RIB.22.037 Afkoppelen hemelwater

Stuknummer: 22.0000971 -

Raad 14-06-2022 RIB.22.037

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: E. Beurskens

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 01/03/2022

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja

Onderwerp RIB Evaluatie subsidieregeling afkoppelen hemelwater. Aanleiding Door de klimaatverandering krijgen we vaker te maken met zwaardere buien. Het riool kan deze buien niet verwerken waardoor wateroverlast op straat en schade in woningen kan ontstaan. Daarnaast zien we ‘s zomers echter ook langere periodes van droogte en hittestress. Het is daarom belangrijk om hemelwater van gebouwen en bestrating van de riolering af te koppelen en in de bodem te infiltreren. Daarmee wordt wateroverlast op straat verminderd en gaan we verdroging tegen. Daarnaast nemen riool overstorten op oppervlaktewater af, voorkomen we dat schoon water onnodig naar de rioolzuivering wordt afgevoerd en besparen we op elektriciteits- en onderhoudskosten van gemalen. Begin 2017 heeft Waterschap Limburg in de regionale samenwerking Waterpanel Noord een gezamenlijke subsidieregeling met gemeenten vastgesteld. Gemeenten kregen op basis van co-financiering subsidie voor het stimuleren van afkoppelen van hemelwater van het riool door private partijen. Horst aan de Maas heeft daartoe een eigen subsidieregeling vastgesteld die in maart 2017 in werking is getreden. Deze regeling is in 2019 verruimd om meer ondernemers, schoolbesturen en woningbouwcorporaties tot afkoppelen te bewegen. De co-financieringsregeling met het Waterschap is per 31 december 2021 beëindigd.

Aan de gemeenteraad is toegezegd om de regeling te evalueren.

Bezoekadres: BezoekAdres, PlaatsBA

Postadres / PostCodePA PlaatsPA

T TelefoonNummer

F FaxNummer

Pag. 2 van 6

Resultaat In onderstaande tabel zijn de resultaten Horst aan de Maas weergegeven. Jaar

Aantal aanvragen

Afgekoppelde m2

Uitbetaalde subsidie

Ontvangen subsidie WL-DHZ-WPN

2017 2018 2019 2020 2021

60 83 259 317 207

6.500 7.977 16.495 25.604 30.506

€ 44.022,€ 50.186,€ 126.121,€ 221.593,€ 239.643,-

€ 25.261,€ 29.081,€ 33.290,€ 130.856,€ 96.990,-

926

87.082 m2

€ 681.565,-

€ 315.478,-

Netto uitgave

€ 366.087,-

Tabel 1 Resultaten in m2 en euro’s.

Subsidiebronnen Waterschap Limburg Bij aanvang van de regeling werd door het Waterschap voor iedere gemeente op basis van inwoneraantal een subsidiebedrag beschikbaar gesteld. Voor Horst aan de Maas was dat € 157.469,- op basis van 50% cofinanciering. Van de gemeente werd dus een bijdrage voor hetzelfde bedrag gevraagd. Omdat sommige gemeenten in hun doelen achterbleven werd het beschikbare budget van het Waterschap in 2019 herverdeeld. Horst aan de Maas heeft daardoor uiteindelijk € 178.144,- subsidie van het Waterschap ontvangen. Extra subsidie 1 Behalve de subsidie van het Waterschap was er in het kader van het Deltaprogramma Hoge Zandgronden (DHZ) ook nog een subsidieregeling van de Provincie Limburg. Gemeenten die hun co-financieringstarget van het Waterschap gehaald hadden, konden extra subsidie krijgen. Horst aan de Maas heeft hierdoor in 2020 succesvol een bonus van € 50.000,- DHZ subsidie kunnen claimen en door aanpassing van de verdeelsleutel daarna nog eens € 49.834,-. In totaal dus € 99.834,-. Extra subsidie 2 Toen de subsidiepot leeg was heeft Waterpanel Noord ook nog een bedrag beschikbaar gesteld. Ook daarvan heeft Horst aan de Maas € 37.500,- kunnen claimen. Mogelijk volgt er nog een slotbonus voor € 12.500,-. Ondanks verschillende bronnen was er op een gegeven moment geen subsidie meer mogelijk. Om geen momentum te verliezen is Horst aan de Maas verder gegaan.

We hebben dus een (beperkt) gedeelte van de regeling zelf betaald.

