Startdocument nieuwe gemeenteraad klein

Startdocument nieuwe gemeenteraad Context en ontwikkelingen voor de raad 2026 - 2030

INTRODUCTIE Na de gemeenteraadsverkiezingen treedt een nieuwe raad aan. Raadsleden en fracties brengen hun eigen ideeën, ambities en accenten mee voor de toekomst van onze gemeente. Deze ambities vormen het vertrekpunt voor het gesprek over een nieuw bestuursakkoord.

Dat gesprek vindt niet plaats in een leegte. De keuzes

“Dit document biedt inzicht in die ontwikkelingen, aanvullend op de begroting, zodat u een helder beeld heeft van wat op ons afkomt.”

die de raad de komende jaren maakt, worden beïnvloed door ontwikkelingen buiten het gemeentehuis: maatschappelijke en technologische veranderingen, en besluiten op Europees, landelijk, provinciaal en regionaal niveau. Deze dynamiek schetst zowel kansen als uitdagingen voor ons lokaal beleid. Daarnaast staan we samen voor nieuwe vraagstukken en opgaven die richting en politieke keuzes vragen. Dit document biedt inzicht in die ontwikkelingen, aanvullend op de begroting, zodat u een helder beeld heeft van wat op ons afkomt. Het gaat om onderwerpen die niet of nog niet expliciet in de begroting zijn verwerkt, maar wel cruciaal zijn voor strategische keuzes in deze raadsperiode. Voordat we vooruitkijken, staan we stil bij waar we nu staan. Horst aan de Maas heeft een sterke en positieve uitgangspositie. We zijn een gemeente waar mensen graag wonen, werken en samenleven.

02

Ondernemerschap en gemeenschapszin gaan hier hand in hand. Onze sociale en economische basis is stevig: vitale dorpen, een ondernemende economie en een hoge betrokkenheid van inwoners. Die betrokkenheid zien we terug in de saamhorigheid binnen onze 16 kernen en in de vele burgercollectieven en maatschappelijke initiatieven die Horst aan de Maas uniek maken.

“Onze leefomgeving is groen en aantrekkelijk, met veel natuur per inwoner en een groeiende woningvoorraad.”

Onze leefomgeving is groen en aantrekkelijk, met veel natuur per inwoner en een groeiende woningvoorraad. Economisch zijn we veerkrachtig, met een divers profiel en een krachtige vrijetijdseconomie die zorgt voor werkgelegenheid en levendigheid. Ook bestuurlijk en financieel staan we sterk. Dit is een fundament om trots op te zijn en om op voort te bouwen. Als organisatie staan wij klaar om u te ondersteunen met analyses, documentatie en ambtelijke expertise. Samen zorgen we ervoor dat u als raad richting kunt geven aan de toekomst van Horst aan de Maas. Wij wensen u daarbij veel succes, wijsheid én plezier in het vervullen van uw rol als gemeenteraadslid.

Namens de collega’s van de ambtelijke organisatie,

Annique van Iersel – Purnot Gemeentesecretaris

03

INHOUD DE BUITENWERELD: 05

WONEN 28

Maatschappelijke ontwikkelingen 06 Europese en internationale ontwikkelingen

08

FYSIEKE LEEFOMGEVING 30

Landelijke ontwikkelingen 09 11

ECONOMIE 32

SOCIAAL DOMEIN: 12

ORGANISATIE: 34

Introductie 13

Introductie 35

Bouwen aan vitale gemeenschappen

14

Verbetersporen 36

Vrij toegankelijke ondersteuning 16

Richtingen 37

Provinciale en regionale ontwikkelingen

Ondersteuning aan kwetsbare inwoners

17

FINANCIËN: 39 ASIEL, ARBEIDSMIGRATIE EN INTEGRATIE

19

Stand van zaken 40 Ontwikkelingen 42

RUIMTELIJK DOMEIN: 21 Omgevingsvisie 22

ONDERSTEUNING NA VERKIEZINGEN

43

Landelijke ontwikkelingen 23 Lokale ontwikkelingen 26

04

AANVULLENDE INFORMATIE 45

DE BUITENWERELD 05

De buitenwereld:  Maatschappelijke ontwikkelingen “De gemeente speelt een rol in het creëren van DE BUITENWERELD: M AATS C H AP P E L I J KE O N TW I KKE L I N G E N 06

randvoorwaarden waarin ontmoeting, samenleven en onderlinge steun mogelijk blijven.”

Polarisatie

Toenemende ongelijkheid

In de samenleving nemen tegenstellingen toe, zowel

Verschillen in inkomen, gezondheid, opleiding en

tussen groepen inwoners als in het publieke debat.

woonzekerheid nemen toe. Deze ongelijkheid is

Dit kan leiden tot spanningen, verminderde dialoog

grotendeels het gevolg van landelijke en mondiale

en een grotere afstand tussen inwoners en bestuur.

ontwikkelingen, maar wordt lokaal zichtbaar.

Als gemeente hebben we hier beperkt invloed op,

Dit zet druk op sociale samenhang en op

maar hebben we als overheid die het dichtst bij onze

gemeentelijke voorzieningen.

inwoners staat wel een verantwoordelijkheid in deze veranderende samenleving.

Sociale cohesie De verbondenheid tussen inwoners staat onder

Het is ook aan ons als gemeente om polarisatie

spanning door maatschappelijke veranderingen zoals

tegen te gaan en de gevolgen ervan voor

individualisering, vergrijzing en diversiteit. Sociale

participatieprocessen, besluitvorming en het

netwerken zijn niet voor iedereen vanzelfsprekend.

vertrouwen van onze inwoners te beperken.

De gemeente speelt een rol in het creëren van

Dalend vertrouwen in de overheid Het vertrouwen van inwoners in de overheid staat onder druk, onder meer door complexiteit van regels, ervaren afstand en maatschappelijke onzekerheid. Dit raakt ook gemeenten, ondanks dat veel oorzaken buiten de lokale invloedssfeer liggen. Het vraagt van de gemeente en de raad extra aandacht voor transparantie, uitlegbaarheid van besluiten en betrouwbare uitvoering.

randvoorwaarden waarin ontmoeting, samenleven en onderlinge steun mogelijk blijven.

Demografie De bevolkingssamenstelling verandert: vergrijzing zet door, huishoudens worden kleiner en migratie beïnvloedt de samenstelling van de bevolking. Deze ontwikkelingen hebben grote gevolgen voor wonen, zorg, voorzieningen, onderwijs en arbeidsmarkt. De gemeente moet hier tijdig op anticiperen in beleid en uitvoering.

DE BUITENWERELD: M AATS C H AP P E L I J KE O N TW I KKE L I N G E N 07

Individualisme Inwoners organiseren hun leven steeds meer individueel en minder via vaste verbanden zoals verenigingen, kerken of buurtnetwerken. Dit vergroot de keuzevrijheid, maar kan ook leiden tot eenzaamheid en minder onderlinge betrokkenheid. Niet iedereen heeft een netwerk om op terug te vallen. Voor de gemeente betekent dit dat collectieve oplossingen niet altijd vanzelfsprekend zijn en dat maatwerk en toegankelijke voorzieningen belangrijker worden.

“Inwoners organiseren hun leven steeds meer individueel en minder via vaste verbanden zoals verenigingen, kerken of buurtnetwerken.”

De buitenwereld:  Europese en internationale ontwikkelingen DE BUITENWERELD: E U RO P ES E E N I N T E RN AT I O N AL E O N TW I KKE L I N G E N 08

Europa versus gemeenten

Euregio Rijn-Maas Noord Onze positie in Europa hangt samen met onze positie in de

Lokaal bestuur raakt steeds directer verweven met Europese

Euregio Rijn-Maas Noord. Dit is een grensoverschrijdend

beleidskaders en regelgeving. Daardoor wordt de beleidsruimte van

samenwerkingsverband tussen Nederland en Duitsland, gericht

gemeenten steeds sterker bepaald door Europese kaders en minder

op het gebied rond de noordelijke Niederrijn en de Maas. De

door het Rijk. De EU kan haar ambities alleen realiseren met actieve

samenwerking richt zich op grensoverschrijdende thema’s zoals:

betrokkenheid van gemeenten. Veel Europese prioriteiten, zoals de Green

wonen, werken, studeren en ondernemen over de grens en heeft

Deal, digitalisering en het versterken van democratie en rechtsstaat,

de potentie om economische kansen, sociale cohesie en duurzame

raken direct aan lokaal beleid.

ontwikkeling te versterken. Dit wordt meegenomen in

Onze positie in Europa

de ontwikkeling van een samenwerkingsstrategie.

