RIB.21.008 Gezondheidsmonitor Jeugd 2019

Stuknummer: 20.0009456

Raad 26-01-2021 RIB.21.008

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: R. Bouten

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 11/11/2020

status

: Actieve informatie

openbaar

: Ja Toezegging RIB 20.067 monitor sociaal domein 2020Q1 nr. 2020.150 Beantwoording motie alcohol- en drugsgebruik nr. 2020.205

1. Onderwerp RIB kengetallen over gezond gewicht en roken uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 en de beantwoording van de motie over het opzetten van een actieplan verlaging alcohol- en drugsgebruik en het onderzoeken van de mogelijkheden voor het ontmoedigen / verbieden van alcohol (nr. 2020.205 d.d. 10-11-2020).

2. Aanleiding Bij de behandeling van de RIB 20.067 Monitor Sociaal Domein 2020Q1 is de raad toegezegd de actuele cijfers uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 over gezond gewicht toe te sturen. Actuele cijfers vanuit de jeugdgezondheidszorg (JGZ) zijn op dit moment (ondanks eerder aangegeven planning) helaas nog niet beschikbaar. In verband met Covid-19 is het op dit moment ook onduidelijk wanneer de GGD deze cijfers wel weer kan leveren. Thema’s zoals gezond gewicht, rookvrije generatie en het voorkomen van overmatig alcohol- en drugsgebruik maken allemaal onderdeel uit van een gezonde leefstijl. Om de samenhang en integrale aanpak te benadrukken beantwoorden we in de bijgevoegde RIB ook de motie over het opzetten van een actieplan verlaging alcohol- en drugsgebruik en het onderzoeken van de mogelijkheden voor het ontmoedigen / verbieden van alcohol. Daarnaast maken we van de gelegenheid gebruik om deze RIB aan te vullen met de actuele cijfers over roken.

3. 3. Beantwoording In het najaar 2019 heeft de GGD Limburg-Noord, net als alle andere GGD’en in Nederland, de Gezondheidsmonitor Jeugd uitgevoerd. Bijna alle scholen voor Regulier Voortgezet Onderwijs in onze regio hebben deelgenomen aan dit onderzoek. Op de scholen die hebben deelgenomen aan dit onderzoek, hebben alle leerlingen in leerjaar 2 (13-14 jarigen) en leerjaar 4 (15-16 jarigen) een vragenlijst ingevuld. In onze gemeente hebben in totaal 846 jongeren meegedaan aan het onderzoek, dat is circa 79% van de totale populatie 2de en 4de klassers in onze gemeente.

Bezoekadres: BezoekAdres, PlaatsBA

Postadres / PostCodePA PlaatsPA

T TelefoonNummer

F FaxNummer

Pag. 2 van 6

Resultaten gezond gewicht Uit de cijfers blijkt dat 79% van jongeren in onze gemeente een gezond gewicht heeft. Tegelijkertijd zien we dat 13% ondergewicht gewicht heeft en 8% overgewicht. Ook is te zien dat jongeren in klas 4 iets vaker (80%) een gezond gewicht hebben dan jongeren in klas 2 (77%). Ook zien we dat meisjes iets vaker een gezond gewicht hebben (81%) ten op zicht van jongens (77%). Daarnaast blijkt uit de cijfers dat jongeren in het VMBO vaker een gezond gewicht hebben (82%) dan jongeren die HAVO / VWO onderwijs volgen.

2

Pag. 3 van 6

In totaal heeft 21% van onze jongeren geen gezond gewicht. Het is dus belangrijk dat we ons blijven focussen op een gezond gewicht, maar vooral op een gezonde leefomgeving. Een omgeving waarin de gezonde keuze de makkelijk keuze is. In de bijlagen (bijlage 1) vindt u de factsheet JOGG waarin kort is weergegeven op welke doelgroep we de focus leggen en hoe we dat willen doen.

3.2 Resultaten roken Het percentage rokende jongeren daalt al jaren, zowel regionaal als in Horst aan de Maas. Het percentage rokers is gedaald van 21% in 2005 naar 5% in 2019. Bovendien is de gemiddelde startleeftijd van de jongeren die roken gestegen van 12,4 jaar in 2005 naar 14,2 jaar in 2019. Wel is er een verschil tussen jongens en meisjes: 6% van de jongens rookt t.o.v. 3% van de meisjes. Ongeveer 1 op de 5 jongeren in Horst aan de Maas experimenteert met het gebruik van e-sigaretten: 22% geeft aan ooit een e-sigaret gebruikt te hebben. Slechts 1% geeft echter aan wekelijks e-sigaretten te gebruiken.

3

Pag. 4 van 6

In de bijlagen (bijlage 2) vindt u het plan van aanpak “op weg naar een rookvrij Horst aan de Maas” waarin we laten zien hoe we willen inzetten op de volgden speerpunten:  

Voorkomen dat jongeren beginnen met roken. Stimuleren dat onze inwoners stoppen met roken.

Zien roken, doet roken. Om echt te voorkomen dat jongeren beginnen met roken moeten we realiseren dat jongeren opgroeien in een rook- en tabak vrije omgeving. Daarmee beschermen we ze tegen tabaksrook en ook tegen de verleiding om zelf te gaan roken. Een rook- en tabak vrije omgeving maakt het ook voor rokers

4

Pag. 5 van 6

makkelijker om te stoppen. Bovendien versterkt dit de norm dat roken niet normaal is en dat tabaksproducten geen normale producten zijn. We hebben daarom een derde speerpunt toegevoegd 

Realiseren van een rook- en tabak vrije omgeving

3.3 Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 De volledige Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 is te vinden op: www.ggdlimburgnoord.nl/kennisplein Ter informatie vind u in de bijlagen (bijlage 3) de resultaten van de volledige Gezondheidsmonitor Jeugd 2019

3.4 Lokaal Preventieakkoord Op 23 november 2018 presenteerde staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Paul Blokhuis het Nationaal Preventieakkoord. Daarin hebben meer dan 70 landelijke organisaties afspraken gemaakt om de gezondheid van alle Nederlanders te bevorderen. Het akkoord richt zich hoofdzakelijk op het terugdringen van gezondheidsschade als gevolg van bijvoorbeeld roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht. In het kader van het landelijk akkoord worden ook gemeenten en regio’s van harte uitgenodigd om op lokaal en regionaal niveau gezondheidswinsten te behalen middels een lokaal of regionaal preventieakkoord. Waarom een Lokaal Preventieakkoord? Bovengenoemde thema’s zijn belangrijke, maar zeker niet de enige thema’s die van belang kunnen zijn voor een Lokaal Preventieakkoord. Deze gezondheidsproblemen staan vaak niet op zichzelf en zijn meer dan eens onderdeel van een opeenstapeling van problemen. Ook in Horst aan de Maas willen we aan de slag met een lokaal preventieakkoord. Hierin komen harde afspraken te staan tussen de gemeente en verschillende maatschappelijke partners om de grootste lokale gezondheidsproblematiek het hoofd te bieden. Daarin nemen we ook uw moties over de rookvrije generatie en Alcohol- en drugsgebruik mee. Wij zetten hierbij in op preventie. Vanwege het voorkomen van veel leed én vanwege het voorkomen van hoge zorgkosten.

