Bijlage 1 - Ruimtelijke Koers lage resolutie met aangegeven wijzigingen

Concept Ruimtelijke Koers Houten 2040

Prettig wonen voor iedereen! 29-09-2020

Verantwoording Het denken over de ruimtelijke toekomst komt niet uit de lucht vallen. Al in 2017 schreef de gemeente een Stedenbouwkundige Verkenning, waarin de kwaliteiten van Houten en de uitdagingen waarvoor de gemeente staat beschreven zijn. Dit document is het fundament van de Ruimtelijke Koers: het legt niet alleen de opgaven bloot, maar doet ook uitspraken over denkrichtingen en welke gebieden in aanmerking komen voor (her)ontwikkeling. In navolging van de Verkenning is in het collegeprogramma van 2018 afgesproken dat de Ruimtelijke Koers uitzoekt of de ambitie van 4.300 tot 5.300 woningen tot 2040 realistisch is en past binnen het stedenbouwkundige concept waarmee Houten is vormgegeven. De Koers houdt rekening met de principes uit de Toekomstvisie Houten 2025 – het centraal stellen van mensen, iedereen een thuis bieden, zuinig zijn op de omgeving, de omgang met het ruimtelijke DNA en de positie in de regio.

Correctie

De Ruimtelijke Koers kwam mede tot stand door het werk van thematische werkgroepen. Hierin bespraken gemeenteambtenaren, experts en adviseurs per thema de stand van zaken en welke verbeteringen wenselijk zijn. Ook zijn inwoners, bedrijven en organisaties betrokken bij de totstandkoming. Zoals gezegd heeft de Ruimtelijk Koers betrekking op de kern Houten. Voor de kleine kernen wordt op termijn gezocht naar geschikte locaties voor kleinschalige woningbouw. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de structuurvisie Eiland van Schalkwijk en het initiatief Mooi ’t Goy. Hiermee zorgen we voor de vitaliteit van alle kernen.

2

Woord vooraf De Ruimtelijke Koers 2040 is de ambitie van Houten over waar en hoe de komende jaren de broodnodige woningen kunnen komen. Het is niet alleen een “idee” maar ook echt een streven, het is zeker geen bouwplan maar wel een uitnodiging. Een uitnodiging aan inwoners, ondernemers, beleggers, ontwikkelaars, onze corporatie, aan eigenaren en huurders, om aan de slag te gaan met deze ambities. Met de Ruimtelijke Koers zijn we een uitgebreid gesprek met inwoners van Houten gestart. Een uitgebreid gesprek omdat we de plannen goed willen laten aansluiten op het “DNA” van Houten. In dat DNA voeren elementen als groene en blauwe structuren en het fietsnetwerk de boventoon. Hierdoor onderscheidt Houten zich op excellente wijze van vergelijkbare plaatsen in de regio. Een ander kenmerk van Houten is dat de verscheidenheid aan type woningen klein is en de huizenprijzen hoog, het resultaat daarvan is dat het bijvoorbeeld voor starters en senioren lastig is om een passende woning te vinden.

Correctie

De ontwikkelgebieden in de Ruimtelijke Koers zijn De Molenzoom, De Koppeling, Het Centrum en Houten Noordwest. Maar de Ruimtelijke Koers gaat over meer dan bouwen en wonen. Het gaat over onze hele leefomgeving. Het gaat over welke kant Houten op gaat om toekomstbestendig te zijn en nog beter te maken. De Ruimtelijke Koers gaat ook over groen-blauwe structuren, voorzieningen, mobiliteit en duurzaamheid. De ongeveer 400 zienswijzen die de gemeente ontving op het Ontwerp, laten zien dat inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners zich betrokken voelen bij de toekomst van ons mooie dorp. Op sommige punten schuurt het. We willen deze zienswijzen niet afdoen met ‘zonder wrijving geen glans’. Bij de Ruimtelijke Koers hoort daarom een bijlage: de reactienota. Hierin geven we duidelijk aan waar zienswijzen ons hebben geholpen om de Koers te verbeteren. Daarmee is dit een Ruimtelijke Koers waar ik trots op ben en waarin ik veel vertrouwen heb. Het is een koers die we met een gerust hart kunnen volgen. Dank aan iedereen die een bijdrage heeft geleverd. Sander Bos Wethouder ruimtelijke ontwikkeling

3

4

INHOUDSOPGAVE WOORD VOORAF

3

SAMENVATTING: DE RUIMTELIJKE KOERS IN 8 PUNTEN

6

1.

INLEIDING

14

2.

OPGAVE

18

2.1 2.2 2.3 2.4

De woningbehoefte in Houten en de regio Verbeteren van bestaand Houten Houten is onderdeel van een dynamische regio Respect voor het ruimtelijk DNA

20 23 36 38

STUDIE VOORAF - Vier toekomstmodellen voor Houten

42

3.

RUIMTELIJKE KOERS - VISIE EN MAATREGELEN

52

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9

58 59 66 74 77 82 88 90 94

4.

5.

Van vier modellen naar een koers Op Koers Programma - woningbouw Programma - werken en maatschappelijke voorzieningen Een verrijking van de ‘groen-blauwe basis’ Mobiliteit - fiets, ov, auto en parkeren Duurzaamheid - energie, klimaatadaptatie en circulariteit Stedenbouw - principes voor een compact houten Houten en de regio

ONTWIKKELSTRATEGIE

98

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

101 103 105 106 107

Actief sturen Investeren in de Ruimtelijke Koers Regie: ruimtelijkeordeningskaders in combinatie met kostenverhaal Uitvoering: scherpe doelstellingen, actief monitoren, bijstelling waar nodig De agenda voor de komende jaren

DEELGEBIEDEN 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10

Inleiding - richtlijnen en spelregels Gebiedspaspoort Centrum Gebiedspaspoort Molenzoom Gebiedspaspoort De Koppeling Gebiedspaspoort Noordwest Houten-Oost Laagraven Het Rondeel, De Meerpaal en sport- en werklandschap De Meerpaal en Weteringhoek Tull en ’t Waal, Schalkwijk en ’t Goy Lopende woningbouwplannen

108 110 122 128 138 145 157 159 160 161 162

Hoe verder?

165

Colofon

166

BIJLAGEN B1. B2. B3. B4.

Atlas Houten Studie ruimtelijke modellen Participatie Onderzoeksresultaten werkgroepen

5

De Ruimtelijke Koers is samengevat in acht punten. Deze samenvatting schetst de toekomst, het karakter en de kwaliteiten van Houten in 2040.

6

SAMENVATTING: DE RUIMTELIJKE KOERS IN 8 PUNTEN

‘Ik vind het belangrijk dat er in Houten mensen van alle leeftijden kunnen blijven wonen’ Deelnemer enquête 16 t/m 29-jarigen, december 2019

Foto: Schonenburgseind

7

Aangevuld

8

Houten in 2040

Deze kaart geeft de gewenste situatie in 2040 Gemeente Houtenweer grens

Gemeente Houten grens urbanized area urbanized Gemeente Houten Gemeentearea Houten grens grens bedrijventerrein Legenda bedrijventerrein urbanizedcentre area grens Gemeente Houten urbanized area historical Gemeente Houten grens gemeentegrens historical centre bedrijventerrein urbanized area bedrijventerrein Gemeente Houten grens Mobiliteitverstedelijkt urbanizedcentre area gebied historical historical centre Mobiliteitbedrijventerrein Highway urbanized area bedrijventerrein bedrijventerrein historical centre Highway Mobiliteit Railway Mobiliteithistorisch bedrijventerrein historical centre centrum Railway MobiliteitHighway Highway historical centre Trein stations Mobiliteit Railway Highway Railway Trein stations Mobiliteit Highway Mobiliteit Railway (H)OV en halten Trein stations snelweg Highway Trein stations Railway (H)OV en halten fietsroute - bestaand Railway Trein stations spoorlijn fietsroute bestaand (H)OV en --halten halten fietsroute nieuw Trein stations (H)OV en fietsroute nieuw fietsroute bestaand treinstation Trein stations Rondweg (H)OV en halten fietsroute -- bestaand Rondweg (H)OV en ---halten fietsroute nieuw down-graded roads fietsroute bestaand fietsroute nieuw down-graded roads (H)OV en halten (h)ov en halte fietsroute bestaand Rondweg implekkers fietsroute Rondweg - nieuw implekkers bestaand bestaande hoofdfietsstructuur fietsroute -crossings nieuw

