. Meerwaarde voor natuurontwikkeling, biodiversiteit, watervasthoudend vermogen en waterkwaliteit door ontwikkeling van 20 meter brede landschappelijke rand. In deze rand ligt een brede sloot met eenzijdig natuurvriendelijke oever en daarnaast kruiden-en faunarijk grasland met ruigte en struweel. Voor behoud van het open karakter wordt beplanting laag gehouden zodat ze alleen de panelen uit het zicht houden (circa 1.5 meter hoog). Alleen de westrand, langs de snelweg, wordt voorzien van hogere beplanting zodat de snelweg uit het zicht wordt genomen vanuit het Eiland van Schalkwijk. Gefaseerd beheer voor optimale zorg voor biodiversiteit en een continue groene buffer voor de zonnepanelen. Meerwaarde voor bodemkwaliteit, natuurontwikkeling, biodiversiteit en watervasthoudend vermogen door ontwikkeling van het oorspronkelijke verkavelingspatroon met sloot met plasdrasoever en plasdrasgreppels.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 13

-

-

-

Meerwaarde voor biodiversiteit en bodemkwaliteit door ontwikkelen van glanshaverhooiland onder en rond de panelen in combinatie met zuidopstelling. Meerwaarde voor biodiversiteit door plaatsen van nestkasten voor uilen (ransuil, steenuil), nestvoorzieningen voor ijsvogels en takkenbergen en maaiselhopen voor o.a. ringslangen. De ontwikkeling van het ruimtelijk initiatief heeft meerwaarde voor biodiversiteit in het gebied door de ontwikkeling van een natte natuurzone, een brede landschappelijke rand, een sloot met plasdrasoever, plasdrasgreppels en meervoudig ruimtegebruik op de zonnweide zelf met glanshaverhooiland en nestvoorzieningen. De ontwikkeling van het ruimtelijke initiatief kan meerwaarde hebben voor het weidevogelgebied De Kroon doordat aan de kant van het weidevogelgebied de maïsakker wordt omgevormd naar natte natuurzone. Opgaande beplanting aan de kant van het weidevogelgebied wordt beperkt, zodat het gebied meer open wordt. Daarnaast is gezorgd dat er geen verstorende elementen zullen worden toegevoegd die effect hebben op het nabijgelegen weidevogelgebied. De zonnepanelen zullen op 500 m afstand komen te liggen, wat voldoet aan het minimum van 300 meter afstand die SOVON en de gemeente Houten in overleg hebben gekozen om verstoring te voorkomen.

Verder is bijvoorbeeld gekozen voor nestkasten voor steenuilen/kerkuilen in plaats van voor torenvalken, omdat torenvalken predatoren op weidevogelkuikens.

Landbouw Meerwaarde voor huidig agrarisch gebruik door behoud aaneengesloten goed bereikbare percelen voor agrarisch gebruik aan de oostzijde van het plangebied. Meerwaarde door rustperiode voor de bodem van 30 jaar gedurende de exploitatie als zonneweide met glanshaverhooiland en duurzaam beheer. Aandacht voor agrarische belangen door in het ontwerp de maatvoering van openwater en grasland zo te maken dat dit niet aantrekkelijk is voor ganzen. Geschikte maatvoering is geadviseerd door de ecologe van RPS. Aandacht voor agrarische belangen door bij keuze beplanting geen verstorende soorten te kiezen zoals Meidoorn en Jacobskruiskruid. Bodemkwaliteit Er is advies gevraagd aan een ecologe van RPS over de huidige bodem kwaliteit en hoe deze verbeterd kan worden. Zij heeft op basis van expert judgement en literatuur studies van de WUR uit 2021 (https:// edepot.wur.nl/541057) en TNO (https://www.tno.nl/ nl/aandachtsgebieden/energietransitie/roadmaps/ hernieuwbare-elektriciteit/zonne-energie/zonnepark/ zon-in-landschap/) advies gegeven over de oriëntatie, vegetatie en beheer van het zonnepark voor een verbetering van de bodemkwaliteit. Haar adviezen zijn opgenomen in het ruimtelijk initiatief: Meerwaarde voor watervasthoudend vermogen en bodemkwaliteit door ontwikkeling natte natuurzone. Hiervoor worden delen van deze zone afgegraven.