Wij geloven niet in verbieden, maar in overtuigen om een gezonde keuze te maken. 3.4.1 Niet op 0 beginnen: Sportakkoord uitbouwen Het Nationaal Preventieakkoord en het Nationaal Sportakkoord hebben veel raakvlakken. Zo wordt er in het Sportakkoord regelmatig de link gelegd naar een gezonde leefstijl en wordt in het Preventieakkoord gewezen op het belang van voldoende lichamelijke beweging. Er liggen dus veel kansen voor verbinding en versterking. Horst aan de Maas heeft al een Lokaal Sportakkoord gesloten. Een Lokaal Preventieakkoord kan het Lokaal Sportakkoord perfect aanvullen. Dat zien we ook al in de praktijk, waarbij door de verbinding tussen de portefeuilles verenigingen en gezondheid met verenigingen mooie stappen worden gezet, zoals Rookvrije sportparken of gezonde kantines. Hierin kan alcohol- en drugsgebruik ook meegenomen worden. Een mooie bijkomstigheid is dat gemeenten voor de uitvoering van de in het Lokaal Preventieakkoord geformuleerde ambities, de komende jaren (2021, 2022 en 2023) de beschikking kunnen krijgen over een uitvoeringsbudget. Om hiervoor in aanmerking te komen gelden de volgende voorwaarden:

5

Pag. 6 van 6

o

Het akkoord gaat over meer dan één thema uit het Nationaal Preventieakkoord: roken, alcohol en/of overgewicht. Hier mogen andere thema’s aan toegevoegd worden.

o

Het akkoord wordt getekend door partijen die een gezamenlijke ambitie hebben om zich in te zetten op een gezonde samenleving. In het akkoord zijn concrete afspraken vastgelegd tussen publieke en private partijen (bijvoorbeeld supermarkten, cafés en bedrijven). Het akkoord is een aanvulling op wat er lokaal allemaal al gebeurt op het gebied van leefstijl en preventie. Bij het opstellen en het uitvoeren van het akkoord worden inwoners betrokken. Het akkoord focust zich op inwoners/wijken met een gezondheidsachterstand. Het akkoord brengt een beweging op gang van inwoners, gemeente en lokale partners naar een gezonde samenleving.

o o o o o

In mei informeren we de raad, via een RIB, over het lokaal preventieakkoord en de afspraken en acties die daarin zijn opgenomen voor het thema alcohol- en drugs. Dit betekent dat het opstellen van een plan van aanpak zoals genoemd onder de motie nr. 2020.205 wordt in het preventieakkoord uitgewerkt. Bijlagen Bijlage 1: Factsheet JOGG Bijlage 2: Plan van aanpak “op weg naar een rookvrij Horst baande Maas” Bijlage 3: Resultaten Gezondheidsmonitor Jeugd 2019

6

Samen voor gezond!

Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) Horst aan de Maas

iedereen lekker in zijn vel.

De Gemeente Horst aan de Maas maakt zich hard voor de preventie van overgewicht bij jeugd en jongeren. Sinds juli 2016 heeft de gemeente ervoor gekozen om de JOGG-aanpak hiervoor in te zetten. De JOGG-aanpak is een integrale methode gericht op het bevorderen van gezond gewicht bij kinderen en jongeren. Deze wijkgerichte aanpak richt zich op het stabiliseren en uiteindelijk verminderen van het aantal kinderen met overgewicht en obesitas. Vanaf 2016 is er samengewerkt met kinderopvangcentra, scholen, verenigingen, bedrijven, buurtsportcoaches, GGD, Gezondste Regio 2025 en de Werkgroep van het Jonge Kind. Voor de periode 2020-2022 willen we in deze samenwerkingen intensiveren en nieuwe partijen laten aanhaken.

OVERGEWICHT IN CIJFERS IN DE GEMEENTE HORST AAN DE MAAS. 16 12 8

7%

4 0 Overgewicht 2j t/m 2j 10mdn

Overgewicht 2j 10 mdn t/m 3,5j

Overgewicht 3,5j t/m 4,5j

Overgewicht 4,5j t/m 6j

Overgewicht 9j t/m 11j

Overgewicht 12j t/m 14j

Overgewicht cijfers Horst aan de Maas, (NCJ, 2018) https://vrln.databank.nl/dashboard/jeugd/gewicht

De oorzaak van overgewicht lijkt simpel, het is het gevolg van een positieve energiebalans: te veel eten en / of te weinig bewegen. Dit kan voor sommige echter een heel complex probleem zijn. Jongeren moeten namelijk goed in hun vel zitten om gezonde keuzes te kunnen maken. Eetgewoonten kunnen vaak het gevolg zijn van teveel stress. Wanneer we dit maatschappelijk probleem multidisciplinair aanpakken is de kans op verandering veel groter. Overgewicht en obesitas hebben op jonge leeftijd namelijk niet alleen een negatief effect op de gezondheid van het kind, maar ook op de maatschappelijke en sociale ontwikkeling. Kinderen met een gezond gewicht zitten vaak beter in hun

Een gezonde jeugd begint bij een gezonde omgeving.

vel, worden doorgaans minder gepest en hebben meer zelfvertrouwen. Om overgewicht en obesitas tegen te gaan is er dus meer nodig dan minder eten en meer bewegen. Er dient een verandering aangebracht te worden in zowel de leefstijl als de fysieke en sociale leefomgeving van het kind. Maar liefst 9% van de kinderen in de leeftijd van 2 t/m 4 jaar in Horst aan de Maas heeft overgewicht en/of obesitas. Het percentage kinderen met overgewicht in deze leeftijdscategorie is de afgelopen jaren gestegen en was in 2018 ook hoger dan in de omliggende gemeenten. Voor Horst aan de Maas is het daarom van groot belang om vroeg te beginnen met het aanleren van gezond gedrag en ook aanpassingen door te voeren in de omgeving van het jonge kind.