down-graded roads important Rondweg down-graded roads important crossings nieuwe hoofdfietsstructuur fietsroute nieuw Rondweg implekkers future connections down-graded implekkers roads future connections Rondweg Rondweg down-graded roads important crossings implekkers important crossings ‘knip’ autoverkeer down-graded roads implekkers future connections future connections important crossings inprikker implekkers important crossings Green infuture the city connections verbinding Green innieuwe the cityconnections important crossings future existing main green structure existing main green structure future connections structure Green in innew the main city green Green the city main green structure Groen innew Houten combined existing main green green structure existing main structure Green in green the cityconnection green connection combined with mobility (fiets, OV, etc) new main green structure Green inexisting the slow city bestaande groene hoofdstructuur new main green structure main green structure with slow mobility (fiets, OV, etc) improvement of greenery Green innew the city existing main green structure green connection combined nieuwe groene hoofdstructuur green connection combinedin existing streets main green structure improvement of greenery in existing streets with mobility (fiets, OV, existing main green structure new slow main green structure sports field with

slow mobility (fiets, OV, etc) etc) green connection combined groene verbinding gecombineerd met langzaam sports field new main green structure improvement in existing green connection combined zoekgebied-park improvement of greenery greenery in etc) existing streets streets with slow mobility (fiets, OV, verkeer en ovof zoekgebied-park with slow mobility (fiets, OV,existing etc) green connection combined sports field improvement of streets sports field binnentuin verbetering vangreenery groen ininbestaande straten with slow mobility (fiets, OV, etc) improvement of greenery in existing streets binnentuin zoekgebied-park sports field zoekgebied-park zoekgebied sportveld improvement sports field of greenery in existing streets binnentuin zoekgebied-park binnentuin zoekgebieden park New developments sports field zoekgebied-park New developments binnentuin binnentuin new developments in the region zoekgebied-park binnentuin new developments in the region New New developments developments groen met bebouwing binnentuin groen met bebouwing New developments new developments developments in the the region region new in Nieuwe ontwikkelingen blocks in Houten zoekgebieden with New developments blocks in Houten zoekgebieden with new developments in the region groen met bebouwing sporten werklandschap met bebouwing buildings to keep and spatial improvement groen met bebouwing New

developments new developments in the region buildings tobebouwing keep and spatial improvement groen met Deelgebieden Ruimtelijke Koers blocks in Houten zoekgebieden with uitgeefbare grond blocks in Houten zoekgebieden new in the regionwith groendevelopments mettobebouwing uitgeefbare grond buildings and improvement buildings to keep keep and spatial improvement te ontwikkelen gebied (groen en poreus) blocks in Houten zoekgebieden with uitgeefbare grond withspatial more porosity and green groen met bebouwing blocks in Houten zoekgebieden with enand uitgeefbare grond with more porosity green buildings to keep andzone spatial improvement uitgeefbare grond grond te intensiveren sportenmet onderwijszone uitgeefbare special sports onderwijs buildings to special keepzoekgebieden and spatial improvement blocks in Houten with uitgeefbare zone met sports en onderwijs uitgeefbare grond with more and uitgeefbare grond uitgeefbare grond withspatial more porosity porosity and green green mogelijke woningbouw ontwikkeling mogelijke gebied buildings totoevoeging keep and improvement uitgeefbare grond uitgeefbare special zone met sports en onderwijs ontwikkeling mogelijke gebied uitgeefbare more green uitgeefbare grond specialwith zone metporosity sports enand onderwijs uitgeefbare grond uitgeefbare special grond with more porosity green uitgeefbare zone met sports enand onderwijs

ontwikkeling mogelijke gebied ontwikkeling mogelijke gebied Landscape uitgeefbare grond with more green special zone met porosity sports enand onderwijs Landscape ontwikkeling mogelijke gebied Landschappen uitgeefbare special zone met sports en onderwijs Nieuw Hollandse Waterlinie ontwikkeling mogelijke gebied Landscape Nieuw Waterlinie NieuweHollandse Hollandse Waterlinie Landscape parks and heritage in NHW ontwikkeling mogelijke gebied Landscape parks and heritage in parken en erfgoed inNHW Nieuwe Hollandse Waterlinie Nieuw Hollandse Waterlinie Nieuw Hollandse Waterlinie Ringpark Utrecht Landscape Ringpark Utrecht Ringpark Utrecht Nieuw Hollandse Waterlinie parks heritage in parks and and in NHW NHW Landscape Kromme Rijnheritage Landschap Nieuw Hollandse Waterlinie Kromme Rijnvallei Kromme Rijn Landschap parks and heritage in NHW Ringpark Utrecht Ringpark Utrecht Nieuw Hollandse Waterlinie Rivier Landschap parks Lek and heritage in NHW Rivierlandschap (Lek) Rivier LekRijn Landschap Ringpark Utrecht Kromme Landschap Kromme Rijn Landschap parks and heritage Speelbos Nieuw Wulven Ringpark Utrecht in NHW Speelbos Nieuw-Wulven Speelbos Nieuw Wulven Kromme Landschap Rivier Lek Landschap Rivier LekRijn Landschap Ringpark Utrecht water Kromme Rijn Landschap water water Rivier Lek Landschap Speelbos Nieuw Wulven Wulven Speelbos Nieuw Kromme Landschap forest Rivier LekRijn Landschap

bos forest Speelbos Nieuw Wulven water water Rivier Lek Nieuw Landschap Speelbos Wulven water forest forest Speelbos Nieuw Wulven water forest water forest forest

9

1 Correctie

2

Houten kent diverse woningtypen

Houten is compact

Door de toevoeging van nieuwe woningen blijft het wonen in Houten betaalbaar en wordt doorstroming op de woningmarkt bevorderd. Een divers aanbod – een rijke mix van gezinswoningen en appartementen, van koop en sociale huur – doet recht aan de gevarieerde bevolkingsamenstelling. Functiemenging zorgt voor een vitale gemeente, waar het draagvlak voor maatschappelijke voorzieningen behouden en de werkgelegenheid geborgd is.

Het toevoegen van nieuwe woningen vraagt niet om uitbreiding, maar om verdichting en een betere benutting van Houten. Alleen zo kan het omliggende landschap gevrijwaard blijven, bestaand Houten verbeterd en duurzaam ruimtegebruik gestimuleerd worden. De bouwopgave vraagt om principes voor een compact Houten, die aansluiten bij het zo gewaardeerde Houtens DNA.

update 10

Correctie

3 Correctie

4

Houten is duurzaam

Het Houtens DNA fungeert als onderlegger

Houten is in 2040 klimaat- en energieneutraal, schoon en stil, met gesloten kringlopen en volop groen en water. Woningen zijn ‘groen’ – nul-op-de-meter, natuurvriendelijk, klimaatadaptief, circulair – en in het landschap gaan natuur en energieopwekking hand in hand.

De specifieke ruimtelijke kenmerken die Houten tot zo’n gewaardeerde woonomgeving maken, worden behouden en versterkt. Het gaat dan om de binnenstedelijke groenstructuur, de hoogwaardige openbare ruimte, de menselijke maat en sociale veiligheid, de centrale ligging en de kwaliteit van de voorzieningen.

update 11

5

6

Houten is een fietsstad

Houten ligt in een toegankelijk en aantrekkelijk landschap

De fietspaden blijven de ‘dragers’ van de stedenbouwkundige opzet en de groenstructuur. De auto is in Houten ondergeschikt.

De uiteenlopende landschappen bieden kansen om Houten te verankeren in een sterke regionale groenstructuur.

12

7

8

Houten heeft een sterke positie in de Utrechtse regio

Houten is adaptief

Met de Ruimtelijke Koers lost Houten eigen vraagstukken op én levert het een bijdrage aan de aanpak van regionale opgaven, zoals de woningbouwopgave, verduurzaming, landschapsontwikkeling en mobiliteit.

De keuzes in de Ruimtelijke Koers zijn geen blauwdrukplan, maar kunnen zich aanpassen in de tijd. Ontwikkelingen vinden gefaseerd plaats en de gemeente moet aanhaken bij bestaande initiatieven, anticiperen op onverwachte gebeurtenissen en samenwerken met grond- en gebouweigenaren.

