RIB.23.032 Klimaatadaptatie

Stuknummer: 23.0000971

Raad 11-04-2023 RIB.23.032

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: E. Beurskens

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 08/02/2023

status

: Toezeggingen, nummer: 2021.169.

openbaar

: Ja

Onderwerp Voortgang Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Horst aan de Maas. Aanleiding De raad wordt jaarlijks geïnformeerd over het uitvoeringsplan Klimaatadaptatie. Beantwoording Algemeen Door de mondiale temperatuurstijging verandert het klimaat en nemen de extremen in het weer toe. Buien nemen in omvang en intensiteit toe waardoor wateroverlast op straat en schade in woningen kan ontstaan. Daarnaast krijgen we langere periodes van droogte waardoor grondwaterstanden dalen en tuinen, openbaar groen, natuur en landbouw te lijden hebben. Ook krijgen we meer hittegolven. Bij aanhoudend warme periodes ontstaat hittestress doordat gebouwen, straten en pleinen opwarmen en warmte vastgehouden wordt. Als Horst aan de Maas willen we voorbereid zijn op deze extremen in het weer en klimaat adaptief worden. De in 2021 door de Raad vastgestelde “Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Horst aan de Maas” (bijlage 1) bevat stappen hoe en wat we daarvoor gaan doen. De stand van zaken van de in de agenda opgenomen onderwerpen wordt navolgend beschreven.

Bezoekadres: BezoekAdres, PlaatsBA

Postadres / PostCodePA PlaatsPA

T TelefoonNummer

F FaxNummer

Pag. 2 van 7

1-2. Organisatie en Leefomgeving Onze organisatie implementeert het opgavengericht werken waarbij meerdere maatschappelijke vraagstukken vanuit verschillende invalshoeken bekeken en aangepakt worden. Hierbij is samenwerking tussen beleidsvelden belangrijk en worden meerdere partijen betrokken. Klimaatadaptatie is een thema dat hiervoor bij uitstek geschikt is! Opgaven zoals het beperken van wateroverlast, droogte en hittestress kunnen ideaal met andere opgaven gecombineerd worden. Bomen tegen hittestress hebben bijvoorbeeld ook een positief effect op mentale gezondheid, vangen fijnstof af en bevorderen biodiversiteit. Een wadi heeft een waterbergende functie maar kan met groen, speelelementen en bankjes een fijne ontmoetingsplek worden. Een eenvoudige vraag van inwoners voor het vernieuwen van openbaar groen kan door een juiste benadering tot een gezamenlijk project leiden waarbij meerdere opgaven aangepakt worden en betrokkenheid, inzet en sociale cohesie toenemen. Het resultaat is een kwaliteitsimpuls voor de leefomgeving waarbij de som méér is dan het geheel der delen! Door meekoppelkansen te benutten kunnen investeringen voor klimaatadaptatie, renovaties van wegen, riolering en groen ook nog eens gecombineerd worden waardoor kostenbesparingen mogelijk zijn. In bijlage 2 wordt het thema Klimaatadaptatie vanuit opgavengericht werken middels een Doelenboom toegelicht.

Verdere uitwerking zal gebeuren in een Strategisch Klimaatadaptatieplan. In de bijlage wordt ook een praktijkvoorbeeld Klimaatadaptatie toegelicht. Dit is de wijze waarop we de komende jaren gaan werken en waarmee invulling gegeven wordt aan diverse elementen van het Hoofdlijnenakkoord en het Collegeprogramma.

