1a. Toelichting meicirculaire 2026
Tekst van het document
Bijlage 1 : Toelichting meicirculaire 2026 In de meicirculaire worden gemeenten geïnformeerd over de hoogte van de gemeentefondsuitkering op basis van de effecten in de Voorjaarsnota van het Rijk. De gemeentefondsuitkering is de grootste inkomstenbron van de gemeente en bestaat uit de algemene uitkering, taakmutaties, integratie- en decentralisatie-uitkeringen. Op basis van elke circulaire passen we onze raming van de gemeentefondsuitkering aan. In tabel 1 zijn de effecten van de meicirculaire voor Houten opgenomen en de raming van de gemeentefondsuitkering na verwerking van deze effecten. De effecten worden onder tabel 1 per onderdeel toegelicht. bedragen x € 1.000 Tabel 1: Raming gemeentefondsuitkering | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Raming gemeentefondsuitkering o.b.v. decembercirculaire | 91.770 | 88.257 | 85.263 85.050 | 84.926 Effecten uit meicirculaire: 1. Algemene mutaties ten gunste van begrotingssaldo / meerjarenperspectief | 128 | 1.437 | 2.318 | 1.702 | 1.347 2. Taakmutaties (budgetneutraal verwerkt) | 35 | 452 | 3 | -1.437 -1.453 3. Wijziging van integratie- en decentralisatie-uitkeringen (budgetneutraal verwerkt) | 183 | 1.596 | -47 | -127 | -136 4. Loon- en prijsindexatie 2027 (budgetneutraal verwerkt) | 0 | 3.656 | 3.542 | 3.528 | 3.540 Raming gemeentefondsuitkering o.b.v. meicirculaire 2026 (afgerond) | 92.100 | 95.400 | 91.100 88.700 | 88.200 1.
| Algemene mutaties In de tabel 2 wordt het effect van de algemene mutaties weergegeven, die per saldo een positief effect heeft op het begrotingssaldo en meerjarenperspectief. De meicirculaire leidt tot een verbetering van de financiële uitgangspositie voor de programmabegroting 2027. Onder de tabel worden deze algemene mutaties toegelicht. bedragen x € 1.000 Tabel 2: Algemene mutaties | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Ontwikkeling accres | 395 | 464 | 455 | 258 | 259 BTW-compensatiefonds | -456 | -163 | -163 | -162 | -162 Actualisatie maatstaven | 388 | 330 | 465 | 109 | -181 Nieuw verdeelmodel gemeentefonds | 0 | 758 | 1.515 | 1.515 | 1.514 Overige ontwikkelingen | -199 | 48 | 46 | -18 | -83 Totaal effect meicirculaire ten gunste van begrotingssaldo / meerjarenbegroting | 128 | 1.437 | 2.318 | 1.702 | 1.347 Ontwikkeling accres De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres (voorheen ‘trap-op-trap-af’-systematiek’). Het accres bestaat uit een volume- en een loon/prijsdeel. BTW-compensatiefonds Gemeenten declareren hun BTW op overheidstaken bij het BTW-compensatiefonds. Om te voorkomen dat er een openeinderegeling ontstaat, heeft het Rijk een plafond aangebracht. De ruimte onder het plafond wordt verrekend via het gemeentefonds.