Correctie

update 13

Correctie

14

1

INLEIDING

‘Maak alsjeblieft betaalbare, slimme woningen met een of twee slaapkamers’ Deelnemer enquête 16 t/m 29-jarigen, december 2019

Foto: Wernaarseind

15

Aanleiding

Correctie

woningbouw. De koers zet uiteen waarom, waar en hoe de woningbouwopgave vorm moet krijgen. We hanteren een integrale blik: de woningbouw is in samenhang gebracht met actuele thema’s, zoals zorg, mobiliteit, economie, duurzaamheid, openbare ruimte en landschap. Daarmee is de Koers een volwaardig kader met spelregels en richtlijnen, voor de ruimtelijke ontwikkeling van Houten tot 2040. De Ruimtelijke Koers is de visie op hoofdlijnen en nog geen beslissingsdocument voor de start van de uitvoering van specifieke locaties of gebieden. De visie moet op locatie en/ of gebiedsniveau verder uitgewerkt worden.

Houten maakt zich op voor een nieuw hoofdstuk in haar jonge ontwikkelingsgeschiedenis. Na de aanwijzing tot groeikern en de ontwikkeling van de Vinex-wijk Houten-Zuid zijn er gebieden ontstaan die een nieuwe impuls kunnen gebruiken. Hiermee wil het college van burgemeester en wethouders inspelen op maatschappelijke en demografische ontwikkelingen (met name woningen voor jongeren en gevolgen van vergrijzing), de behoefte aan gelijkvloerse woningtypen (die in de eenzijdige woningvoorraad nauwelijks voorhanden zijn) en de gespannen situatie op de regionale woningmarkt – de enorme vraag in de Utrechtse regio (104.000 woningen tot 2040) leidt immers tot fikse prijsstijgingen. In het collegeprogramma van 2018 staat het als volgt: ‘Wij willen het wonen in Houten betaalbaar houden, al onze inwoners een geschikte woning bieden en de doorstroming op de woningmarkt bevorderen.’

Dit document bevat ook een ontwikkelingstrategie (Hoofdstuk 4. Daarin is beschreven hoe de keuzes uit de Ruimtelijke Koers werkelijkheid worden. Vanwege de nadruk op verdichting en betere benutting van de bestaande kern vergt dit een andere aanpak dan we in Houten doorgaans gewend zijn. De Koers is dan ook geen blauwdrukplan, maar kan zich aanpassen in de tijd. Het eindbeeld staat niet vast. Ontwikkelingen vinden gefaseerd plaats en de gemeente moet dan ook aanhaken bij bestaande initiatieven, anticiperen op onverwachte gebeurtenissen en samenwerken met grond- en gebouweigenaren.

Deze woningbouwambitie is van invloed op het karakter en het aanzien van de ‘prettige woonkern in het groen’. Houten moet zich wederom opnieuw uitvinden: na Houten 1.0 (het oude dorp), 2.0 (de groeikern), 3.0 (de kenmerkende vlindervormige plattegrond na de Vinex-tijd) is het in 2040 tijd voor Houten 4.0.

Participatie

Wat is een Ruimtelijke Koers?

Naast aandacht voor onderzoek en inventarisatie is en blijft in de totstandkoming van dit visiedocument een belangrijke rol weggelegd voor bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. In participatiebijeenkomsten dachten zij mee over hoe we Houten klaarstomen voor de toekomst.

Deze Ruimtelijke Koers plaveit de weg naar dat Houten 4.0, en heeft voornamelijk betrekking op de kern Houten. Voor de borging van de vitaliteit in ‘t Goy, Tull en ‘t Waal en Schalkwijk wordt gezocht naar geschikte locaties voor kleinschalige Houten gekozen als groeikern voor Tweede Nota ruimtelijke ordening door ligging t.o.v. spoorlijn

1966

Start bouw 8.000 woningen

Houten krijgt tweede groeitaak door de VINEX

Start bouw VINEX Houten-zuid

1979

1991

1997

Houten 1.0 Oude dorp 1970

+/- 4.000 inwoners

2010

Houten 2.0 Groeikern

Afronding VINEX Houten-zuid

2017

Houten 3.0 VINEX af

1987

1996

2003

2016

Aanleg Rondweg en Raadhuis naar station Houten

+/- 30.000 inwoners

Aanleg 2e Rondweg

+/- 50.000 inwoners

De ontwikkelingsgescheidenis van Houten

16

Treinstation Castellum

Houten 4.0 Nieuwe periode

Toegevoegd

Correctie

‘We zijn een fietsstad. Ik vind het belangrijk de fietsstructuren te bewaken’ Bezoeker bijeenkomst, 14 november 2019

Foto: Kruisboog - Rondweg

17

De woningbouwambitie van de gemeente komt voort uit de opgave om Houten aantrekkelijk en leefbaar te houden voor huidige en toekomstige inwoners. Uit het collegeprogramma: ‘Wij willen verantwoordelijkheid nemen voor een toekomstbestendig en duurzame ontwikkeling van Houten. Om uitdagingen aan te pakken willen wij Houten verder ontwikkelen. Zo zorgen we ervoor dat er voor Houtenaren en mensen uit de regio voldoende woonmogelijkheden zijn.’ Die ‘verantwoordelijkheid voor een toekomstbestendig Houten’ bestaat grofweg uit twee opgaven: de woningbehoefte door demografische veranderingen en maatschappelijke ontwikkelingen en het verbeteren van de algehele leefkwaliteit van de bestaande kern. Dit hoofdstuk beschrijft deze opgaven.

18

2

OPGAVE

‘De nieuwe woningen moeten radicaal groen worden. Dat is pas onderscheidend’ Deelnemer startbijeenkomst, 12 juni 2019

Foto: Weteringhout

19

2.1 De woningbehoefte in Houten en de regio Houten is een ‘modelstad’ om trots op te zijn. Het is er ontspannen wonen in een mooie, fietsvriendelijke en groene omgeving. De gemeente is goed bereikbaar en er zijn volop voorzieningen. Houten is hierdoor een sterk merk in de regio en een populaire plek om te wonen. Maar Houten heeft ook een grote woningbouwopgave. Er is een tekort aan woningen en de wachtlijsten voor sociale huur zijn enorm lang. De vraag naar woningen neemt de komende jaren alleen maar toe. Tot 2040 is er behoefte aan ongeveer 4.750 woningen voor inwoners uit Houten. Deze behoefte komt vooral voort uit demografische veranderingen (vergrijzing en kleinere huishoudens). Maar ook door Rijksbeleid om ouderen langer zelfstandig thuis te laten wonen. Daarnaast is er een groot tekort aan betaalbare woningen voor jongeren en gezinnen. En ook de regionale woningmarkt staat onder druk. Er zijn tot 2040 ongeveer 104.000 woningen nodig in de regio Utrecht (U16). Demografische veranderingen in Houten Het beeld van een kern met vooral gezinnen en kinderen verandert de komende jaren. Het aantal alleenstaanden neemt toe, kinderen vliegen uit (‘empty nesters’) en er ontstaan andere gezinsvormen. De vergrijzing neemt toe en mensen blijven steeds langer zelfstandig thuis wonen. Huishoudens worden daarmee kleiner (2,46 personen in 2019 tegenover 2,22 personen in 2040).

Typisch voor Houten is dat een grote groep inwoners de komende dertig jaar gelijktijdig oud wordt. Dat komt doordat in de afgelopen decennia veel jonge gezinnen in Houten zijn komen wonen. In opdracht van de gemeente heeft adviesbureau Companen onderzoek gedaan naar de woningbehoefte in

Park Castellum

20

Houten. Meer informatie hierover staat in het kader op bladzijde 21 en in bijlage 4. Vooral vraag naar appartementen, voorzieningen dichtbij Ongeveer twee derde van de woningen in Houten is een eengezinswoning (zoals een rijtjeshuis of twee-onder-een-kap). Dit zijn relatief dure koopwoningen. Uit het onderzoek van Companen blijkt dat de woningbehoefte van de Houtense bevolking tot 2040 zich vooral concentreert op appartementen (koop en huur). Dit type woning is er nu onvoldoende in Houten. De eengezinswoningen voldoen niet aan de specifieke eisen die ouderen stellen aan hun woning en woonomgeving. Zij hebben over het algemeen een voorkeur voor gelijkvloerse woningen, die toegankelijk, veilig en aangenaam zijn. In de praktijk betekent dit een groeiende vraag naar appartementen of experimentele woonvormen, zoals hofjeswoningen, ‘nultredenwoningen’ of kangoeroewoningen. Desalniettemin zijn ouderen honkvast. De verhuiswens onder de groep 65-plussers ligt met 11 procent een stuk lager dan onder andere leeftijdsgroepen in Houten. Gemiddeld bedraagt dit 21 procent. De ouderen van de toekomst wonen vaker alleen, hebben weinig familieleden (afkomstig uit kleine gezinnen; zelf weinig of geen kinderen) en hun actieradius is beperkt. Daarom verlangen zij dat de toegang tot zorg, winkels, openbaar vervoer, buurtcentra, sportfaciliteiten en andere voorzieningen gegarandeerd is.

