RIB.24.078 Programma Energiebesparing

Stuknummer: 24.0006249

Raad 26-11-2024 RIB.24.078

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: R.M.J. Martens

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 29/10/2024

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja

Onderwerp RIB Programma Energiebesparing Aanleiding Medio 2023 heeft de gemeenteraad het Programma Energiebesparing Horst aan de Maas 2023-2026 vastgesteld. In dit programma staan de opgaven gericht op energiebesparing binnen de gebouwde omgeving en werken we aan de ambities en doelen zoals opgenomen in onder meer de Warmtevisie Horst aan de Maas. Deze zijn ook onderdeel van het hoofdlijnenakkoord en daarop gebaseerde collegeprogramma 2022-2026. Het programma is een verdere concretisering van deze ambities en doelen als het gaat om energiebesparing. Hierbinnen ligt de focus op woningen (koop en huur), bedrijven, maatschappelijk vastgoed en gemeentelijke accommodaties. Ons doel is om onze inwoners, verenigingen en ondernemers te stimuleren tot het nemen van energiebesparende maatregelen en hen daarbij te ondersteunen en ontzorgen. Ook zetten we in op het tegengaan en beperken van energiearmoede. Om dit te kunnen realiseren zijn door de gemeenteraad -vooruitlopend op rijksmiddelen voor deze taken- voor 2023 en 2024 middelen beschikbaar gesteld. De benodigde middelen voor de jaren 2025 en 2026 zijn begroot in het Programma Energiebesparing. Met voorliggende raadsinformatiebrief informeren wij u op hoofdlijnen over het verloop van het Programma Energiebesparing en de financiering hiervan. Het verloop is per programmaonderdeel opgenomen in bijlage 1.

Financiële totstandkoming Programma Energiebesparing (terugblik) Ten tijde van het vaststellen van het Programma Energiebesparing werd voor de gehele programmaperiode een aanvullende financiële dekking nodig geacht van € 3,9 miljoen. Door het Rijk zijn inmiddels via de CDOKEmiddelen (Compensatie voor Decentrale Overheden Klimaat- en Energiebeleid) en de SPUK-LAI (Specifieke Uitkering Lokale Aanpak Isolatie) diverse middelen aan onze gemeente toegekend. Deze middelen bieden voldoende financiële dekking voor 2025 en 2026. Onderstaande tabellen geven een overzicht van deze middelen. De besteding van deze middelen is aan het college. Wij vinden het belangrijk om de raad hierover te informeren. Met deze raadsinformatiebrief geven wij u inzicht in de voortgang en financiële situatie van het Programma Energiebesparing Horst aan de Maas. Wij blijven ons inzetten om, samen alle betrokkenen, onze doelen op het gebied van energiebesparing en verduurzaming te realiseren.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 2 van 3

Overzicht CDOKE-middelen

Regeling

Jaar

CDOKE

2023 2024 2025

(te) ontvangen middelen 768.327 775.296 782.266

Toelichting De CDOKE-middelen (Compensatie voor Decentrale Overheden Klimaat- en Energiebeleid) kunnen door gemeenten worden ingezet waarbij 90% van de middelen bestemd is voor personeelskosten, zoals het aanstellen van extra medewerkers om klimaat- en energietaken uit te voeren. Daarmee mogen deze middelen als structureel worden opgevat. De overige 10% kan worden gebruikt voor overige kosten, zoals externe advieskosten, beleidsontwikkeling of ondersteuning bij het opstellen en uitvoeren van specifieke projecten voor verduurzaming en energietransitie. Deze verdeling helpt gemeenten om voldoende capaciteit op te bouwen voor het behalen van hun klimaatdoelen. In de bestuurlijke afspraken bij het Rijk is vastgelegd dat de benodigde uitvoeringsmiddelen in 2024 herijkt zullen worden. 2026 en verder In deze herijking worden de taken en middelen mede naar aanleiding van de opgedane ervaring in de uitvoering aangepast naar de meest actuele inzichten voor de periode 2026 tot en met 2030.

