RIB.24.076 GPV en rol arbeidsmigranten

Stuknummer: 24.0006583

Raad 26-11-2024 RIB.24.076

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: E. Beurskens

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 07/11/2024

status

: Schriftelijke raadsvragen

openbaar

: Ja

Onderwerp Kritische raadsvragen Greenport Venlo en de rol van arbeidsmigranten van fractie BVNL Aanleiding en beantwoording. 1. In de mededeling van de Provincie Limburg van 4 oktober wordt aangegeven dat de uitgifte van kavels op Klaver 7 doorloopt tot 2037. Dit betekent dat de verkoop doorloopt, maar kunnen wij een actuele balans en een uitgewerkt meerjarenplan krijgen? Hierin dient ook de ontwikkeling van het gebied Achter de Beek te worden opgenomen, aangezien de raad positief was gestemd zodat dit snel gerealiseerd kan worden voor lokale ondernemers en de rust kan wederkeren in dit gebied. De begroting 2025 en de meerjarenraming 2025-2029/2038 van het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo zullen in december 2024 in de aandeelhoudersvergadering worden behandeld. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV zal in de concept-meerjarenbegroting de ontwikkeling van klaver 7 opnemen zoals aangegeven in de door de raad vastgestelde partiële herziening structuurvisie klaver 7 van 2020, zijnde het noordelijk deel kleinschalig en middelgroot en het zuidelijk deel grootschalig. Tussen de aandeelhouders is immers nog geen overeenstemming bereikt over wijziging van de ontwikkelstrategie, zodat Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV dit ook niet kan verwerken in haar meerjarenplan. 2. Hoewel er nog geen verlies kan worden vastgesteld, vragen wij om inzicht in de financiële positie van Greenport Venlo.

Is er al een inschatting gemaakt van mogelijke risico’s op termijn, en welke maatregelen worden genomen om deze risico's te beperken? De financiële positie van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV lichten wij toe in de projectenrapportage en de paragraaf verbonden partijen. Via de kwartaalrapportages en de jaarstukken rapporteert Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV daar zelf over. De begroting zullen wij u (zie antwoord vraag 1) op korte termijn ter beschikking kunnen stellen. Als het gaat om de exploitatie zijn er op dit moment meer kosten gemaakt dan dat er opbrengsten zijn. Dit komt o.a. omdat er geen gronden geleverd kunnen worden vanwege beroepsprocedures tegen bedrijfsvestigingen. Als het gaat om de risico’s, is de verdere ontwikkeling van Klaver 7 vanuit het perspectief van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV het grootste risico. Er liggen afspraken en besluiten maar wij als gemeente Horst aan de Maas (zie antwoord vraag 1) zien liever een andere ontwikkeling van dit gebied. Dat heeft financiële gevolgen Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 2 van 6

voor de exploitatie van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV. Dit risico voor Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV moet in eerste aanleg binnen de aandeelhouders besproken worden en ultimo met ons als gemeente. 3. Wat is de stand van zaken rond de beloofde groenbuffer die daar eveneens aangelegd zou worden? Als gedoeld wordt op de groenbuffer langs klaver 7, dan kan aangegeven worden dat deze voorzien is in de verdere planontwikkeling. Zolang geen duidelijkheid is over de wijze waarop de ontwikkeling van klaver 7 kan plaatsvinden, kan ook de groenbuffer niet gerealiseerd worden. 4. Het landschapsplan binnen Greenport Venlo lijkt ver achter te lopen op de planning. Kan het college toelichten wat de status hiervan is en welke stappen worden ondernomen om de achterstand in te halen? Wat zijn de gevolgen voor de bedrijven en de omgeving als dit plan niet tijdig wordt gerealiseerd? Het Landschapsplan is nog volop in ontwikkeling. In de kwartaalrapportages die uw raad van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV ontvangt, geeft Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV aan wat de stand van zaken is. Uit de laatste kwartaalrapportage van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV blijkt dat er medio 2024 van de 400 ha natuur en landschap, 249 ha gerealiseerd is, 99 ha in ontwikkeling is en 52 ha nog ontwikkeld moet worden.

