RIB.24.059 Jaarverslag CRK

Stuknummer: 24.0003433

Raad 20-08-2024 RIB.24.059

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: E. Beurskens

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 29/05/2024

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja

Onderwerp RIB Jaarverslag Commissie Ruimtelijke Kwaliteit 2023

Aanleiding O.g.v. art. 15 van de Verordening op de gemeentelijke Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Horst aan de Maas is de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit verplicht jaarlijks verslag uit te brengen.

Beantwoording Bijlagen - Jaarverslag Commissie Ruimtelijke Kwaliteit 2023

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Jaarverslag 2023 Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Horst aan de Maas

Inhoud 1.

Inleiding.................................................................................................... 5

2.

Werkwijze................................................................................................. 5

3.

Verplichte evaluatieonderwerpen ............................................................ 6

4.

Beleidsontwikkeling ................................................................................. 7

5.

Bouwplannen ........................................................................................... 9

6.

Samenstelling van de CRK .................................................................... 10

Jaarverslag CRK 2023 – gemeente Horst aan de Maas

2

Horst, april 2024 Dit jaarverslag is opgesteld ter kennisgeving aan de Gemeenteraad van Horst aan de Maas conform artikel 12b, derde lid van de Woningwet en artikel 9.14 van de Bouwverordening. De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit van de gemeente Horst aan de Maas legt in dit document vast de door haar verrichte werkzaamheden in 2023.

Jaarverslag CRK 2023 – gemeente Horst aan de Maas

3

Voorwoord De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit in haar samenstelling tot eind 2023 is in 2013 geïnstalleerd. Er heeft tussentijds slechts één wisseling plaatsgevonden: Maarten Willems heeft in 2018 als architect de plaats ingenomen van Hans van den Tillaart. De commissie is dus, grotendeels binnen dezelfde samenstelling, langer actief geweest dan de verordening in principe aangaf. Dat had ook z’n voordelen: de continuïteit in samenstelling resulteerde in de vorming van een hecht team, dat een integrale werkwijze ontwikkelde; met de ambtelijke organisatie kon een goede samenwerking worden opgebouwd en kon de CRK soms optreden als ‘sparringpartner’; tevens cumuleerde de kennis van het gebied en de ontwikkelingen hierin. Desondanks is het goede zaak dat de Commissie een nieuwe samenstelling krijgt. Na tien jaar is een frisse kijk wenselijk. Dit betekent dat er met ingang van 1 januari 2024 een nieuwe Commissie Ruimtelijke Kwaliteit wordt benoemd. In het kader van de Omgevingswet is extra aandacht voor monumentenarchitectuur vereist.

•

een hernieuwing van onze visie op het rijksmonument Griendtsveen en formulering van een visie op architectuur uit de 20ste eeuw, in het bijzonder wederopbouwarchitectuur.

Tot slot willen we het bestuur en de ambtelijke organisatie bedanken voor de prettige samenwerking gedurende onze zittingsperiode.

Namens de Commissie voor Ruimtelijke Kwaliteit,

Wil Janssen Scheidend voorzitter van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Horst aan de Maas

Veelal heerst nog het beeld dat Commissie Ruimtelijke Kwaliteit een rechtstreekse voortzetting is van de voormalige Welstandscommissie. Dat is echter niet het geval. We willen in de komende tijd de Gemeenteraad een nauwkeuriger beeld verschaffen van onze werkzaamheden. Kernelementen hierin zijn: • • • •

de integraliteit van de advisering, de coachende rol ten aanzien van initiatiefnemers, meedenken bij nieuwe ontwikkelingen, een professionele ondersteuning vanuit het secretariaat.

We willen bijzondere aandacht vragen voor een aantal op handen zijnde ontwikkelingen: • •

behoud en hergebruik van vrijkomende kerkgebouwen als belangrijke markeringspunten in onze dorpen, het zoeken naar een nieuwe balans in het buitengebied waarbij de teloorgang in natuurgebieden wordt gekeerd,

Jaarverslag CRK 2023 – gemeente Horst aan de Maas

4

1. Inleiding Het meest recente welstandsbeleid is op 20 november 2012 door de gemeenteraad vastgelegd in de Welstandsnota Horst aan de Maas.

Dit jaarverslag is ook een moment om vooruit te kijken. Dat is vooral naar de komst van de Omgevingswet, welke op 1 januari 2024 in werking zal treden.

