Bijlage 1.1 - Atlas-werkboek Houten

Bijlage 1 27 augustus 2020

INHOUD 1.

Inleiding

4

2. Analyse 12 Positionering 13

Het ontstaan van Houten 21 Ruimtelijke analyse 33 Thema’s Wonen & Wonen en zorg 47 Mobiliteit 51 Werken en economie 65 Landschap, natuurwaarden, leefbaarheid, recreatie en cultuurhistorie 69 Maarschappelijke voorzieningen 97 Duurzaamheid 102 Technische aspecten, Financiën & grondbeleid en Juridische aspecten (RO en privaatrechtelijk) 110

3.

Participatie 112

4.

Werksessie gemeenteraad 124

5.

Observaties en dilemma’s 126

6.

Houtens DNA 132

7.

Zoekgebieden 138

1. INLEIDING

4

Aanleiding De gemeente Houten stelt een Ruimtelijke Koers op, een vervolg op de Stedenbouwkundige Verkenning van 2018. De Stedenbouwkundige Verkenning heeft diverse opgaven blootgelegd. De grootste opgave is de enorme vraag naar woningen in Houten en in de regio. Het college heeft daarom in haar collegeprogramma de ambitie opgenomen om 4.000 - 5.000 woningen te bouwen tot het jaar 2040, een toename van circa 25 procent ten opzichte van de huidige woningvoorraad. In de Ruimtelijke Koers laten we zien waar, waarom en hoe we Houten ruimtelijk willen ontwikkelen. Die ontwikkeling geeft aanleiding om te investeren in de bestaande stad en draagvlak te creëren voor (nieuwe) voorzieningen en kwaliteitsimpulsen. De woningbouwopgave wordt gekoppeld aan andere opgaven, zoals duurzaamheid, sociale vraagstukken, werkgelegenheid, mobiliteit, vergrijzing, enzovoorts. We zoeken naar mogelijkheden om Houten te ontwikkelen binnen het stedenbouwkundig concept waarom Houten bekendstaat. Dit ‘Houtense DNA’ is geen vast gegeven, maar wel bepalend voor de kernwaarden van de toekomst. Op basis van de Ruimtelijke Koers kunnen op gefundeerde wijze beslissingen worden genomen over de ontwikkeling van gebieden, over programma, fasering en randvoorwaarden. De Ruimtelijke Koers moet ook leiden tot een heldere

agenda voor regionale afstemming (gesprek U10/ U16, provincie, Mirt onderzoek) en is een inspirerend startpunt voor duurzame ontwikkeling. De koers wordt gecreëerd in samenwerking met bewoners, bedrijven en andere belanghebbenden in Houten.

Proces en werkwijze Voor de Ruimtelijke Koers zijn verschillende analyses gedaan aan de hand van diverse thema’s. De analyses zijn gedaan op vier schaalniveaus: regionaal, gemeentelijk, de kern Houten en de ‘zoekgebieden’. Aan de hand van deze analyses, het collegeprogramma, de Toekomstvisie Houten 2025, participatiebijeenkomsten, SWOT-analyses en werksessies met de gemeenteraad en het college van B&W wordt het huidige DNA van Houten bepaald. Daaruit worden, aan de hand van een lijst met strategische opgaven, kernwaarden voor de toekomst gedestilleerd, die vervolgens gebruikt zullen worden om Ruimtelijke Modellen op te stellen en uit te werken. Voor de Ruimtelijke Koers werken elf werkgroepen aan verschillende thema’s, zoals wonen, werken, landschap en mobiliteit. De werkgroepen leveren input voor de Koers. De Ruimtelijke Koers bestaat uit verschillende onderdelen, waarvan strategie er ook een is. Het gaat om een strategie waarin is opgenomen hoe we de keuzes uit de visie praktisch waar gaan maken.

Disclaimer Dit is een werkboek en bedoeld om intern te gebruiken voor de ontwikkeling van de Ruimtelijke Koers. Het werkboek bestaat uit een verzameling teksten en kaarten en is dus geen afgerond verhaal.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 van dit werkboek wordt de analyse behandeld, te beginnen met de positionering van Houten in de regio en de positie van Houten ten opzichte van andere groeikernen. Het ontstaan van Houten wordt beschreven, de ruimtelijke analyse en vervolgens wordt per thema/werkgroep een paragraaf gewijd aan de bevindingen. Hoofdstuk 3 gaat in op de verschillende participatiemomenten die hebben plaatsgevonden. Er heeft een werksessie met de gemeenteraad plaatsgevonden, die in hoofdstuk 4 behandeld wordt. Hoofdstuk 5 beschrijft onze observaties en dilemma’s, die we tegenkwamen. Het Houtens DNA wordt behandeld in hoofdstuk 6, waarbij een onderscheid gemaakt wordt in te behouden en versterken waarden en aan te passen en te transformeren waarden. Als laatste komt in hoofdstuk 7 de analyse van de zoekgebieden aan bod.

5

Gebiedsgerichte aanpak Voor de Ruimtelijke Koers zal minder van losse locaties uitgegaan worden (ad-hoc benadering), maar zal een gebiedsgerichte aanpak toegepast worden.

6

Objectgerichte aanpak

Gebiedsgerichte aanpak

4.000 - 5.000 woningen toevoegen Wanneer we dit aantal woningen op een extreme manier aan Houten willen toevoegen zijn deze twee varianten mogelijk:

Lage dichtheid: 30 won/ha (VINEX) Circa 150.000 m2 (1,0 km x 1,5 km) Houten heeft nu in totaal ca 20.000 woningen, het noordoost-kwadrant heeft er 4.600. Wanneer in deze Houtense dichtheid wordt uitgebreid is een oppervlak ter grootte van dit noordoost-kwadrant nodig. Hoge dichtheid: ca. 45 torens (25 m x 35 m) 8 appartementen/verdieping > 14 verdiepingen (zoals de toren bij Het Rond) Op de volgende bladzijden staan enkele voorbeelden van woonmilieus in verschillende dichtheden.