Op naar een gezonde toekomst!

De Gemeente Horst aan de Maas maakt zich hard voor de preventie van overgewicht bij jeugd en jongeren. Sinds juli 2016 heeft de gemeente ervoor gekozen om de JOGGaanpak hiervoor in te zetten. De JOGG-aanpak is een integrale methode gericht op het bevorderen van gezond gewicht bij kinderen en jongeren. Deze wijkgerichte aanpak HOOFDDOELSTELLING JOGG HORST 2020-2022: richt zich op het stabiliseren en uiteindelijk verminderen van het aantal kinderen met Het samen met ouders en andere betrokkenen zoals (1e lijns) zorg, kinderopvang, basisscholen, overgewicht en obesitas. sportverenigingen en bedrijven creëren van een gezonde leefomgeving voor kinderen van 0-12 jaar.

Vanaf 2016 is er samengewerkt met kinderopvangcentra, scholen, verenigingen, bedrijven,

De Gemeente Horst aan deen Maas maakt zich voor de Regio preventie van overgewicht bij 2020jeugd en Doelgroep: buurtsportcoaches, GGD Samen voor dehard Gezondste 2025. Voor de periode De gemeente Horst aan de Maasde richt zich inintensiveren haar lokale aanpak voornamelijk kinderen van in -9 te jongeren. Sinds julideze 2016 heeft gemeente ervoor gekozen om de JOGG-aanpak hiervoor 2020 willen we in samenwerkingen en nieuwe partijenop laten aanhaken. maanden 4 jaar, hun ouders hun omgeving. Voor de doelgroep 4 t/m 12 jaar wegewicht bewust zetten. Detot JOGG-aanpak is eenen integrale methode gericht op het bevorderen vankiezen gezond voor de setting basisschool. Het argument hiervoor is dat alle kinderen naar school gaan en we dus Overgewicht in jongeren. cijfers in de gemeente Horst aan de Maas. bij kinderen en Deze wijkgerichte aanpak richt zich op het stabiliseren en uiteindelijk alle kinderen bereiken. Op die manier kunnen we kinderen in de basisschoolleeftijd gezond gedrag verminderen van het aantal kinderen met overgewicht en obesitas. aanleren en zelf gezonde keuzes laten maken. Hiermee wordt een basis gelegd die hopelijk beklijft in de pubertijd. Voor kinderen van en 4 t/m 12 jaar wordt er dus samengewerkt met de basisscholen en Vanaf 2016 is er samengewerkt met met kinderopvangcentra, verenigingen, bedrijven, de sportverenigingen.

Voor kinderen overgewicht wordtscholen, het programma buurtsportcoaches, GGD en Samen voor de Gezondste Regio 2025. Voor de periode 2020-2020 ‘Your coach next door’ ingezet. willen we in deze samenwerkingen intensiveren en nieuwe partijen laten aanhaken.

Voor de periode 2020-2022 willen we focussen op: • Gezonde voeding en voldoende bewegen promoten via het consultatiebureau • Gezonde kinderopvang/peuterspeelzalen • Gezonde basisscholen • Gezonde sportverenigingen • In overleg met verloskundigen. • Promotie gezonde leefstijl tijdens jaarlijkse evenementen • Verbeteren zorg (ketenaanpak) voor kinderen met overgewicht (Your Coach Next Door) Onze doelstelling willen we bereiken door de krachten te bundelen. Door gezond eten en bewegen voor kinderen gemakkelijk, aantrekkelijk en vanzelfsprekend te maken. Partijen op het gebied van o.a. gezondheid, sport, onderwijs en bedrijfsleven werken samen om gezond leven de norm te maken. Kinderen, hun ouders en hun omgeving staan centraal bij de activiteiten. De aanpak kenmerkt zich door dynamiek en enthousiasme en door aan te sluiten bij kansen in de wijken en dorpen.

Een gezond leven is een gelukkig leven!

De Gemeente Horst aan de Maas maakt zich hard voor de preventie van overgewicht bij jeugd en jongeren. Sinds juli 2016 heeft de gemeente ervoor gekozen om de JOGGaanpak hiervoor in te zetten. De JOGG-aanpak is een integrale methode gericht op het bevorderen van Samen komen we gezond verder gewicht bij kinderen en jongeren. Deze wijkgerichte aanpak richt zich op het stabiliseren uiteindelijk verminderen van het aantal kinderen met JOGG Horst aan de Maas wil graagen samenwerken met het consultatiebureau, kinderopvang, scholen, overgewicht en obesitas.

Gezondste Regio 2025, Werkgroep van het Jonge Kind, sportverenigingen en bedrijven om de omgeving van kinderen en jongeren gezonder te maken. Daarnaast organiseert JOGG Horst aan de Vanaf 2016 is er samengewerkt met kinderopvangcentra, scholen, verenigingen, bedrijven, Maas leuke en Horst sportieve activiteiten waarbij gezond eten, drinkenvan en bewegen centraal staan.en De Gemeente aan deen Maas maakt zich voor water de Regio preventie overgewicht bij 2020jeugd buurtsportcoaches, GGD Samen voor dehard Gezondste 2025. Voor de periode JOGG probeert de 2016 gezonde keuze een makkelijke te laten jongeren. Sindszojuli heeft de gemeente ervoorkeuze gekozen om zijn. de JOGG-aanpak hiervoor in te

2020 willen we in deze samenwerkingen intensiveren en nieuwe partijen laten aanhaken. zetten. De JOGG-aanpak is een integrale methode gericht op het bevorderen van gezond gewicht Overgewicht in jongeren. cijfers in de gemeente Horst aan de Maas. bij kinderen en Deze wijkgerichte aanpak richt zich op het stabiliseren en uiteindelijk Helpt u ook mee? verminderen van hetaan aantal kinderenleefomgeving, met overgewicht engezond obesitas. Wilt u ook bijdragen een gezonde zodat eten, water drinken en meer bewegen in Horst aan de Maas de normaalste zaak van de wereld wordt? Vanaf dan 2016contact is er samengewerkt met kinderopvangcentra, bedrijven, Neem op met Ilvy Sanders, JOGG-regisseur van scholen, Horst aanverenigingen, de Maas via ilvy@sportaandemaas.nl buurtsportcoaches, GGD en Samen voor de Gezondste Regio 2025. Voor de periode 2020-2020

willen we in deze samenwerkingen intensiveren en nieuwe partijen laten aanhaken.