Ook wensen zij – net als andere bewoners met een ‘zorgvraag’ – in de buurt mogelijkheden voor sociale activiteiten en ontmoeting. Dit geldt overigens ook voor jongeren waardoor kansen ontstaan voor ontmoetingen tussen beide doelgroepen. Wonen en zorg Tegelijkertijd neemt de behoefte aan ‘woonzorgwoningen’ voor kwetsbare groepen (met 24-uurszorg of zorg in de buurt) toe. Naast ouderen zijn er ook andere doelgroepen die aangewezen zijn op dergelijke woningen, zoals mensen met psychische en verstandelijke

Benodigd aantal nieuwe woningen in Houten In opdracht van de gemeente voerde adviesbureau Companen een woningbehoefteonderzoek uit. Daaruit blijkt een woningbehoefte van ongeveer 4.750 nieuwe woningen tot 2040 - inclusief ongeveer 450 woningen met 24-uurszorg. Deze cijfers gaan uit van de eigen behoefte, Houten levert daarmee geen extra bijdrage aan het oplossen van het woningtekort in de Utrechtse regio. Er is behoefte aan ongeveer 3.150 appartementen. Ongeveer 400 daarvan zijn koopappartementen boven de € 250.000 en ongeveer 1.250 koopappartementen onder de € 250.000. De vraag naar de overige 1.100 appartementen zit in de sociale huursector. De behoefte van de Houtense bevolking uit zich daarnaast in 1.150 grondgebonden koopwoningen. Ongeveer 1.000 daarvan met een prijs beneden de € 350.000. Rijwoningen boven de € 350.000 euro komen volgens Companen vrij als ouderen doorstromen (naar bijvoorbeeld appartementen). Deze woningen zullen vanwege de hoge prijs vooral woningzoekenden uit de regio trekken en doorstromers uit de vier kernen van de gemeente Houten.

Aangevuld

Ook in de huursector is er sprake van een verschuiving van traditionele rijwoningen naar appartementen. Het tekort aan sociale huurwoningen bedraagt de komende tien jaar zo’n 1.100 woningen – 33 procent van de lokale behoefte. Deze vraag zit vooral in de periode tot 2030. Uit het onderzoek blijkt dat de behoefte na 2030 daalt als gevolg van een lagere huishoudensgroei in combinatie met welvaartsgroei, de voorkeuren van nieuwe generaties (meer pensioen, meer focus op koopwoningen) en de uitstroom van babyboomgeneraties. In de vrije huursector is de vraag tot 2030 circa 350 appartementen. Het gaat om woningen met een huurprijs boven de huurliberalisatiegrens. De verwachting is dat tweederde van deze vraag zich op het middeldure huursegment (< € 1.000 per maand) zal richten. Het overige deel betreft het dure huursegment (> € 1.000 per maand). Na 2030 neemt de behoefte naar de vrije sector huurappartementen af. Onderstaande tabel laat de woningbehoefte tot 2040 zien, afgerond op vijftigtallen. Deze tabel is op basis van het Woningbehoefteonderzoek Houten 2019 door Companen en een extrapolatie van de cijfers voor wonen en zorg tot 2040 (Companen berekende dit tot 2035). Belangrijk bij de interpretatie van het advies van Companen is dat de genoemde prijsklassen geen vaststaand gegeven zijn gedurende de gehele looptijd van de Ruimtelijke Koers.

De prijsklassen en woningtypologie bieden een perspectief op het product dat vanuit de behoefte is voorzien in de komende 20 jaar. Zie meer hierover in paragraaf 3.4. Autonome woningbehoefte gemeente Houten Sociale huurappartementen Intensieve zorg (sociale huur) Sociale grondgebonden huurwoningen Vrije sector huurappartementen Grondgebonden koopwoningen tot € 350.000 v.o.n. Grondgebonden koopwoningen tot € 350.000 – 450.000 Grondgebonden koopwoningen vanaf € 450.000 Koopappartementen tot € 250.000 Koopappartementen vanaf € 250.000 TOTAAL

2019-2030 1.100 250 350 500 100 900 350 3.550

2030-2040 200 50 500 50 350 50 1.200

Totaal 23% 1.100 9% 450 0% 8% 400 21% 1.000 0% 3% 150 26% 1.250 8% 400 100% 4.750

* Hier gaat het om een luxer segment, niet zijnde rijwoningen. Bij rijwoningen moet het accent liggen op betaalbare woningen. Boven de € 350.000 is er voldoende aanbod aan rijwoningen in de bestaande woningvoorraad

21

beperkingen of jeugdigen die een vorm van begeleiding en betrokkenheid nodig hebben om zelfstandig te kunnen wonen. Doorstroming op de woningmarkt De behoefte aan appartementen (zowel koop als huur) en de vraag naar betaalbare grondgebonden woningen voor gezinnen met een laag- of middeninkomen (met name onder de € 350.000) grijpen op elkaar in. Door appartementen toe te voegen die voldoen aan de eisen en wensen van een oudere doelgroep, komen in het ideale geval bestaande gezinswoningen vrij voor Houtense gezinnen en starters. Maar deze huizen zijn vaak wel te duur voor deze groepen (meer dan € 350.000). De vrijgekomen woningen bedienen daarmee vooral een regionale vraag. Hierin ligt dus ook een opgave, bijvoorbeeld door voor Houtense starters betaalbare appartementen en (kleinere) eengezinswoningen te bouwen. Betaalbare woningen voor jongeren Uit een enquête onder 1.000 jongeren (tussen de 16 en 29 jaar) blijkt dat maar liefst 73 procent in Houten wil blijven wonen (zie bijlage 3). Ze waarderen de rust, de fietsvriendelijkheid, de veiligheid, het groen en de goede bereikbaarheid en centrale ligging. Veruit de meeste jongeren zien uit naar een koopwoning. Het liefst is dit een eengezinswoning, maar steeds meer jongeren staan ook open voor een appartement.

Zoals gezegd is het grootste probleem de betaalbaarheid: woningen die vrijkomen doordat ouderen naar appartementen verhuizen zijn over het algemeen voor veel jonge woningzoekenden te duur. Van de Houtense jongeren in de leeftijd 24-29 jaar –

Castellum Oost

22

vaak werkenden – woont nog zo’n 40 procent bij de ouders thuis. Vrijwel allemaal geven zij aan binnen een paar jaar zelfstandig te willen wonen. Regionale vraag naar woningen De huidige dynamiek op de woningmarkt concentreert zich steeds meer op plekken waar de werkgelegenheid groeit en de bereikbaarheid goed is. Verstedelijking is daarmee niet alleen de trek naar de grote stad, maar ook de trek naar goed bereikbare gebieden rond de stad. Houten maakt onderdeel uit van zo’n aantrekkelijke regio. De regio Utrecht is namelijk één van de meest competitieve regio’s als het gaat om economie en innovatie. In de regio Utrecht (16 gemeenten) is er tot 2040 behoefte aan 104.000 woningen. Van ongeveer 67.000 woningen zijn plannen in voorbereiding. Dat betekent dat voor 37.000 woningen nog plek moet worden gevonden. De 104.000 woningen zijn een grove optelsom van de lokale behoeftes. De Houtense woningbehoefte van ongeveer 4.750 woningen levert een aandeel in het oplossen van de regionale woningbehoefte van 104.000 woningen. Vraag naar verschillende woonmilieus Zoals uit deze paragraaf blijkt wordt onze bevolking de komende decennia gevarieerder in samenstelling. Leefstijlen en wensen van verschillende bevolkingsgroepen verschillen daarbij. We willen aantrekkelijk blijven voor onze eigen inwoners maar ook een aantrekkelijk alternatief bieden voor mensen uit de regio.

We willen dat iedereen zich in Houten thuis kan voelen en dat er voor eenieder een geschikte plek is om te wonen. Dat maakt dat we verschillende eigentijdse wijken met een divers woningaanbod nodig hebben met ieder een eigen identiteit en daarbij passend voorzieningenniveau.

2.2 Verbeteren van bestaand Houten

Correctie

De woningbouwambitie wordt in het collegeprogramma expliciet gezien als een ‘motor voor een brede ontwikkeling van Houten op meerdere vlakken’. Anders gezegd: het gemeentebestuur ziet in het toevoegen van woningen kansen om ook andere opgaven van antwoorden te voorzien. Uit de vele analyses die voor deze Ruimtelijke Koers zijn uitgevoerd en de intensieve participatiebijeenkomsten met bewoners, ondernemers en eigenaren (zie bijlage 1, 2, 3 en 4), blijkt dat Houten veel kwaliteiten heeft, maar er best wat te verbeteren valt.