Horst aan de Maas is te klein om zelf actief in Brussel aanwezig te zijn. Het Europese netwerk is mede gezien de speerpunten, wel relevant. Voor onderzoeken waar op concreet beleidsniveau Europese ontwikkelingen

Belangrijkste Europese speerpunten (2024–2029)

meerwaarde en kansen bieden. Hier ontwikkelen we vervolgens een

•

Klimaat en duurzaamheid

effectieve samenwerkingsstrategie voor. Die samenwerking zal zich

•

Digitale transitie

richten op regionale samenwerking aan Europese positionering.

•

Strategische autonomie en economie

Horst aan de Maas betekent dit dat we in de komende raadsperiode

•

Veiligheid, migratie en weerbaarheid

Dit kan door actief aan te sluiten bij bestaande netwerken zoals de

•

Sociale samenhang en inclusie

Regio Noord-Limburg, Food NL, de Euregio en de Provincie Limburg.

•

Gezondheid en leefomgeving

Samenwerking vergroot de kans op financiering uit Europese fondsen en

•

Democratie, rechtsstaat en burgerparticipatie

invloed op beleid.

•

Plattelands- en grensregio’s versterken

De buitenwereld:  Landelijke ontwikkelingen “De komende jaren wordt wetgeving verwacht die grote invloed heeft op ons DE BUITENWERELD: LAN D E L I J KE O N TW I KKE L I N G E N 09

als gemeente.”

Belangrijkste landelijke speerpunten

VNG

Deze volgen in een later stadium, afhankelijk van de

de belangenorganisatie en het kennisplatform voor

vorming van een nieuw kabinet. Dit nieuwe kabinet

alle Nederlandse gemeenten. Haar belangrijkste

moet in ieder geval snel duidelijkheid geven over het

taken zijn belangenbehartiging (vertegenwoordigen

gemeentefonds, jeugdzorgfinanciering, nationale woon-

gemeenten richting het Rijk, provincies en internationale

en bouwagenda, migratie, oplossingsrichtingen stikstof

organisaties), kennisdeling en praktische ondersteuning,

en andere grote maatschappelijke opgaven. Zonder dat

zoals advies, standaarden voor uitvoering, en het

lopen gemeenten vast in hun kerntaken en projecten.

organiseren van congressen en trainingen.

Wetgeving en invloed

P10

De komende jaren wordt wetgeving verwacht

De P10 is een samenwerkingsverband van de grootste

die grote invloed heeft op ons als gemeente. Als

plattelandsgemeenten in Nederland. Het netwerk

gemeente kunnen wij invloed uitoefenen op deze

bestaat momenteel uit 33 gemeenten met veel

wetgeving via de VNG (Vereniging van Nederlandse

buitengebied, meerdere kleine kernen en één grotere

Gemeenten) en de P10 (samenwerkingsverband van

kern. De naam komt van de oorspronkelijke tien leden

plattelandsgemeenten). In de komende raadsperiode

bij de oprichting.

De VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) is

onderzoeken we of aanvullende lobbystrategieën nodig zijn en wat de rol van de gemeenteraad daarin is.

De P10-gemeenten werken samen aan vijf programmalijnen: Leefbaar buitengebied, Leefbare kernen, Sociaal platteland, Duurzaam plattelanden Maatwerk platteland. Ze voeren lobby richting het Rijk en ministeries.

Nationaal programma vitale regio’s Het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) is een initiatief van het Rijk dat in 2025 van start is gegaan. Het doel is om samen met regio’s aan de randen van Nederland te werken aan leefbare, sterke en toekomstbestendige gebieden. Het gaat dan om leefbaarheid, voorzieningen, bereikbaarheid en kansen voor inwoners. Dit kan leiden tot regionale investeringsprogramma’s waar de raad invloed op wil houden. DE BUITENWERELD: LAN D E L I J KE O N TW I KKE L I N G E N 10

Het rijk heeft dit bij de Regio Noord Limburg belegd en vanuit daar wordt dit regionaal opgepakt.

“Het doel is om samen met regio’s aan de randen van Nederland te werken aan leefbare, sterke en toekomstbestendige gebieden.”

De buitenwereld:  Provinciale en regionale ontwikkelingen DE BUITENWERELD: P ROV I N C I AL E E N REG I O N AL E O N TW I KKE L I N G E N

Provincie Limburg De belangrijkste ontwikkelingen vanuit de Provincie Limburg betreft het

Energiestrategieën (Regionale Energie Strategie Limburg)

vaststellen van de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en de Provinciale

Op het brede gebied van energie werken de 15 gemeenten van

Omgevingsverordening. De laatste hiervan werkt door naar ons als

Noord- en Midden-Limburg, provincie, waterschap en Enexis

gemeente en heeft direct gevolgen. Daarnaast is de Provincie doende met

samen. Hierin wordt gewerkt naar een Energiebeeld 2.0, welke

het opstellen van een toekomstvisie Limburg 2050 waarbij we betrokken

in 2026 aan de gemeenteraden wordt voorgelegd voor wensen

worden en die input geeft voor ons als gemeente. Ook de Limburgse

en bedenkingen.

woondeal en het LOS (Limburgs Offensief Stikstof) maakt onderdeel uit van het provinciaal beleid, welke indirect en direct gevolgen hebben

Ontwikkelingen buiten de provincie

voor onze gemeentelijke besluiten en daardoor ook voor de raad van

Brainport Eindhoven en de Groene metropoolregio Arnhem-

belang zijn.

Nijmegen zijn sterk in ontwikkeling. Deze ontwikkelingen bieden

Regio Noord Limburg - Gezondste regio

opgave. Het zien en benutten van de kansen en toch in balans

Binnen de Regio Noord Limburg wordt samenwerkt met 8 gemeenten aan

blijven met de “Horster” maat is een gezamenlijke uitdaging voor

diverse onderwerpen zoals ondernemen en innoveren, ruimte en wonen,

de komende jaren.

gezond en vitaal en mobiliteit en logistiek. Op 1 januari 2026 is hiervoor de Gemeenschappelijke Regeling in werking getreden. Daarnaast is ook een vernieuwde regiovisie vastgesteld. Het werken op basis van een GR is nieuw voor de regio en zal een periode van gewenning nodig hebben waarbij de democratische positie van de raad is versterkt ten opzichte van het samenwerkingsconvenant.

11

kansen, maar zorgen ook voor druk op bijvoorbeeld de woningbouw

SOCIAAL DOMEIN 12

Sociaal domein:  introductie Voor de inwoners van Horst aan de Maas willen we zorg en ondersteuning toegankelijk, betaalbaar en van goede kwaliteit houden. Dat vraagt om een ingrijpende systeemwijziging en gedurfde keuzes. Daarom zetten we in op een transformatie van het sociaal domein. Deze transformatie richt zich op het verminderen van de professionele zorgvraag, op het beter maken van bestaande zorg en op het maken van een verschuiving van zorg naar gezondheid en van professionele maatwerkvoorzieningen naar voorliggende, collectieve voorzieningen. Meer vanuit de bedoeling en minder vanuit de regel. Inzet op preventie en sterke gemeenschappen waarin mensen echt mee kunnen doen. Kortom: gezondere mensen in vitale wijken.

We zetten in op deze transformatie omdat we mensen beter willen ondersteunen bij het opbouwen van een bieden en zwaardere zorgvragen voorkomen.

We werken aan deze transformatie langs drie lijnen:

Daarnaast is de transformatie noodzakelijk omdat de

1.

Bouwen aan vitale gemeenschappen;

zorgvraag blijft groeien, terwijl het aantal mensen dat

2.

Vrij toegankelijke ondersteuning;

deze zorg kan leveren afneemt. Ook is het onzeker

3.

Ondersteuning aan kwetsbare inwoners.

sterke sociale basis. Hierdoor kunnen we eerder hulp SOCIAAL DOMEIN: I N T RO D U CT I E 13

of gemeenten op de langere termijn voldoende rijksbudgetten ontvangen om hun zorgtaken goed te

Deze zijn ook leidend bij de indeling van de

blijven uitvoeren.

relevante onderwerpen in dit startdocument.

Deze ontwikkelingen maken het des te urgenter om te blijven werken aan de transformatie van het sociaal domein.