Ilvy Sande

rs

#Samen komen we verder!

Op weg naar een Rookvrij Horst aan de Maas!

Plan van aanpak Mei 2020

1. Inleiding Roken is een ernstige verslaving en staat met stip op nummer één in te voorkomen doodsoorzaken. Nog altijd sterven er in Nederland ieder jaar meer dan 20.000 mensen vroegtijdig aan de gevolgen van (mee)roken. Daarnaast wordt in totaal 9,4% van de ziektelast in Nederland door roken veroorzaakt, wat jaarlijks tot € 2,4 miljard aan zorgkosten leidt. Iedere week raken honderden nieuwe kinderen verslaafd aan roken. Naar schatting is ongeveer twee derde van de huidige rokers voor het 18e jaar begonnen met roken en beginnen ongeveer 75 kinderen per dag met dagelijks roken. Als zij blijven roken, is de kans meer dan 50% dat zij aan de gevolgen daarvan komen te overlijden. Figuur 1: Ziektelast en oorzaken

Of iemand gaat roken is van meerdere factoren afhankelijk. De meeste jongeren die gaan roken starten voor hun 18e jaar. Dit is een kwetsbare periode waarin het puberbrein veel gevoeliger is voor verslaving dan volwassenen. Het is ook een periode waarin jongeren vatbaar zijn voor groepsdruk, minder geneigd zijn om met de toekomst bezig te zijn en de consequenties van hun handelen minder goed overzien. Wij proberen onze jongeren op te laten groeien tot jongeren die lekker in hun vel zitten. Dat betekent dat we willen en moeten voorkomen dat jongeren al verslaafd volwassen worden. Er is namelijk niks vrij aan een verslaving. Sterker nog, een verslaving beperkt onze keuzevrijheid. Nicotine is een van de meest verslavende stoffen die er bestaan. Dat legitimeert stevige maatregelen om te voorkomen dat jongeren gaan roken.

2

Draagvlak Het draagvlak in de samenleving voor verdergaande maatregelen neemt steeds meer toe. Steeds meer mensen willen rookvrije kinderboerderijen, speeltuinen, sportvelden en buitenzwembaden. Uit een enquête in opdracht van de Alliantie Nederland Rookvrij blijkt dat zeven op de tien Nederlanders voor meer rookvrije plekken voor kinderen zijn. In 2009 was 71% van de Nederlanders voor een rookverbod op terreinen van middelbare scholen, nu is dat gestegen naar bijna 90%. De afgelopen vier jaar is ook het percentage voorstanders van een rookverbod in dierentuinen omhooggegaan, van 48% naar 67%. Ook wil meer dan de helft van de Nederlanders een rookverbod op terrassen, tien jaar geleden was dat nog maar één op de zes. 87% vindt dat roken in speeltuinen niet meer kan, tegenover 65% vier jaar geleden. Waar vijftig jaar geleden bij verjaardagen nog het glas met sigaretten op tafel stond, zien we dat tegenwoordig nergens meer. Een aantal jaar geleden konden we ons ook niet voorstellen dat je in een café niet kon roken, nu is het juist andersom. Onze samenleving lijkt er klaar voor. Dit maakt het mogelijk om naast ‘zachte’ maatregelen door mensen te verleiden en makkelijke keuzes te bieden, ook ‘hardere’ maatregelen te nemen door het instellen van rookvrije zones in de openbare ruimte. Juist met deze combinatie kunnen we echt verdere stappen maken.

Sociale verschillen en negatieve neveneffecten Stoppen met roken is extra moeilijk voor mensen met een lage opleiding en/of een laag inkomen. Rokers met een lage sociaaleconomische status (SES) doen even vaak een stoppoging als mensen met een hoge SES, maar de kans op succes van deze stoppogingen is kleiner. Een aantal factoren maakt dat hun stoppogingen minder vaak succesvol zijn: o Rokers met een lage SES ervaren minder sociale steun bij het stoppen met roken. In de directe sociale omgeving heerst daarnaast vaker een pro-roken norm. o Rokers met een lage SES hebben vaak een sterkere verslaving en zijn vroeger gestart met roken. Dit maakt het stoppen moeilijker. o Rokers met een lage SES ervaren meer stress en minder ervaren eigen-effectiviteit. o Daarnaast is de kans groter op terugval wanneer problemen en zorgen spelen, zoals werkloosheid, geldzorgen of problemen in de woonsituatie. Dergelijke problemen komen vaker voor bij lage SES-groepen dan bij hoge SES-groepen. Om roken terug te dringen en een rookvrij Horst aan de Maas te realiseren, is het belangrijk om rekening te houden met deze sociale verschillen. Dit betekent dat we extra inzetten op de doelgroepen waar het meest wordt gerookt. Verder is het hierbij heel belangrijk om oog te hebben voor en rekening te houden met eventuele negatieve neveneffecten van dit beleid.

Denk bijvoorbeeld aan overlast van rokers aan de grens van een rookvrije zone. Ook jongeren die het niet lukt om te stoppen met roken en hierdoor eventueel worden buitengesloten op school, is een negatief en zeer ongewenst neveneffect. We zullen bedacht moeten zijn op deze negatieve neveneffecten bij alle maatregelen die we in ons plan voorstellen en uitvoeren.

3

Draagvlak is belangrijk, zowel bij lokale en regionale partners als bij inwoners van onze gemeente. Bovendien is draagvlak een voorwaarde om een beweging naar een Rookvrije Generatie op gang te brengen. De gemeente is vooral regisseur; de concrete uitvoering in de vorm van rookvrije omgevingen is voor een groot deel aan anderen: aan de sportclubs, scholen, jeugdgezondheidszorg, huisartsen, winkeliers, speeltuinen, horeca en detailhandel, enzovoorts.

