RIB.21.011 Schuldenaanpak

Stuknummer: 20.0009484

Raad 26-01-2021 RIB.21.011

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: R. Bouten

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

:

status

: Toezeggingen, nummer: 2020.157

openbaar

: Ja

Onderwerp RIB Toezegging informatie huidige schuldenaanpak Aanleiding In navolging van toezegging 2020.157 informeren we uw Raad over de huidige schuldenaanpak. We geven een toelichting op de aankomende wetswijzigingen binnen de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. We laten zien hoe de wetswijziging zich verhoudt tot een aantal actuele ontwikkelingen en we geven een doorkijk in de planning wanneer we wat gaan doen. Huidige situatie Geldzorgen brengen doorgaans veel stress met zich mee. Onderzoek toont aan dat onder meer de stress er toe leidt dat mensen zich anders gaan gedragen. Geldstress kan ervoor zorgen dat iemands hoofd dusdanig in beslag wordt genomen door de zorgen, dat er weinig ruimte overblijft voor andere zaken. Het beschikbare denkvermogen (IQ) daalt soms wel met 10-15 punten. Door het verminderde denkvermogen nemen mensen met geldzorgen minder doordachte besluiten, waardoor de situatie kan verergeren. Dit verklaart ook waarom het vaak niet lukt om armoede en schulden zelf te overwinnen. Als gemeente hebben we een belangrijke rol in armoedebestrijding en Schuldhulpverlening. We willen dat iedereen de financiële mogelijkheden heeft om mee te kunnen doen. Hoe eerder we mensen met financiële zorgen in beeld hebben, hoe beter. Lagere schulden zijn makkelijker op te lossen en leiden tot minder problemen.

We willen er daarom zo vroeg mogelijk bij zijn; voorkomen is beter dan genezen. Onze huidige aanpak gemeentelijke Schuldhulpverlening is dan ook ingericht op basis van twee uitgangspunten: A. Zo vroeg mogelijk signaleren en waar mogelijk oplossen van financiële problematiek, om inwoners vroegtijdig te kunnen helpen. B. Het bieden van goede dienstverlening, waardoor we onze inwoners in staat stellen optimaal mee te kunnen doen. Per uitgangspunt beschrijven we kort hoe we hier op dit moment invulling aan geven.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T: 077 - 477 97 77

F: 077 - 477 97 50

Pag. 2 van 4

Vroeg signalering De afgelopen jaren hebben we fors geïnvesteerd in de samenwerkingsrelatie met schuldeisers en maatschappelijke partners. We willen zo vroeg mogelijk signalen van betalingsproblemen bij inwoners in beeld krijgen, zodat we eerder een passend hulpaanbod kunnen doen. Zo zijn we in 2019 gestart met de pilot Vroeg signalering. Dit houdt in dat we met schuldeisers zoals water- en energieleveranciers, de woningbouwvereniging en zorgverzekeraars afspraken hebben gemaakt over het melden van betaalachterstanden van inwoners. We ontvangen gemiddeld 5 meldingen per week van inwoners met een betaalachterstand variërend tussen de 3 en 6 maanden. Binnen de huidige wetgeving kunnen we op dit moment niet meer doen dan een brief sturen. Vanaf 1 januari 2021 krijgen we vanuit de wet gemeentelijke Schuldhulpverlening een juridische grondslag, die ons meer ruimte geeft om echt op situaties af te kunnen stappen waar dit nodig is. We hoeven dan ook initiatief om hulp te vragen niet altijd meer puur bij de inwoner te laten. Hier gaan we later in deze RIB verder op in. Mensen met financiële problemen wachten gemiddeld zo’n vijf jaar voordat ze zelf aan de bel trekken. Uit angst, trots of schaamte. De problemen worden alleen maar groter en het oplossen ervan steeds ingewikkelder.

