RIB.22.007 Inkomenspositie

Stuknummer: 21.0008828

Raad 25-01-2022 RIB.22.007

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: R. Bouten

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 17/11/2021

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja :

Onderwerp RIB In Horst aan de Maas doe je mee, ondanks je inkomenspositie Aanleiding Net als 2020 was ook 2021 een bijzonder jaar, waarin corona een grote rol speelde. Veel inwoners zaten in onzekerheid over hun inkomen. Ondernemers moesten hun bedrijf sluiten, of staan nog voor deze moeilijke keuze. Naast corona had ook de kinderopvangtoeslagaffaire effect op de financiële situatie van onze inwoners. Onder deze bijzondere omstandigheden waren er veel ontwikkelingen in onze aanpak van inkomensvraagstukken. Vanwege het belang van het thema geven we uw raad ieder jaar via een raadsinformatiebrief een update over de brede schuldenaanpak in Horst aan de Maas. In deze raadsinformatiebrief leest u over de stand van zaken. Brede aanpak inkomensvraagstukken 1. Vroegsignalering schulden Mensen met problematische schulden wachten vaak te lang voordat ze zelf hulp inschakelen. Door een wijziging in de wet gemeentelijke schuldhulpverlening, kunnen we sinds 1 januari 2021 mensen eerder helpen. Hierdoor kunnen we (problematische) schulden voorkomen. Verhuurders van woningen, drinkwaterbedrijven, energieleveranciers en zorgverzekeraars mogen nu gemeenten waarschuwen, als zij zien dat hun klanten rekeningen niet betalen. Deze organisaties proberen eerst zelf de betalingsachterstand(en) op te lossen met hun klanten. Denk aan persoonlijk contact of een betalingsregeling.

Als dat niet werkt, sturen ze een signaal naar de gemeente. Ze hebben hiervoor geen toestemming nodig van de klant. 44 convenantpartners voor Horst aan de Maas We kunnen alleen signalen ontvangen van partners met wie een convenant is opgesteld. Er is een landelijk convenant opgesteld. Hier kunnen zowel gemeenten als bedrijven en instanties bij aan sluiten. Wij gaan vervolgens overeenkomsten aan met de organisaties die actief zijn in onze gemeente. Op dit moment hebben we

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T: 077 - 477 97 77

F: 077 - 477 97 50

Pag. 2 van 6

44 convenantpartners, die ons signalen van betalingsachterstanden kunnen sturen. Iedere maand komen hier nieuwe partners bij. Signaal ontvangen, en dan? We nemen zo snel mogelijk contact op met de inwoner. Dat doen we zo laagdrempelig mogelijk. Afhankelijk van de situatie zijn er verschillende mogelijkheden: een kaartje in een blanco enveloppe met handgeschreven adres, telefonisch contact, mail, of een huisbezoek. Aantal signalen We ontvangen tussen de 30 en 80 signalen per maand, zie onderstaande tabel. Zowel het aantal signalen als de hoogte van de gemiddelde schuld fluctueert nog per maand. Huurachterstanden zijn bijvoorbeeld hoger dan achterstanden bij de energieleverancier. We verwachten dan ook dat het aantal meldingen de komende maanden blijft oplopen. We monitoren de situatie om later ook het resultaat van onze interventies in beeld te krijgen en bij te kunnen sturen waar nodig. Maand April Mei Juni Juli Augustus September Oktober