Sociaal domein:  bouwen aan vitale gemeenschappen Subsidiekader SOCIAAL DOMEIN: B O U W E N AAN V I TAL E G E M E E NS C H AP P E N 14

“Het subsidiekader ‘Samen werken aan vitale gemeenschappen’ wordt in de komende raadsperiode geëvalueerd.”

Het subsidiekader ‘Samen werken aan vitale

Ondersteuning cultureel maatschappelijke instellingen

gemeenschappen’ wordt in de komende raadsperiode

We verwachten dat de raad de komende periode

geëvalueerd. Het doel van het subsidiekader is

mogelijk een aantal vraagstukken op het gebied van de

om verenigingen en initiatieven gelijkwaardig en

financiële houdbaarheid bij cultureel maatschappelijke

transparant te waarderen voor hun bijdragen aan het

instellingen wordt voorgelegd. Dergelijke instellingen

realiseren van vitale gemeenschappen. De raad wordt

vragen waarschijnlijk extra ondersteuning vanwege

bij de evaluatie betrokken waarbij het college bevoegd

uitdagingen met betrekking tot de vaste exploitatie.

is om wijzigingen in subsidieregelingen door te voeren.

Leefbaarheid

Vrijwilligers De druk op vrijwilligers en verenigingen neemt toe,

Elk dorp in de gemeente is uniek. De leefbaarheid in

terwijl het steeds moeilijker wordt nieuwe vrijwilligers,

(kleine) kernen staat onder druk door een veranderende

vooral bestuurders, te vinden. De gemeente moet

samenleving. Daarom moet de raad richting geven aan

daarom bepalen in hoeverre en op welke manier zij

nieuw beleid welke voorzieningen in kernen wel of niet

vrijwilligersorganisaties structureel gaat ondersteunen

worden behouden. Belangrijk daarbij zijn maatwerk,

om hun continuïteit en maatschappelijke rol

een gebiedsgerichte aanpak en aansluiten bij het

te waarborgen.

dorpsprofiel én een integrale aanpak tussen sociaal en fysiek domein.

Streekomroep Vanaf 2028 krijgt Noord-Limburg één gezamenlijke streekomroep. De raad moet besluiten over de financiering hiervan en brengt advies uit over de aanwijzing van de omroep, waaronder de samenstelling van het programmabeleid bepalend orgaan (PBO), het vrijwilligersbeleid en lokale samenwerkingen.

IN! Horst aan de Maas SOCIAAL DOMEIN: B O U W E N AAN V I TAL E G E M E E NS C H AP P E N 15

Met IN! Horst aan de Maas zetten we in op het duurzaam versterken van het netwerk en de sociale én fysieke omgeving van alle inwoners. Hier liggen nadrukkelijk verbindingen met de Omgevingsvisie en thema’s zoals Wonen & Zorg. Door, met cultuur en sport als belangrijke pijlers, beschermende factoren te versterken en risicofactoren terug te dringen, vergroten we eigen kracht, gezondheid en welbevinden. We werken volgens een cyclische preventieaanpak vanuit het gedachtengoed van positieve gezondheid: op basis van data en dialoog monitoren we de voortgang op speerpunten en sturen we bij waar nodig. Van de raad vraagt dit het bepalen van richting en prioriteiten en het stimuleren van samenwerking en innovatie.

Sociaal domein:  vrij toegankelijke ondersteuning

SOCIAAL DOMEIN: V RI J TO EGAN KE L I J KE O N D E RST E U N I N G 16

Voorliggende voorzieningen en laagdrempelige steunpunten

Naast kwantitatieve data brengen we in kaart welke

De gemeente gaat de komende jaren extra investeren in laagdrempelige

de gast en wat het verblijf heeft voorkomen. Deze

steunpunten en voorliggende voorzieningen om de beweging van

innovatieve manier van monitoren stelt gemeenten in

zorg naar gezondheid te versterken. Dit betekent dat organisaties

staat om investeringen te richten op het maken van

zoals BiblioNu en Synthese een groter takenpakket en meer subsidie

impact. De gemeenteraad heeft een belangrijke rol in

krijgen, wat periodiek vraagt om besluitvorming door de raad vanwege

het steunen van deze vorm van verantwoording.

budgetrecht en kaderstelling. Daarnaast verkennen we de positionering

impact een verblijf heeft gehad op het welzijn van

van het maatschappelijk werk in het voorliggend veld in plaats van in

Onderwijs

de gemeentelijke organisatie en zetten we zo in op laagdrempelige, vrij

Door een groeiende vraag naar specialistisch onderwijs

toegankelijke ondersteuning.

en wachtlijsten in de regio investeert de gemeente

Zelfregie- en herstelinitiatieven

de komende jaren extra in ondersteuning binnen reguliere scholen, zodat meer kinderen thuisnabij

We werken aan laagdrempelige steunpunten, waaronder zelfregie- en

passend onderwijs kunnen volgen. De raad zal richting

herstelcentra, waar iedere inwoner toegang tot heeft. Deze steunpunten

moeten geven aan deze verschuiving naar inclusiever

worden gerund door vrijwilligers en ervarings-deskundigen die in

onderwijs, waaronder de inzet van regelingen zoals

contact staan met het sociaal domein, welzijnsorganisaties, huisartsen

‘Zorg in Onderwijstijd’ en het versterken van scholen

en zorgaanbieders. Ervaringsdeskundigen bezitten zowel persoonlijke

om thuiszitters te voorkomen en de druk op speciaal

als collectieve ervaringskennis en zetten deze in om bij te dragen aan

onderwijs te verminderen.

perspectief en eigen regie bij inwoners in een kwetsbare positie. Het Herstelhuis in Horst is zo’n laagdrempelige plek, waar gasten twee weken op adem kunnen komen en waar sinds 2025 ook ruimte is voor langer verblijf in een Mikmak-plek.

Sociaal domein:  ondersteuning aan kwetsbare inwoners SOCIAAL DOMEIN: O N D E RST E U N I N G AAN KW ETS B ARE I N WO N E RS

Bestaanszekerheid en Participatiewet in Balans

Daarnaast zien we Onze Loods als een belangrijke

De nieuwe Participatiewet in Balans geeft meer

sociale partners in Horst aan de Maas. Ook de raad zal

basisvoorwaarde om te kunnen

ruimte voor maatwerk, eenvoud en vertrouwen bij het

bij deze doorontwikkeling betrokken worden.

meedoen in de maatschappij.”

Dit sluit goed aan bij de koers die we lokaal al volgen:

“Financiële stabiliteit is een

ondersteunen van inwoners met financiële stress. werken vanuit de bedoeling en ondersteuning gericht

Schuldhulpverlening – Naar een schuldenvrije generatie

op duurzaam meedoen. De gemeente moet in

Financiële stabiliteit is een basisvoorwaarde om te

2026–2027 de verordening sociaal domein en

kunnen meedoen in de maatschappij. De gemeente wil

bijbehorende beleidsregels aanpassen, waarvoor de

de schuldhulpverlening de komende jaren fundamenteel

raad de noodzakelijke besluiten moet nemen om deze

vernieuwen: van versnipperde ondersteuning naar één

landelijke veranderingen lokaal goed te verankeren.

integrale en gemeentelijk geregisseerde aanpak met

Onze Loods

meer ruimte voor maatwerk, coaching en nazorg. De raad moet kaders stellen voor deze doorontwikkeling,

De gemeente werkt aan de doorontwikkeling van Onze

waaronder keuzes over welke taken de gemeente zelf

Loods tot een lokaal ontwikkelbedrijf waar ook de

uitvoert en welke met partners worden vormgegeven,

taken uit de Wet sociale werkvoorziening (WSW) en

met als doel inwoners sneller en duurzaam financieel

beschut werk worden ondergebracht. Tegelijk loopt

stabiel te maken.

de afbouw van de NLW-organisatie (Noord-Limburgse Werkvoorziening). Het doel van de doorontwikkeling

Jeugdhulp

van Onze Loods is om een centrale plek te creëren

De gemeente moet de komende jaren uitvoering geven

waar inwoners met een begeleidings-, hulp- of

aan de landelijke Hervormingsagenda Jeugd, waarvoor

ondersteuningsvraag kunnen meedoen, ontwikkelen

de raad een regiovisie jeugdhulp moet vaststellen.

en werken. 17

verbindende schakel tussen de maatschappelijke en

Dit vraagt keuzes ten aanzien van kwaliteit,

Omdat deze koers nog onzeker is, zet de gemeente

toegankelijkheid en regionale samenwerking, maar ook

zelf al stappen naar een betere aanpak van geweld

ten aanzien van de betaalbaarheid van jeugdhulp, zoals

in afhankelijkheidsrelaties. Deze stappen richten

de reikwijdte van de Jeugdwet en mogelijke financiële

zich op de uitvoering van onze rol als gemeente en

maatregelen. De raad wordt gevraagd om richting en

de samenwerking met ketenpartners. De raad zal

kaders te geven aan deze hervorming, zodat jeugdhulp

richting moeten geven aan deze lokale en regionale

zowel toekomstbestendig als betaalbaar blijft.

doorontwikkeling, waaronder keuzes over financiering,

Wmo

intensivering van de aanpak en aansluiting op de landelijke beweging.