Er wordt in de kwartaalrapportage van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV ingegaan op de verschillende onderdelen van het Landschapsplan. De website van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV geeft hierover uitgebreide informatie en op de gezamenlijke raads- en statenbijeenkomst van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV in september 2024 is uitgebreid ingegaan op de voortgang. De presentatie van deze avond is bij uw raad in het bezit. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV blijft op zoek naar kansen om benodigde gronden voor natuur- en landschapsontwikkeling binnen ons grondgebied te kunnen verwerven of via overeenkomsten in te zetten. Daarbij zijn zij afhankelijk van het verkrijgen van medewerking van de grondeigenaren. De gronden in het beekdal die geschikt zijn voor de natuur- en landschapsversterking zijn over het algemeen in bedrijfsmatig agrarisch gebruik en vaak is het nodig om over ruilgronden te beschikken. Hier wordt rekening mee gehouden in de bedrijfsvoering. Er is nu geen reden om aan te nemen dat het plan niet tijdig zal worden gerealiseerd. Uiteraard is wel nodig dat ook tegelijkertijd de ontwikkeling van het werklandschap doorgang kan vinden (zie antwoord vraag 2). Arbeidsmigranten en planvorming Klaver 7 5. Er is herhaaldelijk aangegeven dat de huisvesting van arbeidsmigranten op Klaver 7 problematisch is vanwege het cumulatieve effect op de omgeving.

Waarom wordt dit nog steeds meegenomen in de planning, terwijl duidelijk is dat het niet haalbaar is? Welke alternatieven overweegt het college voor de huisvesting van arbeidsmigranten, zonder de omgeving te overbelasten? Ons is niet helder waarop hier gedoeld wordt. Er zijn geen plannen om arbeidsmigranten te gaan huisvesten op Klaver 7. Een van de redenen van ons als gemeente om een andere dan de overeengekomen ontwikkeling van Klaver 7 te willen, is overigens wel ook gelegen in het niet langer willen aantrekken van grote logistieke complexen omdat daar relatief veel arbeidsmigranten ingezet worden. Daarom streven wij naar een kleinschaligere verkaveling voor regionale werkgelegenheid (zie antwoord vraag 1).

2

Pag. 3 van 6

Overigens willen wij bij de vestiging van nieuwe bedrijven gaan werken met de huisvestingseffectrapportage zoals aangegeven in de pilot van de VNG. Dit betekent dat vooraf duidelijk moet zijn hoe voorzien zal worden in de benodigde arbeidskrachten en in het geval er sprake zal zijn van de inzet van arbeidsmigranten dat vooraf aangegeven moet worden waar deze werknemers gehuisvest gaan worden. 6. Waarom blijft het college vasthouden aan het aantrekken van arbeidsmigranten voor de ontwikkeling van Greenport, terwijl de druk op onze lokale voorzieningen blijft toenemen? Wat is het langetermijnbeleid om deze instroom te beperken en de afhankelijkheid van arbeidsmigranten af te bouwen? Ook hier is ons niet helder waarop u deze stelling baseert. Zoals aangegeven immers is juist een van de redenen om Klaver 7 kleinschaliger te willen verkavelen het niet langer willen inzetten op grote logistieke complexen die relatief veel arbeidsmigranten vragen. Wel is het zo dat niet het college bepaalt of er arbeidsmigranten nodig zijn, maar vooral de demografische ontwikkelingen en daarmee de schaarste op de arbeidsmarkt. Dit speelt niet alleen bij de ontwikkeling van Trade Port Noord, maar in vele sectoren zoals de techniek, de land- en tuinbouw, horeca, detailhandel, recreatie en zorg. De gemeentelijke overheid gaat niet over het beperken van de instroom.

Het is met name aan de werkgevers om in te zetten op automatisering, robotisering en verduurzaming van het productieproces om zo te komen tot minder afhankelijkheid van de inzet van werknemers. Dit is een ontwikkeling die volop in gang is gezet en een van de redenen om mee te investeren in een klimaat waar deze innovaties tot stand komen. Vergunningen en aansluitproblemen op het elektriciteitsnet 7. In de mededeling van 4 oktober wordt melding gemaakt van de voortdurende netcongestie in Greenport Venlo, wat betekent dat bedrijven geen aansluiting kunnen krijgen op het elektriciteitsnet. Wat zijn de concrete gevolgen hiervan voor de verdere ontwikkeling van het gebied, en hoe wordt dit probleem aangepakt? De netcongestie is een landelijk probleem en het zal nog enkele jaren duren voordat dit kan worden opgelost. Tussentijds wordt door bedrijven gezocht naar alternatieven om toch bij nieuwe ontwikkelingen te kunnen voorzien in de levering en teruglevering van stroom. Zaken als het gezamenlijk gebruik maken van één (beperkte) aansluiting in combinatie met eigen zonnedaken, cable-pooling met andere producenten en gebruikers, tijdelijke opslag in batterijen, omzetten van stroom in waterstof, generator als achtervang en alles aangestuurd en beheerd via energiemanagement spelen.