Markt op Het Rond

De kern Houten nu

23

2.2.1. Functiemenging In Houten zijn wonen, werken en (maatschappelijke) voorzieningen zoals sport en winkels vaak van elkaar gescheiden. In de meeste woonbuurten is dit zeker een kwaliteit. Tegenwoordig worden functies meer met elkaar gemengd omdat dit maatschappelijke en economische meerwaarde heeft. Een divers functieaanbod in wijken zorgt voor een aangename en aantrekkelijke stad. Functiemenging dient meerdere doelen. Zo kan ingespeeld worden op de wensen van het groeiende aantal zzp’ers. Zij hebben behoefte aan kleinschalige werkplekken op bereikbare locaties. In een veranderende economie die sterk kennisintensief is en netwerk gedreven is ruimte voor ontmoeting en uitwisseling van kennis en ideeën belangrijk. Ook sluit menging aan bij de trend dat stedelijke functies als horeca, detailhandel en dienstverlening steeds meer verweven raken. Ondernemers moeten namelijk meer bieden om

klanten en bezoekers te trekken (ook omdat ze concurrentie ondervinden van onlinewinkels). Het goed bereikbare en compacte winkelgebied van Houten – dat overigens wel kampt met leegstand – richt zich vooral op lokale bezoekers. Wellicht biedt de vergrijzing mogelijkheden: gepensioneerden spenderen meer dan inwoners tussen de 35 en 50 jaar. Woningbouw in het centrum is daarmee een kans (en noodzakelijk) voor een sterk en toekomstbestendig centrum. Ook kan het winkelcentrum nog compacter worden door winkels verder te concentreren.

Aangevuld

Daarnaast zorgt het bouwen nabij voorzieningen er voor dat mobiliteit wordt beperkt. School, werk en voorzieningen zijn namelijk op loop- en fietsafstand te vinden. En dat is ook nog eens gezonder, duurzamer en goedkoper. Tot slot zijn gemengde gebieden leefbaarder. Buiten werktijd, in het weekend en overdag. Er is altijd iets te doen, dit maakt het sociaal veilig en aantrekkelijk om te wonen.

Legenda niet-wonen

Correctie

gemengd wonen en niet-wonen

wonen

500M

De kaart toont dat de woon- en andere functies grotendeels gescheiden zijn

24

N

2.2.2 Verbetering van de werkgebieden Naast functiemenging ligt er een opgave in de relatie tussen de woonkern en werkgebieden aan de west- en noordkant. De woongebieden zijn integraal ontworpen, kleinschalig, met prioriteit voor de fiets en de voetganger. De bedrijventerreinen daarentegen zijn ondanks hun ontwerpkwaliteit grootschalig met veel ruimte voor de auto en anonieme openbare ruimtes. Ze liggen als ‘eilandjes’ rondom de woonwijken, met de Rondweg als barrière en omgeven door rommelige tussenzones – iets dat ook speelt bij De Koppeling en De Schaft. Vernieuwing is gewenst, inclusief ruimte voor water en groen. Daarnaast kunnen de woongebieden beter worden verbonden met de werkgebieden. Met name het gebied Doornkade verdient een kwaliteitsimpuls. De transitie van de Molenzoom naar een gemengd woon-werkgebied is reeds in gang gezet. Hier is de opgave om van een organische (individuele kantoorgebouwen na elkaar) naar een gebiedsgerichte ontwikkeling te gaan. In de nieuwe woon-werkmilieus kan ook ingespeeld worden op de genoemde wensen van de vele zzp’ers die Houten rijk is. Om te groeien Dilemma 1 verlangen zij informele werkruimtes en zakelijke Deontmoetingsplekken. Modelstad die niet af is, en dat ook niet hoeft te zijn…. Bedrijventerreinen rond de kern Houten

Dilemma 1 Dilemma 1

De Modelstad die nietdie afniet is, en ook niet hoeft zijn…. De Modelstad af dat is, en dat ook niet te hoeft te

Stedenbouwkundige eenheid in zijn geheel ontworpen, voornamelijk woningbouw Losse eenheden bedrijventerreinen en voorzieningen, met weinig relatie tot de wooneenheden

Vooral de twee grote woongebieden zijn als eenheid ontworpen

marco.broekman urbanism research architecture

25

2.2.3 Draagvlak voor voorzieningen De aanwezigheid van winkels, basis- en middelbare scholen, zorgvoorzieningen, kunst en cultuur en speel- en sportvoorzieningen zijn – zeker op wijkniveau – cruciaal voor de kwaliteit van leven. In Houten is dit aanbod van hoog niveau, maar door maatschappelijke en demografische ontwikkelingen kan het draagvlak voor bestaande voorzieningen onder druk komen te staan.

Correctie

Het winkelcentrum van Houten staat bijvoorbeeld al een tijd onder druk door concurrentie van winkelcentra in omliggende steden en door de vlucht die het internetwinkelen het afgelopen decennium heeft genomen. Hierdoor staan winkelruimtes leeg en moet er continue geïnvesteerd en geïnnoveerd worden door eigenaren een huurders om het winkelcentrum aantrekkelijk te houden. Ook hier kan het toevoegen van nieuwe woningen in bestaand stedelijk gebied bijdragen aan het creëren van meer draagvlak voor bestaande voorzieningen zoals een winkelcentrum of het zwembad.

MBO (+ ook middelbare school) middelbaar onderwijs basisonderwijs

Bestaande scholen

26

Daarnaast bestaat het gevaar dat het voorzieningenaanbod op termijn niet meer aansluit op de behoeften van een veranderende bevolking (kleinere huishoudens, meer ouderen en ‘kwetsbaren’). Zo zijn de afgelopen jaren in Houten Noord basisscholen leeg komen te staan doordat het aantal kinderen daar is afgenomen. Een andere ontwikkeling die om aandacht vraagt is dat van ouderen wordt verwacht dat ze langer zelfstandig wonen. Dit vraagt bijvoorbeeld om nabijheid van zorgvoorzieningen.

Brede School

2.2.4 Openbare ruimte Door de ontwerpprincipes die zijn toegepast bij de ontwikkeling van Houten heeft Houten relatief veel openbare ruimte en groen (zie hoofdstuk 2.4). Dit is een ongelofelijke kwaliteit maar brengt ook uitdagingen met zich mee. Eén van die uitdagingen is dat de gemeente dit groen moet onderhouden en van tijd tot tijd moet vernieuwen. Dit zorgt voor een behoorlijke kostenpost. Het toevoegen van nieuwe woningen in bestaand stedelijk gebied kan bijdragen aan meer draagvlak (ook financieel) voor de bestaande openbare ruimte. Daarnaast is een kwaliteitsslag nodig in centrum- en werkgebieden. Daardoor kunnen prettige en veilige verblijfsplekken ontstaan. Bijvoorbeeld door veilige en duidelijke wandelen fietsroutes en deze beter te verbinden met het landschap. Maar ook door de aanleg van meer en divers groen (ook vanwege klimaaten gezondheidsdoelen), transparante en aantrekkelijke gebouwgevels. Of de introductie

van nieuwe type plekken in de openbare ruimte zoals groene pleinen en terrassen die in Houten nog nauwelijks voorkomen. Deze aantrekkelijke verblijfsplekken bieden mogelijkheden voor ontspanning, sport en vertier, en zorgen dat verschillende bewonersgroepen de kans krijgen elkaar te ontmoeten. Tot slot ligt er een gemeentebrede opgave om de biodiversiteit te versterken. Bij aanpassingen in de openbare ruimte kan hier rekening mee worden gehouden. Correctie

1

2

Kooikerspark

Imkerspark

2

1

3 3 Vijfwal

Openbare ruimte

27

2.2.5 Bereikbaarheid van het openbaar vervoer Het centraal gelegen Houten staat bekend om zijn goede bereikbaarheid: een sterke fietsstructuur, twee treinstations en aansluitingen op de snelwegen in de buurt. De bus vervult echter een beperkte rol, mede doordat de wegenstructuur binnen de Rondweg niet geschikt is voor grote bussen. Dat zal in de toekomst zo blijven, maar toch zijn verbeteringen op dit vlak mogelijk en ook wenselijk gezien het fileleed in de regio Utrecht. Bestaande busverbindingen zoals die van Houten met Nieuwegein kunnen worden verbeterd. Bijvoorbeeld door de rijfrequentie te verhogen, meer in de avond en nacht te gaan rijden (geldt ook voor de trein) en de bus op plekken voorrang te geven op ander verkeer. En door de realisatie van nieuwe busverbindingen naar mogelijke verstedelijkingslocaties zoals de A12-zone of in oostelijke richting met de ontwikkelingsplannen van de gemeente Bunnik.