4

2. Ambities rookvrij Horst aan de Maas 2.1 Ambitie De Rijksoverheid streeft samen met de organisaties in het Nationaal Preventieakkoord in 2040 naar een rookvrije generatie. Dat betekent dat kinderen dan niet meer beginnen met roken. En dat zwangere vrouwen niet meer roken. Ook staat in het akkoord dat het aantal rokende volwassenen moet dalen van 23% naar maximaal 5%. Een fantastisch vooruitzicht: in 2040 begint geen enkel kind meer met roken. En zijn er ook veel minder volwassenen die roken. Bijna nergens komen we dan nog rokers tegen: niet op het werk, niet op de sportvereniging, niet in de straat waarin we leven en niet op de schoolpleinen waar we onze kinderen ophalen. In 2040 zullen kinderen de geur van tabaksrook niet meer kennen.

Zij zijn de kinderen van de rookvrije generatie! Horst aan de Maas sluit zich aan bij de doelstellingen zoals geformuleerd in het landelijke Nationaal Preventieakkoord. Tegelijkertijd is 2040 nog ver weg en maken we een eerste tussenstap in 2025. Onze ambitie is dat in 2025: 1. het aantal jongeren dat rookt verder is gedaald en dat de gemiddelde leeftijd waarop men begint stijgt. Dit willen we bereiken dankzij een serieuze lokale inspanning. Als nulmeting gebruiken we de GGD-jeugdmonitor 2019 – 2020. 2. Horst aan de Maas de gemeente is met het minste aantal rokers onder de volwassen bevolking. Van de totale bevolking in Horst aan de Maas, boven de 19 jaar, rookt 14% (gezondheidsmonitor eind 2016) Horst aan de Maas streeft er naar de gemeente met het minste aantal rokers te zijn, dat wil zeggen dat we streven naar een percentage rokers van maximaal 10% onder de volwassen bevolking in 2025.

5

2.2 Huidige situatie in Horst aan de maas

2.2.1 Volwassenen In Horst aan de Maas rookt 14% van de volwassenen. Dat zijn 5.940 volwassenen. Uit de cijfers blijkt dat vrouwen in Horst aan de Maas evenveel roken als mannen.

Wel zien we een duidelijk verschil in sociaaleconomische status (ses). Opvallend is dat in Horst aan de Maas het hoogste percentage rokers in de groep “midden” ses valt 17%.

% rokers lage ses midden ses hoge ses

15% 17% 11%

Ook tussen de dorpen zien we verschillen, zo varieert het percentage rokers van 22% in America – Griendtsveen tot 11% in Horst centrum.

6

Dorp Griendtsveen + America Meterik + Hegelsom Horst centrum Melderslo Broekhuizen + Broekhuizenvorst Lottum + Grubbenvorst Sevenum + Kronenberg + Evertsoord Meerlo + Tienray + Swolgen

% rokers 22% 13% 11% 14% 15% 13% 16% 20%

2.2.2 Zwangere vrouwen In Nederland komen bijna 35 kinderen per dag ter wereld die al in de baarmoeder zijn blootgesteld aan tabaksrook. 45 baby’s per jaar overlijden doordat de moeder tijdens de zwangerschap rookt. Deze cijfers benadrukken het belang van het ondersteunen van zwangeren bij het stoppen met roken. In 2018 rookte 7 procent van de zwangeren op enig moment tijdens de zwangerschap. Er zijn echter grote verschillen tussen opleidingsniveaus, van 3 procent onder hoogopgeleiden tot 16 procent onder de laagstopgeleide vrouwen. Roken is een bekende vermijdbare risicofactor en aanstaande moeders hebben een belangrijke motivatie om te stoppen met roken. Toch blijven veel rokers (zowel de zwangeren als hun partners) rond de zwangerschap doorgaan met roken. Roken tijdens de zwangerschap komt het meest voor bij de volgende groepen:     

Laagopgeleide vrouwen Vrouwen met een Turkse etniciteit Vrouwen zonder partner Vrouwen met een rokende partner Niet-religieuze vrouwen.

2.2.3 Jongeren Zodra de cijfers uit de jongerenmonitor 2019 bekend zijn, worden deze aan dit plan van aanpak toegevoegd.

2.3 Speerpunten Horst aan de Maas Onze ambitie en de cijfers leiden tot de onderstaande twee speerpunten waar we ons voor willen inzetten: 1. Voorkomen dat jongeren beginnen met roken. 2. Stimuleren dat onze inwoners stoppen met roken. Zien roken, doet roken. Om echt te voorkomen dat jongeren beginnen met roken moeten we realiseren dat jongeren opgroeien in een rook- en tabak vrije omgeving. Daarmee beschermen we ze tegen tabaksrook en ook tegen de verleiding om zelf te gaan roken. Een rook- en tabak vrije omgeving maakt het ook voor rokers makkelijker om te stoppen. Bovendien versterkt dit de norm dat roken niet

7

normaal is en dat tabaksproducten geen normale producten zijn. We voegen daarom een derde speerpunt toe 3. Realiseren van een rook- en tabak vrije omgeving

8

3. Doelstellingen 3.1 Voorkomen dat jongeren beginnen met roken Jongeren groeien op in een gezin, gaan naar school, nemen deel aan allerlei sociale activiteiten waarin roken al dan niet de norm is. Kortom, het terugdringen van roken onder jongeren vraagt om een brede inzet gericht op de directe leefomgeving van de jongeren. De aanpak is gericht op voorlichting en educatie, preventieprogramma’s op scholen in het voortgezet onderwijs, het rookvrij maken van alle schoolterreinen, het realiseren van rookvrije kinderspeelplaatsen- en sportvelden en handhaving verkoop tabaksproducten aan minderjarigen (taak van de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit NVWA) Rookvrije Start Een rookvrije generatie begint al met een rookvrije zwangerschap. Roken tijdens de zwangerschap vergroot het risico op een scala aan ernstige gezondheidsproblemen waar kinderen de rest van hun leven last van blijven houden. Ook meeroken door de moeder tijdens de zwangerschap verhoogt het risico op allerlei gezondheidsproblemen zoals wiegendood, een verhoogde kans op vroeggeboorte en kanker bij het kind op latere leeftijd.

Doelstellingen 1. In 2040 rookt 0% van de zwangere vrouwen en 0% van de jongeren. 2. In 2025 zijn alle kinderopvanglocaties rookvrij. Rookvrije kinderopvang betekent dat er niet wordt gerookt op het terrein en dat er geen overdracht van derdehands rook plaatsvindt. Derdehands rook zijn de stoffen uit de rook die neerdalen als er gerookt wordt, deze rookrestanten blijven achter op kleding, gordijnen, muren en meubels.