Aantal meldingen 30 32 38 55 67 56 84

Gemiddelde schuld € 348,€ 341,€ 493,€ 207,€ 1.270,€ 467,€ 264,-

2. Hersteloperatie gedupeerde ouders toeslagenaffaire In 2020 is gestart met het herstellen van dat wat niet goed is gegaan bij gedupeerde ouders. Dit wordt gedaan door de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen. Vanaf begin 2021 zijn wij als gemeente ook onderdeel van deze hersteloperatie, om ondersteuning te kunnen bieden aan gedupeerde inwoners uit Horst aan de Maas. Impact gedupeerde ouders uit Horst aan de Maas Op dit moment hebben 33 ouders uit onze gemeente zich gemeld bij de Belastingdienst. Daarvan zijn tot nu toe 21 ouders na lichte screening door de Belastingdienst als daadwerkelijk gedupeerde aangemerkt. Deze 21 ouders krijgen dus allemaal in ieder geval compensatie van € 30.000. De beoordeling vanuit de Belastingdienst kost tijd. Het kan dus even duren voordat we zicht hebben op de precieze impact in Horst aan de Maas. Op 26 november 2021 heeft het CBS aanvullende cijfers gepubliceerd over uithuisplaatsingen van kinderen van gedupeerde ouders per gemeente. Deze cijfers laten zien dat er tussen 2015 en 2021 geen kinderen van gedupeerde ouders uit Horst aan de Maas te maken hebben gehad met een uithuisplaatsing. Persoonlijk contact Tot 1 september hebben we van de Belastingdienst contactgegevens ontvangen om de gedupeerde ouders uit Horst aan de Maas te benaderen voor hulp en ondersteuning.

De consulenten schuldhulpverlening hebben verschillende contactpogingen gedaan om alle 33 ouders persoonlijk te spreken. In 16 gevallen is dit gelukt, in de overige 17 gevallen hebben we de ouders helaas niet te pakken kunnen krijgen. Deze ouders hebben we alsnog

2

Pag. 3 van 6

een kaartje of mail gestuurd met de contactgegevens van onze consulenten schuldhulpverlening, mochten zij toch hulp of ondersteuning nodig hebben. Van de 16 ouders die we gesproken hebben, had het grootste deel geen hulpvraag aan de gemeente. Het contact vanuit de gemeente werd gewaardeerd, maar de ouders hadden veel van de problemen inmiddels zelf opgelost. Een aantal ouders hebben we op weg geholpen en ondersteund in de contacten met de Belastingdienst. Op dit moment loopt er nog één contact met een gedupeerde ouder voor ondersteuning. Dit wil niet zeggen dat er niets gespeeld heeft. We hebben schrijnende verhalen gehoord van mensen die flinke schulden hebben gehad, hun huizen hebben moeten verkopen en de financiële problemen tot echtscheidingen hebben geleid. Kwijtschelding publieke schulden Het kabinet heeft besloten om de publieke schulden van gedupeerde ouders en toeslagpartners zoveel mogelijk kwijt te schelden. Publieke schulden zijn schulden die zijn ontstaan bij overheidsorganisaties, waaronder gemeenten. Om de schulden kwijt te kunnen schelden wordt een wet gemaakt. Deze wet treedt op 1 januari 2022 in werking. Het college van Horst aan de Maas heeft op 12 juli 2021 besloten om vooruitlopend op deze wet met het kwijtschelden te beginnen. Op dit moment gaat het om 4 inwoners die in aanmerking komen voor kwijtschelding van een gemeentelijke vordering.

Mogelijk gedupeerde ouders kunnen zich nog tot en met 31 december 2023 melden bij de Belastingdienst. Het aantal kwijtscheldingen kan daarom dus nog oplopen. En nu? Vanaf 1 september krijgen we vanuit de Belastingdienst alleen nog gegevens doorgestuurd van ouders die hebben aangegeven daadwerkelijk behoefte te hebben aan ondersteuning vanuit de gemeente, of in aanmerking komen voor kwijtschelding van publieke schulden. Tot op heden hebben we geen nieuwe gegevens doorgestuurd gekregen. 3. Steunmaatregelen corona voor ondernemers Tozo De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) bood t/m 30 september 2021 inkomensondersteuning voor levensonderhoud aan ondernemers, waaronder zzp’ers, met financiële problemen door de coronacrisis. Ook was het mogelijk met de Tozo een lening voor bedrijfskapitaal af te sluiten. Impact in Horst aan de Maas We kunnen concluderen dat de Tozo-regeling effectief was in het voorkomen van financiële problemen bij ondernemers, voornamelijk tijdens de eerste coronagolf. Het merendeel van de ondernemers heeft slechts voor een korte periode ondersteuning vanuit Tozo nodig gehad. Waar bij Tozo 1 (1 maart -1 juni 2020) ruim 600 aanvragen binnen zijn gekomen, is dat bij Tozo 5 (1 juli – 1 okt. 2021) beperkt gebleven tot 27 aanvragen.