Het Ontwikkelbedrijf is zich aan het oriënteren hoe voor met name klaver 7 bijgedragen kan worden aan oplossingen en welke rol je als gebiedsontwikkelaar hierbij kunt nemen. Er is een budget beschikbaar voor onderzoek naar alternatieve energievoorzieningen. 8. Zijn er ontwikkelingen waarin bedrijven al vergunningen hebben gekregen, maar door de netproblemen niet kunnen starten? Wat betekent dit voor de toekomstige vergunningsverlening binnen Greenport Venlo? Het is ons niet bekend dat bedrijven niet kunnen starten. Het wel of niet beschikbaar zijn van een stroomaansluiting heeft geen gevolgen voor de toekomstige vergunningverlening. Zie verder de beantwoording onder 7. 9. Als deze netproblemen aanhouden, wat betekent dit voor de aantrekkelijkheid van Greenport voor nieuwe investeerders? Hoe realistisch is het dat bedrijven zich hier nog willen vestigen, wetende dat

3

Pag. 4 van 6

ze jarenlang afhankelijk kunnen zijn van tijdelijke oplossingen zoals dieselaggregaten? Het lijkt ons dat zo’n situatie uiteraard niet bevorderend is voor de verkoop van kavels. Tegelijkertijd zien we dat dit vraagstuk in grote delen van Nederland speelt; dus daarin voorzien wij geen concurrentie-achterstand. Ook zien we dat ondernemers zelf naar oplossingen zoeken en dat ook Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV dit vraagstuk naar zich toe lijkt te halen. Zie in dat kader ons antwoord op vraag 7. Snelheid van ontwikkeling en mislukte projecten 10. Er wordt vaak gesproken over achterlopen, maar als we de planning uit 2012 erbij pakken, lijkt het erop dat Greenport juist te snel is gegaan in bepaalde fases. Hoe verklaart het college dit, en welke lessen zijn geleerd van deze overhaaste ontwikkeling? Aan de opstart van Greenport Venlo lag de behoefte tot het creëren van werkgelegenheid mede ten grondslag. Dat kwam voort uit een tijd dat er sprake was van economisch mindere tijden (bankencrisis en de nasleep daarvan). Ten tijde van het Masterplan in 2009 en de structuurvisie in 2012 is een planning opgesteld op basis van toen bekende uitgangspunten en denkwijzen. Waar eerst werd uitgegaan van uitgifte aan drie sectoren (agrofood, maakindustrie en logistiek), is in de praktijk gebleken dat met name belangstelling was vanuit de logistieke sector.

Door de opkomst van de e-commerce en de grote behoefte aan distributiebedrijven in dit logistiek knooppunt is de ontwikkeling sneller gegaan en zijn bedrijfskavels in grotere omvang uitgegeven dan voorzien. Overigens wel passend binnen door de raden van gemeente Venlo en gemeente Horst aan de Maas vastgestelde bestemmingsplannen. Wij hebben tussentijds voortdurend gepleit voor meer acquisitie op agrofood en maakindustrie, wat ook tot resultaten heeft geleid. Niet te ontkennen valt dat er ook en vooral grote logistieke dienstverleners en distributiecentra verrezen zijn. Daarom hebben wij ook voortdurend aandacht gevraagd voor gedifferentieerde werkgelegenheid en oog te hebben voor de gevolgen van de inzet van arbeidsmigranten, zoals huisvesting. Hierin is op verschillende locaties in of nabij het werklandschap voorzien. Wat we zien, en u mag dat als een les zien, is dat de voorspellingen en planningen gebaseerd waren op een situatie die door de economische omstandigheden plotseling drastisch veranderde. Daarbij is ervoor gekozen om tegemoet te komen aan de actuele vraag en daarbij voor te lopen op de oorspronkelijke planning (die overigens wel periodiek en volgens de juiste procedures is bijgesteld). Daarnaast hebben we geleerd dat de keuzes ook consequenties hebben en dat we meer moeten nadenken over de impact van die consequenties.

Die les vertaalt zich in onze visie op de ontwikkeling van Klaver 7. Wij willen niet langer ontwikkelen wat tot op dit moment is afgesproken, maar pleiten voor en werken aan een andere ontwikkeling. Die is bij u bekend, zie ook ons antwoord op uw eerste vraag. 11. Een duidelijk voorbeeld van hoe mis het kan lopen, is het project in Californië, waar de oncontroleerbaarheid van dit soort projecten aan het licht kwam. Hoe kan de raad er zeker van zijn dat dit niet opnieuw gebeurt met Greenport Venlo, en welke controlemechanismen zijn er om ervoor te zorgen dat we dit soort fouten in de toekomst voorkomen? We begrijpen uw vraag en toch is het goed om het onderscheid te blijven maken tussen een project (Greenport, Californië) en de wijze waarop je dat organiseert (Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV, Californië BV). Wij zien dat er vanuit een bepaalde gedachte, bijvoorbeeld om werkgelegenheid te bevorderen of sectoren te clusteren, een gebied tot ontwikkeling is gebracht. De manier waarop de gemeente in die ontwikkeling participeert, of juist niet, heeft voor- en nadelen. Wanneer er dan binnen een zelfstandige BV (Californië BV) gerommeld wordt met