Correctie

27

met artje

ed OV

ka

Mobiliteit: autoroutes, fietspaden en treinstations

28

Een betere bereikbaarheid van bushaltes hangt samen met de kwaliteit van de inrichting van de openbare ruimte. Brede trottoirs, meer rustpunten en een rolstoelvriendelijke inrichting stimuleren ouderen en andere doelgroepen om vaker met het openbaar vervoer te reizen. Ook kan gedacht worden aan ‘vraagafhankelijke systemen’ voor de overbrugging van de afstand tussen woning en bushalte, zoals het al bestaande systeem van elektrische (golf)karren. Door het toevoegen van woningen ontstaat nog meer draagvlak voor dit al succesvolle initiatief. De trein is voor Houten het belangrijkste openbare vervoersmiddel. Houten ligt aan een belangrijke nationale corridor waarbij in Houten in de spits al zes keer een sprinter stopt. Dit moet in de toekomst doorgroeien naar acht keer per uur. Hiermee ontstaan metro-achtige frequenties waardoor de trein nog aantrekkelijker wordt voor de Houtense inwoner. Maar het geeft ook een impuls aan de ontwikkeling en verdere benutting van de stationsomgeving. Bijvoorbeeld het intensiever benutten van de ruimte rondom station Houten.

2.2.6 Fietsnetwerk Het fietsnetwerk in Houten is befaamd, maar verdient toch enige aandacht om toekomstbestendig te blijven. Fietspaden worden steeds drukker en ook het gebruik van fietspaden wordt diverser – denk aan e-bikes (waaronder speed-pedelecs) en elektrische karren. Hierdoor ontstaan snelheidsverschillen en is er letterlijk meer ruimte nodig. Dit gaat soms ten koste van de veiligheid. Daarom is het op sommige plekken nodig om fietspaden te verbreden. Door de populariteit van met name e-bikes neemt de gemiddelde fietsafstand toe. Dit vergt aandacht voor regionale fietsroutes. Houten is al redelijk goed verbonden met de regio maar er zijn altijd nog missing links zoals een goede fietsbrug over de A12 naar Bunnik en het Utrecht Science Park en fietsbruggen over het Amsterdam-Rijnkanaal en de Lek naar het Eiland van Schalkwijk, Nieuwegein en Vianen.

Ook andere faciliteiten voor de fietser moeten op orde zijn. Er moet voldoende stallingsruimte zijn bij de stations en deelfietsconcepten (bijvoorbeeld OV-fiets) kunnen van grotere betekenis worden voor de mobiliteitsbehoefte. Hiermee kan de fiets een nog beter alternatief worden voor de auto in het woon-werkverkeer.

OV-fietsen op station Houten

Fietsnetwerk in Houten: groen en comfortabel

29

2.2.7 Duurzaamheid Correctie

In een jonge kern als Houten verkeert het overgrote deel van de bebouwing in een relatief goede staat. Toch kan de woningbouwopgave gebruikt worden om Houten te verduurzamen. Op plekken waar woningen worden toegevoegd liggen kansen om duurzaamheidsdoelen in een groter (omliggend of aangrenzend) gebied te realiseren – juist omdat de grotere schaal investeringen rendabel maakt. In de Ruimtelijke Koers verstaan we onder duurzaamheid drie opgaves: energie, klimaatadaptatie en circulariteit. Energie Ons huidige energiesysteem ondergaat een transitie. De opgave is tweeledig: energie besparen en duurzame energie opwekken. Het energiesysteem moet zo ingericht worden dat er een balans is tussen vraag en aanbod van warmte, brandstoffen en elektriciteit. De momenten dat zon- en windenergie beschikbaar zijn lopen niet altijd gelijk met de vraag naar energie. Een uitdaging is dan ook om de elektriciteit uit duurzame bronnen

(tijdelijk en lokaal) op te slaan. Een van de afspraken uit het Klimaatakkoord is dat dertig energieregio’s in Nederland gaan onderzoeken waar en hoe het best duurzame elektriciteit op land (wind en zon) opgewekt kan worden. Houten werkt met vijftien omliggende gemeenten, de provincie Utrecht en waterschappen aan zo’n Regionale Energiestrategie (RES). De Ruimtelijke Koers beperkt zich tot de ontwikkelingsgebieden en maakt geen keuzes over waar en hoe er op het niveau van Houten als geheel duurzaam opgewekt moet worden. Die keuzes maakt Houten samen met andere gemeenten in de RES. Waar de Ruimtelijke Koers wél op in gaat is hoe de nieuwe gebieden en woningen zo duurzaam mogelijk worden. Om Houten van het aardgas af te krijgen is de gemeente bezig met het opstellen van een Transitievisie Warmte. Circulariteit De huidige manier waarop we onze grondstoffen gebruiken heeft geleid tot de uitdagingen waar we vandaag voor staan: klimaatverandering, milieuvervuiling,

De drie pijlers van het Houtense duurzaamheidbeleid, uit de door Sweco gemaakte Notitie Duurzaamheid Ruimtelijke Koers Gemeente Houten 2019

30

Aangevuld

afbraak van ecosystemen en uitputting van hulpbronnen. Om efficiënt gebruik van ruimte en grondstoffen te bevorderen, wordt gewerkt aan de transitie naar een circulaire economie. Een circulaire economie is een economie zonder afval, waarbij alles draait op herbruikbare grondstoffen. Bedrijventerreinen zoals Doornkade bieden veel kansen voor hergebruik. Klimaatadaptatie Nederland krijgt steeds meer te maken met extreme weersomstandigheden: langdurige droogte, hitte en fikse hoosbuien. In de zomer van 2019 sneuvelde bijvoorbeeld het nationale hitterecord uit 1944. Gemeenten moeten zich daarom goed voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Dat heet ‘klimaatadaptatie’: bescherming tegen hoogwater, voldoende zoetwater en een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting.

maximum zit. Om binnen deze capaciteit het rioleringssysteem te laten groeien is in de nieuw te ontwikkelen gebieden volledige afkoppeling van hemelwater nodig. Ook in bestaand Houten moet meer afgekoppeld worden. Daarnaast is er bij ontwikkeling kans om rekening te houden met het concept meerlaagse veiligheid. Bijvoorbeeld door kwetsbare infrastructuur hoog genoeg te situeren, rekening houdend met overstromingsrisico.

Deze opgave ligt zowel bij de gemeente en ontwikkelaars als bij inwoners en bedrijven. De noodzaak tot klimaatadaptieve maatregelen wordt versterkt doordat de capaciteit van de waterzuivering in Houten aan zijn

Twee windturbines in het Houtense buitengebied

31

Aangevuld

2.2.8 Landschap, natuur, recreatie en cultuurhistorie Dan de aanwezigheid van het weidse landschap, een kwaliteit waarmee Houten zich onderscheidt in de sterk versnipperde Utrechtse regio. Het stroomruggenlandschap bij ’t Goy en het verborgen landschap van de Kromme Rijn ten oosten van Houten, de cultuurhistorie van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, het polderlandschap langs de Lek, het kleinschalige landelijk gebied tussen Houten en de stad Utrecht – ze liggen als een groene krans rondom Houten. Toch zijn die landschappen hier en daar rommelig en gefragmenteerd, laat de ecologische kwaliteit te wensen over en is het buitengebied vanuit de woonkernen niet optimaal bereikbaar. Nieuwe wandel- en fietsroutes, verbindingen tussen binnenstedelijk groen en groenstructuren in de omgeving die kunnen worden ontwikkeld tot parklandschap en beter met elkaar worden verbonden, het herstel van historische structuren – met name de linten vanuit het oude dorp – en het toevoegen van recreatieve functies kunnen de relatie tussen Houten en het ommeland naar een hoger plan tillen.

Landschappelijke kwaliteiten en kansen

32

De gemeente heeft een plan om de biodiversiteit te vergroten. De Ruimtelijke Koers biedt hiervoor kansen: door natuurinclusief te bouwen en groenstructuren te verbinden.