Totaal

€ 2.325.889

Overzicht middelen uit SPUK LAI

Regeling

Jaar

SPUK LAI Tranche 1

2023

2024

Subtotaal 2024 2024 Subtotaal SPUK LAI Totaal

SPUK LAI Tranche 2

Ontvangen middelen 502.240 381.060 560.700 38.199 286.160 52.515 1.820.874 2.466.495 97.253 2.563.748 € 4.384.622

Toelichting Met de Specifieke Uitkering (SPUK) Lokale Aanpak Isolatie kunnen gemeenten een eigen isolatieprogramma opzetten voor inwoners met een slecht geïsoleerde koopwoning. Daarmee bieden we ondersteuning aan eigenaren die moeite hebben hun woning te verduurzamen. Zie tranche 1. Specifiek voor doe-het-zelf regeling

Aantal woningen 801

1.075

1.876 woningen

2

Pag. 3 van 3

Bijlage 1. Verloop onderdelen Programma Energiebesparing

3

Behorende tot stuknummer: 24.0006249 -

Bijlage 1: Verloop Programma Energiebesparing Middels onderstaand overzicht geven we inzicht in de status per onderdeel van het Programma Energiebesparing. Onderdelen met de status ‘groen’ verlopen conform plan en onderdelen met de status ‘oranje’ worden nader toegelicht. ONDERDEEL

1

KOOPWONINGEN

1.1

Isoleren: woningeigenaren met een laag inkomen ontzorgen door isolatie van hun woning

1.2

Isoleren: aanvraag budget uit Nationaal Isolatie Programma (NIP) gericht op isolatie van woningen met laag energielabel

1.3

Isoleren: collectieve inkoopacties energiebesparende maatregelen

1.4

Energieadvies: gratis maatwerkadvies over technische maatregelen (Energie Prestatie Advies)

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

STATUS

TOELICHTING

Alle woningeigenaren zijn (mede met inzet van de Warmmakers, zie 1.5) benaderd voor gratis woninggebonden isolatiemaatregelen. Na een technische inspectie van de woning door een bedrijf en een gesprek met de betreffende bewoners, heeft dit geleid tot 60 woningen die zijn nageïsoleerd. Hierbij gaat het om maatregelen zoals vloer/bodemisolatie en/of de binnenkant van het dak. Indicatief kan bij dit soort maatregelen uitgegaan worden van 1-2 stappen in het energielabel (bijvoorbeeld van energielabel D naar energielabel B). Dit betekent dus een significante afname van het energieverbruik voor deze woningen. Vanuit de SPUK Lokale Aanpak Isolatie (tranche 1) worden middelen ingezet voor de meerjarige, collectieve ontzorgingsaanpak (MCO) voor woningisolatie bij inwoners met een laag inkomen. Dit wordt in RES-verband uitgewerkt. Daarnaast wordt, los van dit MCO-traject, een doe-het-zelf-aanpak uitgewerkt. Deze aanpak zal ook sneller worden uitgerold en laagdrempeliger zijn voor onze inwoners. Vanwege de wetgeving omtrent flora en fauna (die van toepassing is op sommige isolatiemaatregelen), heeft dit vertraging opgelopen. In tranche 2 wordt een nieuw budget beschikbaar gesteld. De uitwerking voor deze aanvraag voor Horst aan de Maas is lopende (zie financiële toelichting). Gelet op het verloop, sturen we hier bij.

In 2023 hebben via de collectieve inkoopactie 116 huishoudens offertes aangevraagd voor woningisolatie. Hier zien we een dalende trend, die in lijn ligt met initiatieven bij andere gemeenten (aldus onze samenwerkingspartners). Gelet op deze trend, sturen we bij en wordt momenteel een andere (communicatie)strategie onderzocht en geïmplementeerd. Verder hebben ruim 100 huishoudens het informatief webinar over warmtepompen bekeken. 91 huishoudens hebben tot nu toe een Energieprestatieadvies (EPA) aangevraagd. Een EPAadvies geeft woningeigenaren richting om hun woning verder te verduurzamen richting aardgasvrij wonen. Komende winterperiode wordt deze regeling middels een promotiefilmpje extra onder de aandacht gebracht. De huidige aanpak zetten we voort.

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 2 van 5

1.5

Energieadvies: maatwerkadvies over energiebesparend gedrag & kleine energiebesparende maatregelen door vrijwillige energiecoaches en -klussers (‘Warmmakers’) s

