RIB.24.026 Voortgang geothermie

Stuknummer: 24.0000829

Raad 19-03-2024 RIB.24.026

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: M.M.C. Kuipers

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 08/03/2024

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja

Onderwerp Raadsinformatiebrief voortgang geothermie Aanleiding Geothermie is op dit moment geen energiebron die we in onze gemeente kunnen gebruiken. De twee geothermiebronnen die we in onze gemeente hebben, liggen namelijk stil. Nadat er lichte bevingen waren gemeten, heeft het Ministerie van EZK (zijnde het bevoegd gezag), geconcludeerd dat veilige winning niet mogelijk is en om die reden geen winningsvergunning verleend. Omdat het niet onze rol en expertise is om inhoudelijke uitspraken te doen over de veiligheid geothermie, hanteren wij sindsdien in ons huidige beleid het standpunt dat geothermie niet kan bijdragen aan onze doelstellingen op het gebied van duurzaamheid. Tegelijkertijd ondersteunen we wel onderzoeken naar de mogelijkheden voor veilige geothermie. Één van de twee bronnen heeft inmiddels een nieuwe eigenaar. Hij probeert met onderzoek te onderbouwen dat het gebruik van de bronnen wel veilig is. Dit onderzoek is verwachting eind 2024 gereed. Ook is er sinds 1 januari 2024 wetgeving van kracht die gevolgen heeft voor het slaan van nieuwe bronnen. Deze ontwikkelingen zijn aanleiding om u bij te praten over de huidige stand van zaken, met een doorkijk naar de nabije toekomst. Het belang van geothermie in de energietransitie Gemeentelijke doelstellingen In 2050 willen we een 100% duurzame energievoorziening hebben ontwikkeld.

Als tussenresultaat is er een doelstelling om in 2030 30% van de energiebehoefte in te vullen met elektriciteit die duurzaam en lokaal is opgewekt. Deze doelstellingen hebben we vastgelegd in het in 2020 vastgestelde Kader Opwek Duurzame Elektriciteit (hierna ook: KODE). KODE wordt momenteel door de raad geëvalueerd. In de in 2022 vastgestelde Transitievisie Warmte (hierna ook: TVW) hebben we vastgelegd welke stappen we tot aan 2030 zetten in het aardgasloos verwarmen van woningen en gebouwen (de warmtetransitie). Daarin is geothermie benoemd als een vorm van warmtewinning met een hoge potentiële opbrengst, maar als niet kansrijk vanwege het eerder genoemde besluit van het bevoegd gezag. Landelijke en regionale doelstellingen Recent is het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) aangeboden aan de Tweede Kamer. Een van de uitgangspunten is een forse impuls voor lokaal opgewekte duurzame warmte die inzetbaar is voor bedrijven, waaronder de glastuinbouw, gebouwde omgeving of combinaties daarvan. Geothermie is, naast restwarmte, een belangrijke vorm van duurzame warmte. In de RES 1.0 is vastgelegd dat de bijdrage van geothermie aan de transitiedoelstellingen substantieel zou kunnen zijn voor de gebouwde omgeving. Tevens is geconstateerd dat andere (rest-)warmte maar zeer beperkt beschikbaar is in onze regio.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T: 077 - 477 97 77

F: 077 - 477 97 50

Pag. 2 van 5

Glastuinbouw De glastuinbouwsector wil in 2040 klimaatneutraal zijn. Hoe de sector dat wil realiseren, is vastgelegd in het visiedocument “Klimaatneutrale kas 2040”. Allereerst zal de sector toewerken naar 30% vermindering van het totale energieverbruik. Het resterende deel wordt verduurzaamd via warmte van derden, aquathermie, warmtepompen, koude-warmteopslag, waterstof en, op termijn, eventueel restwarmte van kernenergie. Een belangrijke rol is echter weggelegd voor geothermie (1/3 van de totale warmtebehoefte in 2040). De sectorale doelen van de glastuinbouwsector kennen een overlap met het landelijke- en gemeentelijke doelstellingen. Onze eerder gemeentelijke beleidsdocumenten gaan over de gehele gemeente en alle sectoren. We noemen hier de doelen van de glastuinbouwsector in het bijzonder omdat geothermie voor de glastuinbouw, meer nog dan voor andere sectoren, vanwege hun relatief grote warmtevraag een substantiële bijdrage kan leveren aan het behalen van de transitiedoelen. In Nederland zijn met name in de glastuinbouwgebieden de laatste jaren geothermiebronnen gerealiseerd. In de afgelopen 10 jaar waren dat er ongeveer 30. Op een aantal van deze projecten zijn ook woonwijken aangesloten.