Met verschillende maatschappelijke partners en initiatieven werken we samen om te proberen het taboe rondom financiële problemen te doorbreken. Samen organiseren we netwerkbijeenkomsten over dit thema, sluiten we aan bij landelijke campagnes zoals ‘Kom uit je schuld’, en faciliteren we laagdrempelige initiatieven zoals het adviespunt STAP en de Thuisadministratie om inwoners met lichte administratieve hulpvragen te kunnen ondersteunen. Het bieden van goede dienstverlening Gemiddeld begeleiden wij tussen de 75 en 100 schuldhulpverleningstrajecten per jaar, en lopen er ongeveer 1015 trajecten per jaar voor een schuldregeling bij de Kredietbank. De schuldregeling trajecten hebben we op dit moment nog uitbesteed, maar willen we in 2021 zelf gaan doen. In veel gevallen zijn we bezig met de situatie te stabiliseren; dat betekent inzicht en overzicht krijgen om te bepalen wat er aan hulp nodig is. We werken daarin intern samen met collega’s binnen team Werk, inkomen en zorg, maar ook extern met budgetcoaches, vrijwilligers van de thuisadministratie en bewindvoerders. We proberen in te zetten op een duurzame financiële oplossing. Ook verzorgen we zelf een stuk coaching en helpen we met het treffen van betalingsregelingen. Bovendien volgen we de cliënten geruime tijd om zeker te zijn dat ze het zelf weer kunnen.

We maken sinds begin dit jaar gebruik van een nieuwe applicatie (Stratech). Hierdoor is meer informatie beschikbaar, die ook is verwerkt in een nieuw dashboard binnen de monitor sociaal domein. Op deze manier kunnen we onze dienstverlening nog beter monitoren en dus bijsturen waar nodig. Het huidige beleidsplan Schuldhulpverlening loopt dit jaar af. Volgens de wet moet de raad iedere 4 jaar een beleidsplan vaststellen. Het uitgangspunt van de gemeente Horst aan de Maas is om beleid aan te passen wanneer dit noodzakelijk is. De termijn op zichzelf is voor ons dus niet leidend. In het laatste hoofdstuk van deze RIB geven we de planning hiervan weer. Actuele ontwikkelingen Corona Het zijn op dit moment roerige tijden. Corona heeft grote gevolgen voor iedereen in Nederland. Natuurlijk in de eerste plaats het gezondheidsrisico en de effecten van de ‘anderhalvemetersamenleving’, maar ook de – niet te onderschatten- financiële gevolgen. Ondernemers en zelfstandigen (ZZP’ers) die hun beroep niet of beperkt

2

Pag. 3 van 4

kunnen uitoefenen, flexwerkers die niet of minder opgeroepen worden, jongeren die hun bijbaantjes kwijtraken. We voelen met zijn allen aan dat dit voor een enorme toeloop zou moeten zorgen van mensen met financiële problemen. Dat willen we voor zijn. Op dit moment zien we dit nog niet terug in het aantal aanvragen. Des te belangrijker is het om hier zoveel mogelijk op te anticiperen, niet te wachten totdat de toestroom aan vragen gaat komen, maar proactief naar deze vragen op zoek te gaan. Op dit moment maken we ons het meeste zorgen over de groep ondernemers en ZZP’ers die het vanwege corona niet gaat redden, moeten stoppen met hun bedrijf, wellicht te maken hebben met schulden, een uitkering aan moeten vragen en ook weer willen re-integreren. Daar krijgen we met zijn allen mee te maken. Op dit moment staan de vragen vanuit ondernemers en ZZP’ers uit Horst aan de Maas ook al voor de deur. De aanvragen voor de verschillende Tozo regelingen geven een eerste beeld. Die vragen kunnen niet wachten. We willen deze groep dus proactief en integraal benaderen. In een vroeg stadium een reikende hand bieden, om sneller een hulpaanbod te kunnen doen en grotere problemen zo veel mogelijk te voorkomen. Hiervoor is het belangrijk in beeld te hebben hoe onze ondernemers en ZZP’ers er op dit moment precies voor staan.