7

Landschappelijk wonen

Eva-Lanxmeer, Culemborg

10-20

WON/HA

FSI 0,3 Bouwhoogte 2 lagen

Verandawoningen, Almere Uitgeefbaar Niet-uitgeefbaar

60% 40%

Bosrijk, Eindhoven Verharding Groen-blauw

25% 15%

Gebouwd parkeren Aandeel bvo wonen Aandeel bvo niet-wonen

0% 95% 5%

Dorps wonen

Spijkenisse Bibliotheekkwartier

20-30

WON/HA

8

FSI 0,5 Bouwhoogte 2,5 lagen

Erve Oostermaet, Deventer Uitgeefbaar Niet-uitgeefbaar

50% 50%

Loenen aan de Vecht Verharding Groen-blauw

35% 10%

Gebouwd parkeren Aandeel bvo wonen Aandeel bvo niet-wonen

0% 95% 5%

Suburbaan

IJburg Zelfbouw, Amsterdam

30-50

WON/HA

FSI 0,8 Bouwhoogte 3 lagen

Houten Zuid Uitgeefbaar Niet-uitgeefbaar

56% 44%

Vathorst, Amersfoort Verharding Groen-blauw

38% 6%

Gebouwd parkeren Aandeel bvo wonen Aandeel bvo niet-wonen

0% 95% 5%

Compact stedelijk

Defensie Eiland, Woerden

50-60

WON/HA

FSI 1,2 Bouwhoogte 4 lagen

Veemarkt, Utrecht Uitgeefbaar Niet-uitgeefbaar

48% 52%

Venlo, Q4 Verharding Groen-blauw Gebouwd parkeren

37% 15% 40%

Aandeel bvo wonen Aandeel bvo niet-wonen Aandeel gebouwd park

95% 5% 6%

9

Centrum stedelijk

Hessenberg, Nijmegen

60-90

WON/HA

FSI 1,5 Bouwhoogte 4,5 lagen

Deltaplein, Kijkduin Uitgeefbaar Niet-uitgeefbaar

50% 50%

Stuhlrohrquartier, Hamburg Verharding Groen-blauw Gebouwd parkeren

35% 15% 60%

Aandeel bvo wonen Aandeel bvo niet-wonen Aandeel gebouwd park

60% 30% 10%

Groen stedelijk

Funenpark, Amsterdam

80-100 WON/HA

10

FSI 1,5 Bouwhoogte 5 lagen

GWL Terrein, Amsterdam Uitgeefbaar Niet-uitgeefbaar

34% 66%

Verharding Groen-blauw Gebouwd parkeren

Vallastad, Zweden 35% 15% 60%

Aandeel bvo wonen Aandeel bvo niet-wonen Aandeel gebouwd park

65% 25% 10%

Gemengd stedelijk woon-werkgebied

Havenkwartier, Deventer

90-120 WON/HA

FSI 2 Bouwhoogte 5 lagen

Dobbelmanterrein, Nijmegen Uitgeefbaar Niet-uitgeefbaar

57% 43%

Verharding Groen-blauw Gebouwd parkeren

Strijp S, Eindhoven 31% 12% 75%

Aandeel bvo wonen Aandeel bvo niet-wonen Aandeel gebouwd park

61% 26% 13%

Hoogstedelijk

Westerpark West, Amsterdam

120-200 WON/HA

FSI 3 Bouwhoogte 6 lagen

Merwede, Utrecht Uitgeefbaar Niet-uitgeefbaar

59% 41%

Leidsche Rijn Centrum Verharding Groen-blauw Gebouwd parkeren

33% 8% 80%

Aandeel bvo wonen Aandeel bvo niet-wonen Aandeel gebouwd park

68% 17% 14%

11

Intensief werkgebied

Science Park, Utrecht

Chiswick Park, London

Park 2020, Hoofddorp

Molenzoom / Koppeling, Houten

Amstel Business Park, Amsterdam

Amstelveen Binnenhof, Amstelveen

Kantorenpark

12

Bedrijventerrein

Doornkade, Houten

Bestterrein, Best

Badkuipenfabriek, Ulft

13

2. ANALYSE

14

Positionering Houten in de regio Houten ligt in de regio Utrecht, een gebied vol ontwikkelingen, initiatieven en ideeën. Daarnaast liggen in het landschap rondom Houten ‘vaste’ structuren, zoals de Nieuwe Hollandse Waterlinie, snelwegen en spoorlijnen – elk met hun eigen kansen en beperkingen. De regio Utrecht heeft een enorme aantrekkingskracht op mensen, door de stad Utrecht, maar ook vanwege de omliggende kernen die een onderscheidend woonklimaat bieden. Houten staat bekend als een kindvriendelijke en veilige gemeente met een hoogwaardige openbare ruimte, een goed voorzieningenniveau en een grote groep middeninkomens. De positie van Houten als woongemeente is in de loop der jaren redelijk stabiel gebleven. De stad onderscheidt zich daarmee van kernen als Nieuwegein, dat zich opnieuw aan het positioneren is. De woningbouwopgave van de regio Utrecht is aanzienlijk. Volgens het locatieonderzoek wonen uitgevoerd door SITE is de woningbehoefte tot 2040 104.000 woningen. Daaraan een grote of juist kleine bijdrage leveren, is niet alleen een vraag voor Houten, maar ook voor de andere gemeenten. Met andere woorden: als Houten kiest voor autonome groei, dan zullen andere gemeenten mogelijk nieuwe en andere woonmilieus toevoegen. Daarmee verandert de regionale voorraad en de concurrentiepositie van gemeenten ten opzichte van

elkaar. Het woningbouwvraagstuk dient dan ook niet alleen vanuit de huidige regionale positie van Houten beantwoord te worden, maar ook vanuit de kenmerken van de huidige voorraad en de verwachte ontwikkelingen en trends. Houten heeft door de sterke planmatige opzet een duidelijk en herkenbaar karakter, met voornamelijk suburbane woonmilieus en een beperkt aantal centrum(dorpse) locaties. Nieuwe Hollandse Waterlinie

