RIB.23.059 Netcongestie

Stuknummer: 23.0003998

Raad 29-08-2023 RIB.23.059

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: M.M.C. Kuipers

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 29/06/2023

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja

Onderwerp RIB ontwikkelingen netcongestie juni 2023: groeiende wachtlijst grootverbruikers vraagt om denken in kansen

Aanleiding Op 26 juni 2023 kwam Enexis Netbeheer met een nieuwe mededeling dat het de komende jaren blijft knellen op het electriciteitsnet. Met name grootverbruikersaansluitingen zijn een probleem. De wachtlijsten daarvoor lopen op. De gemeenteraad is al eerder geïnformeerd over de krapte op het electriciteitsnet via twee raadsinformatiebrieven d.d. 9 juni 2022 en 25 november 2022 (zie bijlagen). Deze raadsinformatiebrief beschrijft de ontwikkelingen sinds eind 2022 en oplossingsrichtingen voor de toekomst. Krapte vooral in het hoogspanningsnet maar ook in het middenspanningsnet Het electriciteitsnet bestaat grofweg uit drie delen: een deel met hoogspanning, een deel met middenspanning en een deel met laagspanning. Het hoogspanningsnet wordt beheerd door TenneT. Het midden- en het laagspanningsnet worden beheerd door regionale netbeheerders. in Limburg is dat Enexis. De krapte in Limburg zit vooral in het hoogspanningsnet van TenneT en voor een deel ook in het middenspanningsnet van Enexis. In het laagspanningsnet is nog geen sprake van krapte.

Hoogspanning

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Middenspanning

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

Laagspanning

T: 077 - 477 97 77

F: 077 - 477 97 50

Pag. 2 van 4

Vrijgave van voorlopig laatste capaciteit voor grootverbruikers in Noord-Brabant en Limburg In september 2022 was er het positieve bericht dat het TenneT gelukt was om ruimte vrij te maken op het hoogspanningsnet. Daardoor was er weer ruimte voor nieuwe grootverbuikersaansluitingen. De ruimte die toen vrij kwam, is inmiddels is vergeven aan bedrijven en instellingen die op de wachtlijst stonden. Niet de hele wachtlijst is geholpen: met de vrijgegeven capaciteit kon maar een beperkt aantal wachtenden worden geholpen. De situatie vanaf 26 juni 2023 is dat ondernemers kunnen blijven rekenen op de stroomaansluiting die ze al hebben, maar dat er een (tijdelijke) stop is op het aansluiten van nieuwe grote bedrijven en op het verzwaren van de aansluiting van bestaande bedrijven. Wanneer is een bedrijf een grootverbruiker? Netcongestie is op dit moment alleen een probleem voor partijen die veel stroom afnemen. Als een bedrijf een stroomaansluiting heeft van meer dan 3x80 ampère (55 KW) valt men onder de grootverbruikers. Voorbeelden van bedrijven met een grootverbruiksaansluiting zijn: logistieke hallen, productiebedrijven, vakantieparken, winkels met eigen bakkerij of koelcel (“stroomvreters”), multifunctionele centra en hoogbouw met lift. Wachtlijst grootverbruikers is gegroeid De wachtlijst voor een grootverbruikersaansluiting is sinds september 2022 gegroeid.

Omdat er nu een stop is op nieuwe aansluitingen, zal de lijst blijven groeien. Op basis van de huidige prognoses, verwacht Enexis dat er de komende vijf tot tien jaar in Limburg en Brabant wachttijden blijven voor grootverbruikers. Woningbouwplannen en warmtetransitie van bestaande woningen kan doorgaan Alle partijen met een stroomaansluiting kleiner dan 3x80 ampère (55kw) vallen onder de kleinverbruikers. Dat zijn bijvoorbeeld woningen of kleine bedrijven, zoals een winkel. Enexis garandeert dat kleinverbruikers een stroomaansluiting krijgen. Nieuwbouwplannen voor woningen kunnen dus gewoon doorgaan. Kanttekening: door de enorme toename van laadpalen, zonnepanelen en warmtepompen wordt ook het laagspanningsnet geleidelijk steeds voller. Op termijn is krapte ook hier denkbaar, maar op dit moment is dat niet aan de orde. Wachtlijst grootverbuikers voor de Enexis-stations in Horst aan de Maas Met een digitale kaart biedt Enexis inzicht in de lengte van de wachtlijsten voor een grootverbruikersaansluiting. Afbeelding: Inzicht wachtlijst voor stations Horst en Californië (informatie afkomstig van Enexis)

2

Pag. 3 van 4

Er is een wachtlijst voor de afname van stroom en een tweede wachtlijst voor het terugleveren van stroom (bijvoorbeeld van een groot zon-op-dak project). Enexis geeft inzicht per station, want de wachtlijsten zijn per station verschillend. In Horst aan de Maas staan twee Enexis-stations. Station Californië bedient vooral de Greenport Venlo. En station Horst (gelegen nabij Melderslo) bedient een groot deel van onze gemeente en een kleine stukje van Venray en Venlo. Zoals eerder toegelicht in de raadsinformatiebrief van 22 november 2022 lijkt vooral de krapte bij station Horst groot. Als gemeente krijgen we tot nu toe gelukkig weinig signalen van lokale ondernemers dat zij hier last van hebben. Binnenkort weer capaciteit voor levering van duurzaam opgewekte stroom aan het net Voor het terugleveren van stroom aan het elektriciteitsnet (‘invoeden’) komt binnenkort nog wel capaciteit beschikbaar in Noord-Brabant en Limburg. Op dit moment wacht Enexis op TenneT totdat ze de capaciteit hebben verdeeld. Er is nog niet bekend hoeveel transportcapaciteit er vrij komt en wat dit betekent voor de wachtlijsten in Horst aan de Maas. Grote netuitbreiding op de planning bij TenneT in Noord-Brabant en Limburg De belangrijkste oplossing voor transportschaarste en wachtlijsten is het uitbreiden van ons elektriciteitsnet.