In deze nota heeft de gemeenteraad bepaald, dat niet langer meer alle plannen preventief getoetst dienen te worden aan redelijke eisen van welstand door een onafhankelijke adviescommissie. Loslaten en wederzijds vertrouwen zijn de kernbegrippen voor het beleid. In het beleid zijn sneltoetscriteria opgenomen zodat plannen ambtelijk getoetst kunnen worden. Voor de dorpskernen en monumentale gebieden/gebouwen geldt de voorwaarde dat deze plannen altijd worden voorgelegd aan de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK. Dit team van onafhankelijke deskundigen hebben de taak om initiatiefnemers te adviseren en te coachen.

Op grond van de ruimtelijke ordening en het welstandsbeleid dienen niet meer alle vergunningen voorgelegd te worden aan de CRK, maar vallen vele gebieden dan wel bouwwerken niet meer onder een preventieve welstandstoets of kunnen ambtelijk beoordeeld te worden aan de hand van vereenvoudigde welstandscriteria.

Met dit jaarverslag worden het college en de gemeenteraad geïnformeerd over de uitgevoerde werkzaamheden en uitgebrachte adviezen van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. De werking van de “Welstandsnota” dient in de gemeenteraad geëvalueerd te worden. In dit jaarverslag is een evaluatie vanuit het perspectief van de CRK gegeven.

2. Werkwijze De CRK heeft in 2023, zoals voorgaande jaren, tweewekelijks advies uitgebracht over bouwplannen die zijn geagendeerd in de commissie met mandaat. De volledige CRK is zoals gebruikelijk één keer in de vier weken bijeen gekomen. Gezien de grote plandruk en de omschakeling naar de Omgevingswet zal in 2024 de volledige CRK tweewekelijks vergaderen.

Vergaderingen van de CRK zijn -in het geval van vergunningaanvragenopenbaar. Bij het indienen van een bouwplan kan een initiatiefnemer aangeven of deze aanwezig wil zijn bij de behandeling of een toelichting te geven. Van deze mogelijkheid werd met regelmaat gebruik gemaakt. Van de aanwezigheid van toelichters is in de verslagen een aantekening gemaakt. Opdrachtgevers, architecten en belangstellenden konden zich aanmelden om een toelichting te geven, vragen te stellen of om met de commissie van gedachten te wisselen. De commissie heeft uitvoering gegeven aan haar wettelijke taak de voorgelegde bouwplannen te toetsen aan de relevante welstandscriteria. Bij een negatief advies heeft de commissie, als dat mogelijk was, een oplossingsrichting aangegeven. De dagen na een zitting werden de aanvragers per mail op de hoogte gebracht van het advies. Daarbij werd de geadresseerde gewezen op de mogelijkheid vragen te stellen over het advies. Zo nodig kon het advies worden toegelicht en konden eventuele oplossingsrichtingen worden doorgesproken. In 2023 hebben een beperkt aantal aanvragers van deze mogelijkheid gebruik gemaakt.

Het jaarverslag biedt een terugblik op de wijze waar op in 2023 uitvoering is gegeven aan de taken van de CRK zoals vastgesteld in de Verordening. Ook heeft de CRK de actualiteiten gezien in de bouwplannen waar het de ontwikkelingen op de woningmarkt en de economie betreffen. Jaarverslag CRK 2023 – gemeente Horst aan de Maas

5

Wijze van beoordelen Conform Artikel 5 van de verordening hanteert de CRK de volgende wijze van beoordelen: De Commissie heeft als taak het bevoegd gezag op verzoek of uit eigen beweging te adviseren over onder andere de toepassing van de Woningwet, de Monumentenwet 1988, de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, de Bouwverordening Horst aan de Maas, de Erfgoedverordening, het gemeentelijke monumentenbeleid en over het gemeentelijk ruimtelijk beleid zoals structuurvisie, bestemmingsplannen, kwaliteitsmenu e.d. •

•

De commissie brengt op basis van de Woningwet, de wet algemene bepalingen omgevingsrecht, de Bouwverordening en de Welstandsnota het welstandsadvies uit tenzij het een aanvraag omgevingsvergunning betreft die op grond van het Welstandsbeleid afgedaan kan worden door het lid architectuur/stedenbouw, dan kan het lid architectuur/stedenbouw zelfstandig het advies uitbrengen als zijnde een advies van de commissie. De commissie brengt op basis van de Monumentenwet 1988, de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht en de Erfgoedverordening het monumentenadvies uit.