Daarom gaan we een brede inventarisatie organiseren, waarbij het wellicht nodig is om specifieke expertise hiervoor (regionaal) in te kopen. Deze route onderzoeken we op dit moment, waarbij we ook onze regiogemeenten betrekken. Vervolgens kunnen we vanuit die brede inventarisatie heel gericht aan de slag om die ondernemers te helpen die het echt nodig hebben. Om deze complexe vraagstukken goed op te kunnen pakken, gaan we een multidisciplinair team inrichten vanuit Schuldhulpverlening, het Re-integratieteam en Bijstand voor zelfstandigen (Bbz). Om vanuit de verschillende expertises samen met de ondernemer te bekijken wat er in zijn of haar situatie nodig is. Wetswijziging gemeentelijke Schuldhulpverlening Op 1 januari 2021 treedt de aangepaste Wet gemeentelijke schuldhulpverlening in werking. Zoals gezegd ligt deze wetswijziging in lijn met wat we al doen. Dit biedt kansen om onze preventieve activiteiten nog effectiever in te richten. Aan de andere kant geeft het ons de mogelijkheid om beter onderzoek te doen naar de persoon die we voor ons hebben. Zonder dat de inwoner voor de zoveelste keer allerlei gegevens dient aan te leveren. De wetswijziging faciliteert namelijk de uitwisseling van persoonsgegevens bij twee onderdelen van Schuldhulpverlening: a. de gegevensuitwisseling met als doel vroeg signalering van schulden; b.

de gegevensuitwisseling voor het besluit over toegang tot en het plan van aanpak voor Schuldhulpverlening. Dit betekent dat in de wet geregeld wordt dat een aantal ‘vaste lasten partners’ signalen van betalingsachterstanden aan gemeenten mag doorgeven. Dit betreft zorgverzekeraars, energieleveranciers, drinkwaterbedrijven en woningcorporaties. Met deze wetswijziging wordt een bredere juridische basis gelegd voor vroeg signalering, wat ons de kans geeft verder te gaan dan alleen het versturen van een brief aan inwoners met een betalingsachterstand. Als de situatie erom vraagt kunnen we op basis van de nieuwe wet inwoners bellen of (onaangekondigd) op huisbezoek gaan, om persoonlijk het verhaal van de inwoner te horen en de situatie in te schatten. We gaan dus werken vanuit een actievere benadering, zodat we vanuit Schuldhulpverlening in een eerder stadium contact hebben met inwoners en een passend hulpaanbod kunnen doen. Het blijft vervolgens aan de inwoner zelf om dit hulpaanbod wel of niet te accepteren.

3

Pag. 4 van 4

Brede participatievisie Werken vanuit de bedoeling, met onze inwoner centraal en nóg meer integraal vraagstukken oppakken. Dit raakt ook de brede participatievisie waar op dit moment aan gewerkt wordt. Al deze ontwikkelingen vallen op dit moment samen, en maakt dat we op een andere manier naar wetten en regelgeving willen kijken. Vanuit een integrale benadering en het perspectief van de inwoner centraal stellen. Helaas kunnen we niet alles tegelijk; én proactief anticiperen op de effecten van corona en de vragen van onze inwoners die ons echt nodig hebben, én volledig voldoen aan de wetswijzigingen per 1 januari 2021. Daar moeten we echt keuzes in maken. En de enige juiste keuze is kiezen voor die inwoners die ons nodig hebben. Dat is onze hoogste prioriteit. We gaan daarom eerst aan de slag met het goed inrichten van onze dienstverlening voor ondernemers en ZZP’ers. Gelijktijdig optimaliseren we het proces van vroeg signalering aan de hand van de nieuwe wettelijke kaders, om financiële problemen van inwoners zo snel mogelijk in beeld te krijgen en we onze hulp effectiever kunnen aanbieden. Als dit goed is ingericht gaan we vervolgens aan de slag om het beleid hierop passend te maken vanuit de uitgangspunten van de brede participatievisie. Hoe nu verder In onderstaand overzicht geven we het tijdspad weer, wanneer we wat gaan doen.

Wat Brede inventarisatie van de huidige situatie van ondernemers + ZZP’ers Multidisciplinair team inrichten voor integrale benadering complexe vraagstukken Quick wins vroeg signalering uitbouwen n.a.v wetswijziging Vanuit de uitgangspunten van de brede participatievisie beleidsplan Schuldhulpverlening en verordening in orde maken

Wanneer Q4 2020 – Q1 2021 Q4 2020 – Q1 2021 Q4 2020 – Q1 2021 Q1 2021– Q2 2021

4