Hier zijn de netbeheerders hard mee bezig, maar het kost veel tijd om netuitbreiding te realiseren. Momenteel is voor Noord-Brabant en Limburg vooral in het hoogspanningsnet van TenneT te weinig capaciteit. Daarom heeft TenneT een aantal grote projecten gepland die voor meer capaciteit zorgen. De eerste uitbreiding in Limburg is in Boxmeer-Venray en wordt naar verwachting in 2025 in gebruik genomen. Overige geplande uitbreidingen in Limburg zijn tussen 2027 en 2031 gereed. Ook de netten van Enexis worden uitgebreid, prioriteitstelling via PMIEK Ook Enexis werkt aan een groot aantal netuitbreidingen die een meer lokale impact hebben. De provincie Limburg heeft de taak om – samen met Enexis en alle gemeenten- een gedragen plan te maken, waarin staat wat nodig is en wat prioriteit heeft. Dit plan wordt ‘PMIEK’ genoemd: het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat. De PMIEK’s van alle provincies worden weer afgestemd met de nationale plannen voor de energie-infrastructuur, zoals het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), het Programma Energie Hoofdstructuur (PEH) en het nationale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK). Onderzoek Enexis naar congestiemanagement (‘spitsmijden’) levert nog weinig op Enexis is eerder gestart met een onderzoek naar congestiemanagement (‘spitsmijden’) in onze regio.

Daarvoor worden grootverbruikers aangeschreven. De netbeheerder probeert met hen af te spreken dat zij hun stroomvraag verschuiven naar de ‘rustige’ momenten op het elektriciteitsnet. Maar het is voor lang niet alle bedrijven mogelijk om flexibel te zijn in hun energievraag. De zogenaamde ‘flexpotentie’ hangt af van hoeveel bedrijven flexibel kunnen en willen zijn in hun stroomafname. De flexpotentie in onze regio lijkt vooralsnog beperkt te zijn. Welke oplossingen zijn nog meer mogelijke voor ondernemers? Naast het versterken van de elektricteitsnet en congestiemanagement bij bestaande bedrijven, wordt er ook gezocht naar oplossingen voor nieuwe of groeiende bedrijven. • Er komen nieuwe typen energiecontracten, waarbij een bedrijf alleen in vooraf afgesproken ‘daluren’ stroom kan afnemen. Of waarbij een bedrijf met een groot zonnedak tijdens piekuren geen stroom aan het net mag leveren. Dit noemt met ‘curtailment’ (inperking). • Er worden steeds vaker oplossingen bedacht gebaseerd op een samenwerking tussen bedrijven: slimme lokale energienetwerken (‘Smart Energy Hubs’) die bestaan uit een combinatie van energieopslag en een energiemanagementsysteem.

3

Pag. 4 van 4

Wat doet de RES Noord- en Midden-Limburg? In een persbericht stelt de RES dat een robuust, toekomstbestendig energiesysteem noodzakelijk is. Voor de korte termijn stelt de RES voor om samen met partners in de regio vooral te kijken naar wat wél kan: denken in kansen. De RES noemt concreet de volgende punten: • Men ziet dat de huidige regelgeving met betrekking tot de energie-infrastructuur een belemmering vormt voor het slagen van de energietransitie. De RES ondersteunt dan ook de lijn van het landelijk Actieplan Netcongestie, waarin gewerkt wordt aan het herschrijven van de regels. Zo komt er meer ruimte voor initiatieven die flexibilisering van het energiesysteem in de regio mogelijk maken en lokale opslag en uitwisseling stimuleren; • Samen met de provincie bepalen we de urgentie en prioritering van belangrijke investeringen en uitbreidingen in het energiesysteem. Dit valt onder het PMIEK; • We zetten ons in voor het verder stroomlijnen en daar waar mogelijk het versnellen van de ruimtelijke processen ten aanzien van de verzwaring van het net; • We faciliteren gemeenten en voeren daar waar mogelijk al het gesprek met bedrijven over collectivisering van bestaande piekbelastende netaansluitingen. Zo komen we gezamenlijk tot een lagere belasting van het net; • We zijn en gaan op zoek naar concrete oplossingen door de inzet van conversie en opslag.

In diverse gemeenten binnen onze regio lopen in dit kader een aantal pilots. • In oktober 2023 organiseert de RES NML samen met de RES Zuid Limburg een bijeenkomst gericht op kennisdeling tussen partners rondom deze thematiek en bestaande initiatieven in Limburg. Wat doet de gemeente Horst aan de Maas? Sinds de eerste signalen over een vol stroomnet in het voorjaar van 2022 adviseert de gemeente alle partijen met een bouwproject of bedrijfsplan om zo vroeg mogelijk in het project te overleggen met Enexis over de mogelijkheden. Dat advies blijven we geven. Daarnaast pleiten we rechtstreeks bij de provincie én via de RESregio Noord- en Midden-Limburg er voor om van het oplossen van de netproblemen in Horst een prioriteit te maken binnen het PMIEK van de provincie Limburg. Als er vervolgens ruimtelijke procedures nodig zijn om het onderstation in Horst te kunnen uitbreiden, of te ontlasten met een nieuwe onderstation, dan zet de gemeente zich in om die procedures zo snel mogelijk te doorlopen. Als er nieuwe ontwikkelingen te melden zijn rondom netcongestie, dan zal de gemeenteraad opnieuw geïnformeerd worden.