Voor een gesloten grondbalans wordt de afgegraven grond verspreid over het zonneveld en gebruikt voor een kade. Meerwaarde voor bodemkwaliteit en watervasthoudend vermogen door ontwikkeling van het oorspronkelijke verkavelingspatroon met sloot met plasdrasoever en plasdrasgreppels. Meerwaarde voor biodiversiteit en bodemkwaliteit door ontwikkelen van glanshaverhooiland onder en tussen de panelen in combinatie met zuidopstelling. Goede materiaalkeuze van de stellages waardoor uitloging wordt voorkomen. Gefaseerd beheer voor optimale zorg voor biodiversiteit en de bodem. Er wordt gebruik gemaakt van biologische afbreekbare schoonmaakmiddelen (of alleen water) om de panelen mee schoon te maken en geen gebruik van chemische (on)kruidbestrijding. Bodemverdichting wordt tegengegaan bij maai- en onderhoudswerkzaamheden.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 14

2.4.2 Landschappelijke elementen In het landschappelijk inrichtingsplan zijn de volgende landschappelijke elementen te vinden: Natuurlijke oever of plas-dras De natuurlijke oevers bestaan uit een talud van 1:3 en liggen aan één kant van de sloten. Plasdras is te vinden in de greppels en in de natte natuurzone. De sloot en plasdrasgreppels tussen de zonnepanelen komen in verbinding te staan met de sloot in de landschappelijke rand voor voldoende doorstroming. De natuurvriendelijke oever zal voornamelijk bestaan uit een rietzoom, deze neemt voor een belangrijk deel van het jaar zicht weg op de zonneweide. Naast de rietzoom zal er ruimte zijn voor natuurontwikkeling van oeverbeplanting zoals; grote-kattenstaart, dotterbloem, zwanenbloem of gele lis.

Figuur 7: Beeld van riet in de zomer (links) en in de winter (rechts).

Struweel van bomen & heesters Naast de natuurlijke oever zal het struweel óók het zicht op de zonnweide wegnemen. Het struweel gaat voornamelijk bestaan uit een gemengd bosplantsoen met groepsgewijs geplaatste bomen. Aan de randen van het bosplantsoen krijgt de natuur de ruimte om een kruidachtige rand/overgang te ontwikkelen. Struweel van heesters & kruiden-/faunarijk grasland Het struweel gaat voor een deel het zicht op de zonneweide wegnemen. Het struweel gaat bestaan uit een gemengd bosplantsoen van heesters (50%), gecombineerd met een kruiden- & faunarijk grasland (50%). Zoals eerder benoemd wordt naast het bosplantsoen ingezet op een kruiden- & faunarijk grasland. Dit is ook de plek waar de natuur zichzelf mag ontwikkelen. Glanshaverhooiland Glanshaverhooiland gaat rondom de zonnepanelen en aan/in de greppels op natuurlijke wijze ontwikkeld worden. Vochtig hooiland Vochtig hooiland gaat in de natte natuurzone ontwikkeld worden, deze wordt op natuurlijke wijze ontwikkeld. Het is mogelijk dat riet en andere oeverbeplanting zich gaat ontwikkelen. Het riet mag voor maximaal 30% aanwezig zijn en in stand gehouden worden, zolang ze het vochtig hooiland niet belemmeren in groei en ontwikkeling. Solitaire boom In de natte natuurzone komen op enkele plekken solitaire bomen te staan.

De bomen dragen bij aan het gewenste eindbeeld van de natte natuurzone en ze trekken fauna aan zoals; zangvogels en

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 15

insecten. Bomenrij De bomenrij wordt ontwikkeld aan de kade in de natte natuurzone. De bomenrij gaat bestaan uit een enkele rij van knotwilgen. Eendenkooi De eendenkooi is een bestaand element buiten het plangebied. Deze zal in beheer worden genomen.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 16

2.4.3 Elementen van het zonneveld Zonnepanelen Zonnepanelen in zuidopstelling, met een max. hoogte van 1,5 m (onder ooghoogte) en een lage zijde van 0,600,65 m. Tussen de panelen komt een ruimte van circa 15-20 mm waar regen tussendoor kan, zodat de begroeiing onder de panelen voldoende water krijgt.

Toegang Het zonneveld wordt toegankelijk voor onderhoud, beheer en brandweer door middel van een toegangspad van 4,5 m breed.

Beveiliging Beveiliging van zonneveld door middel van brede sloot (minimaal 3 meter breed), struweel met daarachter een hek van schapengaas (1,50m hoog) en op de locatie van de zichtlijn sensoren in plaats van een hek.

Transformatoren en omvormers Transformatoren en omvormers komen in het midden van het veld, op voldoende afstand van de omliggende woningen.

