RIB.24.023 Natuurherstel

Stuknummer: 24.0000383

Raad 20-02-2024 RIB.24.023

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: H.J.A.C Beurskens

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 22/01/2024

status

: Schriftelijke raadsvragen

openbaar

: Ja

Onderwerp Beantwoording raadsvragen; van D66/Groen links over bosbeheer en het uitstrooien van steenmeel over de Kronenbergsebossen. Aanleiding Betreft: Schriftelijke vragen natuurherstel middels steenmeel, 9 januari 2024 Als gevolg van de ongebreidelde stikstofemissies, onder andere vanuit de veehouderij en de industrie, verkeert 20.000 van de 35.000 hectare Limburgs bos in de problemen, zo stelt Bosgroep Zuid in De Limburger op 28 november. De bodem verzuurt en gigantische aantallen bomen gaan dood. Geen enkele eik is meer helemaal vitaal stelt Limburg Landschap. Tot dusver heeft de overheid nog nauwelijks effectieve maatregelen genomen die zijn gericht op het verlagen van de stikstofemissies (behalve de verlaging van de maximum snelheid). Er zijn nu grootschalige hersteloperaties gepland die in 2024 moeten plaatsvinden. Hierbij gaat men Noors steenmeel middels helikopters uitstrooien over de Limburgse bossen waaronder de Kronenbergse Bossen. Vragen en antwoorden: Wij hebben daarom de volgende vragen: 1. Bent u bekend met het artikel in de Limburger van 28 november 2023? Ja, wij zijn bekend met het artikel, verschillende media brengen nieuws over het strooien van steenmeel in midden en Noord Limburg in 2024. Zo ook de Limburger op 28 november 2023. 2.

Is de gemeente actief betrokken bij de operatie die op het grondgebied van Horst aan de Maas plaats gaat vinden? Ja, te samen met Bosgroep Nederland en diverse particulieren. 3. Heeft u een rol bij het traject om de omwonenden en bezoekers van het gebied te informeren? Indien u geen rol heeft wordt u wel meegenomen in dit traject aangezien er door de verschillende ontwikkelingen rondom Kronenberg al vaker onrust is geweest.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T: 077 - 477 97 77

F: 077 - 477 97 50

Pag. 2 van 3

Ja, in samenwerking met de Bosgroep Nederland zijn de direct omwonenden vooraf uitgenodigd en geïnformeerd via meerdere workshops, berichten in de lokale krantjes en op social media, in nieuwsbrieven en bijeenkomsten. Private boseigenaren hebben zich aangemeld voor het project. Voor hen is deelname kosteloos, middelen komen uit een Europees subsidie fonds SuperB. 4. In het artikel wordt niet duidelijk hoe de financiering geregeld is. Draagt de gemeente financieel bij aan deze operatie? Ja, de gemeente draagt 18% bij van de totale kosten. De Europese middelen komen uit het Europees subsidie fonds SuperB, in de Kronenbergse bossen zijn de kosten maximaal €400.000. voor de gemeentelijke bijdrage wordt 20ha. gemeentelijk bos duurzaam beheerd, ingeplant met klimaatbestendige soorten en steenmeel gestrooid en dus de bodemkwaliteit bevordert. 5. De effecten van het uitstrooien op de midden en lange termijn lijken nog niet duidelijk. Bent u van mening dat het verantwoord is om deze maatregel uit te voeren? Steenmeel zorgt voor een toevoeging van tekorten aan mineralen die door de verzuring van de bodem niet meer beschikbaar zijn voor de flora en fauna. Daarnaast zorgt steenmeel ervoor dat er geleidelijk “kalk” vrijkomt wat een positief effect heeft op het stoppen/verminderen van de verzuring .

Omdat zowel de mineralen als de “kalk” langzaam beschikbaar komen, weten we uit onderzoek dat het voor het bos een positief effect zal hebben voor de korte en midden lange termijn. Het is voor de gemeente Horst aan de Maas een nieuwe maatregel. Echter in diverse delen van Nederland (b.v. Maasduinen) is dit al eerder gebeurd en zijn er positieve resultaten behaald. Ook de resultaten in de Kronenbergse bossen worden vanuit het project goed in de gaten gehouden. Wat de resultaten zijn voor de lange termijn voor dit specifieke bosgebied is dus nog even afwachten. Niets doen geen optie, omdat hiervoor de degradatie van het bos te snel gaat. Diverse projecten hebben inmiddels de positieve werking van steenmeel aangetoond. 6. Bent u het met ons een dat deze reddingsoperatie totaal niet duurzaam is? Er wordt namelijk, in Noorwegen gewonnen, steenmeel middels helikopters uitgestrooid over onze regio. Nee, hoewel het een keuze is of dit of op korte termijn natuur verliezen. Eerdere experimenten hebben uitgewezen dat deze methode het minst schadelijk is voor bos en bodem en het meest kosten efficiënt is. Doordat het uitstrooien van steenmeel met een helikopter weinig tijd in beslag neemt (in de Kronenbergse bossen zal dit enkele (3 tot 4) dagen zijn) en er geen contact gemaakt wordt met de bos bosbodem is de uiteindelijke milieubelasting minimaal ten opzichte van andere methodes.