3. Groen-Blauwe schoolpleinen Het regionale samenwerkingsverband WaterPanel Noord (WPN) heeft een project opgestart om alle basisscholen in Noord- en Middenlimburg GroenBlauw te maken. Regenwater van daken en speelpleinen wordt van het riool afgekoppeld. Versteende schoolpleinen worden daarbij ingericht tot uitdagende GroenBlauwe ontdekkingsplekken waarbij cognitieve en fysieke ontwikkeling gestimuleerd wordt en bomen en struiken bijdragen aan verkoeling en biodiversiteit. Regenwater wordt zoveel mogelijk bovengronds afgekoppeld zodat de kringloop van het water inzichtelijk wordt. In 2022 hebben de Bottel in Lottum, de Kameleon in Grubbenvorst, de Schakel in Broekhuizenvorst, de Krullevaer in Sevenum en Megelsheim in Meerlo voor dit project aangemeld. Deze scholen zijn met begeleiding van een professioneel projectteam met planvorming en uitvoering bezig. Ook wordt een lespakket aan de scholen aangeboden. In 2023 wordt aanmelding van nog meer scholen verwacht. Bij het Dendron College is sprake van een wateroverlast en hittestress probleem. De school valt buiten de doelgroep basisscholen van het projectplan. Gemeente en school hebben echter overleg om openbaar gebied en schoolgebouw af te koppelen en daarvoor een gezamenlijke voorziening in te richten. Ook Groen zal daarbij nadrukkelijk aandacht krijgen.

Leerkrachten en leerlingen worden bij de planvorming betrokken zodat het project ook hier een educatief karakter krijgt.

2

Pag. 3 van 7

4. Urgente Knelpunten wateroverlast Uit onderzoek is gebleken dat er in onze gemeente 7 urgente knelpunten wateroverlast zijn. Deze knelpunten worden vóór 2027 opgelost. Met de Impulsregeling Klimaatadaptatie kunnen we daarvoor ook nog eens ruim € 500.000,- subsidie binnenhalen. Medio 2022 is er formatie voor uitvoering beschikbaar gekomen en zijn voorbereidende onderzoeken gestart. Uitvoering van de projecten Schoolstraat in Horst en Venloseweg in Grubbenvorst wordt eind 2023 of begin 2024 verwacht. Bij het oplossen van wateroverlast wordt uiteraard ook aandacht besteed aan hittestress en zullen zoveel mogelijk bomen geplant worden. Zie bijlage 3.

3

Pag. 4 van 7

5. Wegwerken achterstanden openbaar groen In 2022 is er een ambtelijke workshop hittestress georganiseerd en hebben we geïnventariseerd waar bomen aangeplant kunnen worden. De combinatie van beide acties heeft geresulteerd in een lijst van 166 bomen die in 2023 aangeplant worden. De bomen komen merendeels in de kernen Horst, Sevenum en Grubbenvorst waar een achterstand aan openbaar groen is. De beschikbare middelen 2022 voor Groen zijn daarmee volledig besteed. De middelen voor 2023 worden ingezet voor een bomenlijst 2024 waarbij we verder op specifieke hittestress locaties zullen inzoomen. We nemen dit ook mee in herstructureringsambities die we hebben, zoals bijvoorbeeld aan de Marijkestraat in Horst. Daarnaast zijn we gestart met het uitwerken van een plan voor een (fruit)bomenactie. Vanuit Opgavengericht werken wordt met Sociaal Domein, Openbare Werken, Economie en Gebiedsontwikkeling en externe partners zoals wijk- en dorpsraden, middelbare scholen en Groengroepen gewerkt aan een actie om ontstening, vergroening, biodiversiteit en educatie te stimuleren, eenzaamheid en exclusie tegen te gaan en gezondheid te bevorderen. Intern is er veel enthousiasme en drive voor deze manier van samenwerken ontstaan. Ook scholen hebben al enthousiast gereageerd, het plan past uitstekend in het vak Burgerschap waardoor leerlingen met een gerichte opdracht aan de slag kunnen.

6-7.Klimaatadaptatie in planprocessen – Toetsingskader Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie is inmiddels een vast onderdeel geworden in interne processen, denken en doen. Initiatieven van inwoners, ondernemers en projectontwikkelaars worden getoetst op klimaatadaptatie. Hierbij vormen het Gemeentelijk Rioleringsplan en Beleidsnota’s Groen toetsende kaders. Ook bij reconstructies en renovaties is klimaatadaptatie een vast onderdeel van de planvorming. De beschikbare toetsingskaders moeten mogelijk herzien maar zeker aangevuld worden. Zo ontbreken bijvoorbeeld kaders voor droogte, hittestress en biodiversiteit. In 2022 is op rijksniveau een Maatlat Klimaatadaptatie voor de gebouwde omgeving ontwikkeld. Deze zal breed toepasbaar zijn voor Nederland waarbij rekening gehouden wordt met regionale verschillen in bodem- en watersysteem. De maatlat wordt in de Tweede kamer behandeld en vervolgens gepubliceerd. Het ligt voor de hand om hier op aan te sluiten en de maatlat naar lokale behoefte aan te passen. Differentiatie naar opgave en of kernen zou hierbij ook denkbaar kunnen zijn. In maart wordt hiervoor een ambtelijke workshop georganiseerd waarna verdere uitwerking volgt.