In de Miljoenennota werd de ruimte onder het plafond voor 2025 geraamd op landelijk € 428 miljoen. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte met € 213 miljoen te zijn afgenomen naar € 216 miljoen. Voor Houten levert dit een nadeel van € 461.000 in 2026 op. Zolang gemeenten onder het plafond blijven, mag de ruimte onder het plafond als meerjarenraming worden opgenomen. Actualisatie hiervan geeft een nadelig effect van ruim € 160.000 per jaar met ingang van 2027. Actualisatie maatstaven Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) actualiseert bij elke circulaire de landelijke raming van de volumina (aantallen) van de verdeelmaatstaven van het gemeentefonds. Deze actualisatie heeft voor alle gemeenten tot een positieve bijstelling van de prijs geleid (prijseffect). In het voorjaar actualiseren ook wij de ramingen (aantallen) van de verdeelmaatstaven voor Houten. Door deze actualisatie ontstaat een hoeveelheidsverschil. In tabel 2 is de optelsom van beide effecten zichtbaar. Nieuw verdeelmodel gemeentefonds Met ingang van 2023 wordt het gemeentefonds op basis van een andere set van maatstaven verdeeld over de gemeenten; een groot aantal is vervallen, er zijn nieuwe bij gekomen en bij een enkele is de definitie gewijzigd. BZK heeft eerder al berekend dat deze nieuwe verdeling Houten een nadeel van € 103 per inwoner zou opleveren.
Om niet in één keer geconfronteerd te worden met een fors lagere gemeentefondsuitkering naar aanleiding van het nieuwe verdeelmodel, hanteert BZK een zogenaamd ingroeipad. Dit houdt in dat Houten vooralsnog een gedeelte van het nadeel gecompenseerd krijgt in het gemeentefonds. Voor Houten bedraagt de compensatie op dit moment € 65,50 per inwoner (€ 3,3 miljoen totaal per jaar). In de meicirculaire is aangekondigd dat er waarschijnlijk met ingang van 2029 een volgende stap gezet zal worden in het ingroeipad. Op basis van informatie uit eerdere circulaires heeft Houten een stelpost opgenomen om het geleidelijk wegvallen van de compensatie in het gemeentefonds op te kunnen vangen. Vorig jaar is door BZK aangegeven dat er met ingang van 2027 een volgende stap in het ingroeipad gezet zou worden. Het is gebruikelijk dat het ingroeipad met € 15 per inwoner per jaar wordt aanpast. Als gevolg van het opschuiven van de oploop van ingroeipad van 2027 naar 2029 kan een gedeelte van de stelpost vrijvallen (zie effect in tabel 2). 2. | Taakmutaties Naast de algemene mutaties zijn middelen beschikbaar gesteld met een daaraan gekoppelde beleidsintentie (taakmutaties).
Deze middelen worden niet verrekend met het begrotingssaldo maar worden direct ten gunste (+) of ten laste (-) van het betreffende beleidsterrein gebracht (budgettair neutraal verwerkt), omdat we hier ook extra taken voor uit moeten voeren. De taakmutaties zijn in tabel 3 weergegeven en alleen de grote mutaties worden onder tabel 3 toegelicht. bedragen x € 1.000 Tabel 3: Taakmutaties | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo | 407 Huishoudelijke hulp uit de Wmo | -2.053 -2.076 Vangnetregeling huishoudelijke hulp uit de Wmo | 613 | 620 Kinderopvang pleegouders | 34 | 34 Overige kleinere taakmutaties | 1 | 11 | 3 | 3 | 3 Totaal taakmutaties in meicirculaire (budgetneutraal) | 35 | 452 | 3 | -1.437 -1.453 Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo In de Voorjaarsnota 2023 heeft het Rijk besloten dat het abonnementstarief in de Wmo wordt afgeschaft en dat in plaats daarvan de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo opnieuw wordt ingevoerd. De invoering ervan was al op basis van eerdere circulaires doorgevoerd per 1 januari 2027. Dit is in de meicirculaire opgeschoven naar 1 januari 2028. Vandaar dat de eerder doorgevoerde verlaging van het gemeentefonds voor 2027 wordt teruggedraaid. Huishoudelijke hulp Dit betreft maatregel 44 uit het Coalitieakkoord van het kabinet Jetten.