Inkoopstation Het inkoopstation dient goed bereikbaar te zijn vanaf de weg en komt daarom aan de noordkant van de zonneweide, naast de griend. Ook komen op deze plek de batterijenreeks. Deze elementen worden zo goed mogelijk ingepast.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 17

3 Beleidskaders 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het relevante beleid dat betrekking heeft op het plangebied en de voorgenomen ontwikkeling beschreven. Het wordt benaderd vanuit het Rijks-, provinciaal- en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan wordt getoetst aan dit beschreven beleid.

3.2 Rijksbeleid 3.2.1 Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft op 11 september 2020 de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vastgesteld. Nederland staat in de komende jaren voor een aantal opgaven van nationaal belang. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) stelt dat grote en complexe opgaven zoals klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw Nederland flink zullen veranderen. Deze opgaven moeten benut worden om vooruit te komen en tegelijkertijd het mooie van Nederland te behouden. De NOVI biedt perspectief om de grote opgaven aan te pakken. Hierbij is omgevingskwaliteit het kernbegrip: dat wil zeggen ruimtelijke kwaliteit én milieukwaliteit. Vanuit de NOVI geeft het Rijk kaders en richting voor zowel nationale als decentrale keuzes. Centraal bij de afweging van belangen staat een evenwichtig gebruik van de fysieke leefomgeving, zowel van de boven- als van de ondergrond. In de NOVI wordt gesproken over een ‘omgevingsinclusief’ beleid. De NOVI beschrijft enerzijds een toekomstperspectief met ambities en anderzijds de nationale belangen in de fysieke leefomgeving en de daaruit voortkomende opgaven. Deze opgaven zijn het verschil tussen de ambitie en de huidige situatie en verwachte ontwikkelingen.

Waar de opgaven vragen om een geïntegreerde benadering, komen deze samen in vier prioriteiten. Op deze vier prioriteiten zijn beleidskeuzes gemaakt. De vier prioriteiten gemaakt: 1) Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie. 2) Duurzaam economisch groeipotentieel. 3) Sterke en gezonde steden en regio’s. 4) Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Om de beleidskeuze weloverwogen te maken worden drie afwegingsprincipes, die helpen bij het afwegen en prioriteren van de verschillende belangen en opgaven, gehanteerd namelijk; 1) Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies, 2) Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal en 3) Afwentelen wordt voorkomen. In de NOVI wordt gesteld dat de klimaatdoelstelling in lijn is met de Parijse klimaatdoelstelling: in 2050 vrijwel geheel klimaat neutraal. De ambitie is dat de omslag naar 100 procent circulair in 2050 gerealiseerd is en dat er een zo goed mogelijke inpassing van duurzame energie in de leefomgeving is. In 2050 is Nederland erin geslaagd al deze ontwikkelingen zorgvuldig in te passen of nieuwe landschappen te creëren, met zo min mogelijk hinder of overlast voor mensen en het ecosysteem. De NOVI ziet het van nationaal belang om de internationale afgesproken doelen te behalen.

De opgave is dan ook om de broeikasgassen ten opzichte van 1990 te reduceren met tenminste 49 procent in 2030 en met 95 procent in 2050. Een andere opgave is het vervangen van fossiele energiebronnen door duurzame bronnen. Bovenstaande opgaven manifesteert zich rond een van de vier prioriteiten, namelijk prioriteit 1 ‘Ruimte voor klimaatadaptatie energietransitie’. In beleidskeuzes van deze prioriteit wordt benoemd dat overheden,

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 18

marktpartijen en maatschappelijke organisaties samenwerken aan het bijtijds halen van doelstellingen, die in het Klimaatakkoord zijn bepaald. Het Nationaal Programma RES vormt een platform voor onderling samenwerken, vergelijken, leren en uitdagen. De energietransitie kan een hefboom zijn voor kwaliteitsverbetering, zowel ruimtelijke als bijvoorbeeld voor ecologische, economische of sociale verbeteringen. Zonnevelden kunnen bijvoorbeeld economische dragers voor het landelijk gebied worden. Daarnaast moeten zonnevelden in het landschap worden ingepast. De afwegingprincipes van de NOVI leiden tot een voorkeur voor zonnepanelen op daken en gevels van gebouwen. Vanuit diezelfde principes hebben daarna onbenutte terreinen in bebouwd gebied de voorkeur. Om aan de gestelde energiedoelen te voldoen, kan blijken dat ook locaties in het landelijk gebied nodig zijn. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Met zonneweide Stroomveld de Knoest wordt invulling gegeven aan de prioriteit ‘Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie’ van de Nationale Omgevingsvisie. De zonneweide wekt elektriciteit op uit zonne-energie. Dit is een duurzame manier van energieopwekking. Daarmee leidt de aanleg van de zonneweide tot een reductie van broeikasgassen.