Door de afschaffing van het Wmo-abonnementstarief SOCIAAL DOMEIN: B O U W E N AAN V I TAL E G E M E E NS C H AP P E N 18

wordt de eigen bijdrage weer inkomensafhankelijk. De raad moet besluiten hoe deze verandering lokaal wordt ingebed, zodat Wmo-ondersteuning beschikbaar blijft voor de meest kwetsbare inwoners en middelen doelgericht kunnen worden ingezet.

Verordening Sociaal Domein De komende jaren worden wijzigingen in het sociaal domein verwerkt in de Verordening Sociaal Domein,

“De raad zal richting moeten geven aan deze lokale en regionale doorontwikkeling, waaronder keuzes over financiering, intensivering van de aanpak en aansluiting op de landelijke beweging.”

die door de raad moet worden vastgesteld. Daarnaast worden beleidsregels gebundeld en vereenvoudigd. De raad krijgt dus een belangrijke kaderstellende rol bij het

Regiovisie Meedoen & Wonen

bepalen hoe de vernieuwde, meer mensgerichte manier

De regiovisie Meedoen & Wonen wordt in 2027

van werken juridisch wordt vastgelegd.

geactualiseerd op basis van ervaringen uit de

Geweld in afhankelijkheidsrelaties

afgelopen jaren. De raad moet deze vernieuwde visie vaststellen en daarmee richting geven aan de

De landelijke ontwikkeling rond het Toekomstscenario

regionale samenwerking rond beschermd wonen,

Kind- en Gezinsbescherming kan leiden tot een

maatschappelijke opvang en bemoeizorg en preventie,

stelselwijziging met inhoudelijke en financiële gevolgen

met als doel meer ondersteuning dichtbij huis en

voor gemeenten.

passende zorg waar nodig.

ASIEL, ARBEIDSMIGRATIE EN INTEGRATIE 19

Asiel, arbeidsmigratie en integratie “Door de Spreidingswet hebben gemeenten vanaf 2024 een wettelijke taak om opvanglocaties voor asielzoekers mogelijk te maken.”

Arbeidsmigratie

Asielopvang

De raad heeft in juni 2025 de Uitgangspuntennotitie

Door de Spreidingswet hebben gemeenten vanaf

Arbeidsmigratie: toekomst in balans vastgesteld. De

2024 een wettelijke taak om opvanglocaties voor

beleidsdoelen uit de uitgangspuntennotitie zijn vertaald

asielzoekers mogelijk te maken. De raad moet bepalen

naar concrete maatregelen en regels. In december

welke opvanglocaties Horst aan de Maas aanbiedt

2025 heeft het college van B&W de ‘Bouwsteen

of zelf exploiteert, en hoe deze wettelijke taak op een

en Beleidsregel Huisvesting Arbeidsmigranten bij

evenwichtige manier wordt ingevuld binnen

Agrarische Bedrijven 2026’ vastgesteld en is het

de gemeente.

TAM(*)-Omgevingsplan ter inzage gelegd. In 2026 krijgt

AS I E L , ARB E I D S M I G RAT I E E N I N T EG RAT I E

de raad het TAM-Omgevingsplan ter besluitvorming

Oekraïense vluchtelingen

voorgelegd, waarmee de nieuwe ruimtelijke regels

De tijdelijke crisisnoodopvang voor Oekraïense

voor huisvesting van arbeidsmigranten bij agrarische

vluchtelingen in Swolgen is per 2025 gesloten en wordt

bedrijven worden vastgesteld. Daarnaast worden

niet vervangen. Afhankelijk van de situatie in Oekraïne

werkgevers/huisvesters nadrukkelijker verantwoordelijk

kunnen er toekomstige opvangvragen ontstaan. Dat

voor de dialoog met omwonenden en informatie aan en

kan betekenen dat er opnieuw keuzes nodig zijn over

integratie van hun werknemers. Verder zal onderzocht

opvangcapaciteit en locaties.

worden hoe de beroepsbevolking zich ontwikkelt, welke economie we willen zijn als gemeente en regio en

Doorstroomvoorziening

welke kaders hiervoor nog nodig zijn en of en in welk

De doorstroomvoorziening voor statushouders in

tempo we erin slagen om voldoende woningen toe te

Broekhuizenvorst helpt statushouders sneller in te

voegen voor lokale woningzoekenden en vestigende

burgeren en de asielketen te ontlasten. De raad krijgt

arbeidsmigranten. Eventuele aanpassingen van beleid

de komende periode te maken met beslissingen over

voor arbeidsmigranten (voor bijvoorbeeld een andere

de toekomst van deze voorziening, omdat de huidige

branche), zullen met de raad worden besproken.

tijdelijke opvang begin 2028 afloopt. De raad dient hiervoor richting en kaders mee te geven.

*

20

Tijdelijke Alternatieve Maatregel

RUIMTELIJK DOMEIN 21

Ruimtelijk domein:  omgevingsvisie Omgevingsvisie “Horst aan de Maas is een groene, gezonde, toekomstbestendige woongemeente waar het goed leven en ondernemen is.” Die zin staat, samen met de keuze voor ‘Brede Welvaart’ en ‘Positieve Gezondheid’ als kompas voor de toekomst, centraal in de omgevingsvisie 2040. RUIMTELIJK DOMEIN: O M G EV I N GSV IS I E 22

•

Gezonde en veilige leefomgeving

•

Woningen en voorzieningen naar behoefte

De gedachte achter de Omgevingswet, waar de Omgevingsvisie

•

Duurzame en waardevolle economie

uit voortkomt, past bij de manier waarop we in Horst aan de Maas

•

Toekomstbestendige agrarische sector

(willen) werken. Specifiek gaat het om een integrale benadering van de

•

Sterk toeristisch-recreatief profiel voor

leefomgeving waardoor alle aspecten in samenhang worden bekeken

families met kinderen en rust-

bij het opstellen van plannen en onderwerpen als duurzaamheid,

en plezierzoekers

gezondheid en sociale aspecten meer betrokken worden bij beslissingen

•

en erfgoed

ten aanzien van de inrichting van de leefomgeving. De omgevingsvisie gaat uit van de volgende hoofdlijnen voor de toekomst van onze gemeente, die de komende jaren verder ingekleurd en uitgewerkt worden, waarbij het primaat uiteraard bij de politiek ligt als het gaat om de kaders en het maken van keuzes.

Identiteit door herkenbare landschappen

•

Groen en duurzaam Horst aan de Maas

•

Mobiliteit op orde

Ruimtelijk domein:  landelijke ontwikkelingen Nota ruimte Nationale Omgevingsvisie “Financiële stabiliteit is een basisvoorwaarde om te kunnen meedoen in de maatschappij.” RUIMTELIJK DOMEIN: LAN D E L I J KE O N TW I KKE L I N G E N 23

De omgevingsvisie is van ons, deze kan echter niet los

De nota ordent de beleidskeuzes in vier hoofdonderwerpen:

worden gezien van landelijke sturing op de omgeving. In oktober 2025 is de ontwerp Nota Ruimte ter inzage

•

Wonen, werken en bereikbaarheid:

gelegd. Dit betreft de nationale omgevingsvisie. Na

Er worden vijf ontwikkelstrategieën

jaren van afbouw van nationale ruimtelijke ordening, is

voorgesteld en er worden 130 nieuwe

het besef gegroeid dat de grote opgave in de fysieke

grootschalige woningbouwlocaties

leefomgeving om nationale inzet en coördinatie vragen.

aangewezen.