Bijlagen 1. Raadsinformatiebrief van 25 november 2022 (RIB_22_039) over Transportschaarste elektriciteitsnet Limburg 2. Raadsinformatiebrief van 9 juni 2022 (RIB_23_003) over Schaarste elektriciteitsnet Horst aan de maas

4

Stuknummer: 22.0003502

Raad 06-09-2022 RIB.22.039

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: T. Kuipers

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 09/06/2022

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja

Onderwerp RIB Transportschaarste elektriciteitsnet Limburg Aanleiding Via deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de afkondiging van transportschaarste voor afname en teruglevering die TenneT vandaag, 9 juni 2022, heeft gedaan voor Brabant en Limburg. Zoals u in de (landelijke en regionale) media heeft kunnen lezen heeft TenneT per vandaag transportschaarste afgekondigd voor de provincies Limburg en Noord-Brabant. In deze raadsinformatiebrief duiden wij de gevolgen van deze afkondiging en op welke wijze wij hiermee om willen gaan. Met name dit laatste aspect zal de komende weken nog verder uitgewerkt moeten worden, waarover ons college u nader zal informeren. Gevolgen van transportschaarste De afkondiging van TenneT is zeer impactvol, en wel om drie redenen, (1) het betreft een groot gebied, de provincie Brabant en Limburg, (2) het betreft zowel afname als terugleveren van elektriciteit en (3) er is geen sprake van een aankondiging, maar van een maatregel die per direct ingaat. De afkondiging van transportschaarste door TenneT heeft tot gevolg dat met ingang van vandaag er in heel Brabant en Limburg door zowel TenneT als Enexis geen offertes meer worden verstrekt voor aansluitingen (of uitbreiding van aansluitingen) die een omvang van meer dan 3 x 80A hebben (de grootverbruikaansluitingen).

Dit betekent dat nieuwe en bestaande grootverbruik klanten die willen uitbreiden, voorlopig géén nieuwe of zwaardere aansluiting kunnen krijgen op het elektriciteitsnet. Dit geldt ook voor bedrijven die op grote schaal elektriciteit willen terugleveren. Ook worden verzoeken tot verhoging van de contractwaarde voorlopig niet gehonoreerd. Voor kleinverbruikers en particulieren met een aansluiting (tot en met 3 x 80 Ampère) heeft deze transportschaarste in beginsel geen consequenties. Voor deze klanten houden Enexis en TenneT, bij de berekeningen rondom de netcapaciteit, altijd rekening met een autonome groei van de huidige afname en teruglevering. Als de inschatting van elektriciteitsafname van kleinverbruikers voor de toekomst juist is, kunnen onder meer nieuwe woningen nog wel aangesloten worden in gebieden met transportschaarste. De woningbouwopgave zelf staat vooralsnog niet ter discussie. Echter kunnen voorzieningen in de wijk (grotere winkels), waarvoor nog geen aansluiting is aangevraagd, niet worden aangesloten op het elektriciteitsnetwerk.

Bezoekadres: BezoekAdres, PlaatsBA

Postadres / PostCodePA PlaatsPA

T TelefoonNummer

F FaxNummer

Pag. 2 van 3

Vanaf dit moment wordt er door de netbeheerders gewerkt met een interesselijst en kunnen belanghebbenden aangeven dat zij een (uitbreiding van) een grootverbruikaansluiting wensen. We inventariseren welke ontwikkelingen in Horst aan de Maas mogelijk gevolgen van de transportschaarste kunnen ondervinden. Vervolgens gaan we met Enexis het gesprek aan om te bespreken welke ontwikkelingen gevolgen ondervinden en wat de ernst van deze gevolgen is. Congestieonderzoek door TenneT TenneT start met onderzoek naar de haalbaarheid van congestiemanagement. Congestiemanagement heeft tot doel de beschikbare capaciteit op het elektriciteitsnet zo efficiënt mogelijk te gaan gebruiken. Bijvoorbeeld door met grote verbruikers afspraken te maken over de momenten waarop ze elektriciteit afnemen. Mocht er daardoor, of door het inleveren van aansluitingen, ruimte ontstaan dan zal door de netbeheerder worden bezien of belanghebbenden (zoals bekend op de interesselijst) kunnen worden aangesloten Gezamenlijke aanpak in Limburg Duidelijk mag zijn dat deze afkondiging van transportschaarste voor levering en teruglevering impact heeft op Limburg. Een impact die we gezamenlijk zoveel mogelijk zullen moeten inperken. De reeds in gang gezette acties zijn noodzakelijk, maar onvoldoende.

Wij stellen voor om dit vraagstuk niet alleen binnen onze eigen gemeente of de RES NML op te pakken, maar om aan te sluiten bij een gezamenlijke Limburgse aanpak. Daarom werkt de RES NML samen met Provincie Limburg, RES Zuid-Limburg, Chemelot, partners uit het Limburgers Energie Akkoord en anderen aan nieuwe werkwijzen om het programmeren van de netbeheerders slimmer in te richten. In deze werkwijze onder de noemer van het Provinciale MIEK (Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat) dienen niet alleen technische, maar ook de economische- en overige relevante vraagstukken verankerd te worden. De RES regio zal ook hierin een belangrijke rol gaan spelen door inbreng te geven voor gedragen en toekomstbestendige oplossingen. Daarnaast zullen we, samen met de Provincie Limburg, ook aanvullende acties ondernemen richting het Rijk om op korte termijn te komen tot snel implementeerbare oplossingen die de gevolgen van transportschaarste verminderen en indien mogelijk wegnemen. Maar ook zullen we in gezamenlijkheid pleiten voor een andere manier van aansluiten van gebruikers, door af te stappen van het criterium first come, first serve, en in plaats daarvan goed te kijken naar het voorgenomen gebruik van een aansluiting. Wij willen, met de netbeheerders, mogelijkheden hebben om maatschappelijk essentiële ontwikkelingen voorrang te geven.