4

Pag. 5 van 7

8. Meekoppelen Reconstructie- en renovatieprojecten in de openbare ruimte worden standaard klimaat adaptief uitgevoerd. Voor 2022 kunnen projecten als de Gerard Smulderstraat/Wouterstraat in America, Barbarastraat in Griendtsveen en de Gasthuisstraat in Horst genoemd worden. In totaal is hierbij bijna 15.000 m2 verhard oppervlak van de riolering afgekoppeld en worden waar mogelijk bomen aangeplant.

9. Nieuwbouw Het spreekt voor zich dat nieuwbouwprojecten klimaat adaptief uitgevoerd moeten worden. We willen immers voorkomen dat nieuwe knelpunten voor wateroverlast of hittestress ontstaan. De nieuwbouwplannen in Meterik, Sevenum en Lottum zijn goede voorbeelden hoe het moet. Tegelijkertijd constateren we dat het soms lastig is om bij inbreidings- of vervangingsprojecten van kleine, private ontwikkelaars voldoende aandacht voor klimaatadaptatie te krijgen. Vaak is het ambitieniveau hier uit kostenoverwegingen lager of wordt uitgegaan van bestaande rechten. Het bestuurlijk vaststellen en implementeren van het nieuwe toetsingskader Klimaatadaptatie kan hier wellicht een uitkomst bieden.

5

Pag. 6 van 7

10. Opgave klimaatadaptatie buitengebied in beeld brengen. GroenBlauwe aderkaart maken. In 2022 zijn er stappen gezet om de opgave voor het buitengebied in beeld te krijgen. We hebben verdrogings- en vernattingsgevoelige gebieden in kaart gebracht. Vanuit de samenwerking Waterpanel Noord is een (regionaal) grondwatermeetnet gerealiseerd waarmee we inzicht in grondwaterstanden krijgen. Ook hebben we een GroenBlauwe aderkaart ontwikkeld waarmee bestaande en gewenste hoofdstructuren in beeld gebracht zijn. Deze kaart vormt een basis die verder uitgewerkt moet worden en waarmee kansen en knelpunten duidelijk worden. We zetten daarbij in op een robuuste GroenBlauwe dooradering. De kaart vormt ook input voor de op te stellen Omgevingsvisie. Zie bijlage 4. Er zijn grote opgaven voor het buitengebied. De energietransitie, het stikstofdossier, beregeningsverboden voor de Peelrandzone, verduurzaming van de landbouw, natuurontwikkeling, recreatie en toerisme, pilotprojecten zoals de Gedeelde Peel enz. Klimaatadaptatie kan niet los van deze opgaven gezien worden en het is logisch om bij ontwikkelingen aan te haken en aan een integrale oplossing te werken. Waterschap, Provincie, landbouw- en natuurorganisaties zijn de partners waarmee we de komende jaren aan de opgave gaan werken. Een aantal projecten zijn ook al in uitvoering.

In veel gevallen is het Waterschap als eigenaar van beken leidend en haken wij als gemeente actief aan. Samen met de eerdergenoemde partijen werken we al aan verschillende beekherstelprojecten zoals de herinrichting van de Peelloop, Groote Molenbeek en Boabelse Loop. Daarnaast heeft Waterschap Limburg in de periode 2021-2022 ongeveer 40 bermstuwen in sloten geplaatst waarmee water langer vastgehouden kan worden en landbouw en natuur profiteren. De aanpak past in de opgave om tot een robuust Limburgs watersysteem te komen dat opgewassen is tegen de gevolgen van klimaatverandering.