Hoe gaan we dat bereiken? a. Rookvrije Ouders: effectieve stoppen met roken ondersteuning Rookvrije Ouders (Trimbos) helpt medische en JGZ-zorgprofessionals om rokende ouders snel en gemakkelijker door te verwijzen naar effectieve ondersteuning bij stoppen met roken. Zorgprofessionals die tijdens een consult met aanstaande ouders over roken praten, vragen ouders of ze gebeld willen worden over effectieve stoppen met roken ondersteuning. Wanneer ouders hier positief op reageren neemt een stoppen met roken coach vervolgens rechtstreeks contact met hen op. b. Rookvrije kinderopvang We gaan met de kinderopvang aanbieders bekijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat alle kinderopvanglocaties in Horst aan de Maas uiterlijk 2025 rookvrij zijn en wat daarvoor eventueel nog nodig is.

9

Doelstelling 3. In 2025 zijn alle beheerde en onbeheerde speeltuinen rookvrij of zijn er afspraken gemaakt om rookvrij te worden. Hoe gaan we dat bereiken? a. Rookvrij spelen We gaan de speeltuinen die nog niet rookvrij zijn gericht benaderen. Naast de speeltuinen willen we ons ook richten op “bezienswaardigheden” waar veel kinderen komen. Hierbij valt te denken aan musea etc. We willen deze organisaties oproepen om ook rookvrij te worden. Bij indoor activiteiten gaat het dan ook vooral om rookvrije ingangen/rookvrije zone rondom de ingang. Doelstelling 4. In 2025 zijn alle sportaccommodaties, sporthallen, sportstimuleringsactiviteiten, sportevenementen en sportverenigingen rookvrij. Hoe gaan we dat bereiken a. Rookvrije sport Tijdens het sporten moet de norm zijn dat roken niet normaal is. Want zien roken, doet later zelf roken. Daarom is het belangrijk dat ook sportend Horst aan de Maas mee op weg gaat naar een rookvrije generatie. Deze opgave richt zich op vier domeinen:  zwembad,  buitensportaccommodaties en sporthallen,  sportstimuleringsactiviteiten en sportevenementen.  Sportverenigingen Zwembad, buitensportaccommodaties en sporthallen - Op alle gemeentelijke sportparken of zwembad worden borden met gedragsregels opgehangen. Hiermee vragen we gebruikers en bezoekers niet te roken in het bijzijn van kinderen en jongeren.

- Er zijn gedragsregels opgesteld met betrekking tot roken voor medewerkers. Zodat we het zichtbaar roken door medewerkers voorkomen. Sportstimulering en sportevenementen - We maken onze (eigen) sportactiviteiten en -evenementen rookvrij. We nemen adviesregels op voor sportactiviteiten en sportevenementen. Daarin vragen we organisaties hun activiteiten of evenementen voor jeugd zo veel mogelijk rookvrij te organiseren. Sportverenigingen We ondersteunen (buiten)sportverenigingen bij het rookvrij maken van hun activiteiten en evenementen vóór en mét jeugd. Het gaat in eerste instantie om de sportverenigingen die gebruik maken van de gemeentelijke sportparken. Het gaat vooral om het rookvrij maken rondom de kantines, op het terras en langs de velden 10

Doelstelling 5. Voor 1 augustus 2020 zijn alle schoolterreinen rookvrij 6. In 2025 is het gehele onderwijs rookvrij

Hoe gaan we dat bereiken a. Rookvrije scholen Het schoolterrein is een plek waar veel jongeren experimenteren met roken. Met een rookvrij schoolterrein wordt een norm neergezet dat roken niet normaal is. Als jongeren op het schoolplein geen rokende jongeren (en docenten) zien, wordt roken voor hen minder normaal en aantrekkelijk. Vanaf 1 augustus 2020 mag in en rondom alle onderwijsinstellingen in Nederland niet meer worden gerookt. Het verbod gaat gelden voor alle instellingen voor onderwijs: van schoolpleinen van basisscholen tot en met terreinen van universiteiten. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit gaat toezicht houden op de handhaving van het rookverbod. Geen verslaving is zo dodelijk als roken. Onderwijs en roken gaan dan ook niet samen. Leraren en medewerkers in het onderwijs zijn een rolmodel voor leerlingen. Naast rookvrij schoolpleinen willen we dat alle onderwijsinstellingen uiterlijk in 2025 geheel rookvrij worden. We gaan scholen en andere onderwijsinstellingen die nog niet rookvrij zijn actief benaderen en waar nodig ondersteunen, bijvoorbeeld door middel van het instellen van een werkgroep waarin ook de best practices van andere scholen meegenomen kunnen worden. b. Ouderbetrokkenheid Het betrekken en positioneren van ouders is een belangrijke pijler in voorkomen dat jongeren gaan roken en het ondersteunen van jongeren in het stoppen met roken.

Er worden ouderavonden georganiseerd waarbij er wordt ingegaan op de pedagogiek rondom jongeren en middelengebruik. Hoe ga je het gesprek aan met je kind waarvan je vermoedt dat het experimenteert met roken, of juist nog helemaal niet? De ouderavonden worden op een interactieve wijze vormgegeven. . 3.2 Stimuleren dat onze inwoners stoppen met roken Roken is een ernstige verslaving waarbij rokers gemiddeld meerdere pogingen nodig hebben om te stoppen. Een belangrijk onderdeel in het realiseren van een rookvrije generatie en een rookvrije omgeving is het stimuleren van rokers om te stoppen met roken en hen daarbij te ondersteunen. Een rookvrije omgeving betekent ook als gemeente het goede voorbeeld geven door te zorgen dat alle gemeentelijke accommodaties rookvrij zijn en dat medewerker stoppen met roken ondersteuning krijgen. Doelstellingen 1. Het aantal volwassen rokers (>18 jaar) is in 2040 minder dan 5% 2. In 2025 is de gehele zorg rookvrij 11

3. In 2025 zijn ten minste 10 bedrijven in Horst aan de Maas op weg naar een rookvrije generatie: zij hebben een rookvrij beleid voor de eigen werknemers, gebouwen en terreinen, inclusief stoppen met rokenondersteuning. Hoe gaan we dat bereiken a. We zorgen voor een goede lokale stoppen met roken infrastructuur We onderzoeken welke rol de gemeente kan spelen op het gebied van stoppen met roken (SMR) interventies. Een goede lokale SMR-infrastructuur is van groot belang voor het kunnen realiseren van een Rookvrije Generatie en de maatregelen die daaraan bijdragen. b. Pilot minima Stoppen met roken is extra moeilijk voor mensen met een lage opleiding en/of een laag inkomen. Het AMC heeft in 2017 een onderzoek uitgevoerd naar Stoppen met roken ondersteuning voor minima. Minima maken minder gebruik van stoppen met roken ondersteuning en ook hebben zij minder kans op succesvol stoppen in de reguliere ondersteuning. Uit het onderzoek bleek dat de bestaande stoppen-met-roken ondersteuning niet goed toegankelijk is voor deze doelgroep. Bovendien duurt die steun vaak te kort en is die steun veelal niet intensief genoeg. Stoppen met roken wordt verder bemoeilijkt door de sterke verslaving en door de lage welstandspositie, door de stress, eenzaamheid en verveling die daaruit voortvloeien. Rokers uit deze doelgroep hebben vaak ook weinig zelfvertrouwen en krijgen weinig sociale steun.