De minister van Economische Zaken heeft aangegeven hier na de zomer met een voorstel voor te komen, wij willen hierbij betrokken zijn. Daarnaast willen we pleiten voor aanpassing van wet- en regelgeving die het programmeren en prioriteren beter mogelijk maakt. En ten slotte, we willen ook het gesprek aangaan om naast de extra taken, ook extra middelen van het Rijk te krijgen. Transportschaarste raakt ons allemaal Tot slot, transportschaarste raakt ons allen; nieuwe ontwikkelingen van maatschappelijke functies en bedrijven, verduurzaming van bedrijven, de energietransitie en nog vele andere ontwikkelingen. Juist op een moment dat we geconfronteerd worden met de gevolgen van afhankelijkheid van minder betrouwbare regimes als het gaat om onze energievoorziening, is het des te belangrijker dat we zelf optimale infrastructuur hebben om vraag en aanbod van energie te accommoderen. De afkondiging van transportschaarste komt dan ook op een uitermate

2

Pag. 3 van 3

ongelegen moment. De actuele ontwikkelingen vragen inspanning van alle partijen om dit probleem gezamenlijk zo veel mogelijk en zo snel mogelijk op te lossen. De breed aanwezige creativiteit en ons grote innovatievermogen, zowel bij het bedrijfsleven als de medeoverheden, gaan ons daarbij helpen. Bijlage I: Brief van Provincies Limburg en Brabant aan Minister van Energie en Klimaat II: Brief van Tennet en Enexis over Transportschaarste

3

Brabantlaan 1 Postbus 90151 5200 MC ’s-Hertogenbosch Telefoon (073) 681 28 12 Fax (073) 680 76 80 www.brabant.nl IBAN NL86INGB0674560043

Minister van Energie en Klimaat De heer R.A.A. Jetten Postbus 20401 2500 EK 'S-GRAVENHAGE

Bereikbaarheid openbaar vervoer en fiets: www.brabant.nl/route

Datum

9 juni 2022 Onderwerp

Afkondiging transportschaarste TenneT

Ons kenmerk

C2299279/5087192 Uw kenmerk

Geachte heer Jetten, Vandaag, 9 juni 2022, is voor heel Noord-Brabant en Limburg door TenneT transportschaarste (fase 1a) afgekondigd. Deze transportschaarste betreft zowel afname als teruglevering. De gevolgen hiervan zijn onaanvaardbaar groot. Nieuwe grootverbruikaansluitingen op het elektriciteitsnet en uitbreiding van bestaande grootverbruikaansluitingen zijn niet meer mogelijk. Dit geldt ook voor het op grote schaal elektriciteit willen terugleveren. De economische ontwikkeling en ook de energietransitie in de provincies Limburg en Noord-Brabant komt hiermee meerdere jaren vrijwel volledig stil te liggen. De gevolgen voor de woningbouw-opgave zijn op dit moment nog onduidelijk. Het bevreemdt ons dat de netbeheerders ons nu pas informeren en nu pas congestiemanagement-onderzoek gaan doen. Het is goed om na te gaan hoe het elektriciteitsnet efficiënter gebruikt kan worden, maar dat had al eerder gekund en gemoeten. Zeker ook nu de netbeheerders aangeven dat het 6 maanden kost om het congestiemanagement-onderzoek af te ronden. Gelet op de ernst van de situatie is een (veel) kortere doorlooptijd noodzakelijk. Wij vragen het Rijk maatregelen te nemen om dit proces aanzienlijk te versnellen. Op de wat langere termijn is de uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk de oplossing voor de huidige transportschaarste.

Zowel Enexis als TenneT hebben in hun investeringsplannen aangegeven welke investeringen zij de komende jaren in onze provincies/RES-regio’s voornemens zijn te doen. De ACM heeft aangegeven dat TenneT haar Investeringsplan moet aanpassen. Wij gaan ervan uit dat Tennet de investeringen in Noord-Brabant en Limburg daarbij stevig naar voren haalt. De provincies zullen samen met gemeenten (ook in RES-verband) in nauw overleg met Enexis en TenneT bekijken hoe wij de (met name) ruimtelijke procedures kunnen

Contactpersoon

W. (Willem) de Graaff Telefoon

(06) 18 30 33 85 Email

wdgraaff@brabant.nl Bijlage(n)

-

versnellen. Wij vinden dat TenneT alles op alles moet zetten om ook de uitvoering te versnellen. Dit zal een stevige inspanning van alle betrokkenen vragen. Wij vragen het Rijk creativiteit bij het versnellen van de procedures voor de uitbreiding van de hoogspanningsstations, bijvoorbeeld door het beschikbare wettelijk instrumentarium (wij denken o.a. aan Projectbesluit, Crisis en Herstelwet) optimaal te benutten.

Datum

9 juni 2022 Ons kenmerk

C2299279/5087192

Helaas moeten wij constateren dat het waarschijnlijk nog jaren duurt voordat de problematiek van transportschaarste is opgelost. De investeringen die TenneT moet doen, hebben zelfs in het meest gunstige scenario een doorlooptijd van jaren. Om die reden willen wij het Rijk ook vragen om op zo kort mogelijke termijn een aantal beperkingen en de vrijblijvendheid in maatregelen die door de huidige wet- en regelgeving worden veroorzaakt, weg te nemen. Met als doel de schaarse capaciteit waarmee we de komende jaren zullen moeten leven, zo in te zetten dat de meest cruciale ontwikkelingen doorgang kunnen vinden. Bij onderstaande zaken hebben we inzet van het Rijk nodig: het (al dan niet tijdelijk) loslaten van het ‘first come, first serve’-principe, en in plaats daarvan een prioriteringskader toe te passen waarmee de maatschappelijk belangrijke ontwikkelingen voorrang krijgen. Wij denken graag met u mee over de inhoud van dit prioriteringskader; Enexis (als netbeheerder) de mogelijkheid geven om in bepaalde omstandigheden en onder voorwaarden niet (volledig) gebruikte aansluitingen tijdelijk te schrappen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan initiatieven waarvan de gemeente heeft besloten geen medewerking te verlenen aan het ruimtelijk plan of geen vergunning te gaan verlenen.