2.2.9 De Rondweg De Rondweg is de grens tussen het open landschap en de woonkernen. Het is een pronkstuk uit het oorspronkelijke ontwerp voor Houten, bedoeld als ‘fortificatie’ om uitbreiding tegen te gaan, maar vooral ook het fundament van het ingenieuze ontsluitingssysteem waardoor de woonwijken nagenoeg autovrij en fietsvriendelijk zijn. Ook is de Rondweg met de Rondwegwal een groene kwaliteit die verschillende wijken en groengebieden met elkaar verbindt.

Toch zijn er kansen om het profiel van de Rondweg op sommige plekken te veranderen. In het noorden van Houten biedt de Rondweg kansen om de bestaande kern, Doornkade en het landschap beter met elkaar te verbinden. Dat geldt zowel voor mensen als dieren. De Rondweg in het zuiden en oosten van Houten is door de stedenbouwkundige vormgeving (beïnvloed door het rivierenlandschap) meer ‘doorwaadbaar’. Woningen aan de Rondweg kijken hier direct uit over het open landschap.

Analyse van de verschillende verschijningsvormen van de Rondweg

33

Correctie

Inbreng van inwoners, maatschappelijke partners en ondernemers Bij de totstandkoming van de Ruimtelijke Koers zijn inwoners, maatschappelijke partners en ondernemers betrokken. Zij dachten vanaf het begin mee over hoe de gestelde woningbouwopgave vorm moet krijgen. Ook gaven zij aan wat belangrijk is om Houten klaar te stomen voor de toekomst. Denk aan wonen en zorg, mobiliteit, voorzieningen, landschap, natuur, duurzaamheid, werk en economie. Bijna 3.000 mensen namen deel aan het participatieproces, dat bestond uit bijeenkomsten, een ‘online dialoog’, fietstochten, een ontwerpatelier en een tweetal onderzoeken. Via lesbijeenkomsten en een enquête lieten ruim 1.000 jongeren van zich horen. 1.100 inwoners vulden hun woonwensen in door deel te nemen aan de jaarlijkse Monitor Sociale Kracht. Van de mogelijkheid voor het indienen van een zienswijze op het Ontwerp Ruimtelijke Koers is veelvuldig gebruik gemaakt. De gemeente ontving ongeveer 400 zienswijzen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners.

Aanvulling

Het DNA van Houten Wat vindt u de beste kwaliteiten van Houten? Veelgehoorde antwoorden zijn: de groene omgeving (binnen en buiten de Rondweg), de fietsvriendelijkheid, de ruimtelijke opzet, de goede bereikbaarheid, de veiligheid en de rust. Voor jongeren blijken de centrale ligging dichtbij Utrecht belangrijk.

Online dialoog alle inwoners

Digitale enquête jongeren

Bouwen: voor wie, wat en waar De deelnemers geven aan dat er vooral woningen moeten komen voor starters, senioren en huishoudens met een laag of middeninkomen. Diversiteit en betaalbaarheid staan voorop. Men denkt aan levensloopbestendige en vernieuwende woonvormen, appartementen en gezinswoningen, in een mix van laag- en hoogbouw, in een groene woonomgeving en gecombineerd met bereikbare (zorg) voorzieningen. Veel mensen zien het Centrum, de Molenzoom en De Koppeling als geschikte woningbouwlocaties. Over de locaties Houten-Oost, Doornkade en Utrechtseweg-Oost lopen de meningen uiteen. Mobiliteit en voorzieningen Fietsen heeft duidelijk de voorkeur. Deelnemers vinden dat bestaande fietspaden breder moeten en passend gemaakt voor nieuwe vervoerstypen. Toch blijft de auto belangrijk, net als goed en divers openbaar vervoer. Voorzieningen, vooral op het gebied van zorg, moeten dichtbij zijn, of op zijn minst goed bereikbaar. Denk aan multifunctionele ontmoetingsruimten die ook recreatiedoeleinden dienen. Belangrijk is aandacht voor plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Landschap, natuur en duurzaamheid Groen en water, binnen en buiten de Rondweg, zijn belangrijk. We moeten de groen- en waterstructuur behouden en het liefst uitbreiden. Ook het behoud van de groenbuffer tussen Utrecht en Houten

34

is belangrijk. Woningbouw moet natuurinclusief en duurzaam gebeuren. Zodat wijken ontstaan waar ruimte is voor groen, ontmoeting en toekomstbestendige woonconcepten zoals klimaat- en energieneutrale huizen met bijvoorbeeld begroeide daken of zonnepanelen. Werken en economie Over het creëren van woon-werkmilieus binnen wijken lopen de meningen uiteen. Sommige deelnemers zijn voor menging van wonen, werken en voorzieningen (zoals horeca). Anderen vrezen dat een mix van wonen en werken geluidsoverlast veroorzaakt en de (verkeers)veiligheid doet afnemen. Kortom: bij mixen gaat de voorkeur naar kleinschalige bedrijvigheid en moet de kwaliteit van de leefomgeving in de gaten worden gehouden. Communicatie en vervolg De Ruimtelijke Koers is een visie die voor alle Houtenaren van belang is. Vandaar dat voor de totstandkoming hiervan is gekozen om dit naar iedereen op dezelfde wijze via veel en verschillende (elkaar aanvullende) media te communiceren. Zo zijn alle partijen van dezelfde informatie voorzien en hebben ook dezelfde mogelijkheden gekregen om te participeren. Wanneer de visie eenmaal is vastgesteld en tot uitwerking in concrete plannen wordt overgegaan, zullen bewoners en belanghebbenden van ontwikkelgebieden of aangrenzende wijken uiteraard op daarbij passende wijze betrokken worden.

Correctie

35

2.3 Houten is onderdeel van een dynamische regio Bij het uitstippelen van een Ruimtelijke Koers tot 2040 speelt de ligging in de regio Utrecht een cruciale rol. Neem bijvoorbeeld de regionale woningbouwopgave van 104.000 woningen. Omdat vooralsnog maar 67.000 woningen gepland zijn, moet extra ruimte gevonden worden voor nog zeker 37.000 woningen. Waar deze woningen moeten komen wordt onderzocht in het Ruimtelijk-Economisch Programma en Perspectief (ook wel REP genoemd), dat door de samenwerkende gemeenten (verenigd onder de vlag U10) is opgesteld. Een ding is daarbij duidelijk: de verstedelijking moet zoveel mogelijk binnenstedelijk en nabij (toekomstige) ov-knooppunten worden gerealiseerd. Ook de Aangevuld Provinciale Omgevingsvisie (POVI) stuurt hierop aan. Ook ten aanzien van werkgelegenheid heeft de regio een grote opgave (STEC onderzoek U16). Er is tot 2040 behoefte aan ongeveer 80.000 extra arbeidsplaatsen. Op bestaande bedrijventerreinen zijn vrijwel alle kavels uitgegeven. Intensivering van ruimtegebruik en menging van functies zijn mogelijke oplossingen om de groei aan te pakken. Hiervoor zijn op regionaal niveau verschillende scenario’s ontwikkeld. Door in te zetten op intensief ruimtegebruik van uitbreidingslocaties is er behoefte aan ongeveer 144 hectare nieuw bedrijventerrein.

Wanneer ook bestaande bedrijventerreinen intensiever worden benut is er ongeveer behoefte aan 75 hectare nieuw bedrijventerrein. Het regionale mobiliteitssysteem staat onder grote druk, ook omdat de betekenis van treinstation Utrecht Centraal de komende decennia verder toeneemt. De woningbouwontwikkeling kan niet plaatsvinden zonder een verbetering van het mobiliteitssysteem, door onder andere de opwaardering van bestaande knooppunten en het toevoegen van nieuwe knooppunten. Daarom ook de strategie om eerst binnenstedelijk en nabij knooppunten woningen te ontwikkelen. De regio hanteert hiervoor de zogenoemde ‘ladder voor duurzame verstedelijking’. Dit betekent bijvoorbeeld geen verstedelijking op plekken die knelpunten in de hoofdinfrastructuur verergeren. Daarnaast is beïnvloeding van het

36

mobiliteitsgedrag nodig om het gebruik van duurzame vormen van vervoer te stimuleren. Het doel: minder mensen in de auto en meer mensen op de fiets en in het openbaar vervoer. Niet voor niets zijn investeringen nodig in de (fiets)infrastructuur. Om (landelijke) duurzaamheidsdoelen te behalen werkt Houten met vijftien gemeenten, de provincie Utrecht en waterschappen aan een Regionale Energiestrategie (RES). Hierin worden (ruimtelijke) keuzes gemaakt voor duurzame energieopwekking, zoals windmolens en zonnevelden. Het is duidelijk dat dit grote impact heeft op het aanzien van onze stedelijke en landelijke gebieden. Buiten deze Ruimtelijke Koers om levert Houten een grote bijdrage aan de regio. Zo is een aantal zonnevelden in voorbereiding, heeft Houten een windpark en is voor de bouw van een tweede windpark een omgevingsvergunning verleend. Tot slot is de regio Utrecht rijk aan waardevolle en cultuurhistorische landschappen. Landschappelijke kwaliteiten dragen in belangrijke mate bij aan een fijn leef- en vestigingsklimaat. Het blijft zoeken naar de juiste balans tussen landbouw, bebouwing, natuur, recreatie, klimaat en cultuurhistorie. In Houten komt een aantal van de belangrijkste landschappelijke en historische structuren samen: het Kromme Rijnlandschap, de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Limes en het rivierengebied van de Lek.