Roken neemt als automatische coping strategie vaak een belangrijke plaats in hun leven. Eén van de conclusies uit het onderzoek was dat het voor rokers met een lage sociaaleconomische status belangrijk is dat zij laagdrempelige, flexibele, intensieve en langdurige ondersteuning in de buurt kunnen vinden. Bovendien is er bij deze doelgroep vaak sprake van een stapeling van problematiek, vaak gecombineerd met problemen zoals armoede of een slechte leefbaarheid. Deze problemen vragen veel aandacht, waardoor het voor deze mensen lastig is om aandacht te hebben voor gezond gedrag. Belangrijk is dan ook dat er bij die ondersteuning eveneens aandacht is voor achterliggende problematiek op andere domeinen zoals armoede, schulden, werkloosheid, wonen, eenzaamheid etc. Deze pilot wordt in 2020 uitgewerkt. c.

Rookvrije Zorg

Geen verslaving is zo dodelijk als roken. Zorg en roken gaan dan ook niet samen. Zorgorganisaties en hun medewerkers spelen een belangrijke rol in het stimuleren van een rookvrije omgeving. Zorgprofessionals zijn een rolmodel voor hun patiënten/cliënten en een belangrijke bron van informatie over de schadelijke effecten van roken. We gaan zorgorganisaties (zorginstellingen, huisartsen, tandartsen en paramedici) actief benaderen om te participeren in een netwerk voor Rookvrije zorg. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om rookvrije zones rondom deze zorgorganisaties mogelijk te maken. d. Rookvrije GGD Een rookvrije omgeving past bij een plek waar mensen komen om hun gezondheid te verbeteren. Alle terreinen zijn helemaal rookvrij: alle binnenruimten, de entree(s), de parkeerplaats en fietsenstalling.

12

e. Gemeente Horst aan de Maas rookvrij Als gemeente is het belangrijk om het goede voorbeeld te geven. Zo zijn er inmiddels geen inpandige rookruimtes meer in de gemeentegebouwen aanwezig. Rokers kunnen buiten roken, maar worden gevraagd hierin het goede voorbeeld te geven en het op zo een manier te doen dat niemand er last van heeft. Dit betekent niet roken bij in- en uitgangen waar collega’s of bezoekers langslopen. Het uitdragen van de rookvrije boodschap is belangrijk om een bijdrage te leveren aan het normaliseren van niet roken. Daarom wordt in 2021 ingezet op het communiceren van het rookvrije beleid dat in en rondom de gemeentegebouwen geldt. Hierbij gaat het onder andere om het plaatsen van ‘rookvrij terrein bordjes’ bij de ingangen van de gemeentegebouwen. f.

Stoptober: Stoppen met roken in oktober

Stoptober is een campagne die rokers uitdaagt om gedurende de maand oktober niet te roken. Rokers in heel Nederland helpen elkaar vanaf 1 oktober om te stoppen met roken en worden daarin gesteund door niet-rokers. Ieder jaar is een aantal bekende Nederlanders ambassadeur voor Stoptober om deelnemers via nationale en sociale media een hart onder de riem te steken. Stoptober geeft iedereen die wil stoppen met roken alle steun om 28 dagen niet te roken. En dat is belangrijk, want na een periode van 28 dagen niet roken, is de kans vijf keer groter dat iemand blijvend stopt met roken. Als gemeente gaan we hieraan een actieve bijdrage leveren onder meer door actieve en gerichte communicatie. De ambitie is om Stoptober in Horst aan de Maas nog meer aandacht te geven door lokale activiteiten te organiseren en ambassadeurs binnen de gemeente te vinden die willen meedoen aan Stoptober. In de campagne gaan we meer aandacht besteden aan specifieke doelgroepen en/of gebieden waar het percentage rokers hoger is dan gemiddeld. g. We gaan roken benaderen als een verslaving in plaats van een slechte gewoonte. Ondanks vele pogingen lukt het sommige rokers niet om te stoppen met roken.

Een nieuwe (tijdelijke) rookstoppoli in het Assense Wilhelmina Ziekenhuis (WZA) gaat rokers die van hun tabaksverslaving af willen, helpen op een manier die vergelijkbaar is met de aanpak van drank- en drugsverslaving. Het initiatief is een unicum in Nederland. Voor het eerst in Nederland zet een ziekenhuis verslavingsartsen in om mensen van het roken af te helpen. Daar komt een verslavingspoli onder leiding van een longarts en een verslavingsarts, Het gaat om een tijdelijke proef die drie maanden duurt. Zorgverzekeraars bieden momenteel (nog) geen vergoeding voor verslavingszorg voor rokers die willen stoppen. We volgen dit initiatief en onderzoeken de mogelijkheden voor een rookstoppoli in Viecuri. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden voor een Stop-huis.

3.3 Realiseren van een rook- en tabak vrije omgeving Aangewezen plekken in de openbare ruimte rookvrij maken heeft grote impact op de zichtbaarheid van een rookvrij Horst aan de Maas. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan bushaltes, parken en pleinen, speeltuinen en/of straten. Nu steeds meer gebouwen en locaties rookvrij worden, verplaatsen rokers zich vaak naar de ingang van een gebouw of direct daarom heen. Hierdoor kan het voorkomen dat rokers in het zicht van kinderen en jongeren gaan staan roken. Steeds vaker zien we dan ook dat er een straat of zone rondom een gebouw rookvrij wordt gemaakt.

