RIB 21 050 Voorlopig verdeelvoorstel gemeentefonds

Stuknummer: 21.0001542

Raad 20-04-2021 RIB.21.050

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: T. Kuipers

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 18/02/2021

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja

Onderwerp Voorlopig verdeelvoorstel gemeentefonds

Aanleiding De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft begin februari een adviesaanvraag ingediend bij de Raad voor het Openbaar bestuur. Onderdeel van deze adviesaanvraag is het voorstel van de fondsbeheerders voor de nieuwe integrale verdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2023. De nieuwe verdeling leidt tot voor- en nadeelgemeenten. De herverdeeleffecten zijn het gevolg van keuzes die gedurende het proces zijn gemaakt in het benaderen van de kosten van gemeenten en het verevenen van eigen inkomsten. Uit de bijlagen bij de adviesaanvraag blijkt dat de gemeente Horst aan de Maas op basis van dit voorlopige verdeelvoorstel een positief herverdeeleffect heeft. Ook ambtelijke narekening met een later door het ministerie beschikbaar gesteld rekenmodel op hoofdlijnen laat een (iets kleiner) positief herverdeeleffect zien. Voor de nabijgelegen gemeenten Venray en Peels en Maas met een enigszins vergelijkbare omvang en sociale structuur zijn de voorlopige uitkomsten vergelijkbaar. De fondsbeheerder wijst er echter met klem op dat de voorlopige uitkomsten moeten worden gezien als globaal beeld en nog onderhevig zullen zijn aan diverse mutaties.

Redenen die zij daarvoor aandragen zijn bijvoorbeeld dat de uitkomsten zijn gebaseerd op de onderzoekgegevens van 2017 en dat deze nog geactualiseerd moeten worden en nog zonder inachtneming zijn van de zogenaamde taakmutaties die in de periode tussen onderzoek en invoering van de nieuwe verdeling (2017-2022) hebben plaatsgevonden of zullen plaatsvinden. Na ontvangst van het advies van de Raad voor het Openbaar bestuur wordt ook de Vereniging Nederlandse Gemeenten nog geconsulteerd. Dat zal plaatsvinden op basis van geactualiseerde maatstafgegevens en een geactualiseerde omvang van de clusters waaruit de verdeling is opgebouwd. Dit zal eveneens nog tot verschuiving in de herverdeeleffecten leiden. Bovendien hebben diverse nadeelgemeenten of nadeelgebieden (Friesland, Groningen en Oost-Brabant) al hun ongenoegen over de voorlopige uitkomsten geuit.

Bezoekadres: BezoekAdres, PlaatsBA

Postadres / PostCodePA PlaatsPA

T TelefoonNummer

F FaxNummer

Pag. 2 van 3

Na afronding van de besluitvorming door het volgend kabinet vindt zo spoedig mogelijk de verwerking in de circulaire van het gemeentefonds plaats. De herverdeeleffecten zullen op dat moment definitief worden vastgesteld. Ondanks de vele onzekerheden die voorlopig nog wel even blijven bestaan, lijkt voor onze gemeente het scenario waarbij we net als bijvoorbeeld de gemeente Gennep een aanzienlijke nadeelgemeente zouden zijn met alle nadelige gevolgen voor de begroting wel van tafel. Over de verdere ontwikkelingen en de mogelijke financiële consequenties wordt U nader geïnformeerd bij de voorbereiding voor de kadernota. Tussen het indienen van de adviesvraag bij de Raad voor het Openbaar bestuur en de behandeling van de raadsinformatiebrief in onze eigen Raad zijn er over dit onderwerp enkele raadsvragen gesteld. De beantwoording daarvan willen komt per vraag hieronder aan bod. Vraag 1: Is het college bekend met het voorlopige verdeelvoorstel dat ter advisering is aangeboden aan de Raad voor het Openbaar bestuur en het vervolgproces? Jazeker, zie bovenstaande toelichting in deze raadsinformatiebrief. Vraag 2: Wat is de reactie van het college op dit voorlopige verdeelvoorstel? Graag een toelichting per domein.