Wat is geothermie en welke verschillende soorten kennen we?

Figuur 1 Verschillende winningsvormen van aardwarmte en geothermie

Geothermie is de winning van natuurlijk aanwezige warmte uit diepe ondergrond (meer dan 500 meter diep). We spreken over aardwarmte als de warmte gewonnen wordt in de laag tussen 0 en 500 meter. Aardwarmteprojecten zijn bijvoorbeeld gesloten bodemenergiesystemen (individuele woningen met warmtepomp) en Warme/Koude Opslag (WKO). Geothermieprojecten zijn bijvoorbeeld Hoge

2

Pag. 3 van 5

Temperatuuropslag (HTO), ondiepe geothermie (500 – 1000 m) en diepe geothermie (ca 2000 – 3000 m diep). Geothermie en aardwarmte zijn geschikt voor glastuinbouw, woningen op een warmtenet en andere gebouwen dan woningen (denk aan kantoren, scholen etc.). Geothermie in Noord-Limburg en Oost-Brabant Geothermie kan worden gewonnen uit doorlaatbaar, poreus gesteente. In een groot deel van Nederland is dit op aanvaardbare diepte te vinden. Veel geothermieprojecten in het land winnen hun warmte uit deze poreuze lagen. Het risico op bodemtrillingen is daarbij meestal verwaarloosbaar. Oost-Brabant en Noord-Limburg kenmerken zich echter door een meer breukgerelateerde ondergrond. Er zijn breuklijnen die het gebied doorkruisen. Het warme water kan door karsten en breuken vrij toestromen, wat uit oogpunt van warmteopbrengst interessant is. Er kan in dergelijke ondergrondstructuren méér warm water geproduceerd worden. Technisch zijn rendabele geothermieprojecten in breukgebieden zeker haalbaar. De breukgebieden in Oost-Brabant en Noord-Limburg zijn van nature echter gevoelig voor bodemtrillingen. De vraag is dan ook of winning van geothermie in deze breukgebieden het ontstaan van (lichte) bodemtrillingen kan veroorzaken. Twee geothermieprojecten in Californië. In glastuinbouwgebied Californië zijn twee geothermieprojecten gerealiseerd: CWG en CLG.

Nadat de eigen meetsystemen in 2018 een lichte trilling van de aarde hebben geregistreerd is de warmteproductie van CLG stilgelegd. Op dat moment lag, om technische redenen, CWG al stil. Beide projecten zijn, in overleg met Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) en het ministerie van EZK niet meer opgestart. Dit resulteerde in een faillissement voor CLG. Een collectief van tuinbouwondernemers verzorgt sinds 2023 een doorstart van CLG BV onder de naam Nappa BV. Zij gaan via verder onderzoek proberen aan te tonen dat de bron weer veilig kan worden opgestart. Toekomst van bestaande en nieuwe projecten Ten aanzien van geothermie spelen twee typen omgevingsrisico’s: 1. het risico op seismische effecten (aardbevingen of bodemtrillingen) 2. de risico’s voor drinkwatervoorraden. Per 1 juli 2023 is de Mijnbouwwet gewijzigd voor aardwarmtewinning. Er is een veiligheidsnorm opgenomen én er is opgenomen dat er geen onacceptabele schade mag optreden als gevolg van bodemtrillingen veroorzaakt door geothermie. SODM en Geothermie Nederland hebben een veiligheidssystematiek ontwikkeld (Seismische Dreigings- en Risico Analyse -SDRA-). Voor niet-seismisch gevoelige gebieden geldt een standaard-SDRA. Deze is goed gedefinieerd en biedt houvast voor initiatiefnemers. Voor initiatieven in risicogebieden (hier vallen de breukgerelateerde gebieden zoals in Noord-Limburg onder) geldt een maatwerk SDRA.