Bovendien zijn de percelen gelegen in de oksel van de A27 en het AmsterdamRijnkanaal, waardoor het gebied een infrastructureel karakter heeft gekregen. Een zonneweide heeft op deze locatie relatief weinig impact op de omgeving. Zeker gezien met voorliggend plan meekoppelkansen worden benut voor cultuurhistorie, landschap, ecologie en recreatie. Om hiertoe te komen is een landschappelijk inrichtingsplan opgesteld (paragraaf 2.4). De landschappelijke inpassing van de zonneweide leidt tot een ruimtelijke en ecologische verbetering van de omgeving, waarbij de kenmerken en identiteit van het gebied centraal staan.

3.2.2 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) bevat de visie van het Rijk op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland. Het Rijk streeft naar een krachtige aanpak die ruimte geeft aan regionaal maatwerk, de gebruiker voorop zet, investeringen prioriteert en ruimtelijke ontwikkelingen en infrastructuur met elkaar verbindt. In het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) zijn regels opgenomen om het beleid uit de SVIR te verwezenlijken. In de structuurvisie schetst het Rijk ambities voor Nederland in 2040. Uitgaande van de verantwoordelijkheden van het Rijk zijn de ambities uitgewerkt in rijksdoelen tot 2028, waarin is aangegeven welke nationale belangen aan de orde zijn. De tijdshorizon is gesteld omdat in de loop van de tijd nieuwe ontwikkelingen en opgaven kunnen vragen om bijstelling van de rijksdoelen. Voor de ambities zijn rijksinvesteringen slechts één van de instrumenten die worden ingezet. Kennis, bestuurlijke afspraken en kaders kunnen ook worden ingezet. De huidige financiële rijkskaders (begroting) zijn randvoorwaardelijk voor de concrete invulling van die rijksambities. De ruimtelijke waarden die het nationaal belang waarborgen zijn opgenomen in 13 verschillende belangen. In de structuurvisie wordt ook aangegeven op welke wijze het Rijk deze belangen wil verwezenlijken.

Dit zorgt voor een duidelijk overzicht in één document gezamenlijk met de doelen die het Rijk heeft opgesteld. Relevant voor Zonneweide Stroomveld de Knoest is dat de elektriciteitsvraag blijft groeien. Vanwege de ambities voor beperking van de CO2-uitstoot is een transitie naar duurzame, hernieuwbare energievoorziening nodig. Voor het opwekken van energie moet voldoende ruimte gereserveerd worden. Het aandeel van duurzame energiebronnen (waaronder zon) in de totale energievoorziening moet omhoog en deze bronnen behoeven relatief veel ruimte.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 19

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling In de SVIR wordt de ambitie uitgesproken dat Nederland in 2040 een robuust internationaal energienetwerk kent en dat de energietransitie vergevorderd is. Door de ligging bij de A27 en het Amsterdam-Rijnkanaal is de ruimtelijke impact van de zonneweide op de omgeving beperkt. De ontwikkeling van zonneweide Stroomveld de Knoest levert een bijdrage aan de ambities van de SVIR en doet daarbij geen afbreuk aan de overige nationale belangen.

3.2.3 Barro en Bro Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) is op 30 december 2011 in werking getreden. In het Barro worden een aantal projecten die van rijksbelang zijn met name genoemd en met behulp van digitale kaartbestanden exact ingekaderd. Per project worden vervolgens regels gegeven, waaraan ruimtelijke plannen moeten voldoen. Binnen het Barro worden de volgende onderdelen besproken: • Project Mainportontwikkeling Rotterdam. • Kustfundament. • Grote rivieren. • Waddenzee en waddengebied. • Defensie. • Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde. In oktober 2012 is het besluit aangevuld met de ruimtevraag voor de onderwerpen veiligheid op rijkswegen, toekomstige uitbreiding van infrastructuur, de elektriciteitsvoorziening, de Ecologische Hoofdstructuur (EHS), de veiligheid van primaire waterkeringen, reserveringsgebieden voor hoogwater, maximering van de verstedelijkingsruimte in het IJsselmeer en is het onderwerp duurzame verstedelijking in regelgeving opgenomen. Per 1 juli 2016 zijn er nog enkele wijzigingen van de Barro van kracht geworden. Deze wijzigingen hebben geen directe invloed op de voorgenomen ontwikkeling. Ladder voor duurzame verstedelijking In de SVIR wordt de ladder voor duurzame verstedelijking geïntroduceerd. Deze ladder is per 1 oktober 2012 als motiveringseis in het Besluit ruimtelijke ordening opgenomen.

