RIB.22.066 Consolidatie Kasteel Huys ter Horst

Stuknummer: 22.0006904

Raad 29-11-2022 RIB.22.066

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: E. Joosten

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 09/11/2022

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja

Onderwerp Consolidatie en tijdlijn Kasteel Huys ter Horst Aanleiding De raad heeft aangegeven dat zij op de hoogte gebracht wil worden over de ontwikkelingen die met name de afgelopen twee jaar op het kasteel hebben plaatsgevonden. Beantwoording In deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de diverse acties in samenhang met de consolidatie van Kasteel Huys ter Horst. Beschikbaar stellen van krediet In december 2019 heeft u een krediet beschikbaar gesteld van €150.000 voor de consolidatie (zie toelichting in bijlage 3) van Kasteel Huys ter Horst. Hiervoor heeft Stichting Huys ter Horst vervolgens een vergunning aangevraagd die wij verleend hebben. Wij hebben 90% van de deze €150.000 als subsidie voor de consolidatiewerkzaamheden beschikbaar gesteld. De overige 10% kan worden toegekend nadat voldaan is aan de voorwaarden in de subsidiebeschikking. Ook de provincie heeft een subsidie toegezegd van €70.000 om de volledige consolidatie uit te kunnen voeren. De consolidatie De consolidatie van de kasteelruïne heeft in 2021 en 2022 plaatsgevonden. In deze periode is het kasteel ook een paar keer in opspraak geweest in de krant. Om u een beeld te geven wat zich in deze periode heeft afgespeeld is de Tijdlijn 2021-2022 opgesteld. (zie bijlage 1). Hieruit blijkt duidelijk dat niet altijd de juiste keuzes zijn gemaakt.

Om ook de activiteiten in een breder perspectief te kunnen beoordelen is de Tijdlijn 2001 – 2022 toegevoegd. (zie bijlage 2) Uit alles blijkt dat wij de afgelopen 22 jaar veel vertrouwen in het bestuur van de stichting hebben gesteld maar daar niet voldoende actief op hebben gecontroleerd. De stichting en alle vrijwilligers zijn enthousiast aan de slag gegaan met de werkzaamheden. Waardoor het behoud van de waarden van het Rijksmonument (zie bijlage 3) niet altijd op de eerste plaats stond. Er zijn soms praktische keuzes gemaakt om de vergunde werkzaamheden Bezoekadres: BezoekAdres, PlaatsBA

Postadres / PostCodePA PlaatsPA

T TelefoonNummer

F FaxNummer

Pag. 2 van 2

uit te voeren. Daarbij zijn werkzaamheden uitgevoerd die niet in de vergunning zijn opgenomen. De gemeente, die de vergunning heeft verleend en ook nog eens eigenaar is van het Rijksmonument, is niet betrokken bij deze keuzes. Door deze praktische keuzes is schade aangebracht aan het Rijksmonument. Het gaat dan bijvoorbeeld om stenen die net in de weg lagen bij het bestraten van een vloer (zie afbeelding 2 en 3 van bijlage 1). Dit ging zonder overleg met ons of deskundige begeleiding. Het is het schade aanbrengen van een monument en zou in elk geval met de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (lees verder: RCE) afgestemd moeten worden. Door tijdsdruk gedreven heeft het bestuur van de stichting dit niet gedaan. Door te weinig controle op de consolidatiewerkzaamheden zijn hier door het bestuur van de stichting verkeerde beslissingen genomen. Interbestuurlijk Toezicht Wij staan op dit moment onder verscherpt toezicht van de provincie op het onderdeel erfgoed. De provincie ziet toe op de controlerende rol die gemeentes hebben. Bij het kasteel hebben wij die controlerende rol niet voldoende uitgeoefend. Uiterlijk 1 december a.s. moet de 0-meting van 2022 geactualiseerd zijn. Er moet een overzicht komen van schade die aan het kasteel is aangebracht en er moet een plan van aanpak opgesteld worden waarin wordt opgenomen wat nog hersteld kan worden.

We zijn hierover actief met de provincie en de RCE in overleg zodat wat we aanleveren waar zij ook behoefte aan hebben. Inmiddels is er opdracht gegeven aan het onderzoeksbureau RAAP om de 0-meting aan te vullen en een advies voor het plan van aanpak op te stellen. Uit de aanvulling van de 0-meting en PVA zal blijken of, en op welke manier de schade hersteld kan worden. We stemmen dit in de 3e week van november af met de provincie en de RCE. Besluit subsidie Het besluit of de stichting voldoet aan de voorwaarden van de gemeentelijke subsidiebeschikking is nog niet genomen. Door de provincie (Cluster IBT) is de subsidiebeschikking momenteel op nihil gesteld. De stichting heeft hierop bezwaar gemaakt. Cluster Erfgoed van de provincie behandelt dit bezwaar en is bezig met een zorgvuldige afweging. Ook wij zijn bezig met een zorgvuldige afweging op de subsidiebeschikking. Wij maken die in overleg met de provincie en de RCE. Hoe verder? We kunnen concluderen dat er bij de stichting maar ook bij ons fouten zijn gemaakt. Wij vinden behoud van ons erfgoed belangrijk dus we moeten hier van leren. We zijn inmiddels actief aan de slag gegaan met de opmerkingen van IBT. De monumentenverordening wordt geactualiseerd. Team Toezicht en Handhaving moet ook op dit onderdeel verbinding houden met team Omgeving.