UTRECHT Utrecht Ringpark

HOUTEN

Kro

mm

de Rivier

Lek

eR

ijnl

and

sc h

ap

15

Indicatieve kaart van de ontwikkelingen in de regio

Legenda Landschappen Utrecht Ringpark Nieuwe Hollandse Waterlinie Kromme Rijnlandschap Rivier de Lek landschap Utrechtse Heuvelrug Infrastructuur snelweg trein netwerk fietsnetwerken Verstedelijking historisch centrum woonmilieus (Houten) werkmilieus zoeklocaties voor woningbouw Activiteitenclusters recreatie bestaand recreatie nieuw onderwijs bedrijventerrein kantoren innovatieve werkomgeving sport en werklandschap

16

Indicatieve kaart van de ontwikkelingen in de subregio

Legenda Landschappen Utrecht Ringpark Nieuwe Hollandse Waterlinie Kromme Rijnlandschap Rivier de Lek landschap Utrechtse Heuvelrug Infrastructuur snelweg trein netwerk fietsnetwerken Verstedelijking historisch centrum woonmilieus (Houten) werkmilieus zoeklocaties voor woningbouw Activiteitenclusters recreatie bestaand recreatie nieuw onderwijs bedrijventerrein kantoren innovatieve werkomgeving sport en werklandschap

17

Woningbouwopgave regio

bron: MIRT-onderzoek U-ned Verstedelijkingsmodellen v7 (2019)

18

MIRT verstedelijkingsmodellen

Regio XL

Oostflank Randstad

Vitale knopen

Rijnland

Groter Utrecht

Kennisland

bron: Verstedelijkingsmodellen (2019)

19

Regionaal woonlandschap

bron: U10, atlas regio Utrecht (2015)

20

Regionaal woonlandschap

Kernen in de Utrechtse Heuvelrug

Kernen in het Groene Hart Voorstad

Kromme Rijn landschap

Rivier de Lek

21

Ontwikkeling A12-zone

bron: Ontwikkelbeelden A12-zone (2019)

22

Houten ten opzichte van andere groeikernen Uit het rapport ‘Nieuwe Steden in de Randstad’ van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) blijkt dat Houten van alle groeikernen de meest suburbane ‘nieuwe stad’ is. Dit betekent dat Houten weinig stedelijk is, zowel ruimtelijk als programmatisch. Ook heeft Houten in sociaal-economische zin de meeste ‘gearriveerden’: de bevolking is welvarend en er is weinig werkeloosheid. Zie afbeelding op deze pagina. Houten heeft een tekort aan woningen, vooral ten aanzien van bepaalde woningtypen. Die woningen moeten worden toegevoegd, wat mogelijk een effect op de sociaal-economische en ruimtelijk-functionele as in dit model kan hebben. Houten zou dan een meer complete stad worden, waarbij de ovaal meer naar het centrum opschuift.

bron: PBL

23

24

Het ontstaan van Houten Stedenbouwkundige geschiedenis Er heeft een tweevoudige uitleg plaatsgevonden in Houten: als groeikern in de jaren tachtig en negentig (met 8.000 nieuwe woningen) en vervolgens als Vinex-wijk aan de zuidzijde. Het aantal inwoners groeide van 6.000 tot 30.000 in 2000 tot 50.000 nu.

•

infrastructuur; onderlinge cohesie tussen wijken om ‘glas-inloodstad’ te voorkomen.

Twee nieuwe treinstations zijn aangelegd, een in Houten-Noord en een in Houten-Zuid. Deze stations vervingen het station bij het oude dorp. Terwijl Utrecht en omliggende kernen aan elkaar groeiden, bleef Houten als losse kern herkenbaar. Bureau Wissing en Robert Derks als stedenbouwkundigen, TLU landschapsarchitecten en Goudappel Coffeng waren de ontwerpers van de groeikern en de Vinex-uitbreiding. Zij hebben Houten planmatig ontworpen en gingen uit van heldere ontwerpprincipes. Door hun langdurige betrokkenheid bij Houten zijn enkele stedenbouwkundige principes jarenlang zeer consistent toegepast (consistenter dan in andere nieuwe steden). Enkele van de belangrijkste ontwerpprincipes zijn: • • • •

groen, licht, lucht en cohesie; bouwen binnen de Rondweg; focus op menselijke maat; ‘inversiestedenbouw’: het groen en de openbare ruimte zijn de basis, de gebieden ertussen worden ingevuld met bebouwing en

25

Historische groei

1935 Spoorlijn en station aangelegd 1875 Eerste tekenen van in jaren ‘70 van 19de eeuw. Het blijft beschaving uit Romeinse tijd, 2200 v Chr. ‘Hout’ is oud-nederlands voor bos. een landelijke structuur met meerdere (lint) dorpen. • • • •