De ontwerpnota laat zien dat er meer sturing komt

•

Economie en energie: Ruimte voor bedrijvigheid en een efficiënte inrichting

vanuit het Rijk.

van bedrijventerreinen, met prioriteit voor de uitbreiding van de energie-infrastructuur.

De grote ruimtelijke opgaven vragen om nieuwe oplossingen en een rechtvaardige verdeling van de

•

Landbouw en natuur: Zorgvuldig omgaan

schaarse ruimte. Er gelden drie leidende principes:

met landbouwgrond, dat essentieel is voor

meervoudig ruimtegebruik, gebiedskenmerken centraal

voedselzekerheid en landschap, en de

en zoveel mogelijk voorkomen van afwentelen.

instandhouding van natuur. •

Water en bodem: Zorgen voor een veilig

Er zijn drie lagen te onderscheiden in de opbouw

en leefbaar Nederland door middel van

van het ruimtelijke systeem. Deze lagen werken op

gezonde bodems, schoon en voldoende

elkaar in. Het gaat om water en bodem systeem,

drinkwater en bescherming tegen

infrastructuurnetwerken en bovengronds ruimtegebruik.

overstromingen.

De nota benadrukt het belang van samenwerking

We hebben onder andere aandacht voor natuur, het

met provincies, gemeenten en waterschappen om de

toekomstperspectief van de ondernemers en de

nationale opgaven in te passen. Dat betekent dat de

leefbaarheid voor de inwoners.

komende jaren veel rijks programma’s lopen en gaan lopen om zaken (regionaal) uit te werken.

NOVEX gebied De Peel Gebiedsgerichte uitwerking in 16 gebieden in Nederland, waarvan de Peel er een van is en waarvan onze gemeente deel uit maakt. Het betreft een samenwerking vanuit het Rijk met de provincies

“Water zal de komende jaren een belangrijke thema vormen in het ruimtelijk domein en impact hebben op de gebruiksmogelijkheden van gronden.”

Noord-Brabant en Limburg, de waterschappen Aa en RUIMTELIJK DOMEIN: LAN D E L I J KE O N TW I KKE L I N G E N 24

Maas en Limburg, de ministeries Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Volkshuisvesting

Wateropgaven

en Ruimtelijke Ordening (VRO), Infrastructuur en

Kaderrichtlijnwater, Programmatische aanpak

Waterstaat (I&W), Klimaat en Groene Groei (KGG) en

Grote wateren (PAGW), Vierwaarden en

Defensie en de Peelgemeenten.

grondwaterbeschermingsgebieden. Enkele voorbeelden van regelgeving en projecten om de kwaliteit en

Er wordt gezamenlijk gewerkt aan een stapeling van

kwantiteit van water te verbeteren. Water zal de

gebiedsopgaven in het fysieke domein; stikstof, water,

komende jaren een belangrijke thema vormen in

landbouw, natuurherstel, energie, woningbouw

het ruimtelijk domein en impact hebben op de

en leefbaarheid.

gebruiksmogelijkheden van gronden. Een van de lopende projecten in het kader van hoogwaterveiligheid

Er zal in 2026 een Governance worden opgesteld om

betreft het Integraal Riviermanagement (IRM) project

samen tot een goede uitvoering te komen waarbij

Vierwaarden waarbij een scenario voorstel zal worden

ook de financiële middelen voor de meerkleurige peel

voorgelegd aan de raad.

moeten worden geborgd en aan de raad zullen worden voorgelegd. Met de meerkleurige peel wordt bedoeld dat we ons richten op drie perspectieven, zijnde de natuurlijke peel, de ondernemende peel en de leefbare peel.

Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) Om ons voor te bereiden op het toekomstig energiesysteem moeten we onze energie-infrastructuur op land en zee uitbreiden. Nieuwe hoogspanningsmasten, elektriciteitskabels en buisleidingen voor waterstof, warmte en CO2 komen erbij. Grote energieprojecten vragen zorgvuldige planning en inzet van schaarse middelen. Het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) helpt hierbij door ver vooruit te plannen, beter te prioriteren en knelpunten op te lossen. Een van de onderdelen betreft de Delta Rhine Corridor een nieuw aan te leggen buizennetwerk voor RUIMTELIJK DOMEIN: LAN D E L I J KE O N TW I KKE L I N G E N 25

bijvoorbeeld transport van CO2. Deze wordt voorzien in de gereserveerde buisleidingenstrook die ook in onze gemeente ligt en beperkingen oplevert voor diverse ontwikkelingen. Voor het aanleggen van nieuwe buisleidingen zullen de nodige ruimtelijke procedures worden gevolgd die, afhankelijk van het soort procedure, aan de raad worden voorgelegd.

Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Gelet op de geopolitieke ontwikkelingen en diverse oorlogen staat het belang van defensie hoog op de Rijksladder. Het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie beschrijft welke maatregelen nodig zijn en welke ruimte impact dit heeft. Voor Horst aan de Maas speelt met name dat het laagvlieggebied acht maal zo intensief gebruikt kan gaan worden met alle gevolgen van dien voor bijvoorbeeld paardenhouderijen en veehouderijen. De hernieuwde aandacht voor defensie betekent echter ook kansen voor werkgelegenheid, leefbaarheid en economie.

Ruimtelijk domein:  lokale ontwikkelingen “Financiële stabiliteit is een basisvoorwaarde om te kunnen meedoen in de maatschappij.”

RUIMTELIJK DOMEIN: LO KAL E O N TW I KKE L I N G E N 26

Energie

Dienstverlening en samenwerking

De raad krijgt het nieuwe energiebeleid ter

De Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging zijn

besluitvorming, inclusief keuzes over de rol van de

ingevoerd, maar de praktijk is nog in ontwikkeling.

gemeente binnen de Energiewet 2026, zoals mogelijk

Nieuwe jurisprudentie, onduidelijkheden en het

zelf energieleverancier worden, wat grote invloed heeft

stapsgewijs omzetten van bestemmingsplannen naar

op netcongestie, woningbouw en het vestigingsklimaat.

één omgevingsplan vragen de komende jaren veel werk

Daarnaast moet de raad richting geven aan de

en aanpassing van de dienstverlening. Het is belangrijk

ruimtelijke impact van nieuwe energie-infrastructuur,

dat raad, college en organisatie helder afspreken wie

de verdere uitwerking van het energielandschap

welke rol en verantwoordelijkheid heeft binnen dit

Dorperpeel en de opgave voor opwek, opslag en

nieuwe stelsel.

stations die het landschap sterk zullen veranderen.

Plattelandsontwikkeling

Omgevingsdienst Noord- en Midden-Limburg (OD NML)

De gemeente staat aan het begin van de uitvoering

De nieuwe Omgevingsdienst Noord- en Midden-Limburg

van de Omgevingswet, wat veel tijd, geld en

start in april 2026 met circa 85 van de beoogde 200

nieuwe vaardigheden vraagt bij het opstellen van

fte. Deze opbouwfase kost tijd en heeft invloed op de

omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan.

dienstverlening. De raad moet rekening houden met

Daarnaast krijgt de raad te maken met de intensivering

deze overgangsperiode én met aanvullende financiële

van regionale en gebiedsgerichte samenwerking

en organisatorische keuzes om de dienst robuust en

binnen NOVEX de Peel en de Gebiedsgerichte Aanpak

volledig operationeel te krijgen.

Gedeelde Peel, die door professionalisering meer financiële en organisatorische impact krijgt. De raad

Gebiedsinrichting

moet richting geven aan hoe deze gebiedsgerichte

Binnen de gebiedsgerichte aanpak Kasteelpark Horst

aanpak, regionale samenwerking en uitwerking van de

worden besluiten voorbereid over onder meer de

Omgevingsvisie worden ingericht nu het fysieke domein

toekomst van het strandbad, de kasteelruïne en de

steeds complexer wordt.

inrichting en beheer van het gebied.

