Tekst inspreker

Voorzitter, leden van de raad, Het behoud van ons cultureel erfgoed is een verantwoordelijkheid die we allemaal dragen. Toch blijkt uit de gebeurtenissen dat deze verantwoordelijkheid in Horst aan de Maas ernstig is verwaarloosd. Bij de kasteelruïne Huys ter Horst ging het mis bij de start van de consolidatiewerkzaamheden eind maart 2021. Op 2 april waarschuwde de gemeente Stichting kasteel Huys ter Horst dat de werkzaamheden per direct stilgelegd moesten worden, omdat er sprake was van overtredingen tegen de Erfgoedwet. De stichting kreeg de kans om dit zelf te doen, en zo geschiedde. Maar hier begint de verwarring. Als de situatie zo urgent was dat directe stillegging noodzakelijk was, waarom heeft de gemeente niet gewoon gehandhaafd om verdere schade te voorkomen en waarom werd de verantwoording bij de stichting neergelegd? De stichting nam de stap tot stillegging na dreiging van de gemeente met handhaving, maar waarom werd er niet formeel opgetreden? Dit wijst op een incorrect handhavingsbeleid. Eerst wordt gesteld dat de situatie ernstig is, om vervolgens te vertrouwen op vrijwillige maatregelen van de overtreder nota bene. Tijdens de stillegging vond een nulmeting plaats, en er werden zogenaamd ‘harde’ afspraken gemaakt tussen de gemeente en de stichting om verdere schade te voorkomen.

Echter, opnieuw werd ernstige en onherstelbare schade aan het Rijksmonument toegebracht door illegale werkzaamheden door dezelfde stichting. Hoe kon dit gebeuren en waarom werd nadien niet alsnog gehandhaafd? De gemeente stelde dat na de tweede reeks van overtredingen wederom niet werd gehandhaafd omdat de werkzaamheden toen al waren afgerond. Rechtvaardigt dit het niet optreden? Integendeel, dit laat zien dat de gemeente haar verantwoordelijkheden structureel heeft verwaarloosd. Het RAAP-rapport van december 2023 met betrekking tot de nulmeting bevestigt dat de gemeente haar verantwoordelijkheden heeft verwaarloosd en bestempelt bovendien de willens en wetens begane overtredingen na de stillegging als een misdrijf. Toch ondernam de gemeente opnieuw geen verdere actie. De enige gemeentelijke reactie op het rapport was een verwijzing naar overleg met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, zonder concrete maatregelen te nemen. Hoe kan dit? Waarom werd er niet gehandhaafd, ondanks herhaalde overtredingen en duidelijke afspraken? Raadsleden en belangstellenden, dit zijn vragen die dringend (alsnog?) beantwoord moeten worden. De Raad van State heeft immers duidelijk bepaald dat handhaving de norm moet zijn wanneer een overtreding van een wettelijk voorschrift plaatsvindt, tenzij er sprake is van bijzondere omstandigheden.

En de Nationale ombudsman benadrukte al in 2010 dat gemeenten transparant en betrokken moeten zijn bij handhavingsverzoeken van hun inwoners. Tot nog toe blijft de gemeente Horst aan de Maas dienaangaande in gebreke. Daarom is het cruciaal dat deze kwestie grondig wordt onderzocht en dat degenen die verantwoordelijk zijn ter verantwoording worden geroepen, zodat we het vertrouwen in ons handhavingsbeleid en de bescherming van ons cultureel erfgoed kunnen herstellen.