1985 Begin jaren ‘80 1e grootschalige uitbreiding. Ook werden kanaal en snelweg aangelegd.

1993 Eerste uitbreiding

2005 Tweede uitbreiding

2018 Jaren ‘90 en ‘00 twee grote uitbreidingen (groeikern en VINEX).

Tweevoudige uitleg begint als groeikern met 8.000 nieuwe woningen Uitleg gaat vervolgens door als VINEX-wijk Aantal inwoners: 6.000 > 30.000 > 50.000 Stations en treinverbinding worden in 2007 vernieuwd voor nieuwe kern met 50.000 inwoners

1999

26

Historische lijnen

1

5

3

6 4

2

27

Oorspronkelijke schets voor groeikern Centrale ontwerpprincipes voor Houten: • Groen, licht, lucht en cohesie • Focus op menselijke maat • Inversie stedenbouw: basis vormt groen en openbare ruimte, daarna komt bebouwing en infrastructuur. • Onderlinge cohesie tussen wijken om “glas in lood” stad te voorkomen

28

Oorspronkelijke schetsen voor VINEX Voordat de VINEX-uitbreiding werd aangelegd werden verschillende modellen opgesteld om te onderzoeken hoe de Groeikern uitgebreid zou kunnen worden voor de VINEX-opgave.

“Dubbelstad” • zuidelijke uitbreiding met rondweg • nieuw centrum met eigen station • bedrijventerreinen aan kanaal en groen/recreatie binnen rondweg • +- 10duizend woningen • Ongewenst want totaal is geen geheel, concurrerend effect op bestaande centrum?

“Houten-Noord” • nieuw subcentra met station ten noorzijde. • ingeklemt tussen snelwegen, spoor en waterlinie. • eigen rondweg en groenstrook met bedrijventerreinen langs de snelwegen. • plek voor ongeveer 6,5 duizend woningen • veel belemmeringen in landschap die stedenbouwkundige eenheid voorkomen

“Kransstad” • krans van nieuwe woonwijken langs de rondweg • veel groen en water gelegen tussen de uitlopers • bedrijventerreinen langs spoor en rondweg • ruimte voor ongeveer 11,5 duizend woningen • plan leidt tot grotere afstanden wat fietsen onmoedigd en de druk op de rondweg opvoert.

“Schalkstad” • nieuwe stad, losstaand ten zuiden van Houten • zelfstandig functionerend met eigen station en centrumvoorzieningen • bedrijventerreinen aan het kanaal en veel ruimte voor water en groen in de stad • ruimte voor 5 duizend to 15 duizend woningen • half werk niet mogelijk, zeer grootschalig plan

29

Oorspronkelijke schets voor verdere uitbreiding In 2004 zijn door Derks al plannen gemaakt voor verdere uitbreidingen van Houten: • Ongeveer 2.500 woningen • Voornamelijk aan oostkant van huidige bebouwing • Omlegging van ringweg nodig • “schurend” model want asymmetrisch

Derde uitbreidingsfase, plan van R.J.A. Derks bron: oudhouten.nl

Oorspronkelijke ontwerpprincipes

31

Principe Rondweg

Afgeschermde leefomgeving

bebouwde omgeving

32

open landschap

Houten Noord - groeikern (boven) en Zuid - VINEX (onder) Bron: Google Earth

33

Houten Noord 1980 en station Houten 2008 Bron: oudhouten.nl

34

36

Ruimtelijke analyse Bij de bestudering van Houten valt een aantal ruimtelijke kenmerken op: • Houten beschikt over drie centra: het Oude Dorp, het Centrum rond station Houten en Castellum met het gelijknamige station; • de overgang tussen stad en land wordt in het noorden en oosten gevormd door de Rondweg – hier is sprake van een harde begrenzing. In het westen en zuiden hebben tussen de Rondweg en het open landschap ontwikkelingen plaatsgevonden; • de hoofdgroenstructuur in Houten-Noord loopt in oost-westrichting en bestaat uit ruim opgezette groenstroken aan beide zijden van de waterloop. De hoofdgroenstructuur in Houten-Zuid bestaat uit een ‘vijfwal’, een strak opgezette vijfhoek in de vorm van een dijk, die formeel is ingericht. De groenstructuren in Noord en Zuid zijn niet met elkaar verbonden; • de woonbuurten liggen los van elkaar en hebben een verschillende ruimtelijke en architectonische samenstelling. De grenzen worden benadrukt door fysieke elementen, zoals poorten en groenstroken; • de hoofdwegenstructuur bestaat uit de Rondweg – die heel Houten omsluit – met ‘inprikkers’ die zich na binnenkomst in tweeën splitsen. De Koppeling loopt tussen het noordelijke en zuidelijke deel en vormt een dwarsverbinding tussen twee delen van de Rondweg. Het zuidelijke deel van de Rondweg is later toegevoegd en heeft een bestemmingsfunctie.

• de hoofdfietsstructuur bestaat uit een fijnmazig

netwerk tussen de twee stations, de Rondweg en daarbuiten. In Houten is het landschap overal dichtbij, al ontbreekt op veel plekken het contact tussen de kern en het landschap. De kern Houten wordt doorsneden door twee barrières: in noord-zuidrichting het spoor en in oost-westrichting De Koppeling (ooit de zuidgrens van de Groeikern). De royale groen- en waterstructuren in Noord en Zuid zijn niet met elkaar verbonden. Wel is er een direct verband met de fietsstructuur in Houten. Tussen deze structuren liggen rustige en veilige, maar ook monotone woonbuurten met voornamelijk eengezinswoningen. Aan de randen van Houten en in het gebied tussen Noord en Zuid (De Koppeling) liggen verschillende bedrijventerreinen. Die domineren de entrees. Eenmaal in Houten is het lastig oriënteren door de kromming van de straten en fietspaden, en het gebrek aan duidelijke oriëntatiepunten.