3. Verplichte evaluatieonderwerpen Afwijken van een negatief advies De gemeente kan afwijken van een negatief welstandsadvies als het bouwplan dusdanig maatschappelijk belangrijk is of vanwege sociaal-economische factoren, dat het ondanks de strijd met de redelijke eisen van welstand toch gebouwd mag worden (artikel 2.10 lid 1 sub d van de Wabo). De CRK heeft vanuit het college in 2023 geen formele terugkoppeling ontvangen dat zij heeft afgeweken van de door de CRK uitgebrachte adviezen. Handhaving Het college kan de commissie in de volgende situaties om advies vragen: •

De commissie adviseert over: •

•

ruimtelijke kwaliteitsaspecten (aangaande inpassing van groen, water compensatiemaatregelen) en adviezen aangaande cultuurhistorie en archeologie van in voorbereiding zijnde structuurplannen, bestemmingsplannen, stedenbouwkundige plannen, landschapsplannen, beeldkwaliteitsplannen en andere relevante beleidsstukken; stedenbouwkundige, landschappelijke en architectonische ontwikkelingen die van belang zijn voor de ruimtelijke kwaliteit in de gemeente.

Leden van de commissie kunnen voor specifieke projecten door het college als supervisor worden benoemd. De supervisor adviseert ten aanzien van deze projecten ten aanzien van zijn of haar deskundigheid.

Jaarverslag CRK 2023 – gemeente Horst aan de Maas

•

•

bij de constatering dat een bouwwerk zonder of in afwijking van de vergunning is uitgevoerd. De zaak wordt dan eerst aan de kleine commissie voorgelegd om te toetsen of het illegale bouwwerk voldoet aan de redelijke eisen van welstand. Voldoet het bouwplan hieraan dan wordt geadviseerd aan het college om op basis van dit aspect medewerking te verlenen aan de vergunning. Indien het niet mogelijk is een vergunning te verlenen dan is het college bevoegd handhavend hiertegen op te treden. indien het uiterlijk van een bouwwerk of standplaats, niet zijnde een bouwwerk in ernstige mate in strijd is met redelijke eisen van welstand (artikel 12a, eerste lid, onderdeel b) aanschrijven tot het opheffen van die strijdigheid. indien sprake is van ernstige mate van strijd met redelijke eisen van welstand (exces), kan de eigenaar van een bouwwerk verplicht worden tot het treffen van zodanige voorzieningen, dat nadien wordt voldaan aan redelijke eisen van welstand (artikel 13a Woningwet).

6

4. Beleidsontwikkeling Hieronder wordt een kort historisch perspectief op onze werkzaamheden geschetst. De installatie van een Commissie Ruimtelijke Kwaliteit in de gemeente Horst aan de Maas in 2013 moet worden gezien in relatie tot twee belangrijke beleidsuitgangspunten voor de nieuwe (fusie-) gemeente Horst aan de Maas. In de eerste plaats is dat de vaststelling van de Structuurvisie voor de gemeente (2012) en in de tweede plaats is dat het (veranderende) welstandsbeleid, dat eveneens in 2012 werd vastgelegd. Conform de Wet Ruimtelijke Ordening moest de gemeente Horst aan de Maas een gemeente-brede structuurvisie opstellen, waarin de hoofdlijnen van ruimtelijk beleid voor een langere tijdsperiode duidelijk werd voor burgers en alle andere actoren op het gebied van ruimtelijke ordening. In 2012 is deze structuurvisie vastgesteld en tevens is het provinciale Limburgse Kwaliteitsmenu hierin geïntegreerd. Daarmee werd in 2012 de richting voor het ruimtelijke beleid verankerd. In de structuurvisie staan 4 beleidskaders centraal (wonen/woonomgeving, economie/werkgelegenheid, zorg/welzijn en omgevingskwaliteit/mobiliteit). Daarnaast is er vooral aandacht voor de dynamische processen van (mogelijke) gebiedsgerichte kwaliteitsimpulsen en de financiële afwikkeling hiervan.

i Een belangrijk aandachtspunt hierbij zijn doelstellingen die de gebiedskarakteristieken (landschap en bebouwingen) van 21 te onderscheiden gebieden moeten versterken door het stimuleren van kwaliteitsingrepen (ecologie, cultuurhistorie, landschapstypologie, etc.) en het tegengaan van verstorende ontwikkelingen. ii Het welstandsbeleid van de gemeente Horst aan de Maas werd in 2012 vastgelegd in de Welstandsnota, die vooral de focus legde op ruimtelijke kwaliteit bij het wonen, agrarisch ondernemen en toerisme en dagrecreatie. Daarbij werden twee instrumentaria uitgewerkt. In de eerste plaats is dat het bekende ‘normale toetsingsniveau’ dat door sneltoetscriteria voortaan ambtelijk kon

