RIB.22.012 IJslands preventiemodel

Stuknummer: 21.0009464

Raad 22-02-2022 RIB.22.012

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: R. Bouten

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 06/12/2021

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja

Onderwerp Horst aan de Maas gaat aan de slag met het IJslands preventiemodel

Aanleiding Horst aan de Maas is voor jongeren een fijne gemeente om op te groeien: er is uitstekend onderwijs, een bloeiend verenigingsleven en een goed georganiseerd netwerk van voorzieningen. We kennen ook uitdagingen, zoals het alcohol-, drugs- en sigarettengebruik onder jongeren. De jongerenmonitor 2019 liet zien dat onze jongeren beduidend vaker en meer drinken in vergelijking met andere gemeenten in de regio en de rest van het land. Het alcoholgebruik daalt, maar is nog steeds te hoog. Ook ouders en jongeren maken zich zorgen. Tijdens Zinnige Zaken spraken scholieren hun zorgen uit over het drugsgebruik onder jongeren. De huidige Corona pandemie legt nog meer bloot dat ook thema’s als eenzaamheid, ontmoeting en verveling een belangrijke rol spelen in het gedrag en de keuzes van jongeren. Tenslotte heeft ook uw gemeenteraad door middel van moties aangegeven extra te willen inzetten op rookvrij en op alcohol- en drugspreventie. Daarom gaan we nog steviger inzetten op een gezonde leefstijl. Door een integrale aanpak. Niet op papier maar door het gewoon te gaan doen. Het (deel)resultaat: aantoonbaar significant minder gebruik van alcohol, roken en drugs.

Actieve informatie Eerder hebben het voortgezet onderwijs, Synthese, Vincent van Gogh en de GGD (onze partners in het NIX18overleg) zich ook al uitgesproken grote voorstander te zijn van meer integraliteit door middel van het zogenaamde IJslands preventiemodel. Met de samenwerking van deze partners, met de doelen van uw Raad en met de ambitie van ons college hebben we ons aangemeld voor het landelijk implementatietraject van het IJslands preventiemodel. Met succes! Horst aan de Maas is één van de tien geselecteerde gemeentes om van januari 2022 t/m december 2025 het IJslands preventiemodel te implementeren. IJsland Twintig jaar geleden ging het niet goed met de jongeren in IJsland. Zij gebruikten de meeste alcohol, tabak en drugs vergeleken met jongeren uit de rest van Europa. Sinds de introductie van het IJslandse preventiemodel,

Bezoekadres: BezoekAdres, PlaatsBA

Postadres / PostCodePA PlaatsPA

T TelefoonNummer

F FaxNummer

Pag. 2 van 3

nu dus twintig jaar geleden, is het middelengebruik onder IJslandse jeugd sterk gedaald. Waar eerst nog 42% van de jongeren de afgelopen 30 dagen dronken was geweest, was dat 20 jaar later nog maar 7%. En waar eerst 23% van de jongeren dagelijks rookten, is dat 20 jaar later gedaald naar 3%. Cannabis gebruik daalde van 17% naar 6%. Zo behoort IJsland nu tot de minst gebruikende jongeren in Europa. Met die aanpak gaan we dus ook in Horst aan de Maas aan de slag! Het IJslands model: een preventieve community aanpak Het IJslands preventiemodel is een preventieve aanpak gericht op het creëren van een positieve leefomgeving, waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Het doel van het IJslands preventiemodel is om het middelengebruik (alcohol, sigaretten en drugs) onder jongeren tegen te gaan en het welbevinden te verbeteren. Het IJslands preventiemodel richt zich op het gezin, vrienden/leeftijdsgenoten, school en vrije tijd. Hieronder vallen bijvoorbeeld factoren zoals emotionele steun van ouders en het tegengaan van verveling door zinvolle vrijetijdsbesteding. Hierin spelen onze actieve dorpen, denk bijvoorbeeld aan verenigingen en de gemeenschap, een belangrijke rol.

Doordat jongeren tijdens hun jeugd al een gezondere leefstijl aannemen, is de kans groot dat zij dit in hun volwassenheid doorvoeren, waardoor de effecten op gezondheid en welbevinden ook op de lange termijn zichtbaar zullen zijn en blijven. In het IJslands preventiemodel werkt de gemeente nauw samen met onze actieve inwoners in dorpen en wijken, de sociale basis, de gemeenschap en de zorg. Het bijzondere hiervan is de inzet op integraliteit: ouders, jongeren, docenten (brede scholen), vrijwilligers, verenigingen en preventie/welzijnswerkers gaan samen concrete en gebiedsgerichte afspraken maken en uitvoeren. Bijvoorbeeld afspraken over toegankelijke, beschikbare en passende vrijetijdsbesteding. Het IJslands preventiemodel kan dus gezien worden als een werkwijze die bijdraagt aan vitale en veerkrachtige wijken van en voor alle leeftijden. Daar is iedereen voor nodig en profiteert niet alleen de jeugd van. Meten is weten Een belangrijk onderdeel van het IJslands preventiemodel is het datagestuurd werken. We willen namelijk concreet resultaat boeken. Lokale data over jongeren, over hun gezondheid en over beschermende en risicofactoren het uitgangspunt voor het jeugdbeleid. Op basis van de uitkomsten van de nulmeting (najaar 2022) bepalen onderzoekers, beleidsmakers en mensen uit de praktijk (bijv.