4

Pag. 5 van 6

grondtransacties in de top van een bedrijf waarop wij geen invloed hebben, dan voelt het buitengewoon wrang als dat terugslaat op de gemeente en ook op het project. Het construct van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV is anders dan onze (niet) betrokkenheid in Californië BV. Als aandeelhouder in Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV hebben wij zicht en (beperkte) invloed op wat daar binnen gebeurt. Dat is bij Californië BV niet het geval. De structuur van de samenwerking is dus mede bepalend voor of en welke controlemechanismen er zijn. Dringend pleidooi voor een exitstrategie 12. Gezien de voortdurende financiële risico’s en de afhankelijkheid van problematische ontwikkelingen zoals netcongestie en arbeidsmigratie, blijft Belang van Horst aan de Maas van mening dat de gemeente serieus moet overwegen om een exitstrategie te implementeren. Wij hebben meerdere malen aangegeven dat de noodzaak hiervoor groot is. Waarom is hier nog steeds niet concreet op gereageerd? Vanuit het college zal niet worden ingezet op een exitstrategie. In de door uw raad goedgekeurde samenwerkingsovereenkomst van 2017 is namelijk opgenomen dat partijen niet binnen tien jaar uit de gezamenlijke gebiedsontwikkeling kunnen stappen. Bij de evaluatie van 2022 hebben de aandeelhouders daarnaast uitgesproken dat zij gezamenlijk de gebiedsontwikkeling willen afronden. Uw raad is hiermee bekend.

Als wij uit de samenwerking willen stappen, dan zal dit leiden tot een negatief resultaat van de gebiedsontwikkeling en zullen wij hierop aangesproken kunnen worden door de andere aandeelhouders. Bovendien hebben wij als gemeente dan geen planvoorraad voor de doorontwikkeling van onze lokale bedrijvigheid en zal het landschapsplan niet kunnen worden afgerond. Dit alles maakt dat het college niet insteekt op het ontwikkelen van een exitstrategie. 13. Kan het college toezeggen dat het in de komende maanden een uitgewerkte exitstrategie opstelt en deze aan de raad voorlegt, inclusief een balans van de huidige situatie en de financiële vooruitzichten? Nee. Zie voor de argumentatie ons antwoord op vraag 12. Wij steken onze energie liever in de ontwikkeling van Klaver 7 op een manier die past bij wat wij als gemeente willen: kleinschaligere verkaveling van een deel van het gebied ten behoeve van regionale bedrijvigheid en volledige realisatie van het landschapsplan. Lessen uit eerdere projecten 14. Het project in Californië heeft aangetoond hoe fout het kan lopen en hoe moeilijk het voor een gemeente en gemeenteraad is om grip te houden op dit soort grootschalige ontwikkelingsprojecten.

Welke concrete lessen zijn er getrokken uit dit dossier om te voorkomen dat dergelijke situaties zich herhalen binnen Greenport Venlo? Welke maatregelen zijn er genomen om de controle en het toezicht op dit soort projecten te verbeteren? Hiervoor verwijzen wij naar ons antwoord op vraag 11. Daarbij blijft het belangrijk het onderscheid te blijven maken tussen het project als zodanig (bijvoorbeeld het clusteren van glastuinbouw waarmee aan innovaties gewerkt kan worden, samenwerkingen kunnen ontstaan en een gebied ingericht kan worden op de functie (denk aan verkeer en ontsluiting) en de manier waarop je daarin (niet) participeert als gemeente). 15. In hoeverre heeft het college transparantie en verantwoording van Greenport Venlo versterkt, zodat de gemeenteraad tijdig kan bijsturen als er problemen ontstaan? De financiële positie van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV en de voortgang van de projecten wordt toegelicht in de projectenrapportage, de paragraaf verbonden partijen en de kwartaalrapportages die uw raad van

5

Pag. 6 van 6

Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV ontvangt. Daarmee is de gemeenteraad ieder kwartaal op de hoogte van de actuele stand van zaken vanuit Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo BV en kan de raad het college bevragen of punten meegeven.

Bijlagen -

6