Handmatig werken heeft ook weinig impact op de bosbodem maar is veel duurder en tijdrovend. Zeker als het om grote oppervlaktes gaat is de inzet van een helikopter de meest duurzame werkwijze. Bij de inzet van de helikopter wordt alles heel zorgvuldig bekeken, waaronder de uitstoot van stikstof. Het steenmeel uit Noorwegen is een restproduct en is wat samenstelling het beste natuurlijke materiaal. Ook diverse natuurorganisaties, w.o. Limburgs Landschap werken en promoten deze methode. Voordeel van steenmeel strooien is dat het een eenmalige actie en met een positief effect voor jaren tot waarschijnlijk zelfs tientallen jaren. Het is en blijft natuurlijk een hulpmiddel. De meest duurzame oplossing is het sowieso dat de neerslag van stikstof verminderd wordt en dat het grondwaterpeil omhoog gaat in droge gebieden. Grondwater zorgt soms ook voor het aanvullen van de nodige mineralen. Hier zijn we in onze natte natuurparels, en het laten meanderen van onze blauwe dooraderingen mee bezig.

2

Pag. 3 van 3

7. Ben u het met ons eens dat dit wederom een signaal is dat we vaart moeten maken met een preventie aanpak om de oorzaken van het probleem op te lossen en zo de natuur te versterken? Ja, preventie is de meest duurzame methode, maar kost tijd voordat effect heeft. Daarnaast is de verzuring van de bodem al in een dermate vergevorderd stadium dat naast preventie nu ook repressieve maatregelen getroffen moeten worden. 8. Kunt u globaal aangeven wat de status is van de overige bossen in Horst aan de Maas? Verkeren deze bossen ook in de problemen? Kunt u aangeven of lokale ‘reddingsoperaties’ gepland staan? Bossen verkeren algemeen in een slechte staat ondanks het gevoerde beheer en onderhoud. Dit komt door o.a. door de versnelde gevolgen van klimaatveranderingen en de toegenomen verzuring. De conditie van bomen gaat sneller achteruit achter uit, waarbij zwakke bomen als eerste worden aangetast. Daarbij komt dat onze bossen t.g.v. eigenlijke aanplant voor kaphout (mijnen) niet erg divers zijn en vooral bestaan uit naaldbomen. Die zijn vaak hun levensduur al voorbij, en dus extra kwetsbaar. Daarom beheren we onze bossen duurzaam en klimaatslim. Door bijvoorbeeld niet al het dode hout uit de bossen te halen, nieuwe en meer diverse aanplant aan te brengen die een gunstig effect hebben op de bodem en beter bestand zijn tegen de klimaatverandering.

Hierdoor brengen we meer (bio)diversiteit in onze bossen, wat een gunstig effect heeft op de bestaande monocultuur. Er staan op dit moment naast het SuperB project geen concrete ‘reddingsoperaties’ gepland. Wel werken we vanuit een lange termijn strategie/visie die we middels ons bos- en natuurbeheerplan hebben vastgelegd voor de komende 10 jaar.

Wij zien de beantwoording graag schriftelijke tegemoet binnen de daarvoor gestelde termijn. Maarten Voesten en Chiel Pel, namens de fractie van D66-GroenLinks, Bronvermelding: https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231128_97030564#:~:text=Reddingsoperatie%20voor%20wegkwijnende %20Limburgse%20bossen%20met%20miljoenen%20kilo%27s%20Noors%20steenmeel&text=Het%20uitstrooie n%20van%20enkele%20miljoenen,Midden%2DLimburg%20aan%20de%20beurt.