Op 1 juli 2017 is het Besluit ruimtelijke ordening gewijzigd, waarbij ook een nieuwe "Laddersystematiek" wordt toegepast. Deze nieuwe regeling is opgenomen in artikel 3.1.6 Bro. De ladder voor duurzame verstedelijking is van toepassing op bestemmingsplannen, uitwerkings- en wijzigingsplannen en omgevingsvergunningen. De toepassing van de ladder voor duurzame verstedelijking houdt in dat: 'De toelichting bij een bestemmingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt, bevat een beschrijving van de behoefte aan die ontwikkeling, en, indien het bestemmingsplan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien'. Het aanleggen van de zonneweide op de huidige agrarische percelen is geen nieuw stedelijke ontwikkeling. Op basis van eerdere uitspraken van de Raad van State1 blijkt dat soortgelijke projecten die niet tot leegstand van bestaande bebouwing leiden, niet als een nieuwe stedelijke ontwikkeling in de zin van het Bro kunnen worden aangemerkt. Voorbeelden hiervan zijn de aanleg van een weg, windpark of een hoogspanningsleiding. Ook de Rechtbank Overijssel heeft in april 2018 geoordeeld dat een zonnepark geen nieuwe stedelijke ontwikkeling betreft (zaaknummer akzwo_17_2460 en ak_zwo_17_2461). Een toets aan de Ladder is daarom

1

Zie: ABRvS 18 februari 2015, ECLI:NL:RVS:2015:448, ABRvS 24 februari 2016, ECLI:NL:RVS:2016: 465. ABRvS 16 maart 2016, ECLI:NL:RVS:2016:708. ABRvS 28 juni 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1724.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 20

niet van toepassing. Vanuit het principe van een goede ruimtelijke ordening wordt hierna wel ingegaan op de onderbouwing van de behoefte en de argumentatie achter de omvang en de locatie. 1. Er bestaat een behoefte om te komen tot een duurzame energievoorziening. In de Omgevingsvisie heeft de provincie Utrecht de doelstelling geformuleerd om in het jaar 2030 minimaal 55% van het elektriciteitsverbruik op te wekken door middel van hernieuwbare energiebronnen. De provincie moet een oplossing vinden voor het provinciale energieverbruik van 100 Petajoule per jaar. Grootschalige opwek van zonne-energie behoort tot een van de alternatieven. Gemeente Houten heeft ook haar eigen opgave geformuleerd in haar Beleidskader zonnevelden Gemeente Houten dat is vastgesteld op 8 juli 2021. De ambitie is uitgesproken om in 2040 energieneutraal te zijn. Deze ontwikkeling draagt bij aan het behalen van de doelen op rijks-, provinciaal, regionaal en lokaal niveau. 2.

De regio U16 heeft met de RESU16 een concept-bod uitgebracht van 1,8 TWh. Uit het onderzoek van de regio is gebleken dat ongeveer 15% van grote dakoppervlaktes in de periode tot 2030 gebruikt kan worden voor zonnepanelen. Dit komt doordat niet alle daken geschikt zijn voor zonnepanelen. Dit heeft onder meer te maken met technische bezwaren (draagconstructies, oriëntatie, schaduwvlakken, ect.), maar ook esthetische bezwaren. Voor een zonneweide dat een substantiële bijdrage levert aan de energietransitie is een oppervlakte nodig die op een efficiënte manier ingericht is en gebruikt wordt. Binnen het stedelijk gebied van de gemeente Houten zijn geen gronden beschikbaar waarop een financieel haalbaar plan voor een zonneweide te realiseren is. De grond is in gebruik door andere functies of ligt naast functies die niet te combineren zijn met een zonneweide en bijbehorende installaties. De gemeente Houten staat daarom ook open voor grootschalige zonneweides. Het plangebied ligt langs de A27 en het Amsterdam-Rijnkanaal. De ligging biedt mogelijkheden voor de koppeling van verschillende aspecten, zoals het vergroten van de biodiversiteit, recreatie en duurzame energieopwekking. Deze zijn opgenomen in voorliggend plan. De tijdelijke zonneweide wordt aangelegd voor een duur van 30 jaar.

De aanleg wordt mogelijk gemaakt middels een omgevingsvergunning in afwijking op het geldend bestemmingsplan. De termijn gaat in op het startmoment van de exploitatiefase. Na het verloop van de exploitatiefase kunnen de kavels weer in gebruik worden genomen voor de daartoe bestemde functie.