Het Oude Dorp

Het Rond in Houten Centrum

37

De groen-blauw structuur is als eerste gepland binnen de vastgestelde grenzen van het plan. De groenstructuur in het noorden heeft vloeiende natuurlijke vormen terwijl het groen in het zuidelijke deel strakker is vormgegeven.

38

De bebouwing binnen de Rondweg is ontworpen tussen de groen-blauw structuur. De verschillende buurten zijn omringd door groen, waardoor de sociale samenhang binnen de buurten groot is.

Een netwerk van fietspaden binnen de Rondweg vormt de belangrijkste interne connectie tussen de buurten. Verplaatsing binnen de kern vindt daarom hoofdzakelijk via de fiets plaats.

Het doorgaand verkeer wordt over de Rondweg om de kern Houten geleid, enkele inprikkers geven toegang tot de wijken. De Rondweg heeft tevens een beschermende (scheidende) functie. Binnen de omringende Rondweg is geprobeerd interactie tussen de wijken te optimaliseren.

Houten heeft drie centra die allen in andere functies voorzien. De drie centra zijn direct verbonden via fietspaden.

Door de ruimtelijke opzet van Houten is er een duidelijke scheiding tussen groen en bebouwing, de vorm van Houten is daarom goed te herkennen in het landschap.

bouwhoogte

1-2 verdiepingen 3-4 verdiepingen 5-6 verdiepingen 6+ verdiepingen

39

FSI Houten en Delft, vergelijking FSI = Floor Space Index:

totaal BVO (m2) plot oppervlakte (m2)

Delft

Legenda 0 - 0,25 0,25 - 0,5 0,5 - 1 1 - 1,5 1,5 - 2 2-3 3-4 >4 250M

40

N

Houten

MXI Houten en Delft, vergelijking MXI = Mixed Use Index: m2

totaal BVO (m2) voor wonen

totaal BVO (m2)

Delft

Houten

Legenda meer werken 0 - 0,1 0,1 - 0,2 0,2 - 0,3 0,3 - 0,4 0,4 - 0,5 0,5 - 0,6 0,6 - 0,7 0,7 - 0,8 0,8 - 0,9 0,9 - 1,0 meer wonen 250M

N

41

Rondweg

Inprikkers langs rondweg

1

2

3

4

5

6

Dubbele/enkele wal Zicht op open landschap Muur

1

Groen/blauwe rand

5

6 2

3 4

42

Doorsnede Rondweg: groen als bescherming

woning

openbare ruimte

43

De Koppeling

1

2

Hoogbouw langs de Koppeling Industrieel gebouw Woningbouw Wal Groene rand

tunnel onder spoor en parkeren De Maat

Parkeren

4

3

4

tunnel

6

1

5

wonen wonen

kantoren aan de Koppeling

bedrijventerrein

2

5

6

3

tijdelijke en permanente nieuwe woningen

44

doorsnedes: groen als openbare ruimte

parkwal met groen

bedrijfspanden

woningen huis met tuin voor en achter tuin aarde wal tegen geluid

woningen

gescheiden rijbanen in groen

publieke ruimte

brede groenstrook

kantoren

speelplaats

45

Spoorlijn

1

2

3

4

5

6

2

Houten Centrum 1

Werkgebied Molenzoom 3

Brug 6

Castellum 4

5

46

stationsgebieden

intiem plein

actief plein

HET ROND

Het Rond: levendige donderdagmarkt, voorzieningen, winkels

Het Kant: gedateerde rustige en intieme plek, meer residentieel

bruisend, stationsknooppunt , P+R en winkelen Castellum westzijde: enkele wijkvoorzieningen

rustige en veilige plek, alleen residentieel Castellum oostzijde: woningen

intiem plein

actief plein

CASTELLUM

47

SWOT ruimte

48

Sterktes 1. Royale groenstructuur met water 2. Goede fietsstructuur 3. Aanwezigheid oude dorp, historische linten en oude boerderijen 4. Rustige, veilige woonbuurten 5. Landschap is overal dichtbij

Zwaktes 1. Groenstructuren Houten noord en zuid zijn niet verbonden 2. Spoor is een barriere tussen oost en west 4. Koppeling is een barriere tussen noord en zuid 5. Entrees Houten zijn gedomineerd door bedrijventerreinen 6. Orienteren binnen Houten is lastig 7. Eentonige woonbuurten 8. Weinig contact met buitengebied vanuit woonkern 9. Autoparkeren is overal zichtbaar

Kansen 1. Nieuwe stedenbouwkundige structuren mogelijk 2. Bedrijven terreinen transformeren tot moderne woon/werk gebieden. 3. Molenzoom en Koppeling bieden kansen tot verbinding 4. Hollandsche waterlinie kans voor recreatie 5. Kwaliteit groenstructuur verbeteren door ecodis tricten. 6. Centrale woningvoorraad in centrum biedt kansen tot kwaliteitsverbetering

Bedreigingen 1. Vergrijzing woonbuurten 2. Uitbreiding van huidige bedrijventerreinen > woonwijken nog meer afgesloten van buitenge bied. 3. Geen verbetering van OV > Houten nog meer auto georienteerd 4. Woonuitbreidingen buiten de rondweg > woningen (te) ver van stations.