Greenport

Bij het opstellen van plannen worden alle aspecten in

Greenport Venlo is geëvolueerd van voormalige

samenhang bekeken en betrekken we onderwerpen

landbouwgrond tot een modern, klimaatadaptief

als duurzaamheid, gezondheid en sociale aspecten

werklandschap, met een focus op grootschalige

bij beslissingen ten aanzien van de inrichting van de

glastuinbouw, innovatie en logistiek, gestart als

leefomgeving. Dit sluit aan op de Omgevingsvisie en

gebiedsontwikkeling rond 2012, voortbouwend op

onze brede preventieaanpak vanuit IN! Horst aan de

de sterke tuinbouwtraditie van Noord-Limburg en

Maas en zien we onder meer terug bij thema’s als

ondersteund door samenwerkende overheden en

Wonen & Zorg. De raad kan hier richtinggevende keuzes

partners om de regio tot een economische groeiregio

in maken.

te maken. We blijven actief deelnemen aan de regionale afstemming over uitbreiding en herontwikkeling van bedrijventerreinen, met als doel een evenwichtige en RUIMTELIJK DOMEIN: LAN D E L I J KE O N TW I KKE L I N G E N 27

duurzame economische ontwikkeling in de regio. De bestaande samenwerking met het Ontwikkelbedrijf

“Bij het opstellen van plannen worden alle aspecten in samenhang bekeken en betrekken we onderwerpen als

Greenport Venlo voor de ontwikkeling van zowel bedrijventerrein als het landschapsplan zetten we voort. Voor klaver 7, het laatste beschikbare bedrijventerrein binnen Greenport Venlo, is een ontwikkelkader voorgelegd aan de raad dat richting geeft aan de

duurzaamheid, gezondheid en sociale aspecten bij beslissingen ten aanzien van de inrichting van de leefomgeving.”

invulling met ruimte voor lokale en regionale bedrijven, in zorgvuldige balans met andere belangen in de zal in 2026 worden voortgezet. Dit moet leiden tot een

Sportaccommodaties en sportvelden

omgevingsplan dat aan de raad zal worden voorgelegd.

We gaan werken aan harmonisatie op het gebied van

omgeving. Het overleg met aandeelhouders hierover

Gezondheid in fysiek domein We werken vanuit het gedachtegoed van Brede Welvaart en Positieve Gezondheid. Dit betekent dat we bij alle beleid en dus ook bij het fysieke domein met een brede blik kijken en een integrale benadering volgen.

sportaccommodaties. Daarnaast gaan we aan de slag om te kijken hoe we het zwembad toekomstbestendig kunnen maken.

WONEN 28

Wonen Wonen en bouwen De gemeente staat voor uitdagingen bij het jaarlijks

Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting

vergunnen van 250 woningen, onder andere door

De Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting wordt

stikstofregels, spuitzones en financieel minder

waarschijnlijk in 2026 vastgesteld. Deze wet zorgt

uitdagingen bij het jaarlijks

rendabele grondexploitaties. Ook landelijke keuzes

middels nieuwe instrumenten en bv instructieregels van

vergunnen van 250 woningen,

over de toewijzing van woningen aan statushouders

het Rijk voor:

kunnen lokaal effect hebben. De raad moet richting

“De gemeente staat voor

onder andere door stikstofregels, spuitzones en financieel minder rendabele grondexploitaties.”

geven aan hoe hiermee wordt omgegaan binnen het volkshuisvestingsprogramma en bij het maken van keuzes over ruimte, financiering en toewijzingsregels.

Wonen en zorg

Een regierol voor de overheid op hoeveel, waar en voor wie we bouwen:

Door vergrijzing en het langer thuis wonen van ouderen groeit de behoefte aan passende woningen

•

(nultredenwoningen & geclusterde woonvormen) en aan goed georganiseerde zorg dichtbij huis vanuit een

betaalbare woningen •

gebiedsgerichte samenwerking met zorgaanbieders. De raad moet richting geven aan deze woonzorgopgave

Met kortere procedures meer vaart maken met de bouw van woningen

•

Een eerlijke verdeling, waarbij urgent

binnen het volkshuisvestingsprogramma en via

woningzoekende een betere kans krijgen

besluiten over omgevingsplannen die deze ontwikkeling

op een passende woning.

mogelijk maken.

WO N E N 29

Realiseren van voldoende

FYSIEKE LEEFOMGEVING 30

Fysieke leefomgeving Openbare ruimte, riolering en klimaat

Verkeer en vervoer: Mobiliteit

Door klimaatverandering, uitbreiding van woningbouw

mobiliteitsinfrastructuur meegroeit met woningbouw

en strengere eisen aan water en bodem neemt

en hoe verkeer, ook zwaar (landbouw)verkeer, veilig

uitbreiding van woningbouw en

de druk op de openbare ruimte sterk toe. De

en vlot blijft doorstromen en zo min mogelijk overlast

strengere eisen aan water en

gemeente moet meer inspanningen leveren om

opleveren. Daarnaast moet de raad richting geven

negatieve gevolgen van klimaatverandering

aan vraagstukken zoals parkeren in Horst-centrum en

(wateroverlast, droogte en hittestress) tegen te

een toekomstbestendig multimodaal netwerk in een

gaan. Dit vraagt om ruimtereservering voor water,

plattelandsgemeente waar de auto belangrijk blijft.

“Door klimaatverandering,

bodem neemt de druk op de openbare ruimte sterk toe.”

groen en infrastructuur, terwijl hogere kosten volgen uit een groeiend beheerareaal en grotere grondwaterbeschermingsgebieden. De raad moet richting geven aan hoe deze ruimtelijke en financiële gevolgen worden opgevangen en hoe urgente knelpunten in waterveiligheid en klimaatadaptatie worden aangepakt.

F YS I E KE L E E FO M G EV I N G 31

De gemeente moet keuzes maken over hoe de

ECONOMIE 32

Economie Visie op economie “Op basis van de omgevingsvisie zal onder andere een programma Economie worden opgesteld waarbij ook de raad richtinggevende input geeft.”

Op basis van de omgevingsvisie zal onder andere

Circulaire economie en duurzaam ondernemen

een programma Economie worden opgesteld waarbij

De gemeente werkt aan een circulair programma

ook de raad richtinggevende input geeft. Hierin

waarmee in 2030 minstens 50% van de projecten

zullen keuzes worden gemaakt aangaande welke

en aanbestedingen circulair moet zijn en waarin

gemeente we willen zijn voor wat betreft economie

ook kringlooplandbouw wordt ontwikkeld. De raad

zoals toekomstbestendige bedrijventerreinen,

moet richting geven aan deze versnelling van de

vrijetijdseconomie, horeca en detailhandel en wat nodig

circulaire transitie, waaronder concrete doelen voor

is voor een vitaal buitengebied.

materiaalgebruik, circulair inkopen en pilots zoals ‘groen

Stimuleren en ontwikkelen De economie verandert (onder andere wegens klimaat) richting meer circulariteit en strengere bodem- en

verplicht of stimuleert in bouw, landbouw en eigen organisatie.

wateropgaven, wat grote ruimtelijke gevolgen heeft

Vrijetijdseconomie

voor landbouw en bedrijventerreinen. De raad moet

In de omgevingsvisie is de grote lijn voor

keuzes maken over herstructurering en uitbreiding van

vrijetijdseconomie aangegeven. Hierin is de Peelbergen

bedrijventerreinen, regionale economische positionering

de locatie voor intensief toerisme. Een verdere

en het actief begeleiden van bedrijven naar passende

uitwerking van vrijetijdseconomie zal plaatsvinden

locaties. Ook vraagt de transitie om duidelijke kaders

binnen het omgevingsprogramma Economie. Hierbij

voor ruimtegebruik, milieubelasting en arbeidsmarkt

zal de raad worden betrokken. De gemeente stelt hierbij

waaronder de rol van arbeidsmigranten in de

een uitvoeringsprogramma vrijetijdseconomie op.

toekomstige economie. ECO N O M I E 33

asfalt’ en aan keuzes over hoe de gemeente circulariteit

ORGANISATIE 34

Organisatie:  introductie Hoe werken wij Onze organisatie werkt vanuit kernwaarden. Dit zijn de waarden die bepalen hoe we werken en beslissen. Een blijvend fundament: onze vaste overtuigingen en principes. Deze waarden zijn: ondernemend, betrokken en professioneel. Uit deze kernwaarden volgen een aantal richtingen. Dit is onze stip op de horizon. Ze zijn strategisch, inspirerend en verbindend. Deze richtingen zijn: kracht van de samenleving, digitale gemeente en inzet op efficiëntie/ deregulering. De raad heeft de komende jaren veel invloed op deze richtingen. We leggen die hierna verder uit. ORGANISATIE: I N T RO D U CT I E 35

Om als organisatie continue focus te houden op een aantal stappen om die richting waar te maken werken we met verbetersporen. Deze verbetersporen zijn centraal in de jaarplannen van alle afdelingen en zijn gericht op steengoede dienstverlening, vitale en professionele medewerkers en het versterken van het bestuurlijk-ambtelijk samenspel.