3.

Voornamelijk in de aanleg- en ontmantelingsfase moet de zonneweide bereikt worden. Het plangebied kan op een veilige manier ontsloten worden aan de noordzijde op de Kanaaldijk Zuid en het bestaande kavelpad aan de oostzijde. In de exploitatiefase worden de toegangswegen beperkt gebruikt voor onderhoud en beheer.

3.2.4 Klimaatakkoord Op 28 juni 2019 is het klimaatakkoord vastgesteld. Het Kabinet heeft met het nationale klimaatakkoord een centraal doel: het terugdringen van de uitstoot van broeikassen in Nederland met 49% ten opzichte van 1990. Het kabinet pleit in Europa voor een broeikasgasreductie van 55% in 2030 en een aandeel van 70% duurzaam opgewekte elektriciteit in 2030. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De voorgenomen ontwikkeling betreft de realisatie van een grondgebonden zonneweide. Deze zonneweide wekt elektrische energie op uit een hernieuwbare energiebron. Met deze elektriciteit worden huishoudens voorzien in hun elektriciteitsbehoefte. Dit leidt tot een vermindering in de uitstoot van broeikasgassen. De voorgenomen ontwikkeling levert hiermee een bijdrage aan de Rijksdoelstellingen voor 2030.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 21

3.2.5 Rijk investeert in duurzame energie De afgelopen jaren heeft de overheid diverse doelstellingen geformuleerd betreffende het opwekken van duurzame energie. Om deze doelstellingen te behalen worden initiatieven voor het opwekken van duurzame energie gesubsidieerd. Voor de realisatie van zonneweides kan SDE++ subsidie worden aangevraagd. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De subsidieregeling vanuit het Rijk laat zien dat het Rijk dergelijke initiatieven voor het opwekken van duurzame energie stimuleert. De voorgenomen ontwikkeling sluit hierbij aan. De initiatiefnemers zijn voornemens de subsidie aan te vragen om te komen tot een haalbaar plan.

3.2.6 Conclusie Rijksbeleid De voorgenomen ontwikkeling past binnen de beleidskaders benoemd in de NOVI, SVIR, Barro en de Bro. Vanuit deze beleidsdocumenten en regelgeving zijn geen randvoorwaarden of uitgangspunten die rechtstreeks doorwerken op het voorgenomen plan. Daarnaast draagt de ontwikkeling bij aan het behalen van de vastgelegde doelstellingen in de NOVI en het Klimaatakkoord.

3.3 Provinciaal en regionaal beleid 3.3.1 Omgevingsvisie provincie Utrecht De Provinciale Staten van de provincie Utrecht hebben op 10 maart 2021 de Omgevingsvisie vastgesteld. In de Omgevingsvisie beschrijft de provincie de doelen en ambities met betrekking tot de fysieke leefomgeving. Deze zijn onderverdeeld in zeven beleidsthema’s: • Stad en land gezond. • Klimaatbestendig en waterrobuust. • Duurzame energie. • Vitale steden en dorpen. • Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar. • Levend landschap, erfgoed en cultuur. • Toekomstbestendige natuur en landbouw. Duurzame energie De provincie Utrecht heeft de ambitie om in 2030 minimaal 55% van het elektriciteitsgebruik op te wekken uit hernieuwbare energiebronnen op eigen grondgebied. Uiterlijk in 2050 wil de provincie Utrecht CO 2-neutraal zijn. Om dit te bewerkstelligen moeten er alternatieven gevonden worden voor het energieverbruik van 100 Petajoule per jaar. Daarom stuurt de provincie aan op energiebesparing en energieopwekking/-gebruik uit duurzame bronnen, zoals water, wind en zon. Deze energietransitie moet klimaatverandering tegenwerken en leiden tot een duurzaam, betaalbaar energiesysteem voor de gehele bevolking. Dit vraagt onder andere om grootschalige veranderingen in diverse sectoren en opschaling van het gebruik van de huidige technieken voor energieopwekking en -besparing.