De ondernemers die structureel aanspraak hebben gemaakt op Tozo-uitkeringen waren met name actief in de cultuur- en horecasector. Grotendeels doordat zij door de restricties ook in de zomer en het najaar van 2021 nog steun nodig hadden. Daarnaast was er sprake van structurele steun vanuit Tozo aan zelfstandigen die voor de coronacrisis al niet levensvatbaar waren. Bij deze laatste groep speelt dat zij vaak onvoldoende inkomsten weten

3

Pag. 4 van 6

te genereren om hun kosten te dekken. Deze zelfstandigen zijn gewend om onder het bestaansminimum te leven en de eindjes aan elkaar te knopen. Tijdens Tozo 5 van 1 juli tot 1 oktober is met name ingezet op het ‘in beweging krijgen’ van deze groep. Dit heeft als resultaat gehad dat een aantal ondernemers hierdoor is gestopt met ondernemen of een baan in loondienst erbij heeft genomen. Communicatie Het afgelopen jaar zijn er diverse keren oproepen geplaatst aan alle ondernemers (niet enkel Tozo-gerechtigden) om zich te melden als ze kampen met financiële problemen door de coronacrisis. De gemeente kan tijdelijke financiële hulp bieden, een financiële doorrekening maken, helpen bij schulden of hulp bij het zoeken naar ander werk. Uit deze oproepen zijn zeer weinig reacties komen. Het zijn veelal ondernemers die we reeds in beeld hebben die zich gemeld hebben. Een handvol oudere ondernemers (55-plus) heeft zich in Horst aan de Maas gemeld met schulden of problemen met het voorzien in levensonderhoud. Een deel daarvan kunnen we helpen via schuldhulpverlening (zij willen dan vaak doorgaan met het ondernemerschap). Een ander deel heeft zich gemeld voor de IOAZ-regeling; deze regeling helpt ondernemers met een leeftijd van 55 jaar of ouder met inkomensaanvulling tot bijstandsniveau na beëindiging van het bedrijf.

Dit zijn ook veelal zelfstandigen die al jaren leven onder het bestaansminimum, en door de coronacrisis nu onvoldoende middelen hebben om door te blijven gaan met ondernemen. En nu? De Tozo is per 1 oktober 2021 gestopt. Als zelfstandig ondernemers toch nog financiële ondersteuning nodig hebben, kunnen ze een beroep doen op de al bestaande regeling Bijstand voor zelfstandigen (Bbz). Om de overgang van Tozo naar Bbz voor ondernemers te versoepelen, zijn de voorwaarden voor de bestaande Bbzregeling tijdelijk aangepast. We concluderen dat de Tozo-regeling en de actieve benadering tijdens Tozo 5 effectief is geweest. Tot nu toe is er nog geen beroep gedaan op de versoepelde Bbz-regeling vanaf 1 okotober. Dit komt overeen met het landelijke beeld dat maar zeer beperkt gebruik van deze regeling laat zien. 4. Energiearmoede De gasprijzen zijn recent flink gestegen. Daardoor kan bij veel mensen de energierekening een stuk hoger worden vanaf 1 januari 2022. Ondanks steun vanuit de landelijke overheid zullen veel mensen dit voelen in hun portemonnee. Bij huishoudens met lagere inkomens in slecht geïsoleerde woningen hakt dit er harder in dan bij huishoudens met hogere inkomens. Een huishouden is energiearm als: er sprake is van een laag inkomen en een (te) hoog aandeel (10% of meer) van het inkomen opgaat aan energiekosten.

er sprake is van een laag inkomen en een woning met een relatief lage energiekwaliteit, dat ze niet op eigen kracht kunnen verduurzamen. Impact in Horst aan de Maas Hoe energiearmoede in onze gemeente precies tot uiting komt en waar dit speelt, wordt op dit moment nog onderzocht. De provincie Limburg laat nader onderzoek doen naar energiearmoede in Limburg. Dit eindrapport