2

Pag. 3 van 6

Inwoners meekrijgen Verhoging subsidiebedrag De aanvang van de regeling Horst aan de Maas kende een aarzelende start. Het subsidiebedrag was € 9,- per m2 en het subsidiabel oppervlak tot 200 m2 beperkt. Per aanvraag was dus maximaal € 1.800,- mogelijk. Hierdoor was het voor ondernemers, schoolbesturen en woningbouwcorporaties – partijen met grotere dakoppervlaktes - financieel gezien niet interessant om af te koppelen. Terwijl juist met het afkoppelen van grote oppervlaktes grote stappen gezet kunnen worden in de opgave om klimaat adaptief te worden. Bij aanpassing van de regeling in 2019 is het subsidiebedrag van € 9,- per m2 gelijk gebleven, maar is het maximale subsidiebedrag naar € 15.000,- verhoogd. Het gevolg was een toename in het afkoppelen van grotere oppervlaktes. Dit is in tabel 2 te zien. Periode Datum aanvraag is bepalend

Aantal aanvragen met afgekoppelde oppervlaktes > 200 m2

Aantal afgekoppelde M2 van aanvragen > 200 m2

Gemiddeld aantal m2 per aanvraag

Maart 2017 – Augustus 2019 30 maanden September 2019 – December 2021 28 maanden

52

17.690

340

70

29.714

424

Tabel 2 Invloed verruiming subsidiebedrag.

Communicatie Ook zijn er meer communicatiemiddelen ingezet. Zo is er bijvoorbeeld een infoclip afkoppelen gemaakt, werd via Facebook, Hallo en Duurzaamheidskrant regelmatig gecommuniceerd en zijn er voorlichtingsavonden gehouden. Verder zijn er 500 promotieboxen afkoppelen verzonden. Het gaat steeds beter! Mede door deze acties zien we inmiddels dat klimaat adaptatie bij steeds meer inwoners gaat leven. Als iemand begint met afkoppelen volgen vaak meer mensen uit dezelfde straat. Het bewustzijn over het thema neemt toe. Soms merken we dat mensen afkoppelen omdat ze wateroverlast op straat ervaren. Vaak is het verminderen van droogte in de tuin echter ook een reden. Wonen Limburg heeft enkele grote appartementencomplexen afgekoppeld en daarnaast merken we dat ook meer bedrijven afkoppelen. Vooral de inzet van enthousiaste wijk- en dorpsraden zoals de “Dorpsraad America” en “Norbertus Samen Duurzaam” mag niet onvermeld blijven. Hier zijn mooie buurtinitiatieven ontstaan waarmee de

3

Pag. 4 van 6

klimaatopgave tot een versterkte gemeenschapszin en een kwaliteitsimpuls voor de leefomgeving leidt. Zo hebben bewoners aan de Rembrandstraat in Horst hun woningen afgekoppeld. Regenwater wordt naar een wadi in openbaar gebied geleid waarbij het groen in samenspraak met de bewoners opgewaardeerd wordt. De bewoners leveren daarbij een bijdrage in het onderhoud. De gemeente koppelt gelijktijdig openbaar gebied af waardoor investeringen rendabeler worden. Een win-win situatie! Verder worden drie hofjes met grasvelden in de Norbertuswijk klimaat bestendig ingericht. Hier worden woningen en openbaar gebied afgekoppeld en ideeën van bewoners bij de herinrichting van deze ruimtes voor multifunctioneel gebruik meegenomen. Bevordering van sociale cohesie gaat ook hier hand in hand met de klimaatopgave. Norbertus Samen Duurzaam, Synthese en Wonen Limburg participeren in dit project. Inmiddels zijn ook 3 basisscholen klimaat adaptief. Scholen in America, Meterik en Lottum, hebben het regenwater van daken en schoolpleinen afgekoppeld en Groen-Blauwe schoolpleinen ingericht. Kinderen hebben meegedacht over de inrichting van hun nieuwe schoolplein en met leerkrachten, ouders en vrijwilligers meegeholpen bij de realisatie. De schoolpleinen zijn met leuke speelelementen ingericht en bieden uitdaging waardoor cognitieve en fysieke ontwikkeling bevorderd wordt.

Met klimaatlessen en eenvoudige proefjes kunnen kinderen daarnaast theorie en praktijk ervaren en wordt de kringloop van het water en de waarde van groen spelenderwijze bijgebracht. Groen dat bijdraagt aan biodiversiteit en hittestress vermindert. Om een idee van oppervlaktes te geven, bij deze 3 scholen is in totaal bijna 5.000 m2 verharding van het riool afgekoppeld. De voorbeelden laten zien dat klimaatadaptie méér is dan de som der delen! Om het enthousiasme van inwoners niet verloren te laten gaan hebben we daarom de subsidieregeling laten doorlopen toen de cofinancieringsbronnen uitgeput raakten. De regeling is succesvol! Waterpanel Noord Een aantal projecten in Horst aan de Maas waren zeer succesvol en trokken de aandacht van de samenwerking in Waterpanel Noord. De ”Greune Mert” in 2019 was bijvoorbeeld een groot succes. De informatiestand voor Klimaatadaptie trok veel belangstelling en op die dag werden ter plaatse ca. 65 aanvragen voor afkoppelen ingediend. Het succes resulteerde zelfs in het opstellen van een memo door Waterpanel Noord met Tips & Trucs voor andere gemeenten. Daarnaast worden regelmatig afkoppelprojecten van Horst aan de Maas als promotiemateriaal voor campagnes van Waterklaar – het informatieplatform Klimaatadaptatie van Waterpanel Noord gebruikt. Horst aan de Maas scoort met afkoppelen erg goed.