Hiermee kan de beperkte capaciteit door herverdeling optimaal worden ingezet en wordt speculatie door aansluitingen te claimen ontmoedigd; het zogeheten peer-to-peer leveren eenvoudiger te maken, door de verplichting dit altijd via het elektriciteitsnet te laten verlopen, te laten vervallen. Daarmee kunnen we het onderling uitwisselen van elektriciteit op met name bedrijventerreinen vergemakkelijken en de druk op het elektriciteitsnet verminderen; het opnieuw doordenken van de gevolgen van de toepassing van innovatieve oplossingen. Opslag in de vorm van batterijen voor de meter wordt nu in de berekeningen van netbeheerders twee keer meegeteld, zowel aan de afname als aan de terugleverende kant. Daarmee wordt een batterij, die met name een dempend effect heeft op pieken, gerekend als een piekverhogend instrument; oplossingen voor projecten waarvoor SDE-subsidie is toegekend, maar deze subsidie verliezen doordat de initiatiefnemer als gevolg van transportschaarste, niet aan de verplichte realisatie kan voldoen. In deze gevallen zou bijvoorbeeld door een automatische nieuwe SDE-toekenning (met de dan geldende SDE-tarieven) voorkomen worden dat goede projecten niet tot realisatie komen.

2/3

Tot slot zouden wij graag zien dat het Rijk meedenkt over de toepassing van innovatieve instrumenten om ‘achter de meter’ opslag van elektriciteit aantrekkelijk te maken. Op die manier kan verzwaring van de aansluiting in een aantal gevallen achterwege blijven. Op dit moment zijn dergelijke innovaties nog onvoldoende concurrerend en zijn de subsidiemogelijkheden beperkt.

Datum

9 juni 2022 Ons kenmerk

C2299279/5087192

De provincies Limburg en Noord-Brabant hebben nu als eerste provincies te maken met zeer grootschalige transportschaarste. Planvorming door de netbeheerders moet sneller en de uitvoering zal hier naadloos op moeten aansluiten. Daarnaast willen wij aanvullend inzetten op een beter en efficiënter gebruik van het elektriciteitsnetwerk. Dat kunnen wij niet zonder de hulp van het Rijk. Wij zijn bereid om hiervoor nieuwe mogelijkheden te verkennen en zijn bereid als experimenteergebied te dienen. U kunt op ons rekenen, mogen wij ook op het Rijk rekenen? Provincie Limburg RES Noord- en Midden Limburg RES Zuid Limburg

Provincie Noord-Brabant RES West-Brabant REKS Hart van Brabant RES Noordoost Brabant RES Metropoolregio Eindhoven

Namens deze,

M.W.A. Van Gaans-Gijbels Lid Gedeputeerde Staten van Limburg

M.J.G. Spierings Lid Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant

3/3

Enexis.nl

Postbus 856 | 5201 AW | 's-Hertogenbosch

Tennet.eu

Gemeente Horst aan de Maas t.a.v. Thijs Kuipers PER MAIL

datum

zondag 5 juni 2022

onderwerp

Transportschaarste

behandeld door

Thijs van Dael 06-52845733

ons kenmerk e-mail

Thijs.van.dael@enexis.nl

** De inhoud van deze brief betreft marktgevoelige voorkennis en dient als vertrouwelijk behandeld te worden tot 9 juni 2022 **

Geachte heer Kuipers, Hierbij informeren wij, TenneT en Enexis Netbeheer, u over een verandering in de beschikbaarheid van transportcapaciteit op het elektriciteitsnet. TenneT, de landelijke netbeheerder van het hoogspanningsnet, gaat voor alle stations in de provincies Noord-Brabant en Limburg een vooraankondiging van structurele congestie melden bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM) voor afname en teruglevering van elektriciteit. Deze transportschaarste raakt het gehele elektriciteitsnet in de regio en daarmee ook uw gemeente. Op 9 juni aanstaande kondigt TenneT de transportschaarste extern af in een publicatie. De periode van vandaag tot 9 juni gebruiken wij gezamenlijk (TenneT en Enexis) om u en diverse andere stakeholders vooraf te informeren. We benadrukken dat dit zeer marktgevoelige informatie betreft en we verzoeken met klem om het embargo te respecteren. In deze brief lichten we kort toe wat de gevolgen zijn en welke stappen TenneT en Enexis de komende periode gezamenlijk ondernemen. We realiseren ons dat de impact van transportschaarste groot is. We delen daarom in de bijlage van deze brief ook graag een uitgebreidere toelichting op het ontstaan van transportschaarste en de situatie in uw regio.

Gevolgen en vervolgstappen Als gevolg van de energietransitie, is de maximale transportcapaciteit voor afname en teruglevering van elektriciteit in het hoogspanningsnet van TenneT in Noord-Brabant en Limburg bereikt. Dit heeft ook gevolgen voor de regionale netten van Enexis Netbeheer. In deze transportschaarste-fase worden offertes voor een aansluiting met transportcapaciteit op het elektriciteitsnet voorlopig niet uitgegeven en komen klanten op een interesselijst te staan. Dit betreft alleen de aanvragen voor een aansluiting die groter is dan 3x80 Ampère. Dit betekent dat nieuwe en bestaande grootverbruik klanten die willen uitbreiden, voorlopig géén nieuwe of zwaardere aansluiting kunnen krijgen op het elektriciteitsnet. Dit geldt ook voor bedrijven die op grote schaal elektriciteit willen terugleveren. Ook worden verzoeken tot verhoging van de contractwaarde voorlopig niet gehonoreerd. Voor kleinverbruikers en particulieren met een aansluiting (tot en met 3 x 80 Ampère) heeft deze