4

Pag. 5 van 6

moet in maart 2022 klaar zijn. Dát het speelt weten we. Uit onderzoek van TNO blijkt dat 4,75% van de huishoudens in Horst aan de Maas te maken heeft met een vorm van energiearmoede. We gaan ons buigen over wat we als gemeente kunnen doen om deze inwoners gericht te ondersteunen. Bijvoorbeeld in de vorm van energiebesparende maatregelen, of adviezen over hoe inwoners hun woning in kleine stappen kunnen verduurzamen. Maar ook door hen te informeren en ondersteunen in het maken van de juiste keuzes qua energiecontract. Omdat het maken van goede keuzes in het bijzonder belangrijk is voor inwoners die het financieel zwaarder hebben. Landelijke regeling Er wordt gewerkt aan een landelijke regeling, mogelijk met een rol voor gemeenten. Voor de regeling is €150 miljoen gereserveerd. Hoe dit er precies uit komt te zien, en welke ruimte we daar als gemeente in krijgen is op dit moment nog niet duidelijk. 5. Stand van zaken gemeentelijke schuldhulpverlening Op dit moment zijn er 57 lopende trajecten binnen schuldhulpverlening. Dit aantal is lager dan in andere jaren, gemiddeld is er sprake van 75 trajecten. Dit is een landelijke tendens. Naar de echte oorzaak van deze daling is nog niet goed onderzoek gedaan. Het zou kunnen komen door de landelijke steunpakketten, en het feit dat mensen de afgelopen anderhalf jaar minder mogelijkheden hebben gehad om geld uit te geven.

Gemeentelijke schuldhulpverlening Op het moment van schrijven zijn we in 21 trajecten bezig met de situatie te stabiliseren; dat betekent inzicht en overzicht krijgen om te bepalen wat aan hulp nodig is. We werken daarin samen met budgetcoaches, vrijwilligers van de thuisadministratie en bewindvoerders. We proberen in te zetten op een duurzame financiële oplossing. Ook verzorgen we zelf een stuk coaching en helpen we met het treffen van betalingsregelingen. Daarnaast volgen we de klanten geruime tijd om zeker te zijn dat ze het zelf weer kunnen. Schuldregelingen Kredietbank Limburg Als de financiële problemen groter zijn, en we de schulden niet kunnen oplossen door bovenstaande ondersteuning, komt het tot een schuldregeling. De Kredietbank Limburg voert deze schuldregelingen voor ons uit, behartigt de belangen van de inwoner met schulden en maakt afspraken met de schuldeisers. 30 huishoudens zitten op dit moment daadwerkelijk in een schuldregeling, en 6 aanvragen worden nog behandeld. Taboe doorbreken Schaamte en ongemak staan praten over geldzorgen nog altijd in de weg. Dus komen mensen pas in beweging als het eigenlijk te laat is. We hebben weliswaar instrumenten in handen om geldproblemen eerder te signaleren. Toch blijft het een gedeelde verantwoordelijkheid om dit onderwerp beter bespreekbaar te maken en het taboe te doorbreken.

Daar willen we ons de komende tijd nog meer op gaan richten. Zodat we samen beter weten hoe we geldproblemen kunnen signaleren, en we deze zorgen op de juiste plek kunnen delen. Want het krijgen schulden kan echt iedereen overkomen. Jaarlijks bijpraten De ondersteuning aan inwoners met geldzorgen is een belangrijk thema, en heeft dan ook de aandacht van uw Raad. Binnenkort krijgen de actuele cijfers over dit thema een plek in de monitor Sociaal domein. Daarnaast praten we uw Raad graag jaarlijks bij, zodat u goed op de hoogte blijft van de ontwikkelingen en de stand van zaken in

5

Pag. 6 van 6

Horst aan de Maas. Wat de best passende vorm van dit jaarlijks bijpraatmoment is bepalen we aan de hand van de ontwikkelingen en in overleg met uw raad.

Bijlagen Bijlage 1. Link naar TNO interactieve kaart Energiearmoede per gemeente Hoe voorkomen we energiearmoede? | TNO

6