Bijlagen 1. 2023-4 Vliegende start natuurherstel Bronvermelding: https://www.limburgs-landschap.nl/actueel/vliegende-start-voor-natuurherstel/

3

WAT DOEN JULLIE R[D]AAR

Limburgs Landschap · winter 2023

VLIEGENDE START VOOR NATUURHERSTEL

12

In bossen op droge zandgronden is de invloed van verzuring, verdroging en klimaatverandering goed merkbaar. Bomen worden minder vitaal, hebben vaker last van ziektes en kunnen uiteindelijk afsterven. Een ontwikkeling die we natuurlijk het liefst keren. Uiteindelijk zal de stikstof­ depositie omlaag moeten en het grond­water­peil omhoog. In de tussentijd kunnen we proberen de bodem te herstellen en daarmee het perspectief voor onze bossen verbeteren. We doen dat onder andere door mineralen aan de bosbodem toe te voegen. In de komende maanden zullen we met helikopters steenmeel uitstrooien boven verschillende bossen in

de Maasduinen. Met helikopters, is dat nou nodig? Ja! We leggen graag uit waarom.

BODEM IS DE BASIS

In de bodem zitten van nature belangrijke mineralen voor bomen en planten zoals kalium, calcium en magnesium. Deze worden door bomen en planten opgenomen en als de bladeren en naalden vallen, komen deze weer op de bodem terecht, vormen humus en zo ont­ staat er een kringloop. Door een overdaad aan stikstof[verbindingen] verzuurt de bodem. Daardoor spoelen die broodnodige mineralen uit en komen andere mineralen als aluminium beschikbaar, en die zijn juist slecht voor de planten­

groei. De minder vitale bomen zijn extra vatbaar voor ziektes en plagen. Door de voorraad essen­ tiële mineralen weer aan te vullen en daarnaast meer variatie aan te brengen in boomsoorten, hopen we de kringloop weer te herstellen. We doen dit door steenmeel uit te strooien en tegelijkertijd boom­ soorten aan te planten die helpen om de bosbodem weer meer in balans te brengen zoals haagbeuk en linde. Dit noemen we rijk­ strooisel­soorten.

STEENMEEL

Steenmeel is gemalen steen van onder andere basalt of lava. Het is van nature rijk aan kalium, cal­ cium en magnesium. Steenmeel

Onze bossen hebben het zwaar te ver­duren onder verzuring, verdroging en klimaatverandering. Het uitstrooien van steenmeel en de aanplant van nieuwe boom­soorten moet de bosbodem weer doen herstellen. Foto Patrick Palmen.

landen en laden gebeurt op vooraf aangewezen plekken buiten natuur­ gebied.

verweert langzaam en daardoor worden de mineralen ook lang­ zaam en voor een langere tijd afgegeven aan de bosbodem. De kringloop wordt weer gesloten en de bosbodem kan zich met behulp van de aangeplante rijkstrooisel­ soorten herstellen. Onderzoeks­ resultaten laten zien dat de mine­ ralengehaltes in de bladeren van de bomen na het uitstrooien van steenmeel al binnen een jaar ver­ beteren en dat er in de bosbodem meer regenwormen en padden­ stoelen voorkomen. Landelijk is hier al veel onderzoek naar gedaan, ook in onze eigen ter­ reinen. Zes jaar geleden is vanwege de hoge eikensterfte op Landgoed de Hamert een proef ingezet met verschillende soorten steenmeel om meer inzicht te krijgen in het effect op de bosbodem. De eerste monitoringsresultaten geven een positief beeld. Daarom wordt dit nu uitgebreid. In de komende twee jaar wordt op 350 hectare bos van Nationaal Park De Maasduinen [Eckeltse Bergen, Rode Hoek en Landgoed de Hamert] en de Bos­ huizerbergen steenmeel uitgestrooid. Hier worden op grote delen ook rijkstrooiselsoorten aangeplant.

De gebieden waarover steenmeel wordt uitgestrooid worden afgeslo­ ten voor bezoekers, deze afsluiting duurt zo’n maximaal twee dagen per deelgebied [zie kaart]. Dit doen we voor de veiligheid van wande­ laars. Dieren hebben weinig tot geen last van de werkzaamheden. Naast dat het werk in relatief korte tijd wordt uitgevoerd, wordt het steenmeel uitgestrooid in hele kleine deeltjes, vergelijkbaar met de grootte van zandkorrels. De helikopters vliegen daarnaast hoog waardoor geluidsoverlast ook gering zal zijn. Er wordt gevlogen vanaf ongeveer januari tot en met half maart, buiten het broedseizoen. Het ziet er misschien raar uit, maar u weet nu wel dat deze vliegende helikopter goed nieuws is voor onze bossen.