Jaarverslag CRK 2023 – gemeente Horst aan de Maas

worden afgehandeld, waardoor er geen traditionele toets door een ‘welstandscommissie’ meer nodig is. Daarnaast geldt een ‘streng toetsingsniveau’ voor waardevolle dorpskernen met karakteristieke gebouwen en voor monumenten, dus voor gebieden en gebouwen waar de aanwezigheid van culturele en historisch/monumentale waarden een strengere toets rechtvaardigen. Daarom werd aan de Welstandsnota ook een overzicht van de gemeentelijke en Rijksmonumenten toegevoegd. Immers het rijksbeleid hierin is gedelegeerd naar de gemeenten. iii Om zo’n toets onafhankelijk te kunnen laten maken werd in 2013 een Commissie Ruimtelijke Kwaliteit geïnstalleerd. De samenstelling, zittingsduur en bevoegdheden van de CRK zijn vastgelegd in de Verordening Commissie Ruimtelijke Kwaliteit.iv De leden van de CRK zijn conform dit raadsbesluit geselecteerd op basis van hun aantoonbare kennis, kunde en vaardigheden binnen hun specifieke aandachtsgebieden. De leden van deze commissie zijn: • • • • •

Voorzitter/toezichthouder op integrale advisering: Wil Janssen (vanaf 2013) Architectuur/stedenbouw: Hans van den Tillaart (2013 tot 2018), Maarten Willems (vanaf 2018) Landschappelijke inpassing/inrichting openbare ruimte: Anjo Verhoeven (vanaf 2013) Cultuurhistorie/monumenten/archeologie: Jos Schatorjé (vanaf 2013) Economie in het buitengebied: Annemie Hermans (vanaf 2013).

De CRK kent twee soorten vergaderingen: Kleine vergadering van het lid architectuur/stedenbouw en secretaris bij plannen die ambtelijk worden ingebracht omdat ze niet voldoen aan de sneltoetscriteria. Grote vergadering met voltallige (of deel van de) commissie bij ontwikkelingen met een grote ruimtelijke impact en complexe vraagstukken bij o.a. (archeologische en gebouwde) monumenten en beschermde dorpsgezichten. Bij grote ontwikkelingen op het gebied R.O. (bestemmingsplannen, nieuwe kaders etc.) fungeert de CRK,

7

vanuit de expertises van de individuele leden, als klankbord en sparringpartner voor de gemeentelijke organisatie. De CRK is per 19 maart 2013 gestart met de werkzaamheden. Deze zijn steeds vastgelegd in een jaarverslag. Aanvankelijk was de CRK voor de gemeentelijke organisatie een nieuwe en nog iets ‘onwennig’ instituut, maar gaandeweg ontstond er een goed toets- en werkoverleg. Van niet geringe betekenis was ook de kwalitatieve impuls (afstemming met organisatie, werkprocessen en -structuren, alsmede stedenbouwkundige kennis) die de CRK in 2021 kreeg door de nieuwe secretaris René de Weijer. Zijn rol is met ingang van juni 2023 overgenomen door Glenn Sluijter. De CRK heeft gemerkt dat ze ook een rol kan spelen bij de signalering van nieuwe ontwikkelingen, zoals zonnepanelen, de transities in het buitengebied of leegkomende kerken (2014). Mede door de inbreng vanuit de CRK konden ook ‘nieuwe kaders’ worden opgezet, zoals het archeologiebeleid (2015); toetsing karakteristieke panden (2016-2017); samenstelling digitale erfgoedwaardenkaart; adviezen over hiaten in het beleid omtrent erfgoed in de ruimtelijke ordening (2019); opstellen document: van Erfgoed naar Omgevingswaarden (2020); publieksparticipatie bij archeologisch onderzoek (2022); en kwalitatieve huisvesting voor arbeidsmigranten (2022).

De CRK heeft ervaren dat er in 2023 een veertigtal bestemmingsplannen ter inzage zijn gegaan, zonder dat deze plannen door de stedenbouwkundige of de commissie zijn getoetst. De CRK ervaart dit als een zorgelijke ontwikkeling.