De versterking van het landschap biedt kansen om recreanten uit de regio te bedienen. Specifiek voor het Kromme Rijn landschap tussen Houten en Bunnik ligt er een opgave om dit gebied aantrekkelijker te maken om te beleven. Zoals recreatieve routes en nieuwe natuur. Deze Ruimtelijke Koers is het ‘bod’ van Houten aan de regio voor het oplossen van de woningbehoefte en koppelt hieraan een aantal andere thema’s. Houten heeft de regio veel te bieden, zo blijkt, maar Houten heeft de regio ook nodig om eigen ambities voor elkaar te krijgen. Denk aan samenwerking, het delen van expertise of (co) financiering van maatregelen die het landschap versterken of de bereikbaarheid vergroten. In hoofdstuk 3 is beschreven op welk vlak regionale samenwerking en (co)financiering nodig is om de Ruimtelijke Koers mogelijk te maken.

Bilthoven

Maarssen De Bilt Vleuten Correctie

Zeist

n De Meern

Utrecht Bunnik Odijk

Driebergen

Montfoort

Nieuwegein

ater

IJsselstein

Houten

Tull en ‘t Waal

Werkhoven

‘t Goy Schalkwijk

Cothen

Vianen Wijk bij Duurstede

Culemborg

Legenda Verstedelijking historisch centrum woonmilieus (Houten) werkmilieus zoeklocaties voor woningbouw Infrastructuur snelweg treinnetwerk fietsnetwerken

Activiteitenclusters recreatie bestaand recreatie nieuw onderwijs bedrijventerrein kantoren innovatieve werkomgeving sport- en werklandschap

Landschappen Ringpark Utrecht Nieuwe Hollandse Waterlinie Kromme Rijnlandschap Rivierlandschap (Lek) Utrechtse Heuvelrug

Indicatieve kaart van de ontwikkelingen in de regio Utrecht

37

2.4 Respect voor het ruimtelijk DNA

Aangevuld Aanvulling

Bij alles wat deze Ruimtelijke Koers voorschrijft is het uitdrukkelijk de bedoeling dat de specifieke ruimtelijke kenmerken – die Houten tot zo’n gewaardeerde en gewilde woonomgeving maken en waarvoor architecten, stedenbouwkundigen en planologen van over de hele wereld de ‘modelstad’ bezoeken – behouden en versterkt worden. Niet voor niets zijn inwoners trots op dit ‘Houtens DNA’ die onder andere is beschreven in de Toekomstvisie Houten 2025. Tegelijkertijd is Houten geen museum die in zijn geheel geconserveerd moet worden. Houten blijft werken aan haar opgaven en het doen van verbeteringen, zoals dat in de afgelopen jaren ook is gedaan. Met respect voor het verleden, maar met een blik op de toekomst. Meer inzicht in dit ruimtelijk DNA is te vinden in de Atlas in bijlage 1. Het DNA vindt zijn oorsprong in het ontwerp dat stedenbouwkundige Robert Derks (in eerste instantie werkzaam bij bureau Wissing) in de jaren zeventig maakte (samen met TLU en Goudappel Coffeng en Grontmij) voor de groeikern, en later ook voor de Vinex-uitbreiding.

Zijn plannen werden gekenmerkt door een ‘inversiestedenbouw’: groen en openbare ruimte vormen de basis, pas daarna komen bebouwing en infrastructuur. Derks had bovendien veel oog voor ruimtelijke zaken die de basis vormen voor wat we nu aanduiden met Houtens DNA. Denk aan groen, licht en lucht, een focus op de menselijke maat en samenhang tussen wijken. Ontwerp voor groeikern en Vinex De groenblauwe structuur is als eerste gepland binnen de vastgestelde grenzen van het plan. Dit onderscheidt Houten van andere dorpen en steden. In Houten-Noord heeft deze groenstructuur vloeiende natuurlijke vormen, terwijl het groen in het zuidelijke Vinexdeel strakker is vormgegeven. De fiets- en groenstructuur vallen samen, waardoor de fietsroutes in Houten doorgaand en aantrekkelijk zijn. Doorgaand autoverkeer is om de bebouwing en het groen heen geleid. Zogenaamde ‘inprikkers’ ontsluiten de woonbuurten vanaf deze Rondweg,

   

Oorspronkelijke ontwerp voor groeikern Houten door Robert Derks, TLU en Goudappel Coffeng

38

Aangevuld

Inversie stedenbouw en “glas en lood” structuur in Houten

Groenblauwe structuur

Scheiding kern Houten - landschap

denbouw en “glas en lood” in Bebouwing Houten De groen blauw structuur als structuur eerste gepland wordt geplaats naar de aanwezige Doorgaand verkeer wordt om de bebo binnen de vastgestelde grenzen van het plan. De groen structuur in het noorden heeft vloeiende natuurlijke vormen terwijl het groen in het zuidelijke deel strakker is vorm gegeven

Groen tussen de woonbuurten

groen-blauw structuur. De verschillende wijken zijn slechts omringt door groen waardoor de sociale samenhang en interactie groot is.

geleid, enkele inprikkers geven toegan Binnen de omringende rondweg is inter wijken geoptimaliseerd, de rondweg he beschermende (en sheidende) functie.

Drie centra

d” structuur in Houten

ls eerste gepland nzen van het plan. orden heeft n terwijl het groen ker is vorm gegeven

Bebouwing wordt geplaats naar de aanwezige groen-blauw structuur. De verschillende wijken zijn slechts omringt door groen waardoor de sociale samenhang en interactie groot is.

Rondweg en inprikkers

aats naar de aanwezige De verschillende wijken r groen waardoor de nteractie groot is.

Doorgaand verkeer wordt om de bebouwing en groen geleid, enkele inprikkers geven toegang tot de wijken. Binnen de omringende rondweg is interactie tussen de wijken geoptimaliseerd, de rondweg heeft tevens een beschermende (en sheidende) functie.

Doorgaand verkeer wordt om de bebouwing en groen geleid, enkele inprikkers geven toegang tot de wijken. Binnen de omringende rondweg is interactie tussen de wijken geoptimaliseerd, de rondweg heeft tevens een beschermende (en sheidende) functie.

Netwerk van fietspaden

39

een strakke begrenzing tussen de bestaande kern en landschap, zowel scheiding als bescherming. In de kern Houten zijn geen doorgaande autowegen, op De Koppeling na. Dit was ooit het zuidelijke deel van de Rondweg, dat met de ontwikkeling van Houten-Zuid binnen de kern is komen te liggen. De ruimtes tussen de woonbuurten zijn ingericht met functioneel groen. Dit groen zorgt voor verbindingen tussen de buurten, waardoor de ruimtelijke en sociale samenhang in Houten sterk is. Naast het Oude Dorp is allereerst het centrum rond het station gepland. Later kwam daar Castellum in Houten-Zuid als derde centrum (met eveneens een treinstation) bij. De drie centra zijn verbonden via fietspaden. Houten heeft een aantal ruimtelijke kenmerken, die door bewoners en bezoekers hoog gewaardeerd worden. • Royale groen- en waterstructuur (binnen en • buiten de Rondweg) • Fietsvriendelijk • Ruimtelijke opzet • Goede bereikbaarheid • Veiligheid en rust • Kwaliteit voorzieningenaanbod • Aanwezigheid Oude Dorp, historische linten en oude boerderijen • Landschap is overal dichtbij Aan de hand van deze ruimtelijke punten en met het oog op een hoogwaardige toekomst voor Houten zijn vijf kernwaarden opgesteld. Deze vormen het ruimtelijk DNA en zijn hier aan de rechterzijde van de pagina afgebeeld. Ze zijn kenmerkend voor Houten en moeten in de toekomst behouden en bij voorkeur versterkt worden.