Het succes heeft er toe geleid dat we op dit moment een van de koplopers in de regionale samenwerking zijn.

4

Pag. 5 van 6

Totaal m2

Gemeente Mook en Middelaar Gennep Bergen Venray Venlo Beesel Horst aan de Maas Maasgouw Leudal Nederweert Roermond Roerdalen Peel en Maas Weert Echt Susteren Totaal

9.383 15.737 58.655 33.210 59.541 33.410 57.186 27.549 37.090 49.502 9.279 13.227 51.522 14.203 31.774 501.268

87.082

Tabel 3 Resultaten afkoppelen gemeenten Waterpanel Noord per 24-02-2022 op basis van toegekende declaraties. In deze tabel zijn nog niet alle declaraties verwerkt.

Financiële consequenties Kosten gemeente Er is 87.082 m2 verhard oppervlak afgekoppeld. De regeling heeft de gemeente netto € 366.087,- gekost. Hierbij zijn personeelskosten niet meegerekend. Besparing gemeente Inwoners kunnen met eigenarbeid en subsidie echter relatief goedkoop afkoppelen. Als de gemeente deze oppervlakte in de openbare ruimte had moeten afkoppelen was dit veel duurder geweest. Standaard wordt hiervoor met een bedrag van 30 euro per m2 gerekend. De kosten waren dan 87.082 m2 x 30 euro = € 2.612.460,- geweest. Voor personeelskosten wordt daarbij met 15% gerekend, zonder personeelskosten zou dit bedrag dan € 2.220.591,- zijn. Per saldo een grote besparing.

Vervolg We moeten het samen doen Om in 2050 klimaat adaptief voor water te zijn, zal afkoppelen de komende decennia een structurele activiteit blijven. De opgave is groot en hoewel de gemeente ook openbaar gebied afkoppelt, kunnen we het niet alleen. Private partijen hebben ongeveer 50% van de grond in stedelijk gebied in beheer of eigendom. Daarom is het belangrijk dat zij gestimuleerd blijven worden om maatregelen te nemen. Subsidie speelt daarbij ook een rol.

5

Pag. 6 van 6

Afkoppelen is meer dan het verminderen van wateroverlast Zoals de voorbeelden laten zien is afkoppelen méér dan de som der delen. Voor de komende jaren willen we de klimaatopgave versterkt koppelen aan knelpunten wateroverlast, opgaven in het sociaal domein, renovatie van wegen en revitalisering van woonwijken en bedrijventerreinen. Daarnaast willen we alle basisscholen GroenBlauw maken! Extra opgave Verder is uit onderzoek van het Waterschapsbedrijf Limburg in 2021 gebleken dat vooral voor de kernen Horst, Sevenum en Lottum afkoppelen effectief is om wateroverlast te voorkomen. Dit heeft te maken met factoren als het ontwerp van het rioolstelsel, (toegenomen) verhardingsdichtheid en maaiveldverloop. Het streven hierbij is om voor deze kernen in 2050 minimaal 40% verhard oppervlak afgekoppeld te hebben. Bij een autonoom afkoppelpercentage van 2-3% per jaar is versnelling in de uitvoering wenselijk. De aanpak daarvan wordt in het Strategisch Klimaatadaptatieplan verder uitgewerkt. Horst

Sevenum

Lottum

Opgave 2050

61,7 ha

21,5 ha

6,9 ha

Gerealiseerd

5,0 ha

1,3 ha

0,6 ha

Nog te realiseren

56,7 ha

20,2 ha

6,3 ha

Tabel 4 Afkoppelopgave gerelateerd aan vermindering wateroverlast.

Inzet communicatie Uit tabel 1 blijkt dat het aantal aanvragen in 2021 is achtergebleven. Na evaluatie met de afkoppeladviseur blijkt dat dit waarschijnlijk met de koele en natte zomer van dat jaar te maken heeft. Inwoners ervaren het tegengaan van verdroging blijkbaar als een groot direct voordeel van afkoppelen. Bij een natte zomer wordt die urgentie minder gevoeld. Voor 2022 en verder wordt hier gerichte communicatie op ingezet. Nieuwe subsidieregeling Per 1 januari 2022 heeft Waterschap Limburg een nieuwe co-financieringsregeling met gemeenten opengesteld. Deze loopt 2 jaar. Horst aan de Maas doet uiteraard ook weer mee! Daarnaast wordt de subsidieregeling Horst aan de Maas herzien waarbij we ook maatregelen voor Groen, zoals de aanleg van sedumdaken en groene gevels willen stimuleren.

Bijlagen Bijlage 1. Voorbeelden afkoppelen.

6