Bij het verlenen van vergunningen op het thema erfgoed zal deskundig advies ingewonnen moeten worden wanneer we die kennis niet zelf in huis hebben en er zal deskundige begeleiding tijdens de uitvoering vereist worden. Daarbij zal gecontroleerd worden of de werkzaamheden conform de afspraken en binnen de kaders wordt uitgevoerd. Daar heeft het immers aan ontbroken bij de consolidatiewerkzaamheden op het kasteel. Als we eerder en duidelijker hadden doorgepakt naar bestuur van de stichting na melding van misstanden was de schade aan de kasteelruïne immers beperkt gebleven tot de schade van maart 2021. Bijlagen 1. Tijdlijn recent 2. Tijdlijn lange termijn 3. Huys ter Horst, toelichting op onderdelen

2

Tijdlijn recent Consolidatie Huys ter Horst Beste Driss,

Ik ben gisteren langs geweest bij kasteel Horst, waar inmiddels het zand weer in de diverse ruimten ligt. Wat mij daarbij opviel is dat er geen spoor meer zichtbaar is van de scheidingsmuur in de ridderzaal. Wanneer je de foto’s van gisteren met die van 3 mei, ten tijde van de nulmeting, vergelijkt zie je het verschil. De muur is weg. Voor de zekerheid heb ik met een prikijzer in het zand op verschillende plaatsen geprikt om te zien of lager nog resten aanwezig zouden zijn (zie foto). Het resultaat was negatief. De conclusie is dat het spijtig is om vast te stellen dat weer een stukje historie is verdwenen, maar het past wel in het beeld van de notitie die ik je heb gestuurd. Het herstel gaat gepaard met een voortdurende erosie van de cultuurhistorische waarden. Mocht je nog vragen hebben hoor ik dat graag. Met vriendelijke groet, André Viersen 18 juni 2021

De ruimte ten tijde van de nulmeting (3 mei 2021).

Het vertrek op 18 juni 2021.

Rond 25 maart 2021

30 maart 2021

2 april 2021

8 april 2021

Vanaf en rond 8 april

10 mei 2021

17 Juni 2021

11 oktober 2021

17 februari 2022

20 oktober 2022

Overleg Provincie: Interbestuurlijk toezicht

2de overleg met de Provincie: Interbestuurlijke toezicht

Detail van de plaats waar het metselwerk aanwezig was. Links met het prikijzer enige cm, in de grond gestoken en rechts volledig in de grond.

Melding misstanden

• • •

Ontstane onrust m.b.t. werkzaamheden Vertrek bestuurslid Archeoloog trekt zich terug

Waarneming en beoordeling

• • • •

Gemeente gaat kijken Gesprek ambtenaren, archeoloog en stichting Waarneming op locatie ongeoorloofde werkzaamheden zijn geconstateerd

Stillegging

•

Op verzoek van de gemeente zijn de werkzaamheden vrijwillig stilgelegd

Bespreken misstanden

•

•

Overleg over misstanden op archeologisch en bouwkundig gebied Gemeente schakelt deskundigen in

Nulmeting

•

•

Onderzoeksbureau RAAP voert 0-meting uit. Hierin wordt de situatie op dat moment vastgelegd. Uitvoeren toezichtsmaatregelen waar nodig

Opheffen stilligging

• • •

Gemeente meldt vrijgeving terrein Stichting kan door met werkzaamheden Toezicht blijft in handen gemeente

Constatering nieuwe misstanden •

•

Archeologisch materiaal weggehaald dat in de 0-meting nog aanwezig was Gemeente heeft nagelaten handhavend op te treden

Oplevering

• •

Werkzaamheden gereed Oplevering waargenomen door dienstdoende cultuurhistoricus

•

Provincie vraagt 0-meting en plan van aanpak

• •

Overleg wethouder met de gedeputeerde. Voor 1 dec. 2022 opnieuw aan te leveren 0-meting en plan van aanpak