Zoals hierboven aangegeven lijkt het verdeelvoorstel als geheel positief uit te vallen voor onze gemeente aangezien de ontvangsten via het gemeentefonds in zijn totaliteit hierdoor zou stijgen. Uitgesplitst naar 2 domeinen is in het sociaal domein sprake van een daling en in het ‘klassiek deel’ sprake van een stijging. Doordat de stijging groter is dan de daling, is het netto effect positief. De uitsplitsing naar sociaal respectievelijk klassiek deel is voor het college niet zo relevant omdat de bedragen in het algemeen niet geoormerkt zijn. Tevens is het nog steeds de intentie van de fondsbeheerder om de resterende onderdelen van het sociaal domein in de toekomst verder te integreren in de algemene uitkering. Vraag 3: Verwacht het college alle gemeentelijke taken en ambities uit te kunnen voeren wanneer het voorlopige deelvoorstel wordt gerealiseerd? Er zal sprake blijven van een flinke spanning tussen de wettelijke taken en ambities en de beschikbare middelen. Implementatie van het voorlopige deelvoorstel voorkomt de geanticipeerde verslechtering van de financiële positie maar is in zichzelf niet de sleutel tot de oplossing van het financiële vraagstuk. College blijft van mening dat ook naar uitbreiding van de ‘koek’ (=door het rijk beschikbaar gestelde middelen) als geheel nogmaals moet worden gekeken.

Vraag 4: Deelt het college de opvatting van het CDA dat een herverdeling van het gemeentefonds de financiële druk op gemeenten niet verlicht, maar slechts verplaatst? Ja, het college deelt deze opvatting. De herverdeling van het gemeentefonds is een herverdeling van schaarste. De door het rijk beschikbaar gestelde macrobudgetten zijn onvoldoende.

2

Pag. 3 van 3

Vraag 5 en 6: In het vervolgproces is een adviserende rol voorzien voor de VNG. Op welke manier gaat het college de positie van onze gemeente op dit onderwerp kenbaar maken en behartigen binnen de VNG? Op welke andere manieren is het college voornemens de positie en belangen van onze gemeente op dit onderwerp kenbaar te maken en te behartigen in de aanloop naar en gedurende de aankomende kabinetsformatie? Wij zullen, net als in de afgelopen jaren ons op diverse manieren hard blijven maken om dit punt op de kabinetsagenda te krijgen. Daarbij ondernemen we samen met aan andere gemeente lobby-activiteiten richting Den Haag. Onder andere via de VNG die in de algemene ledenvergaderingen stevige moties heeft aangenomen die de onderhandeling met het Rijk kracht bij zetten. Via directe contacten met de directeur van de VNG en de commissie Financiën zijn we betrokken bij dit proces. Ook trekken we samen op met de P10-gemeenten (de grootste plattelandsgemeenten van Nederland) om de gelijkgestemde belangen hier samen te brengen in een lobby richting Den Haag.

Vanuit dit verband is onder andere gesproken met de directie Bestuur en Regio van het Ministerie van BZK over de herverdeling van het gemeentefonds en de belangen voor Nederlands als geheel die in het landelijk gebied liggen Vraag 7 en 8: Er wordt onderzocht of een aantal gemeenten in Friesland en Groningen gecompenseerd kan worden voor nadelige effecten, vanwege hun beperkte financiële draagkracht en specifieke sociaal-economische structuur. Acht het college het kansrijk dat onze gemeente in aanmerking komt voor een dergelijke compensatieregeling, wanneer deze zich niet beperkt tot deze provincies en is het college voornemens om actief in te zetten op het uitbreiden van deze compensatieregeling in de lobby richting de VNG en de kabinetsformatie? De toezegging tot een nader onderzoek door het huidige kabinet lijkt er met name op te zijn gericht om de ‘scherpste randjes’ af te halen van de herverdeling voor die gemeenten voor welke de herverdeling nadelig uitpakt en die verder toch al in een relatief moeilijke positie verkeren. Het is moeilijk voorstelbaar dat een lobby om de positieve uitslag voor onze gemeente, nog verder positief uit te laten slaan, effectief kan zijn. Het gaat immers om een verdeling van de schaarste zoals hierboven betoogd.

In verhouding met een aantal andere gemeenten en regio’s staat Horst aan de Maas er in relatief opzicht (zowel qua financiën als qua sociaaleconomische structuur) niet slecht voor.

3