pagina

2 van 4

datum

5 juni 2022

transportschaarste in beginsel geen consequenties. Voor deze klanten houden Enexis en TenneT, bij de berekeningen rondom de netcapaciteit, altijd rekening met een autonome groei van de huidige afname en teruglevering. TenneT doet een vooraankondiging van mogelijke congestie bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM) en start een onderzoek naar de haalbaarheid van congestiemanagement. Het congestieonderzoek naar teruglevering van TenneT loopt momenteel al. Uiteraard houden we u op de hoogte van de voortgang van de onderzoeken. Actuele informatie over de lopende onderzoeken naar congestiemanagement, is hier te vinden. Enexis past de status van de stations in Noord-Brabant en Limburg vanaf 9 juni op de website aan naar kleurcode oranje (’fase 1a‘). Hier vindt u de meest recente kaarten van gebieden met schaarste voor afname en teruglevering. Meer informatie Algemene informatie over transportschaarste, de gevolgen ervan en wat TenneT en Enexis doen om dit zo snel mogelijk op te lossen, is te vinden op: Transportschaarste | Enexis Netbeheer en Transportcapaciteit - TenneT. Daarnaast nodigen we u graag uit voor het webinar ‘Transportschaarste’ dat begin juli wordt georganiseerd. Tijdens dit webinar geven we gezamenlijk een uitgebreidere toelichting op de situatie en bieden we de kans om vragen te stellen.

Mocht u naar aanleiding van deze brief willen doorpraten over de specifieke situatie voor uw gemeente, dan kun je contact opnemen met Thijs van Dael (06-52845733) de Strategisch Adviseur Energietransitie bij Enexis Netbeheer voor uw regio. Met vriendelijke groet, Robert Kuik Head Grid Planning TenneT TSO B.V.

Daphne Verreth Directeur Energiesysteem en Transitie Enexis Netbeheer B.V.

pagina

3 van 4

datum

5 juni 2022

Bijlage: Toelichting ontstaan transportschaarste en situatie in de regio Voldoende capaciteit op het net is cruciaal voor onze maatschappij en economische ontwikkeling. We vinden het daarom belangrijk om u uitgebreider te informeren over de achtergronden van transportschaarste en de weg naar 2030. De oorsprong van transportschaarste Het elektriciteitsnet wordt steeds intensiever gebruikt en daar is het elektriciteitsnet van oudsher niet op berekend. Als gevolg hiervan zien we dat het elektriciteitsnet op verschillende plekken de maximale capaciteit nadert. We hebben al langere tijd te maken met de nadelige gevolgen van onvoldoende transportcapaciteit voor partijen die duurzaam opgewekte energie aan ons net willen terugleveren. In de praktijk betekent dit dat we in veel regio’s, als blijkt dat er geen congestiemanagement mogelijk is, geen nieuwe wind-, zonneparken of grootschalige zon op dak projecten meer kunnen aansluiten totdat er in het betreffende gebied een netuitbreiding is gerealiseerd. Door de snelgroeiende vraag naar elektriciteit, is er op een aantal plekken nu ook onvoldoende ruimte voor afnemers van elektriciteit. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de ontwikkelingen in de energietransitie; denk aan (snel)laadpleinen voor elektrisch vervoer, elektrificerende industrie en de warmtetransitie.

Situatie in Noord-Brabant en Limburg TenneT en Enexis geven aan dat er ook in Noord-Brabant en Limburg door de snelle ontwikkeling van onder meer warmtepompen, laadpalen, nieuwe woningen, bedrijven, elektrificatie van de industrie en nieuwe partijen die batterijen aanbieden, een explosief stijgende vraag is naar capaciteit van het elektriciteitsnet. Met name de laatste maanden zijn er veel aanvragen binnengekomen, in beide provincies samen circa 800 megawatt. Ter referentie: dit komt overeen met ongeveer vier keer het totale vermogen van de stad Eindhoven. Het uitbreiden van de netten is in volle gang, maar neemt veel tijd in beslag vanwege de zoektocht naar geschikte locaties en lange procedures. Daarnaast hebben de netbeheerders te maken met een tekort aan personeel, terwijl er hard wordt gewerkt aan het werven van de juiste mensen. Deze ontwikkelingen hebben als gevolg dat het hoogspanningsnet van TenneT in Noord-Brabant en Limburg de maximale capaciteit bereikt heeft. In beide provincies zijn er vooral knelpunten tussen het 380kV en 150 kV hoogspanningsnet van TenneT. TenneT gaat als oplossing onder meer extra transformatoren plaatsen en het netwerk ombouwen zodat de stroom beter kan worden verdeeld.

Gevolgen transportschaarste Transportschaarste raakt voornamelijk (nieuwe) klanten met een grote energievraag en/of -aanbod en daarvoor een grootverbruiksaansluiting nodig hebben (> 3 x 80 Ampère). Voor kleinverbruikers en particulieren met een aansluiting (tot en met 3 x 80 Ampère) heeft transportschaarste in beginsel geen consequenties. Voor deze klanten houden Enexis en TenneT, bij de berekeningen rondom de netcapaciteit, altijd rekening met een autonome groei van de huidige afname en teruglevering. Als onze inschatting van elektriciteitsafname van kleinverbruikers voor de toekomst juist is, kunnen we onder meer nieuwe woningen nog wel aansluiten in gebieden transportschaarste.