Organisatie:  verbetersporen “Vier nieuwe uitgangspunten vormen de basis voor alle dienstverlening: werken vanuit vertrouwen, snelle en juiste hulp, goede bereikbaarheid en transparantie, en het stimuleren van digitale dienstverlening.” ORGANISATIE: V E RB ET E RS P O RE N 36

Dienstverlening

Na 2026 worden deze middelen beperkt en volgt in

De behoefte van inwoners verandert richting snel,

2026 een evaluatie om te bepalen wat nodig

digitaal en gemakkelijk contact. Daarom startte de

is voor 2027 en verder.

organisatie in 2025 het verbeterspoor dienstverlening. Vier nieuwe uitgangspunten vormen de basis voor

Bestuurlijk ambtelijk samenspel

alle dienstverlening: werken vanuit vertrouwen, snelle

De gemeente wil de samenwerking tussen organisatie,

en juiste hulp, goede bereikbaarheid en transparantie,

college en raad verder versterken. Kernpunten zijn:

en het stimuleren van digitale dienstverlening. Deze

meer wederzijds begrip en vertrouwen, betere en

principes moeten ervoor zorgen dat de gemeente

efficiëntere besluitvorming, doorontwikkeling van

beter aansluit bij klantbehoeften, flexibel blijft en een

de vragenapp en onderzoek naar de inzet van AI.

betrouwbare partner is voor inwoners.

Daarnaast blijft directe interactie tussen raad, college

Vitale en professionele medewerkers

en organisatie belangrijk. Het besluitvormingsproces wordt geëvalueerd, afspraken met de griffie worden bevestigd, een nieuw zaaksysteem wordt ingevoerd en

Horst aan de Maas wil vitale, professionele én

medewerkers krijgen opleiding om raadsvoorstellen

gemotiveerde medewerkers behouden en aantrekken.

te verbeteren.

Daarom investeert de organisatie in bewustwording, leren en ontwikkelen, duidelijkere rollen en moderne manieren van werken. De arbeidsmarkt is echter krap, vooral voor specialistische functies zoals vergunningverlening, grondzaken, planologie en milieu. Voor 2025–2026 zijn extra middelen beschikbaar voor leiderschap, arbeidsmarktcommunicatie, werving, talentontwikkeling en leren.

Organisatie:  richtingen “ Routinematige taken worden

Digitale gemeente

Zo wordt digitale vooruitgang gecombineerd met

De gemeente blijft de komende jaren sterk investeren

maatschappelijke verantwoordelijkheid en vertrouwen.

in digitale dienstverlening. Routinematige taken worden verder geautomatiseerd, digitale loketten uitgebreid en

Efficiëntie/deregulering:

processen geüniformeerd en geoptimaliseerd. Er komt

Er bestaan drie perspectieven op efficiëntie en

loketten uitgebreid en processen

meer inzet van data-analyse en AI om besluitvorming,

deregulering: handelen vanuit maatschappelijke doelen

geüniformeerd en geoptimaliseerd.”

dienstverlening en bedrijfsvoering efficiënter te maken.

in plaats van regels, het wegnemen van onnodige

Daarnaast wordt geïnvesteerd in digitale vaardigheden

hindernissen (“niet in de weg lopen”), en het kritisch

van medewerkers en inwoners, in veilige en actuele IT-

herzien of schrappen van regels (deregulering).

infrastructuur, in nieuwe applicaties binnen het sociaal

Flexibiliteit, vertrouwen en ruimte voor initiatief botsen

domein en in een duurzaam digitaal (historisch) archief

echter geregeld met principes die óók essentieel zijn

conform de archiefwet.

voor overheidsoptreden: gelijkheid, rechtszekerheid,

verder geautomatiseerd, digitale

voorspelbaarheid, verantwoording en risicobeheersing.

ORGANISATIE: RI C H T I N G E N 37

Tegelijkertijd brengt deze digitalisering dilemma’s

Daarnaast leiden incidenten vaak tot nieuwe regels,

met zich mee op het gebied van privacy, gegevens-

waardoor de regeldruk blijft toenemen.

bescherming en ethiek, zoals risico’s rondom datakoppeling, algoritmische vooringenomenheid,

De gemeenteraad kan hier een sterke positie pakken

transparantie en zorgvuldig omgaan met

door een duidelijke en doorleefde koers te formuleren

persoonsgegevens. De gemeenteraad speelt hierbij

over hoe de gemeente moet omgaan met dit vraagstuk.

een kaderstellende en controlerende rol: door normen

De raad bepaalt daarbij welke ruimte zij wil bieden

te stellen voor verantwoord datagebruik en AI-

aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke

toepassingen, het college te toetsen op naleving van

organisaties, en hoe regels en procedures kunnen

privacy- en security-eisen, en het publieke gesprek

worden toegepast of herijkt om maatschappelijke

te voeren over wat inwoners acceptabel vinden.

initiatieven beter mogelijk te maken.

Deze politieke richting vormt vervolgens het kader waarbinnen college en organisatie dit consequent en verantwoord kunnen toepassen in de uitvoering.

Kracht van de samenleving De gemeente wil de kracht van de samenleving maximaal benutten. In veel domeinen gebeurt dit al: via de manier van werken met “ken de dorpen”, de participatieaanpak, het sociaal-domeinbeleid, de omgevingsvisie en diverse beleidskaders binnen openbare werken worden inwoners, ondernemers en organisaties actief betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van oplossingen. Niet alle gemeentelijke taken lenen zich hiervoor (zoals handhaving of financiële uitvoering), maar in de meeste beleidsvelden is de aanpak al goed verankerd en breed gesteund door raad en college. Tegelijkertijd kan de toepassing nog consequenter en sterker. De gemeenteraad heeft hierbij een belangrijke rol. De raad bepaalt de politieke koers, stelt kaders voor ORGANISATIE: RI C H T I N G E N 38

participatie en samenwerking, kiest waar meer of minder ruimte voor maatschappelijke initiatieven gewenst is, en houdt toezicht op de uitvoering door het college. Ook voert de raad het gesprek met de samenleving over de gewenste mate van zelforganisatie en welke rol de gemeente daarin moet spelen.

FINANCIËN 39

Financiën:  stand van zaken “Op dit moment zijn zowel de vermogenspositie als het financieel weerstandsvermogen goed.”

FINANCIËN: STAN D VAN ZAKE N

Stabiel financieel begrotingsbeleid

uit 2025 en € 73 miljoen aan investeringen waarvoor

In 2026 en 2027 is de begroting van de gemeente

de raad nog expliciet toestemming moet geven, onder

Horst aan de Maas, met een omvang van ongeveer

andere voor onderwijshuisvesting

€ 185 miljoen per jaar, in balans: de inkomsten zijn

en accommodaties. Vanaf 2027 loopt de netto-

voldoende om alle uitgaven te dekken. Voor 2028 en

investeringsquote op richting 20%, ruim boven het

2029 wordt een tekort verwacht. De gemeenteraad

landelijk gemiddelde (3,6%) en ver boven de 5% die

heeft vastgesteld dat voor deze jaren een tekort van 2%

algemeen als zeer hoog wordt beschouwd. Daarmee

van de totale uitgaven (circa € 3,4 miljoen) acceptabel

behoort de gemeente naar verwachting tot de top 10

is. Dit tekort wordt aanvaard vanwege de financiële

landelijk. Hoewel de huidige begroting de kapitaallasten

onzekerheid over de rijksmiddelen vanaf 2028. De

kan dragen, vergroot dit hoge investeringsniveau

keuze om bij onzekerheid op de langere termijn niet

de financiële kwetsbaarheid, onder meer door een

direct ingrijpende maatregelen te nemen, en daarmee

afnemende weerstandscapaciteit en toenemende

onrust te voorkomen en vast te houden aan de

rente- en schuldrisico’s. Daarom is het belangrijk het

ingezette koers, past binnen de consistente gedragslijn

investeringsniveau beter af te stemmen op de omvang

die sinds de begroting 2024 wordt gehanteerd. Als de

van de gemeentelijke begroting.

onzekerheid over de verdeling van de rijksmiddelen begroting 2024 gehanteerde gedragslijn aan en

Vermogenspositie en financieel weerstandsvermogen

gaan weer voor een sluitende meerjarenbegroting.”