Steenmeel is gemalen steen van onder andere basalt of lava. Het is van nature rijk aan kalium, calcium en magnesium, belang­rijke mineralen voor de bosbodem. Foto Dorrie Thomassen-Jaspers.

tekst: robin coenen - joosten en dorrie thomassen - jaspers

Van januari tot en met maart wordt met behulp van een heli­kopter op 350 hectare bos van Nationaal Park De Maasduinen en de Bos­ huizerbergen steenmeel uitgestrooid. Foto Bosgroep Zuid Nederland.

Wilt u de werkzaamheden met eigen ogen bekijken? Lees meer en volg de ontwikkelingen op www.limburgs-landschap.nl.

BEREIKBAARHEID

Dit project wordt mogelijk gemaakt door Programma Natuur van Provincie Limburg

Het steenmeel, zo’n 10.000 kg per hectare, wordt uitgestrooid met een helikopter. Eerdere experimen­ ten hebben uitgewezen dat deze methode met de helikopter het minst schadelijk is voor bos en bo­ dem én het meest kostenefficiënt. Het verspreiden met helikopters zorgt voor een gelijke verdeling van het steenmeel over het gehele gebied, veroorzaakt geen bodem­ druk van machines in de kwets­ bare natuurgebieden en zorgt voor zo weinig mogelijk verstoring. Het

Limburgs Landschap · winter 2023

HELIKOPTER

13

Horst, 9 januari 2024 Betreft: Schriftelijke vragen natuurherstel middels steenmeel Geacht College, Als gevolg van de ongebreidelde stikstofemissies, onder andere vanuit de veehouderij en de industrie, verkeert 20.000 van de 35.000 hectare Limburgs bos in de problemen, zo stelt Bosgroep Zuid in De Limburger op 28 november. De bodem verzuurt en gigantische aantallen bomen gaan dood. Geen enkele eik is meer helemaal vitaal stelt Limburg Landschap. Tot dusver heeft de overheid nog nauwelijks effectieve maatregelen genomen die zijn gericht op het verlagen van de stikstofemissies (behalve de verlaging van de maximum snelheid). Er zijn nu grootschalige hersteloperaties gepland die in 2024 moeten plaatsvinden. Hierbij gaat men Noors steenmeel middels helicopters uitstrooien over de Limburgse bossen waaronder de Kronenbergse Bossen. Wij hebben daarom de volgende vragen: 1.

Bent u bekend met het artikel in de Limburger van 28 november 2023?

2.

Is de gemeente actief betrokken bij de operatie die op het grondgebied van Horst aan de Maas plaats gaat vinden?

3.

Heeft u een rol bij het traject om de omwonenden en bezoekers van het gebied te informeren? Indien u geen rol heeft wordt u wel meegenomen in dit traject aangezien er door de verschillende ontwikkelingen rondom Kronenberg al vaker onrust is geweest.

4.

In het artikel wordt niet duidelijk hoe de financiering geregeld is. Draagt de gemeente financieel bij aan deze operatie?

5.

De effecten van het uitstrooien op de midden en lange termijn lijken nog niet duidelijk. Bent u van mening dat het verantwoord is om deze maatregel uit te voeren?

6.

Bent u het met ons een dat deze reddingsoperatie totaal niet duurzaam is? Er wordt namelijk, in Noorwegen gewonnen, steenmeel middels helicopters uitgestrooid over onze regio.

7.

Ben u het met ons eens dat dit wederom een signaal is dat we vaart moeten maken met een preventie aanpak om de oorzaken van het probleem op te lossen en zo de natuur te versterken?

8.

Kunt u globaal aangeven wat de status is van de overige bossen in Horst aan de Maas? Verkeren deze bossen ook in de problemen? Kunt u aangeven of lokale ‘reddingsoperaties’ gepland staan?

Wij zien de beantwoording graag schriftelijke tegemoet binnen de daarvoor gestelde termijn. Maarten Voesten en Chiel Pel, namens de fractie van D66-GroenLinks, Bronvermelding: https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231128_97030564#:~:text=Reddingsoperatie%20voor%20wegkwijnende %20Limburgse%20bossen%20met%20miljoenen%20kilo%27s%20Noors%20steenmeel&text=Het%20uitstrooie n%20van%20enkele%20miljoenen,Midden%2DLimburg%20aan%20de%20beurt.