ouders, scholen, organisators van jeugdactiviteiten) de prioriteiten en worden scherpe KPI’s opgesteld. Gedurende de vierjarige implementatieperiode gaan we iedere twee jaar het welzijn onder jongeren peilen door middel van de GGD jongerenmonitor. Hierdoor krijgen stakeholders sneller feedback en kunnen preventie-activiteiten waar nodig worden bijgesteld, om zo de KPI’s te kunnen behalen. We zien wat succesvol is en waar we nog kunnen bijsturen. Onze ambitie daarbij is om naast kwantitatieve data ook op narratieve kwalitatieve data te gaan monitoren en sturen, zoals story telling. Nederlandse naam: Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) Het implementatietraject van het IJslands preventiemodel in Nederland waaraan wij deelnemen luidt Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). In de afgelopen drie jaar heeft het Trimbos Instituut met zes gemeenten, het Nederlands Jeugdinstituut en collega’s uit IJsland een pilot uitgevoerd met het IJslandse Preventiemodel in Nederland. De basis voor de aanpak is nog steeds het IJslandse preventiemodel, maar wel toegespitst op de Nederlandse situatie aan de hand van de lessen in de pilot. Met OKO wordt voortgebouwd op de lessen uit de pilot.

2

Pag. 3 van 3

Het IJslands preventiemodel (OKO) in Horst aan de Maas We doen al veel op het gebied van Rookvrije generatie en alcohol- en drugspreventie. Dat voegen we samen én we voegen er iets aan toe. Met deze aanpak bouwen we voort op de eerdere RIB’s over Rookvrije Generatie en Alcohol- en drugs. Denk bijvoorbeeld aan RIB 19.095 waarin we uitspreken dat we streven naar maximaal 10% van de volwassenen in Horst aan de Maas rookt en waar, ten opzichte van 2015-2016 de gemiddelde leeftijd waarop jongeren zijn gaan roken is gestegen en het totaal aantal rokende jongeren daalt. Maar kijk ook naar de resultaten van de gezondheidsmonitor jeugd 2019 (RIB 20.111), waar we zien dat alcohol- en drugsgebruik daalt, maar nog wel te hoog is én dat jongeren op te jonge leeftijd beginnen. Zaken waar we door OKO concrete doelen gaan stellen en concreet resultaat verwachten. Tijdens het implementatietraject worden we ondersteund door het Trimbos-Instituut en het Nederlands Jeugdinstituut. OKO bestaat niet uit een vast pakket interventies of campagnes. Lokaal wordt besproken waar de grootste kansen en uitdagingen liggen vanuit een positieve insteek. Hierbij gaat het om het beïnvloeden van de omgeving in plaats van (alleen) het beïnvloeden van het (ongewenste) gedrag van individuen. Door middel van subsidie kunnen we verenigingen en vrijwilligersinitiatieven stimuleren hier een bijdrage aan te leveren.

We gaan een eigen naam geven aan deze Horster werkwijze. Deze nieuwe werkwijze is een proces van lange adem. Door onze aanpak zien we de laatste jaren dat we op veel leefgebieden goede trends te pakken hebben. Maar het behalen van onze ambities is pas op de (midden)lange termijn mogelijk. Het eerste jaar combineren we concrete projecten als de rookvrije generatie en de documentaire “Hoe deal jij met drugs” met het samen met alle stakeholders opstellen en uitwerken van de nieuwe werkwijze en het formuleren van een gezamenlijke taal. Het sportakkoord, preventieakkoord en de werkgroep alcohol- en drugspreventie vormen al een goede basis waarop we verder kunnen bouwen. Ook voor ons als gemeente betekent dit dat we nog meer en integraal met leefstijl en preventie aan de slag gaan. Wat dit betekent bespreken we uiteraard met uw Raad als stakeholder, maar ook via de Planning en Control cyclus. Wij zijn overtuigd dat we met deze aanpak het verschil kunnen maken. Niet op papier, maar in de levens van die duizenden jongeren in onze dorpen en wijken!

3