Twee keer per jaar, bij de jaarrekening en de begroting,

wordt weggenomen dan passen we de sinds de

Investeringsambities

financieel weerstandsvermogen. Op dit moment

In de periode 2026–2029 bedraagt het totale

zijn zowel de vermogenspositie als het financieel

investeringsvolume € 172 miljoen. Dit bestaat uit circa

weerstandsvermogen goed. Om ook in de toekomst

€ 40 miljoen aan nieuwe, door de raad goedgekeurde

een sterke financiële positie te behouden, is het

investeringen (voornamelijk wegen, riolering

noodzakelijk het eigen vermogen op peil te houden.

en klimaat), € 59 miljoen aan doorlopende investeringen 40

rapporteren we over onze vermogenspositie en ons

Provinciaal toezicht Omdat onze financiële stukken in 2025 op orde waren en tijdig zijn ingediend bij de provincie, staan we ook in 2026 onder repressief toezicht. Dit is de lichtst mogelijke vorm van toezicht. Dit betekent dat we de begroting 2026 kunnen uitvoeren zonder vooraf toestemming te hoeven vragen aan de provincie.

Lastendruk voor inwoners en bedrijven De lastendruk voor inwoners en bedrijven wordt jaarlijks toegelicht in de paragraaf lokale heffingen bij de begroting en jaarrekening. Het gaat hierbij onder andere om Onroerendezaakbelasting (OZB), afvalstoffenheffing, rioolheffing, toeristenbelasting en vermakelijkhedenbelasting. De lokale lastendruk in Horst aan de Maas ligt iets boven het Limburgs gemiddelde. De OZB en rioolheffing voor huishoudens liggen iets hoger en de afvalstoffenheffing is lager FINANCIËN: STAN D VAN ZAKE N 41

dan het Limburgse gemiddelde.

“De lastendruk voor inwoners en bedrijven wordt jaarlijks toegelicht in de paragraaf lokale heffingen bij de begroting en jaarrekening.”

Financiën:  ontwikkelingen “Gemeenten ontvangen al langere tijd onvoldoende middelen van het Rijk om de wettelijke zorgtaken volledig te kunnen uitvoeren.”

Onzekerheid rijksfinanciering

Binnen deze context stuurt de gemeente in het sociaal

De onzekerheid over de rijksfinanciering blijft bestaan.

domein op een zorgvuldige balans tussen kwaliteit,

Het gaat om een mogelijke forse daling van de

toegankelijkheid en betaalbaarheid. De raad heeft een

rijksbijdrage aan gemeenten in de komende jaren,

belangrijke taak om hierin keuzes te maken.

waardoor het totale gemeentelijke budget onder druk kan komen te staan.

er concrete knoppen om aan te draaien. De organisatie Als deze daling daadwerkelijk wordt doorgevoerd, heeft

heeft maatregelen in beeld gebracht om kosten te

dit gevolgen voor alle beleidsterreinen. Voor de nieuwe

besparen en efficiënter te werken, die waar nodig ook

raad kan dit een brede financiële uitdaging betekenen,

politieke keuzes vragen. Deze mogelijke maatregelen

waarbij keuzes over prioritering onvermijdelijk zijn. Het

kunnen de nieuwe raad ondersteunen bij het maken

kan daarbij gaan om afwegingen tussen bezuinigingen,

van financiële afwegingen en het stellen van prioriteiten

het verhogen van lokale lasten of het beperken

binnen de P&C cyclus.

van voorzieningen. FINANCIËN: O N TW I KKE L I N G E N 42

Als er financiële keuzes gemaakt moeten worden, zijn

P&C cyclus aanpassen

Een specifiek aandachtspunt vormt het sociaal domein.

In de Planning & Control cyclus leggen we

Gemeenten ontvangen al langere tijd onvoldoende

verantwoording af op de besteding van middelen.

middelen van het Rijk om de wettelijke zorgtaken

De afgelopen raadsperiode hebben we dat gedaan

volledig te kunnen uitvoeren. In combinatie met een

op basis van zeven programma’s. In de nieuwe

toenemende zorgvraag leidt dit tot uitgaven die sneller

raadsperiode kan de raad kiezen voor een andere

stijgen dan de inkomsten.

aanpak. Bijvoorbeeld door minder programma’s en meer focus op hoofdlijnen, of juist door concretere

Dit is een landelijk vraagstuk, waarbij gemeenten

doelen en duidelijke prioriteiten vast te leggen.

gezamenlijk blijven lobbyen voor

Dit maakt het sturen en controleren eenvoudiger.

voldoende rijksmiddelen.

ONDERSTEUNING NA VERKIEZINGEN 43

Ondersteuning na verkiezingen Voor de verkiezingen Voorafgaand aan de verkiezingen informeert de ambtelijke organisatie

Van start tot akkoord: mogelijke fasering

de lijsttrekkers over de mogelijkheden om het proces richting een

Afhankelijk van de behoefte kan het proces in vier stappen

bestuursakkoord te faciliteren en ondersteunen. Deze notitie is bedoeld

worden ingericht (combinaties mogelijk):

als keuzemenu: de opties zijn niet voorschrijvend. De gemeenteraad

1.

bepaalt zelf hoe het proces wordt ingericht en in welke mate ambtelijke

strategische vragen (bijv. startdocument, startfoto/

ondersteuning wordt ingezet.

overeenkomsten).

Na de verkiezingen: het proces

2.

voor de rolverdeling. Zij neemt geen standpunt in over politieke keuzes

(inspiratie, participatie, haalbaarheid). 3.

en heeft geen rol in personele onderhandelingen. Wel kunnen we O N D E RST E U N I N G N A V E RKI E Z I N G E N

ondersteunen met feiten, scenario’s, uitvoerbaarheid, samenhang en

Inhoudelijke uitwerking: uitwerken van een helder, samenhangend en uitvoerbaar conceptakkoord

De organisatie ondersteunt inhoudelijk en procesmatig, met respect

44

Basis en input: gedeeld beeld van feiten, opgaven en

Politieke behandeling: bespreking en besluitvorming door de raad (geen rol voor de organisatie).

4.

Communicatie en afronding: publieksversie/

financiële effecten. De raad (of informateur namens de raad) bepaalt of,

samenvatting en ondersteuning bij communicatie

wanneer en hoe ondersteuning wordt ingezet. Na de verkiezingen start

richting inwoners.

het proces van coalitievorming. De raad bepaalt de inrichting hiervan. Meestal kent dit twee fasen:

Van akkoord naar uitvoering

1.

Informatiefase: verkennen van mogelijke coalities en

Na vaststelling of bespreking van het bestuursakkoord vertaalt de

samenwerking. De griffier is primair aan zet; de organisatie kan

ambtelijke organisatie het akkoord naar een collegeprogramma,

feitelijke ondersteuning leveren.

uitvoeringsprogramma’s met doelen, indicatoren en planning

Formatiefase: uitwerken van collegevorming en een

en zorgen we voor inpassing in de P&C-cyclus en de meerjarige

bestuursakkoord. De keuze voor wethouders en portefeuilles

raadsagenda. Dit gebeurt bij voorkeur in afstemming met de raad,

is volledig politiek. De organisatie kan ondersteunen bij inhoud,

zodat de doorwerking van politieke ambities herkenbaar blijft.

2.

samenhang, haalbaarheid en financiële consequenties.

Aanvullende informatie Begroting

Waar staat je gemeente

Begroting 2026 inclusief meerjarenraming 2027 t/m 2029:

Hier vindt u cijfers over alle gemeenten op alle

Home | Begroting 2026

belangrijke beleidsterreinen. De website maakt het mogelijk om gegevens over bijvoorbeeld het fysieke of

Infographics begroting:

sociale domein te vergelijken met andere gemeenten.

Algemeen | Infographics begroting! | Begroting 2026

Home | Waarstaatjegemeente.nl - cijfers en statistieken

Omgevingsvisie Alle informatie over de omgevingsvisie: Home | Horst aan de Maas

Roadmap sociaal domein Alle informatie over de transformatie van het Sociaal Domein: AAN V U L L E N D E I N FO RM AT I E 45

Roadmap Sociaal Domein Horst aan de Maas

Register van overheidsorganisaties: Horst aan de Maas Een overzicht van het Rijk met o.a. geografische informatie en onze gemeenschappelijke regelingen: Contactgegevens Gemeente Horst aan de Maas | Overheid.nl

van gemeenten