Tijdlijn lange termijn Consolidatie Huys ter Horst

• •

2001

2004

2006

2013

2016

2017

2018/2019

2021

2022

Startpunt de ruïne

Voorburcht poortgebouw en uitkijktoren

Start 1e consolidatie hoofdburcht

Oprichten van gebruiksruimtes

Principeverzoek consolidatie en herbouw Vergeten burcht

Recht van Erfpacht

Beschikkingen subsidie voor uitsluitend de consolidatie

Consolidatiewerkzaamheden

Wachten op een besluit

Visie “Huis ter Horst, een toekomst voor een ruïne” Voorbereidende werkzaamheden zoals het verwijderen van bomen

•

• •

Ommuurd plein op de voorburcht waar in de vloer de voormalige vertrekken zijn aangeduid De uitkijktoren om de werkzaamheden zichtbaar te maken Het poortgebouw als beleving van ruimte

• • • •

Vrijmaken hoofdburcht Restauratie mergelwerk Vleermuizenkelder Verplaatsen poortgebouw

• • • •

De grote zaal Goede kamer Keukentje Toiletgroep

• • •

fase 1 consolidatie fase 2 herbouw Vergeten burcht

•

•

Stichting neemt de ruïne voor 30 jaar in erfpacht Stichting is verantwoordelijk maar gemeente blijft eigenaar Subsidieaanvraag bij gemeente en provincie voor consolidatie en herbouw

• •

€71.000 door provincie €150.000 door gemeente

•

•

Vergunning voor consolidatiewerkzaamheden verleend door gemeente Misstanden tijdens werkzaamheden zie tijdlijn 2021-2022

•

• •

De stichting wacht nog steeds op een besluit op het verzoek van 2016 De provincie verwacht beter toezicht op erfgoed Het besluit vaststellen subsidie zal in december genomen worden

Bijlage 3 bij de Rib Consolidatie kasteel Huys ter Horst

Huys ter Horst, toelichting op onderdelen 1. De status Rijksmonument Kasteel Huys ter Horst is een kasteelruïne die in 1968 is aangewezen als Rijksmonument. De waarden van de kasteelruïne zijn te verdelen in bouwhistorische waarden van het gebouw, de zichtbare ontwikkeling van het gebouw en de belevingswaarde als ruïne. De redengevende omschrijving in het register van Rijksmonumenten luidt: Overblijfselen van het kasteel Horst. Restanten van het hoofdgebouw omgeven door ten dele gedempte omgrachting. Restant van een bakstenen muur met geprofileerde rondbogige poortomlijsting van natuursteen, XVI, en een schietgat afgezet met natuursteen. 2. Wat is consolidatie? Om de ruïne in stand te houden en verdere erosie te voorkomen is er structureel onderhoud nodig. Het doel van consolidatie is het monument duurzaam te behouden. Daarbij wordt gestreefd naar het minimaliseren van schade en verval. Het verschil met restauratie is dat het monument dan wordt terug gebracht naar een staat, waarin het zich in de loop der geschiedenis heeft bevonden. Voor behoud van de waarden is consolidatie voldoende. Dit kan door het afdekken van muren zodat er van bovenaf geen water in kan trekken. Sinds 2000 is er een actieve groep vrijwilligers die zich tot doel hebben gesteld het kasteel te restaureren en consolideren maar vooral het verhaal te vertellen over de geschiedenis op het kasteel.

Zij organiseren activiteiten zoals rondleidingen, escaperooms en moorddiners. Alle activiteiten kunt u vinden op hun site. Maar zoals dat bij veel verenigingen gaat is het moeilijk om vrijwilligers te vinden en te binden. De stichting heeft daarom in 2016 een plan bij de gemeente ingediend waarmee een sluitende exploitatie behaald kan. Hiermee wordt de instandhouding minder afhankelijk van subsidies. Het plan is ook voorgelegd aan de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (Lees verder: RCE). Huidige status: plan wordt aangehouden zolang de lopende zaken/issues zijn afgehandeld. Daarnaast wordt het meegenomen als onderdeel van de nieuwe visie Kasteelpark Ter Horst. 3. Standpunt RCE over een nieuwe bouwlaag De RCE heeft een positief standpunt ingenomen op het plan om een nieuwe fysieke tijdlaag toe te voegen aan de bebouwing. Hierdoor wordt de bebouwing die niet altijd volgens de richtlijnen van het RCE is gerealiseerd ondergeschikt in het totale plaatje. De RCE is bezig met het afstoten van Rijksmonumenten. De bescherming van deze monumenten komen daarmee geheel onder de verantwoordelijkheid van de gemeente te vallen. Doordat er op het kasteel in de afgelopen 22 jaar bouwwerkzaamheden zijn uitgevoerd, die niet in lijn zijn met het beleid van de RCE, staat de bescherming onder de status van Rijksmonument onder druk.

Wanneer deze status weg valt heeft dit consequenties voor het in aanmerking komen van provinciale- en rijkssubsidies. We zouden de kasteelruïne dan wel aan kunnen wijzen als een gemeentelijk monument.