De provincie benadrukt dat de doelstellingen niet gehaald worden met de kleinschalige opwek van duurzame energie, zelfs niet als alle geschikte daken in gebruik genomen worden. “Grootschalige opwek via windturbines met een groot vermogen en zonnevelden is nodig.” Het ruimtebeslag van dergelijke energieprojecten is fors. Daarom heeft de provincie bepaalde gebieden aangewezen die het meest geschikt zijn voor zonneweides. Deze zijn verbeeld op de themakaart Duurzame energie van de Omgevingsvisie en de themakaart zoekgebieden. In gebieden zoals het Natuurnetwerk Nederland (NNN), Weidevogelkerngebieden is realisatie van zonnevelden alleen onder strenge voorwaarden mogelijk. Zonnevelden zijn niet mogelijk in Natura 2000-gebieden en Ganzenrustgebieden. In samenwerking met de regio’s U16, Foodvalley en Amersfoort is toegewerkt naar een regionale uitwerking van deze ambities en doelstellingen.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 22

Figuur 8: Plaatsingsmogelijkheden in landelijk gebied voor zonnepanelen. Hoe paarser, hoe meer mogelijk. Zonneweide Stroomveld de Knoest is aangegeven met de witte cirkel

De provincie Utrecht vindt het belangrijk dat deze duurzame energiebronnen op een zorgvuldige manier binnen het landschap ingepast worden, met oog voor de Utrechtse kwaliteiten en een bijdrage leveren aan andere doelen. Er moet een balans gevonden worden tussen de grootschalige opwek van duurzame energie en andere functies. Om de impact op het landschap te beperken streeft de provincie daarom naar aansluiting bij belangrijke landschappelijke structuren, zoals snel- en waterwegen. Ook kan compensatie uitkomst bieden. Meekoppelkansen voor andere functies liggen bijvoorbeeld in bosuitbreiding of het tegengaan van bodemdaling. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De voorgenomen ontwikkeling betreft de realisatie van een grondgebonden zonneweide met een bruto oppervlakte van circa 25 hectare, incl. circa hectare landschappelijke inpassing. Deze zonneweide draagt met de opwekking van elektriciteit uit zonne-energie bij aan de provinciale doelstellingen voor 2030 om minimaal 55% van het elektriciteitsgebruik op wekken uit hernieuwbare energiebronnen en om in 2050 volledig CO2neutraal te zijn. Verder worden met de landschappelijke inpassing van de zonneweide de karakteristieke waaierverkaveling en lange doorzichten in het landschap hersteld.

Door de realisatie van de zonneweide wordt het historische inundatielandschap beleefbaar en zichtbaar gemaakt door het terugbrengen van de kenmerkende opstrekkende verkavelingsstructuur met sloten en plasdrasgreppels. De nieuwe landschapselementen en de gedeeltelijke stop op het agrarisch gebruik brengen ook een ecologische meerwaarde met zich mee. Het bodemleven kan zich herstellen en er ontstaat ontwikkelruimte voor diverse flora en fauna. De beleefbaarheid van het landschap komt tot uiting in de nieuwe recreatieve functie van het gebied met een uitkijkpunt geïnspireerd op de oude wipwatermolen met daarbinnen een mini expositie die onder andere door virtual reality kijkers bezoekers meeneemt naar het verleden.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 23

Figuur 9: Ligging Zonneweide in de kaartlaag 'Duurzame energie' waarin het plangebied is gelegen in Ruimte voor zonneveld onder voorwaarden.

Natuur De provincie Utrecht stuurt aan op vitale natuur. Er wordt toegewerkt naar een robuust Natuurnetwerk (NNN) dat dient als leefgebied voor diverse flora en fauna. Onderdeel hiervan zijn de Natura 2000-gebieden, welke gevoelig zijn voor stikstof. Om tot een robuust Natuurnetwerk te komen is de provincie bezig met de realisatie van nieuwe NNN-gebieden. De provincie wil onder meer de gebieden binnen de Groene contour toevoegen aan het Natuurnetwerk. Ontwikkelingen binnen deze natuurgebieden zijn alleen onder strenge voorwaarden toegestaan. Daarnaast stimuleert de provincie verbetering van de natuurkwaliteit. Dit staat in directe relatie met zowel bodem, water als milieu. Bij nieuwe ontwikkelingen worden maatregelen, die de biodiversiteit bevorderen, gestimuleerd. De provincie noemt dit ook wel natuurinclusief ontwikkelen. Meekoppelkansen liggen zo ook bij de realisatie van duurzame energiebronnen en klimaatadaptatie. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het plangebied is geen onderdeel van het NNN, Ganzenrustgebied, Militair oefenterrein met bijzondere natuurwaarden of Weidevogelgebied. Wel worden in het plangebied maatregelen getroffen om de natuurwaarden te verhogen. Het plangebied is momenteel in agrarisch gebruik. De realisatie van voorliggend

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 24

plan gaat gepaard met een het stoppen van meststoffen en pesticiden. Deze worden tijdens de exploitatiefase niet gebruikt, waardoor de bodem tijd heeft zich te herstellen. De aanleg van natuurvriendelijke oevers, struweel, glanshaverhooiland en vochtig hooiland zorgt voor de ontwikkeling van natuur. Dit biedt voedsel, beschutting en leefruimte aan kleine zoogdieren, insecten en andere fauna. Ook krijgt flora de ruimte om te groeien. Daarmee sluit de ontwikkeling aan op de provinciale ambities voor een robuust netwerk van natuur met een hoge biodiversiteit.