Daarbij moet de initiatiefnemer zélf aantonen dat het risico op bodemtrillingen ónder een bepaald niveau blijft. Dit vergt véél onderzoek en het is érg onzeker of de aangeleverde informatie als afdoende wordt beoordeeld. Onder leiding van TNO zijn de broneigenaren een aanvullend onderzoek gestart om uiteindelijk, op basis van nieuwe data en interpretatie van bestaande data, aan te kunnen tonen of voldaan wordt aan de normen. In Q3 van 2024 worden de eerste resultaten verwacht. Een tweede aandachtspunt is de bescherming van drinkwatervoorraden. In onze regio betreft dat de Venloschol en zuidelijker de Roerdalslenk (zie afbeelding 2). Deze mogen in principe niet doorboord worden. De provincie hanteerde voor de aardwarmteprojecten in Californië een uitzondering (onder voorwaarden). De nieuwe Mijnbouwwet verbiedt echter het doorboren van deze aangewezen zones. Voor nieuwe projecten betekent dit een serieuze beperking. Recent zijn kamervragen gesteld over de interpretatie van de Mijnbouwwet op dit punt. Met name of de huidige manier van boren (met dubbele buizen) voldoende waarborg kan bieden dat drinkwater niet vervuild wordt. Het is van belang ook ontwikkelingen in het buitenland te blijven betrekken bij de beoordeling van kansen. In onder andere Duitsland en België wordt ervaring opgedaan met geothermie in breukgebieden. Een nieuwe

3

Pag. 4 van 5

techniek waarbij een volledig gesloten horizontaal buizensysteem wordt toegepast in de diepe ondergrond, wordt momenteel getest in de omgeving van München. Dit kan perspectief bieden in zowel drinkwaterbeschermingsgebieden als in breukgebieden.

Figuur 2: Venloschol (roze gearceerd) en breuklijnen.

= CWG

= Nappa

Hoe verder met geothermie in onze regio Zowel voor de glastuinbouw als voor de gebouwde omgeving is geothermie een potentiële warmtebron die substantieel bij kan dragen aan onze doelstellingen. Echter vormen de twee eerdergenoemde belemmeringen (seismische risico’s en drinkwaterbescherming) een serieus risico dat geothermie niet of maar beperkt toepasbaar zal kunnen zijn in Noord-Limburg en daarom ook in onze gemeente. Het beleid van de gemeente Horst aan de Maas blijft vooralsnog onveranderd en is als volgt: 1. Diepe geothermie is geen onderdeel van onze toekomstige energiemix omdat het Ministerie van EZK in onze regio teveel beletsels ziet om diepe geothermie veilig te realiseren. 2. We steunen het onderzoek van de twee projecten in Californië naar veilige diepe geothermie. We nemen hier echter geen standpunt over in. Daar gaat het bevoegd gezag over en dat zijn wij niet. 3. We steunen de lobby van gemeenten, provincies Limburg en Brabant, en het bedrijfsleven (Glastuinbouw Nederland, LLTB, tuinderscollectief Brabant-Limburg ) om de relevantie van geothermie voor de energietransitie in onze regio onder de aandacht te brengen bij de Rijksoverheid. Op deze manier willen we zo snel mogelijk een antwoord krijgen op de vraag of geothermie veilig kan worden gewonnen.

4

Pag. 5 van 5

4. Mocht uit het onderzoek blijken dat diepe geothermie veilig kan worden uitgevoerd, dan kan ons standpunt onder punt 1 worden herzien, onder meer door ons beleid hierop aan te passen. Op het moment dat het onderzoek naar veilig gebruik van de geothermiebronnen is afgerond, informeren we u weer. Naar verwachting is dat onderzoek eind 2024 gereed.

5