11. Opstellen Strategisch Klimaatadaptatieplan De Uitvoeringsagenda is de eerste aanzet in het proces om klimaat adaptief te worden. Met het opstellen van een Strategisch Klimaatadaptatieplan is een verdere uitwerking voorzien. In dit plan wordt visie en richting gegeven aan de doelstelling om in 2050 Klimaatbestendig te zijn. Het plan zal bestaan uit het vaststellen van ambitie en beleid voor de korte termijn met een doorkijk naar de middellange termijn. Daarnaast worden wettelijke en eigen opgaven benoemd met een meer jaren planning voor uitvoering. De raad kan daarmee jaarlijks over de voortgang van klimaatadaptatie geïnformeerd worden. Er is nagegaan of het mogelijk is om een dergelijk plan zelf team overstijgend op te stellen, maar gebleken is dat dit door hoge werkdruk lastig is. In Q4 ’22 is daarom contact gelegd met enkele adviesbureaus om de mogelijkheden voor het opstellen van een plan in beeld te brengen. Dit zal begin ’23 verder uitgewerkt worden.

6

Pag. 7 van 7

Bijlagen Bijlage 1 Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Horst aan de Maas Bijlage 2 Doelenboom Klimaatadaptatie - Praktijkvoorbeeld Klimaatadaptatie Bijlage 3 Urgente knelpunten wateroverlast Bijlage 4 Buitengebied

7

Bijlage 2

Doelenboom

Klimaatadaptatie Rembrandtstraat Horst Bewoners aan de Rembrandstraat in Horst wilden het openbaar groen voor hun woningen graag opwaarderen. Er was een saai grasveld met wat struiken en bomen. Regenwater afkomstig van dit gebied stroomt naar probleemlocaties. De gemeente ziet daarom graag dat inwoners het regenwater van het riool afkoppelen. In gezamenlijk overleg zijn we tot een mooi project gekomen: • • •

• •

• •

•

Allereerst is er intensief overleg tussen inwoners en gemeente geweest. Goede en regelmatige communicatie is belangrijk in dit proces. Alle bewoners deden mee in dit project. De bewoners hebben in overleg met de gemeente een groenplan gemaakt. De gemeente heeft grondwerk uitgevoerd en een wadi in het openbaar groen aangelegd. Vervolgens is regenwater van de straat en parkeerplaatsen afgekoppeld en naar deze wadi gebracht. Bewoners hebben zelf het regenwater van hun woningen afgekoppeld en naar de wadi gebracht. Hiervoor kregen ze een afkoppelsubsidie van 9 euro per m2. De gemeente heeft gratis struiken en een gras-bloemenzaadmengsel beschikbaar gesteld. De bewoners hebben alles zelf aangeplant en zorgen de eerste 2 jaar voor het onderhoud. Hierdoor kan de gemeente weer op kosten besparen. 2 slechte bomen zijn gerooid en worden vervangen. Door zelfwerkzaamheid bij het afkoppelen konden de bewoners iets aan de subsidie overhouden. Dit geld wordt gezamenlijk geïnvesteerd in buurtinitiatieven zoals een picknick-tafel of jeu-de-boules baan. Bewoners kunnen elkaar ontmoeten in een mooie groenvoorziening die ze zelf ontworpen en gerealiseerd hebben. Klimaatadaptatie betekent hier een combinatie van opgaven: o Het verminderen van wateroverlast, droogte en hittestress. o Aanplant van meer en gevarieerd groen waarmee biodiversiteit bevorderd wordt.

o Het versterken van gemeenschapszin, contacten en sociale cohesie. o Een kwaliteitsimpuls voor de leefomgeving.

Urgente knelpunten Wateroverlast Urgente Knelpunten Wateroverlast

1

Horst Blauwververstraat, Radmakerstraat en Klompenmakerstraat

2

Horst Schoolstraat

3

Meerlo Hoofdstraat en Julianastraat

4

Horst Linnenstraat

5

Grubbenvorst Venloseweg

6

Grubbenvorst De Zumpel

7

Tienray Spoorstraat