Figuur 10: Ligging Zonneweide in kaartlaag Robuuste natuur met hoge biodiversiteit

Recreatie Provincie Utrecht wil zorgen voor een kwalitatief en kwantitatief aanbod van recreatieve (groen)voorzieningen welke aansluiten op de behoefte van de inwoners en bezoekers. Er wordt een balans gezocht tussen de verstedelijking en recreatieve functies. Dit is zowel belangrijk voor de gezondheid en leefbaarheid in steden, dorpen en het buitengebied. Functies worden zoveel mogelijk gecombineerd met natuur, landbouw, cultuur, klimaatadaptatie en erfgoed. Voor de realisatie van recreatieve voorzieningen zijn dagrecreatieterreinen en recreatiezones aangewezen. De provincie stimuleert ruimtelijke ontwikkelingen binnen deze zones die bijdragen aan de recreatieve behoeftes.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 25

Figuur 11: Ligging plangebied in 'Recreatie en Toerisme'

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het plangebied is gelegen binnen de zone ‘recreatiewoning’, dit is gericht op voldoende kwaliteit van het verblijfsrecreatief aanbod dat aansluit bij de vraag van de bezoeker. Hiermee wordt toegewerkt naar een vitale en duurzame vrijetijdssector. Aan de zuidkant grenst het plangebied aan de recreatiezone dat bedoeld is om bestaande (bovenlokale) recreatiefuncties te behouden en nieuwe (bovenlokale) recreatiefuncties een plek te kunnen geven. Het aspect recreatie is onderdeel van voorliggend plan. Door uitbreiding van het recreatieve wandelrondje Linielanding over een kade door de nieuw ontwikkelde natte natuurzone. Dit maakt de route meer aantrekkelijk en afwisselend. Daarnaast wordt een uitkijkpunt gerealiseerd die is geïnspireerd op de oude Knoesterwatermolen. Boven in het uitkijkpunt uitzicht over het liniegebied, de natte natuur en het zonneveld. Het historische verhaal van de linie wordt zichtbaar gemaakt met behulp van een virtual reality kijkers. Bodem en water Provincie Utrecht streeft naar een robuust en veerkrachtig bodem- en watersysteem dat bestendig is tegen perioden van droogte en hevige regenval. Met dit bodem- en watersysteem wordt op een duurzame manier omgegaan. Er is dan ook altijd schoon en voldoende drinkwater aanwezig.

Deze provinciale doelstellingen zijn verder uitgewerkt in lokale waterplannen en het Waterplan van het waterschap Stichtse Rijnlanden.

Stroomveld de Knoest - Houten | Eelerwoude | 26

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Voorliggend plangebied is geen onderdeel van een gebied voor waterberging of zwemwater. Ook is er geen dijk of regionale kering aanwezig. Wel liggen er in het plangebied enkele watergangen. De realisatie van zonneweide Stroomveld de Knoest draagt bij aan de waterkwaliteit en opvangcapaciteit van deze watergangen o.a. door de realisatie van natuurvriendelijke oevers, diverse nieuwe watergangen en een natte natuurzone. In de laatstgenoemde wordt de bodem afgegraven waardoor hier meer ruimte komt voor waterberging in geval van piekbuien. De watergangen blijven behouden en langs de zijden wordt ruimte vrijgehouden voor oevervegetatie. Tussen de panelen wordt 15 - 20 mm ruimte vrijgehouden, zodat water daar kan infiltreren. Met deze maatregelen kan regen en zon de bodem bereiken zodat het kruidenrijkgrasmengel kan groeien. Wageningen Universiteit2 heeft onderzoek gedaan naar opstellingen van zonnepanelen in relatie tot de bodem. Hieruit blijkt o.a. dat een zuidopstelling en een ruimte van minimaal 1 cm een positieve werking heeft op de bodem, de opstelling van Stroomveld De Knoest voldoet daaraan. De zonnepanelen worden in de grond verankerd middels dunne palen van verzinkt staal, welke circa 1,5 meter diep de grond in worden geslagen.