Tekst inspreker

Aantasting erfgoed bij rijksmonument door genegeerde adviezen Toen ik mij gisteren wilde aanmelden om in te spreken, heb ik even getwijfeld. Moet het nu alweer? Maar gezien de recente gebeurtenissen rondom erfgoed heb ik toch besloten het wél te doen.

Geachte voorzitter, raadsleden, leden van het college, Op 11 maart 2025 zaten mijn echtgenote en ik op de publieke tribune. We hadden de stukken van agendapunt 4 gelezen en waren benieuwd hoe de raad zou reageren op het feit dat het college de in het vooroverleg gegeven adviezen van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit, het cluster erfgoed én het cluster stedenbouw niet had overgenomen. Volgens het college was de realisatie van hoge bouwwerken bij het rijksmonument voorstelbaar. Weliswaar niet rond, maar vierkant. In de beantwoording van vragen vanuit de raad stond als onderbouwing: “de initiatiefnemer wil het graag.” Duidelijk. Maar sinds wanneer weegt de commerciële wens van een exploitant zwaarder dan de bescherming van een rijksmonument? Wij dachten: hier gaat de raad toch niet mee akkoord? Op deze manier werd toch niet voldaan aan de verantwoordelijkheid om ons erfgoed te beschermen? Deskundige instanties hadden zich duidelijk uitgesproken. Er lagen meerdere brieven. De torens waren te hoog, te dicht op het rijksmonument, en hadden geen enkele historische basis. We vertrouwden op de controlerende rol van de raad. Maar wat we hoorden, was vooral waardering voor de initiatiefnemer, mooie woorden over erfgoed, en vertrouwen dat het wel goed zou komen. Inhoudelijk werd er nauwelijks op de adviezen ingegaan.

Alsof werd gedacht: ze zijn expert, maar ze zeggen niet wat we willen horen. Sommige raadsleden namen zélf de rol van deskundige op zich. Het monument zou geen “kasteelgevoel” oproepen, en de torens “op het randje van wenselijkheid zitten.” Slechts twee fracties vroegen door op de genegeerde adviezen.

De wethouder corrigeerde een raadslid — en gaf onjuiste informatie. Hij beweerde namelijk dat de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zich alleen over het kasteel uitliet, terwijl haar advies expliciet óók over de omgeving ging: over de hoogteaccenten, de torens, en het parkeren op het tuineiland. Het college stelt dat het advies van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit 'bijna volledig' is overgenomen. Maar juist op de belangrijkste punten — de torens en het poortgebouw — wijkt men af. Die afwijking wordt uitsluitend toegelicht met de wens van de initiatiefnemer. Dat is meer dan vreemd. Er wordt afgeweken van de adviezen van deskundigen zónder grondige, inhoudelijke motivering. Het college en de raad negeren hun eigen deskundige adviesstructuren en sluiten verdere kritische toetsing bewust uit. Daarmee wordt bescherming van erfgoed ondergeschikt gemaakt aan politieke of ruimtelijkeconomische wensen. Zo verliest de besluitvorming aan zorgvuldigheid, legitimiteit en controleerbaarheid. En eventuele schade aan erfgoed of aan de ruimtelijke kwaliteit kan niet meer worden tegengehouden — zelfs niet als deskundigen daar nadrukkelijk voor gewaarschuwd hebben. Als meerdere deskundigen in het vooroverleg negatief adviseren, en het college besluit vervolgens geen advies meer in te winnen, dan betekent dat in feite dat het kritische oordeel bewust is uitgeschakeld.

Wat dan resteert, is politieke wil zonder zorgvuldige onderbouwing. En juist dan loopt ons erfgoed het grootste risico. Volgens mij is Erfgoedbescherming geen gunst, maar een plicht. Voorzitter, ik sluit af met twee vragen aan college en raad: Is de gang van zaken bestuurlijk verantwoord en juridisch deugdelijk? En verplicht de wet bij rijksmonumenten niet tot een inhoudelijke, deugdelijke motivering?