DNA ruimte

De groene basis – binnenstedelijke groenstructuur en fietsnetwerk als dragers van het stedenbouwkundig ontwerp

BEHOUD EN VERSTERKING

herkenbaarheid historische structuren en elementen

VERBETERING

barrieres oost-west en noordzuid opheffen

TRANSFORMATIE

gemengde wijken, minder mono-functioneel en 24-7

TRANSFORMATIE

49

DNA thema’s Wonen & Wonen en zorg Mobiliteit Werken en economie Landschap, natuurwaarden, leefbaarheid, recreatie en cultuurhistorie Maatschappelijke voorzieningen Duurzaamheid

50

Wonen & Wonen en zorg Houten is een veilige gezinsstad met een welvarende bevolking. Het is ook als gezinsstad gebouwd, waardoor het woningaanbod eenzijdig is en voornamelijk uit eengezinswoningen bestaat. De functies zijn gescheiden, wat Houten tot een ‘gezoneerde’ stad maakt. Voor de toekomst kan gedacht worden aan een grotere variatie aan woningtypen voor verschillende doelgroepen (zoals starters en ouderen) en gebieden met combinaties van wonen, werken en voorzieningen. In het centrum zijn veel sociale huurwoningen en er zijn problemen met betrekking tot zorgvragers. Het centrumgebied heeft de potentie om uit te groeien tot een stedelijk knooppunt met ander type woningen. Er is in Houten een gebrek aan woningbouwlocaties en de enorme vraag leidt tot hoge prijzen. Door toevoeging van de juiste woningen ontstaan er doorstroommogelijkheden en kan in deze oudere wijk sociale vernieuwing plaatsvinden – mensen kunnen immers ‘wooncarrière maken’. Daarnaast zou er ook voor starters gebouwd moeten worden.

Bevolkingspiramide

51

SWOT wonen en zorg Sterktes 1. Gezinsstad 2. Relatief rijke bevolking 3. Veiligheid (mensen voelen zich veilig in Houten) 4. Spreiding speciale woonvormen voor bijzondere doelgroepen 5. Scheiding van functies wonen en werken in verschillende wijken

Zwaktes 1. Eenzijdig woningaanbod (veel eengezinswoningen) 2. Enorme vraag veroorzaakt hoge prijzen 3. Veel eenzijdig woningaanbod in centrum (sociale huur) 4. Scheiding van functies wonen en werken in verschillende wijken 5. Sociale cohesie is niet overal even sterk, niet vanzelfsprekend 6. Mogelijk gebrek aan woningbouwlocaties 7. Te dure sociale huurvoorraad (Viveste gaat hier iets aan doen) 8. Relatief veel mantelzorgers door vergrijzing: over- belasting mantelzorgers nu en in de toekomst

Kansen 1. Toevoegen andere woningtypen 2. Gemengd wonen-werken-voorzieningen 3. Doorstroom creeren door toevoeging van juiste woningen 4. Sociale vernieuwing in bestaande wijken. 5. Potentie stations Houten (kans op andere woonmillieus, meer stedelijk) 6. Viveste komt met beter aansluitend sociaal woningaanbod

Bedreigingen 1. Demografische veranderingen: o.a. vergrijzing en grootte van huishoudens 2. Een groot aantal woningen veroudert gelijktijdig

52

DNA wonen & wonen en zorg

Sociale veiligheid en menselijke maat voor leefkwaliteit

BEHOUD EN VERSTERKING

Meer diversiteit in woningtypologieen

VERBETERING

Gemengde wijken

TRANSFORMATIE

Diversere bevolking door aanbieden andere woonvormen

TRANSFORMATIE

53

54

Mobiliteit In Houten zijn de ontsluitingswegen en ‘doorstroomwegen’ van elkaar gescheiden. Dit levert een hoge verblijfskwaliteit op. Het fietsnetwerk wordt hoog gewaardeerd – er wordt dan ook veel gefietst in Houten. De twee stations, de centrale ligging in Nederland en de goede autobereikbaarheid maken van Houten een aantrekkelijke stad. Helaas is het busvervoer minder goed. Een groter aanbod van busverbindingen en een hogere rijfrequentie kunnen de ‘Last Mile’ (na aankomst met de trein) verbeteren. Door de groei van de regio liggen er kansen om het openbaar vervoer en het netwerk voor de fiets op een hoger plan te tillen (schaalsprong). In het buitengebied is op sommige plekken sprake van sluipverkeer. De nieuwste aansluiting van Houten op de A12 (N421) is slechts een halve aansluiting richting het westen. Een mobiliteitstransitie is wenselijk – denk aan auto delen, elektrische en zelfrijdende auto’s, Mobility as a Service (MaaS).

55

Ontwikkelingen in de regio: knooppunt Utrecht

Studie NL CS (Vereniging Delta Metropool)

PHS corridor Amsterdam-Eindhoven

56

Studie NL CS (Vereniging Delta Metropool)

Ontwikkelingen in de regio: Toekomstbeeld OV Midden-Nederland

Bron: Provincie Utrecht - Technische rapportage - Toetsing binnenringvariant en buitenringvariant Regionale uitwerking Toekomstbeeld OV Midden-Nederland

spoorlijnverbindingen regio Utrecht

58

Utrecht Centraal Station

Utrecht Vaartsche Rijn

Utrecht Lunetten

Houten Centrum

hoofd infrastructuur

LEGENDA

Legenda

Fiets route meest gebruik Fiets route * Weg Spoorweg Gemeente Houten (*) source: Strava Heat Map

De ‘Strava Heat Map’ geeft informatie over recreatieve fietsroutes

59

openbaar vervoer

LEGENDA

Legenda

OV-fietsenstalling OV-fiets stelling

Parkeren Spoorweg Bus 48 richting Nieuwegein Bus 45 richting Houten NS via 't Goy Bus 49 (ringlijn) Bus 43 richting Driebergen-Zeist via Odijk Bus 281 richting Uithof Bus 47 richting Meeidornkade