1.6

Energieadvies: energieloket voor inwoners

1.7

Ondersteunen inwonerinitiatieven rond energie

Ten opzichte van andere gemeenten in Nederland heeft Horst aan de Maas een zéér doeltreffende aanpak. Vanaf 2023 hebben de Warmmakers op 530 adressen coachgesprekken gevoerd waarbij op 290 adressen tevens niet-woninggebonden energiebesparende maatregelen zijn getroffen. Hoewel deze maatregelen eenvoudig lijken, hebben ze een fikse impact op de energierekening, het wooncomfort én gezondheid. Daarbij vindt intensieve samenwerking plaats met andere (hulpverlenende) instanties, verenigingen en de woningcorporaties. Verder wordt de “Huiskamer” aan de Kerkstraat 22a dagelijks bezocht door bewoners die behoefte hebben aan informatie en/of ondersteuning. In navolging op onderzoek van TNO zijn we tevens gestart met nazorg. Dit houdt in dat er een tweede bezoek wordt afgelegd bij bewoners die eerder zijn bezocht. Hierbij bekijken we hoeveel besparing de bewoners al hebben bereikt en hoe we ze nog verder kunnen helpen. Uit het onderzoek van TNO komt naar voren dat dit een zeer positieve uitwerking heeft op de gedragscomponent achter het totale energieverbruik van een huishouden. De huidige aanpak zetten we voort. In 2023 zijn via het energieloket 1.847 unieke adressen geadviseerd. De eerste helft van 2024 zijn 482 unieke adressen geadviseerd. Inwoners zijn het meest geïnteresseerd in respectievelijk isoleren, subsidies, duurzaam verwarmen en uitvoerende bedrijven.

De huidige aanpak zetten we voort. EnergieKronenberg heeft een Bidbook gepresenteerd waarin is opgenomen welke acties worden opgepakt om het dorp Kronenberg energieneutraal te maken. De focus ligt op een all-electric scenario waarbij huishoudens zelf energie gaan opwekken en gebruiken, onder andere met zonnepanelen en warmtepompen. Daarnaast zet EnergieKronenberg in op het vergroten van gelijktijdigheid tussen opwek en verbruik van energie om netcongestie te voorkomen. Dit vraagt om slimme oplossingen zoals energieopslag en een balans tussen lokale opwek en afname. Een andere belangrijke pijler is het stimuleren van collectieve projecten, zoals het plaatsen van zonnepanelen op grote daken en het onderzoeken van zogenaamde ‘microgrids’ voor het uitwisselen van energie tussen huishoudens. Het dorp wil meer regie krijgen over het lokale energiesysteem en onderzoeken hoe het eigenaarschap en zeggenschap over opwekking, distributie, en prijsstelling kan worden georganiseerd binnen een energiegemeenschap. Daarnaast onderzoekt EnergieKronenberg het gebruik van biobased materialen en circulariteit in de lokale bouwsector.

2

Pag. 3 van 5

EnergieKronenberg werkt dus aan een toekomstbestendig en betaalbaar energiesysteem met veel aandacht voor rechtvaardigheid en participatie van álle inwoners. Duurzaam Meterik organiseert op kleinere schaal een duurzame huizenroute en informatiebijeenkomsten over bijvoorbeeld warmtepompen, isoleren en zonnepanelen. Verder zijn wij in contact met andere dorpsraden binnen onze gemeente omtrent energiebesparing. De dorpsraden zullen ook betrokken worden bij de Wijkuitvoeringsplannen.

1.8

Natuurinclusief isoleren

2

HUURWONINGEN

2.1

Energieadvies huurders: via gemeente (zie programmaonderdeel 1.5) & via energiecoaches van woningcorporatie

2.2

Energiebesparing particuliere huurwoningen: zie koopwoningen (programmaonderdeel 1.3 tot en met 1.8) Energiebesparing huurwoningen woningcorporaties: onder andere via prestatieafspraken

2.3

De huidige aanpak met betrekking tot deze initiatieven zetten we voort. De uitvoering van de veldwerkzaamheden van het soortenmanagementplan (SMP) worden momenteel voorbereid en aanbesteed. Vanwege personeelstekort bij de provincie (bevoegd gezag) heeft goedkeuring op de plannen forse vertraging opgelopen. De fase van de uitvoering van het veldonderzoek (financieel zwaartepunt) hebben we daardoor moeten verplaatsen en staat nu beoogd voor 2025. Uit het vooronderzoek van het SMP (potentieanalyse en onderzoeksplan) komt verder naar voren dat de benodigde inspanning voor het veldonderzoek groter is dan vooraf ingeschat (vanwege nieuwe onderzoeksrichtlijnen). Voor het energieadvies en de kleine energiebesparende maatregelen wordt er goed samengewerkt tussen Warmmakers en de Energiecoaches van de woningbouwcorporaties; hier wordt geen onderscheid gemaakt tussen particuliere en corporatieve huurders. De huidige aanpak zetten we voort. Zie programmaonderdeel 1.5 Zie programmaonderdeel 1.3 t/m 1.8.

De woningbouwcorporaties zijn bezig met het verduurzamen van hun woningvoorraad. Zij richten zich vooral op de woningen waar de meeste winst te behalen is: de E, F en G labels. Deze labels worden de komende jaren uitgefaseerd. In de prestatieafspraken is vastgelegd dat energetisch verbeterde woningen géén extra huurverhoging krijgen.