pagina

4 van 4

datum

5 juni 2022

Transportschaarste kan zowel optreden in het hoogspanningsnet (verantwoordelijkheid van TenneT) als het middenspanningsnet (verantwoordelijkheid van Enexis Netbeheer). De gevolgen voor klanten zijn gelijk. Wanneer er in een hoger gelegen netdeel (zoals nu het geval in Noord-Brabant en Limburg) geen capaciteit meer beschikbaar is, dan heeft dat automatisch gevolgen voor de netten daaronder (het middenspannignsnet van Enexis Netbeheer). Wanneer Enexis in deze situatie extra grootzakelijke klanten zou aansluiten, wordt daarmee het hoogspanningsnet overbelast en daar is geen ruimte voor. Transportschaarste oplossen en voorkomen We doen er alles aan om transportschaarste van zo kort mogelijke duur te laten zijn en waar mogelijk te voorkomen. Dit doen we door proactief te investeren in ons elektriciteitsnet. Bij het opstellen van onze investeringsplannen, kijken we goed naar waar we verwachten dat de vraag, bijvoorbeeld ten behoeve van nieuwe industriegebieden of woonwijken, maar ook het aanbod groeit, zodat we daar kunnen uitbreiden. Daarnaast kijken we naar oplossingen die bijdragen aan een zo efficiënt mogelijk gebruik van de beschikbare capaciteit. Zo kan het helpen om vraag en aanbod van elektriciteit dichter bij elkaar te brengen, maar ook de inzet van congestiemanagement kan op korte termijn zorgen voor extra mogelijkheden.

Om de uitbreiding van de capaciteit op het elektriciteitsnet te versnellen, hebben de netbeheerders aandacht gevraagd voor een prioriteringskader. Er is een appèl gedaan op het kabinet om snel een aantal politieke keuzes te maken omtrent de planning en prioritering van werkzaamheden, ten behoeve van de noodzakelijke netuitbreidingen. Met een prioriteringskader krijgen de netbeheerders de wettelijke mogelijkheden om bijvoorbeeld projecten met een hoge maatschappelijke waarde voorrang te geven. Uitbreiding in Noord-Brabant en Limburg Om de nu ontstane knelpunten in Noord-Brabant en Limburg aan te pakken, investeert TenneT de komende tien jaar circa twee miljard euro in Noord-Brabant en Limburg. Zo wordt de bestaande 380kV verbinding (elektriciteitssnelweg) tussen Geertruidenberg en Maasbracht versterkt om meer elektriciteit te transporteren en wordt gewerkt aan netversterkingen in de regio Born en Lutterade. In Brabant wordt er gewerkt aan nieuwe hoogspanningsstations in Halsteren, Boxmeer en Tilburg. Op 5 juli verschijnt het nieuwe investeringsplan van TenneT en daarin wordt meer duidelijkheid gegeven over wanneer de uitbreiding gerealiseerd is. Rekening moet worden gehouden met enkele jaren. Daarnaast loopt er een marktconsultatie, als onderdeel van het congestiemanagement onderzoek, om efficiënter gebruik te maken van het net met behulp van flexibiliteit.

De resultaten van dit onderzoek worden in september verwacht. Kijk hier voor meer informatie. Ondertussen investeert Enexis uiteraard ook maximaal om de lager gelegen netdelen toekomstbestendig te maken. Meer informatie vindt u in het Enexis investeringsplan.

Stuknummer: 22.0007228

Raad 10-01-2023 RIB.23.003

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: M.M.C. Kuipers

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 25/11/2022

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja

Onderwerp RIB Nog steeds schaarste op het elektriciteitsnet in Horst aan de Maas Aanleiding Op 9 juni 2022 kondigden netbeheerders Enexis en Tennet voor heel Brabant en Limburg transportschaarste af. De ruimte om stroom te leveren aan nieuwe grootverbruikers was op. Via een raadsinformatiebrief bent u daar toen over geïnformeerd (RIB 22.039 van 9 juni 2022 met als onderwerp “RIB Transportschaarste elektriciteitsnet Limburg”). Vervolgens is een regionale taskforce netcongestie aangesteld om een oplossing te vinden. Begin september was er goed nieuws: door efficiënter gebruik van het net en een aanpassing van de rekenmethodes zou er weer ruimte komen. De afnameschaarste leek voorlopig van de baan. Maar ondertussen heeft Enexis de details van de extra capaciteit verder doorberekend en daaruit blijkt helaas dat het probleem in Horst aan de Maas niet is opgelost. Net als met files, verplaatsen verkeersopstoppingen op een hoofdwegennet zich na een verbetering van een snelweg, vaak naar het onderliggende wegennet. Dat is in Limburg en Brabant op een beperkt aantal plekken in het elektriciteitsnet ook het geval. Op 17 november maakte Enexis bekend dat onderstation Horst, vlakbij Melderslo, één van die plekken is. Vanuit station Horst bedient Enexis een groot deel van onze gemeente en een kleine stukje van Venray en Venlo.

Dit betekent dat de zogenaamde ‘afnamecongestie’ in onze gemeente voor grootverbruikers voorlopig zal blijven. Wat dat betekent wordt hierna verder toegelicht. Wat zijn de gevolgen van de afnamecongestie in Horst? Op dit moment is er nog ‘dreigende congestie’. Dat betekent dat als een klant een aanvraag indient, Enexis met hen in gesprek gaat over de stappen die ze kunnen nemen om zo min mogelijk vertraging op te lopen in het realiseren van het project. Klanten kunnen bijvoorbeeld een offerte aanvragen voor een aansluiting zonder transportcapaciteit. Dan wordt de aansluiting wel gemaakt, maar er wordt geen stroom geleverd. Op het moment dat er capaciteit vrijkomt, komt deze klant eerder aan de beurt. Als er eenmaal netcongestie wordt afgekondigd en het net dus vol is, kan Enexis geen nieuwe grootverbruikers aansluiten. Ook verzoeken van bestaande bedrijven om een grotere stroomaansluiting kunnen niet worden gehonoreerd. Nieuwbouwplannen die veel elektriciteit vragen komen dan dus stil te liggen. Ook plannen van bedrijven die willen verduurzamen door hun bedrijfsproces of hun vervoer te elektrificeren, kunnen niet uitgevoerd worden omdat de benodigde extra stroom niet geleverd kan worden.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T: 077 - 477 97 77