60

LV-buffers rond stations

Station lopen 6 min. - 500 meter fietsen 6 min. -2 km

61

LV-buffers rond bushaltes

Bushalte lopen 6 min. - 500 meter lopen 12 min. - 1 km

62

auto-ontsluiting

4

1

2

3

4

5

6

6 3 2

5

1

63

Houten fietstad of autostad?

bron: bicycleorienteddevelopment.wordpress.com/2017/08/14/is-houten-naast-fietsstad-ook-een-beetje-autostad/

64

knooppunten

65

Kansen en knelpunten mobiliteit

66

SWOT mobiliteit Sterktes 1. Prettige rust in de buurt door verkeersontsluitingen en doorstromingen te scheiden van drukke rond weg 2. Uitgebreid fietsnetwerk 3. Goede bereikbaarheid met trein door 2 stations 4. Centrale ligging in Nederland en regio Utrecht, daardoor goede auto- en OV bereikbaarheid

Zwaktes 1. Beperkt OV-aanbod van bussen 2. Beperktebereikbaarheid voor mensen die minder mobiel zijn (zoals ouderen) 3. Beperkte mogelijkheden”last Mile” (laatste stukje) 4. In het buitengebied is sprake van sluipverkeer 5. Onvolledige aansluiting A12 (Houten Oost) 6. Luchtvervuiling door snelwegen A27/A12 7. Fietsnetwerk buitengebied

Kansen 1. Mobiliteit; autodelen, elektrisch rijden, MAAS (mobility as a service) zelfrijdende auto’s 2. Versterking en verhoging infrastructuur, OV en fiets (regionaal)

Bedreigingen 1. Verdere versobering van OV (provincie) 2. Geen of weinig investeringen in infrastructuur en OV en door rijksoverheid de regio

68

DNA mobiliteit

centrale ligging en bereikbaarheid

BEHOUD EN VERSTERKING

scheiding verkeerssoorten, fiets- & voetgangersvriendelijk

VERBETERING

minder auto-afhankelijk, meer multimodaal (first + last mile)

TRANSFORMATIE

uitbreiding fietsnetwerk naar buiten toe

TRANSFORMATIE

69

70

Werken en economie Voor bedrijven is de centrale ligging en de goede bereikbaarheid (dichtbij Utrecht) een pluspunt. Er zijn veel zzp’ers in Houten, er heerst een gunstig klimaat om een bedrijf te starten. Maar doorgroeimogelijkheden – in de vorm van bedrijfsruimtes en zakelijke ontmoetingsplekken – ontbreken. Er kan ingezet worden op de groei van informele en multifunctionele werklocaties (footloose werken en faciliteren van zzp’ers). Een OV-verbinding met het Utrecht Science Park (USP) behoort tot de mogelijkheden, maar dit vergt een verbetering van het mobiliteitssysteem – zoals een OV-tangent tussen Houten en het USP. De fluctuerende behoefte aan kantoorruimte is een bedreiging, de behoefte aan retailruimte neemt zelfs af. Daarom neemt de leegstand onder winkelruimtes toe. Onderzocht moet worden wat de toekomst is van het werken in Houten en of hier concrete getallen aan gekoppeld zijn (bijvoorbeeld de groei van het aantal arbeidsplaatsen).

Formele werkgebieden

Informele werkgebieden Informele werkgebieden Bron: gemeente Houten

71

aantal arbeidsplaatsen in verschillende gemeenten en verdeling in sectoren

72

U10 Atlas , 2015 bron: houten.nl

kansen en knelpunten werken en economie

73

SWOT werken en economie Sterktes 1. Centrale ligging en bereikbaarheid (dichtbij Utrecht) 2. Veel zzp’ers, gunstig klimaat om een bedrijf te starten 3. Hoge kwaliteit en uitstraling van bestaande werk locaties

Zwaktes 1. Gebrek aan doorgroeimogelijkheden voor starters (bedrijfsruimte, maar ook zakelijke ontmoetingsplekken, etc) 2. Scheiding van functies wonen en werken in verschilende wijken 3. Beperkt werkaanbod voor lager en middelbaar opgeleiden

Kansen 1. Relatie met met USP versterken (Utrecht Science Park), dit betekent ook inzetten op mobiliteit 2. Groei informele & multifunctionele werklocaties, minder locatie gebonden en faciliteren ZZP-ers

Bedreigingen 1. Behoefte aan kantoormeters is onzeker en verandert continue 2. Behoefte aan winkelruimte neemt af (toenemende leegstand winkels door toename internet-winkelen)

74

DNA werken en economie

centrale ligging en bereikbaarheid

BEHOUD EN VERSTERKING

gemengde wijken, nieuwe kantoortypologieen, diverser werk, zzp-ers

TRANSFORMATIE

geconcentreerde werkclusters met scherpe identiteit

TRANSFORMATIE

75

76

Landschap, natuurwaarden, leefbaarheid, recreatie en cultuurhistorie De groenblauwe hoofdstructuren worden hoog gewaardeerd, maar ze zijn homogeen (niet erg divers) en gefragmenteerd. Dat geldt ook voor de nabijheid van het buitengebied, al zijn de grenzen met het landschap op veel plekken hard. Een visie op het landschap ontbreekt. Er is sprake van verrommeling door verstedelijkingsdruk, regionale herverdeling en onderbenutting van het landschap. Daarbij ligt Houten met zijn rug naar de Lek en ontbreekt een echt natuurgebied. Wel biedt de aanwezigheid van de Nieuwe Hollandse Waterlinie (binnenkort wellicht werelderfgoed) kansen voor nieuwe recreatieve projecten en natuurontwikkeling. Ook zijn er kansen een sterker en coherent innerlijk groen kader te definiëren en de biodiversiteit en ecologie te verbeteren.