3

Pag. 4 van 5

3

GEMEENTELIJK & MAATSCHAPPELIJK VASTGOED

3.1

Gemeentelijk vastgoed is in 2025 energieneutraal

3.2

Maatschappelijk vastgoed: advies & subsidie (energieneutraal in 2030)

4

BEDRIJVEN

4.1

Energieadvies voor bedrijven door energieloket en stimulerende rol gemeente

4.2

Toezicht & handhaving: Kantoren voldoen aan label C

4.3

Toezicht & handhaving: Bedrijven nemen energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd korter dan 5 jaar en voldoen aan de landelijke informatieplicht

Het betreft hier het gemeentehuis en de gemeentewerf. Hoewel de verbouwing van de gemeentewerf is afgerond is de realisatie van extra zonnepanelen alhier uitgesteld. Deze extra zonnepanelen zouden voldoende energie moeten opwekken voor het verbruik de gemeentewerf én het gemeentehuis samen. Echter, gelet op de problemen met netcongestie op het elektriciteitsnet, is helaas niet te zeggen wanneer en hoe deze extra zonnepanelen geplaatst en aangesloten kunnen worden. Hiervoor blijven we in contact met de netbeheerder. In het MIP (meerjaren investeringsplannen) worden budgetten opgenomen voor onder andere het verduurzamen van het maatschappelijk vastgoed in bezit van de gemeente. Voor maatschappelijk vastgoed dat niet in het bezit is van de gemeente worden subsidies voor verduurzaming verstrekt. Door personeelstekort is dit vertraagd, maar het energiebespaardoel van 30-35% in 2030 is nog steeds haalbaar.

Samen met het Duurzaam Bouwloket is in 2024 een energieloket voor bedrijven gelanceerd. Via persberichten, social media en interne kanalen van de verschillende ondernemersverenigingen hebben we ondernemer ingelicht. Zodoende krijgen nu niet alleen onze inwoners, maar ook onze ondernemers toegang tot gratis en onafhankelijk advies om hun bedrijfspand te verduurzamen. Vanaf nu komt er een ritme van berichtgeving telkens op een ander specifiek onderwerp. Denk hierbij aan onderwerpen als, “Energielabels voor vakantie accommodaties” of “wie verduurzaamt wat, bij een huurpand” waarbij we telkens op zoek gaan naar een specifieke doelgroep. Het handhavingstraject voor deze kantoorpanden is goed verlopen. Alle relevante kantoorpanden (ca. 50) zijn in beeld. Nagenoeg allen voldoen. 1 zit nog in de afrondende fase en ongeveer 10 hoeven om geldende redenen niet te worden verduurzaamd (bijvoorbeeld leegstand door geplande sloop). Dit valt onder de informatie- en besparingsplicht. Momenteel verloopt de handhaving niet naar wens en wordt de informatie- en besparingsplicht slecht nageleefd. Daarom sturen we bij. Om ervoor te zorgen dat de informatie- en besparingsplicht (meer) wordt nageleefd, is er een voorstel voor het opschalen van de handhaving in de maak.

4

Pag. 5 van 5

4.4

Toezicht & handhaving: Bedrijven voldoen aan EEDplicht

4.5

Uitbreiding en nieuwvestiging: afwegingscriteria

Bedrijven die onder de European Energy Directive (EED) vallen hebben een onderzoeksplicht. De handhaving op die verplichting loopt via de RUD LN. Hier wordt momenteel gewerkt om capaciteit op te bouwen om deze handhaving te kunnen starten. Tot op heden is er geen afwegingskader opgesteld, die energieverbruik meeweegt in een vergunningsverlening. De praktijk is echter dat uitbreiding of vestiging van energie-intensieve bedrijven momenteel al beperkt wordt door netcongestie. Dit is een serieuze beperkende factor voor veel uitbreidingsplannen, maar ook voor verduurzamingsplannen. Ondertussen is er veel meer bewustwording ontstaan dat energie meer richtinggevend wordt voor welke bedrijven waar mogelijk zijn. Vanuit de RES NML wordt een energievisie opgesteld omdat er behoefte is om beeld te krijgen bij het energiesysteem van de toekomst. Hierbij wordt energie-intensieve bedrijvigheid in kaart gebracht. Het lijkt erop dat een afwegingskader voor vergunningverlening niet langer volledig is zonder ook de energiebehoefte mee te nemen in de beoordeling.

5