Jaarverslag CRK 2023 – gemeente Horst aan de Maas

8

5. Bouwplannen In 2023 zijn 358 adviesaanvragen ingediend ter beoordeling door de CRK. Tevens zijn in de grote commissie diverse plannen behandeld die via een intern verzoek door een projectleider of omgevingsmanager zijn voorgelegd. Het betreffen hier vooroverleggen of opvolging van de stand van zaken van projecten.

Kleine of grote CRK Van alle ingediende plannen waar een welstandstoets voor gevraagd is, zijn 186 (52%) plannen behandeld in de kleine CRK en 146 (41%) plannen in de grote CRK. 26 plannen (7%) werden via een sneltoets afgehandeld. In de grote CRK zijn ook projecten en beleidsstukken besproken. De CRK heeft voor deze agendastukken verslagen of gespreksnotities opgesteld.

Plannen (totaal)

358

akkoord

169

47 %

Dorpskernen

akkoord onder voorwaarden

93

26 %

niet akkoord

71

20 %

aangehouden

25

7%

De gemeente Horst aan de Maas bestaat uit 16 kernen en een divers buitengebied. Ieder plan is toegekend aan een kern. In de grotere kernen (Horst, Sevenum en Grubbenvorst) zijn de meeste plannen behandeld. Verhoudingsgewijs zijn ook in Griendtsveen veel plannen behandeld. Dat heeft te maken met de beschermde status van Griendtsveen.

Tabel 1: overzicht van aantallen behandelde plannen en percentages van totaal In vergelijking met 2022 zien we een minimale afname in het aantal aanvragen (380 in 2022 versus 358 in 2023). Met betrekking tot de cijfers dient er met een minimale foutmarge rekening te worden gehouden vanwege de overstap naar een nieuw ambtelijk zaaksysteem.

Jaarverslag CRK 2023 – gemeente Horst aan de Maas

9

6. Samenstelling van de CRK Uitgangspunt is een commissie die is samengesteld uit vijf deskundige en ervaren adviseurs. Deskundigheid en onafhankelijkheid zijn belangrijke voorwaarden om uitvoering te kunnen geven aan een goed en transparant welstandbeleid. De leden die in 2023 samen de commissie vormden waren: • • • • •

Wil Janssen, voorzitter van de commissie Annemie Hermans, specialist economie (voornamelijk agrarisch) Anjo Verhoeven, specialist landschappen en groenplannen Jos Schatorjé, specialist cultuurhistorie, monumenten en archeologie Maarten Willems, specialist stedenbouw en architectuur

ruimtelijke ordening. Doel is om samen met de aanvrager en de adviseur van de aanvrager in een zo vroeg mogelijk stadium de uitgangspunten en de ruimtelijk relevante aspecten duidelijk te krijgen. Zo kan de aanvrager gericht een plan uitwerken en wordt voorkomen dat er onnodige onderzoeken uitgevoerd moeten worden. Door de integrale aanpak van de commissie kan bijvoorbeeld als de ruimtelijk kwaliteit van de nieuwbouw een hoge kwaliteit heeft geadviseerd worden om de aanplant van groen achterwege te laten of kan in een heel vroeg stadium de historische kwaliteit van de omgeving of het gebouw worden vastgesteld. De voorzitter bewaakt de integraliteit van de advisering.

Ambtelijke ondersteuning: • •

René de Weijer, secretaris (tot juli 2023) Glenn Sluijter, secretaris (vanaf juni 2023)

Voltallige Commissie De voltallige commissie toetst bestemmingsplannen en uitgebreide omgevingsvergunningen aan de ruimtelijke kwaliteit zoals opgenomen in de Wet

Kleine Commissie In de kleine commissie worden plannen voorgelegd die voldoen aan het bestemmingsplan maar niet aan de ambtelijke sneltoetscriteria. Deze commissie handelt onder mandaat van de voltallige commissie. Deze plannen worden voorgelegd aan de specialist stedenbouw en architectuur van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. De kleine commissie vergadert op de dinsdagmorgen op de oneven weken.

i Structuurvisie Horst aan de Maas. Croonen Adviseurs (Rosmalen, februari

iii Welstandsnota gemeente Horst aan de Maas (Horst, november 2012)

2013) ii Idem, bijlage 4.

iv Raadsbesluit gemeenteraad Horst aan de Maas, 12 maart 2013.

Jaarverslag CRK 2023 – gemeente Horst aan de Maas

10