77

verschillende regionale opgaves

“Ringpark Utrecht concept voor een sterk groeiende stedelijke regio” bron: provincie-utrecht.nl

Ruimtelijke concept pilot projecten voor HUL publicatie: Ruimte en Wonen 2017-03

Scheggen Amsterdam, Stichting Landschap Noord-Holland bron: alkmaarcentraal.nl/

Verkenning Structuurvisie landschap Zuid-Holland bron: provincie Zuid Holland

bron: wur.nl

78

REGIO XXX

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk, 2013 bron: broplan.nl

Nieuwe Hollandse Waterlinie bron: programmanieuwehollandsewaterlinie.nl

Kromme Rijngebieden, 2008 bron: ...

79

Kromme Rijn landschap

80

Hollandse Waterlinie

81

regio

Pilotkaart met Ringpark Utrecht publicatie: Ruimte en Wonen 2017-03

Visiekaart Integrale Landschapsvisie Laagraven Oost bron:houten.nl

82

Verbeelding Ringpark (Nohnik) bron: provincie Zuid Holland

kwaliteiten en kansen

kansen: door natuurinclusief te bouwen of groenstructuren te verbinden

83

kwaliteiten en kansen

84

groen-blauw landschap

2

1

2

3

4

5

6

1 Bos Nieuw-Wulven 3

5

Stroomrug/ Kromme Rijn

Houten

Nieuwe Hollandse Waterlinie

4 Schalkwijk Rivierkom

Amsterdam Rijnkanaal

6 Lek

85

historisch lansdschap

Bron: Hemeltje Fort (Nieuwe Waterlinie), Staatsbosbeheer website

86

groen-blauw structuur

1

1

2

3

4

5

6

4

2

3 5 6

87

doorlaatbaarheid van de Rondweg

de toegang van autos tot de woonwijken vind via omwegen plaats

88

fiets en auto entrees op verschillende lagen zijn altijd gescheiden

de voertuigtoegang wordt altijd omgeleid

doorlaatbaarheid van de Rondweg

89

doorlaatbaarheid van de Rondweg

90

Groene atmospheren

91

Kansen

92

kansen en knelpunten

93

SWOT landschap Sterktes 1. Hoogwaardige groen-blauw (landschap-water) structuur 2. Aantrekkelijk buitengebied 3. Nabijheid landschap 4. Aantrekkelijke cultuurhistorie:. het oude dorp en in buitengebied (waterlinie) 4. Sterke agrarische sector, o.a. Fruitteelt

Zwaktes 1. Visies over het landschap komen uit 2009 en 2010, wellicht toe aan vernieuwing 2. Het landschap oogt op sommige plekken rommelig 3. Harde grens (rondweg) tussen woonkern Houten en overgang naar landschap 4. Uitgestrekt en aaneengesloten natuurgebied ontbreekt

Kansen 1. UNESCO nominatie voor versterken recreatie Nieuwe Hollandse Waterlinie 2. Meer behoefte aan recreatie door groei Houten, Houten heeft veel te bieden en ontwikkelen in het landschap 3. Doorontwikkeling Houten kan verdere aanjager zijn voor ontwikkeling van landschap en recreatie.

Bedreigingen 1. Ruimtedruk op landschap (door b.v. woningen en energie opwekking )

94

DNA landschap

De groene basis – binnenstedelijke groenstructuur en fietsnetwerk als dragers van het stedenbouwkundig ontwerp

BEHOUD EN VERSTERKING

relatie kern Houten - landschap; concept Rondweg heroverwegen

VERBETERING

hoge kwaliteit landschap (ecologie, recreatie, erfgoed, nieuwe duurzaamheidsopgaves)

TRANSFORMATIE

‘missing links’ in groenstructuur aanleggen

TRANSFORMATIE

Maatschappelijke voorzieningen De maatschappelijke voorzieningen (waaronder medische voorzieningen, scholen en sportclubs) liggen verspreid over Houten en zijn van een hoog niveau. In de toekomst kan aanpasbaar, multifunctioneel en flexibel gebouwd worden en kunnen voorzieningen met de buurgemeenten gedeeld worden. Een tekort aan en de afbraak van voorzieningen moet voorkomen worden en er dient te worden ingespeeld op de toekomstige vergrijzing. Er moet dus een andere invulling gegeven worden aan bestaand gebruik.

97

Scholen

MBO (+ ook middelbare school) middelbaar onderwijs basis onderwijs

98

98

99

SWOT maatschappelijke voorzieningen Sterktes 1. Goede spreiding en bereikbaarheid van voorzieningen 2. Hoog niveau (kwaliteit en kwantiteit) 3. Voorzieningenniveau is passend voor kleine kernen

Zwaktes 1. Overcapaciteit met als gevolg volledig leegstaande scholen en sociaal culturele centra 2. Te veel uniformiteit van gebouwen, vooral een standaardbeeld met weinig variatie

Kansen 1. Aanpasbaar bouwen van maatschappelijke accomodaties (later ombouwen tot woningen) 2. Multifunctioneel bouwen 3. Meer regionaal samenwerken en delen van voorzieningen

Bedreigingen 1. Vergrijzing 2. Afstoting van huidige voorzieningen terwijl ze later weer nodig zijn. 3. Tekort aan voorzieningen op bestaande plekken door sloop of herbestemming van gebouwen 4. Alleen door voldoende inwoners blijft voorzieningenniveau op pijl

100