Mensen die dat kunnen, gaan zelf betalen voor hun huishoudelijke hulp. Huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening binnen de Wmo wordt daarom geschrapt met ingang van 1 januari 2029. Voor de mensen die niet zelf hulp kunnen regelen, blijft de gemeente daarin voorzien (vangnetregeling). 3. | Integratie- en decentralisatie-uitkeringen Integratie-uitkeringen en decentralisatie-uitkeringen zijn tijdelijke uitkeringen met de bedoeling om ze binnen een beperkte periode over te hevelen naar de algemene uitkering. Deze middelen worden niet verrekend met het begrotingssaldo, maar worden ook direct ten gunste (+) of ten laste (-) van het betreffende beleidsterrein gebracht (budgettair neutraal verwerkt), zie tabel 4. Alleen de grote mutaties worden onder tabel 4 toegelicht.
bedragen x € 1.000 Tabel 4: Mutaties van integratie- en decentralisatie-uitkeringen | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Participatie | 68 | -7 | -72 | -151 | -164 Alleenverdienersproblematiek | 19 Aanvullende ondersteuning lokale energiehulp | 20 IBO Problematische schulden | 31 Re-integratiedienstverlening gericht op jongeren | 19 | 19 | 19 | 19 | 24 Ondersteuning lokale politieke partijen | 20 Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) | 1.571 Overige kleinere mutaties | 6 | 13 | 6 | 5 | 4 Totaal mutaties IU's en DU's in meicirculaire (budgetneutraal) | 183 | 1.596 | -47 | -127 | -136 Participatie (Wet Sociale Werkvoorziening, beschut werk en sociale infrastructuur) Voor zowel Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) als voor beschut werk hanteert het Rijk nieuwe verdeelsleutels. Voor WSW levert dit een positief effect van zo’n € 50.000 per jaar op, maar bij beschut werk een oplopend nadeel. Beide effecten zijn onderdeel van ‘Participatie’ in tabel 4. CDOKE Houten heeft in de meicirculaire € 1.571.000 ontvangen voor het jaar 2027 om uitvoering te kunnen geven aan taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid (in september middelen voor 2026). 4. | Loon- en prijsindexatie Loon- en prijsindexatie 2027 Het Rijk drukt de algemene uitkering in de meerjarenraming uit in het prijspeil van het betreffende jaar ofwel in lopende prijzen.
BZK voegt ook voor de jaren 2028 t/m 2030 indexatie toe aan de gemeentefondsuitkering op basis van de index prijs bruto binnenlands product (pbbp). Houten rekent in de begroting met het systeem van constante prijzen. Bij het opstellen van de begroting 2027 voeren wij alleen de indexatie voor 2027 door en zijn de jaren daarna constant. Voor het omrekenen van de gemeentefondsuitkering van lopende naar constante prijzen hanteert Houten de gecombineerde index. Deze hogere index bestaat voor 60% uit loon, voor 20% uit prijs en 20% uit investeringen en sluit daarmee beter aan op de indexatie die we toepassen in onze begroting dan de pbbp. Het verschil tussen de gecombineerde index en pbbp hebben we op de stelpost gecombineerde index opgenomen. Voor 2027 is hierin € 1,3 miljoen structureel beschikbaar. Het Rijk heeft voor indexatie 2027 gebaseerd op pbbp € 2,2 miljoen structureel beschikbaar gesteld. Naast de aanvullende dekking van € 1,3 miljoen uit de stelpost bedraagt de totale dekking dus € 3,5 miljoen per jaar (zie effect 4 in tabel 1). Op basis van de begrotingsrichtlijnen in deze Perspectief- nota verdelen we de indexatie over de verschillende budgetten in de Begroting 2027. Loon- en prijsindexatie 2028 – 2030 We hebben ook voor de jaren 2028 t/m 2030 het verschil tussen de gecombineerde index en pbbp op de stelpost gecombineerde index opgenomen.
Het Rijk neemt in elke circulaire de indexatieper- centages op, die ontleend zijn aan de meest recente publicaties van het Centraal Planbureau (CPB). Als gevolg van de actualisatie van de indexen 2028 t/m 2030 in mei ten opzichte van september is het verschil tussen de gecombineerde index en pbbp per jaar kleiner geworden.