F: 077 - 477 97 50

Pag. 2 van 3

Wie krijgt hiermee te maken? Netcongestie is op dit moment alleen een probleem voor partijen die veel stroom afnemen (grootverbruikers). Ter verduidelijking: • Grootverbruik Alles met een aansluiting van meer dan 3x80 ampère (55 KW) is grootverbruik. Bijvoorbeeld: industrie, logistieke hallen, productiebedrijven, uitbreiding vakantieparken, winkels met eigen bakkerij of koelingen (“stroomvreters”), basisscholen, multifunctionele centra en hoogbouw met lift. • Kleinverbruik Alles met een aansluiting kleiner dan 3x80 ampère (55kw) is kleinverbruik. Enexis garandeert dat zij nog wel een aansluiting krijgen. Hieronder vallen woningen (nieuwbouw), kleinschalige bedrijvigheid zoals bv. een winkel. Uitbreiding vakantiepark of B&B met klein aantal huisjes (centrale ruimte wordt bv. al “spannend”). Wat doet Enexis om de netcongestie op te lossen? Enexis is al gestart met een onderzoek naar congestiemanagement (‘spitsmijden’). Enexis probeert met grootverbruikers van stroom af te spreken dat zij hun stroomvraag verschuiven naar de ‘rustige’ momenten op het elektriciteitsnet. Want dat is de nieuwe realiteit: sommige bedrijven moeten hun bedrijfsprocessen gaan afstemmen op de beschikbaarheid van stroom. Enexis geeft soms zelfs een vergoeding als bedrijven vrijwillig ruimte inleveren. Dit vraagt om omdenken en creativiteit van alle partijen.

Enexis houdt er rekening mee dat in sommige regio’s meer zogenoemde ‘flexpotentie’ zit dan in andere regio’s. De flexpotentie hangt af van hoeveel bedrijven flexibel kunnen en willen zijn in hun stroomafname. Er is nog geen zicht op de flexpotentie in Horst aan de Maas. Provincie voert regie over de langetermijnoplossing in Limburg: netverzwaring Congestiemanagement levert netruimte op voor de korte termijn, maar op de langere termijn is het verzwaren van de elektriciteitsnetten van groot belang. De provincie heeft de taak om hiervoor – samen met Enexis en alle gemeenten- een gedragen plan te maken, waarin staat wat nodig is en wat prioriteit heeft. Dit plan, onder regie van de provincie, wordt ‘PMIEK’ genoemd: het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat. Alle provincies moeten in het voorjaar van 2023 zo’n plan opleveren. Alle PMIEK’s worden vervolgens afgestemd met de nationale plannen voor de energie-infrastructuur, zoals het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), het Programma Energie Hoofdstructuur (PEH) en het nationale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK). Deze manier van samenwerken en samen sturen op energie-infrastructuur is nieuw en nog volop in ontwikkeling.

Voor meer info, onder andere over de insteek van de provincie Limburg, zie deze link: https://limburg.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Item/1efb439e-2f87-4f6a-a374-9ce5e1fd4f8c Rijksoverheid presenteert eind december actieprogramma netcongestie Ook op nationaal niveau wordt gewerkt aan het versterken van de energie-infrastructuur en het oplossen van netcongestie. Hiervoor zijn al drie nationale energieplannen genoemd: NPE, PEH en MIEK. Eind december komt het kabinet daarnaast met een breed actieprogramma voor de aanpak van netcongestie. Deze aanpak zal waarschijnlijk via vier lijnen lopen. Ten eerste wordt ingezet op meer ‘spitsmijden’: door sterkere financiële en juridische prikkels wordt het verminderen van grote piekbelastingen van het elektriciteitsnet gestimuleerd. Ten tweede wil het rijk meer ruimte creëren voor energieopslag en voor flexibiliteit bij het invoeden en afnemen van elektriciteit. Ten derde wordt er flink geïnvesteerd in de fysieke uitbreiding van de energie-infrastructuur. En tot slot zal er meer gestuurd worden op het publiek belang, zodat de schaarse netcapaciteit als eerste ten goede komt aan zaken van groot publiek belang. Nu zijn netbeheerders nog verplicht om aansluitverzoeken af te

2

Pag. 3 van 3

handelen op volgorde van indienen. Het zogenaamde ‘first come first serve’- principe. Straks kan op basis van publiek belang besloten worden dat bijvoorbeeld een ziekenhuis of een school voorrang krijgt op andere aanvragers. Wat doet de gemeente Horst aan de Maas? Sinds de eerste signalen over een vol stroomnet dit voorjaar adviseert de gemeente alle partijen met een bouwproject of bedrijfsplan om zo vroeg mogelijk in het project te overleggen met Enexis over de mogelijkheden. Dat advies blijven we geven. Daarnaast gaan we rechtstreeks bij de provincie én via de RES-regio Noord- en Midden-Limburg ervoor pleiten om van het oplossen van de netproblemen in Horst een prioriteit te maken binnen het PMIEK van de provincie Limburg. Als er vervolgens ruimtelijke procedures nodig zijn om het onderstation in Horst te kunnen uitbreiden, of te ontlasten met een nieuwe onderstation, dan zet de gemeente zich in om die procedures zo snel mogelijk te doorlopen. Ondanks alle inzet van netbeheerders, overheden en afnemers, zal schaarste op het elektriciteitsnet nog jarenlang een realiteit blijven. In de loop van 2023 wordt de gemeenteraad actief geïnformeerd over de stand van zaken in Horst aan de Maas, de vorderingen van het PMIEK en de verwachte vervolgstappen.

3