13

Doelstellingen 1. In 2025 zijn er rookvrije zones in de openbare ruimte rondom scholen, zorginstellingen en sportparken. 2. In 2025 is het aantal verkooppunten van rookwaren in Horst aan de Maas verminderd. 3. In 2025 zijn bij supermarkten en andere verkooppunten rookwaren uit het zicht gehaald. Ook is reclame in en aan de voorgevel van verkooppunten vanaf 2025 niet meer toegestaan. Ook doelstellingen op het gebied van rookvrij spelen, sport en scholen hebben voor een groot deel ruimtelijke consequenties maar die worden hier niet meer apart genoemd. Hoe gaan we dat bereiken? a. Invoering rookvrije zones in de openbare ruimte. Als we alle voorstellen uit deze notitie bij elkaar optellen dan worden er al heel veel gebouwen en terreinen rookvrij, namelijk: scholen, kinderopvanglocaties, speeltuinen, sportverenigingen, zorginstellingen en overal waar werknemers recht hebben op een rookvrije werkplek. Om te voorkomen dat ouders, bezoekers en werknemers voor de deur van de instelling of net buiten het schoolplein gaan roken, willen we rookvrije zones in de openbare ruimte inrichten bij: • De in- en uitgangen van gebouwen met een rookverbod, bijvoorbeeld zorginstellingen of huisartsenpraktijk (die aan de openbare ruimte grenzen); • Sportparken, sporthallen en zwembad; • Speel- of sportplekken in de openbare ruimte; • Locaties met meerdere jeugdvoorzieningen.

In de afgelopen periode heeft Viecuri hun terrein al volledig rookvrij gemaakt. Vanaf 1 augustus 2020 is een rookvrij schoolterrein verplicht. Veel scholen werken daarom nu al toe naar een rookvrij schoolterrein. Goed voorbeeld hiervan is de Twister. Hoewel het mogelijk is om een gebied aan te wijzen waar een rookverbod geldt, bijvoorbeeld via de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), kiest Horst aan de Maas er in eerste instantie voor om rookvrije zones te markeren. We vragen hierbij aan bezoekers van deze zone om mee te werken aan het rookvrij houden van het gebied. We hopen dat mensen elkaar aanspreken en dat rookvrij de nieuwe norm wordt. Mocht dit ontmoedigingsbeleid toch niet effectief genoeg zijn dan kiezen we alsnog voor het aanwijzen van een rookverbod via de APV. Richtlijn inrichten rookvrije zones in de openbare ruimte Er zijn veel locaties die in aanmerking komen om in te richten als rookvrije zone. We willen het aantal locaties beperken om de maatregel effectief te laten zijn en om de inrichting van de openbare ruimte helder en rustig te houden. We gaan op een aantal locaties stoeptegels plaatsen om bezoekers erop te wijzen dat ze zich in een rookvrij gebied bevinden. Hoe dit er precies uit komt te zien en welke planning we hierin hanteren wordt nog nader uitgewerkt.

14

b. Verminderen van het aantal verkooppunten van rookwaren in Horst aan de Maas De minister heeft toegezegd om een onderzoek te doen naar de mogelijkheden om de verkoop van tabak terug te dringen. De uitkomst van dit onderzoek wordt in de zomer van 2020 verwacht. We wachten de uitkomsten van dit onderzoek af om daarna te bepalen of en welke maatregelen we als gemeente nog (extra) kunnen nemen.

15

4. Stichting Rookvrij Een rookvrij Horst aan de Maas realiseren lukt ons als gemeente niet alleen. Dat hoeft ook niet want er zijn al veel organisaties zeer actief op dit gebied. De bestuurders van VieCuri Medisch Centrum, Vincent van Gogh voor geestelijke gezondheid, Cohesie huisartsenzorg, gemeente Venlo en GGD Limburg-Noord tekenden in november 2018 een convenant om zich samen sterk te maken voor een rookvrije generatie. Iets dat geheel past bij het Nationaal Preventieakkoord. Dit convenant heeft geleid tot de stichting Rookvrij. De vijf partijen ambiëren een samenleving waarin kinderen vrij van (mee)roken kunnen opgroeien en waarin uiteindelijk niemand meer (over)lijdt aan de gevolgen van roken. Ook streven ze naar een substantiële, duurzame gezondheidswinst voor de inwoners van de regio Venlo. Jong geleerd Harry Pouwels, longarts VieCuri en ambassadeur van de Rookvrije Generatie: “Steeds meer wordt duidelijk dat (naast accijnzen en landelijke campagnes) een nauwe samenwerking tussen lokale partijen een belangrijke bijdrage levert aan het voorkomen van roken. Zeker in de omgeving van jonge kinderen is enorm veel te bereiken. Een rookvrije generatie creëer je alleen door te zorgen dat rokers niet roken in aanwezigheid van kinderen. Als de omgeving rookvrij is, verandert automatisch je gedrag.

Juist daarom is het belangrijk dat de zorgpartners in de regio Venlo de handen ineenslaan.” Als Horst aan de Maas sluiten we aan bij de Stichting Rookvrij.

16

5. Monitoring en evaluatie Rookvrij Horst aan de Maas

We ontwikkelen samen met de GGD een plan om onze aanpak te monitoren en evalueren.

17

Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 Resultaten gemeente Horst aan de Maas

ACHTERGROND De Gezondheidsmonitor Jeugd

Positieve gezondheid

Najaar 2019 heeft de GGD Limburg-Noord, net als alle andere GGD’en in

Deze rapportage is gestoeld op het gedachtegoed van positieve gezondheid. We

Nederland, de Gezondheidsmonitor Jeugd uitgevoerd. Bijna alle scholen voor

definiëren gezondheid niet slechts als de afwezigheid van ziekte. Het gaat juist om

Regulier Voortgezet Onderwijs in onze regio hebben deelgenomen aan dit

de manier waarop mensen, en dus ook jongeren, kunnen omgaan met de

onderzoek. Op de scholen die hebben deelgenomen aan dit onderzoek, hebben alle

uitdagingen die het leven met zich meebrengt. Ook de inrichting van de fysieke en

leerlingen in leerjaar 2 (13-14 jarigen) en leerjaar 4 (15-16 jarigen) een vragenlijst

sociale omgeving kan een grote rol spelen bij het bereiken van gezondheidswinst:

ingevuld. Het onderzoek wordt gekenmerkt door 5 belangrijke pijlers:

samen maken we de gezonde keuze de gemakkelijke keuze!

•

Meerjarige trends: Doordat de monitor elke 4 jaar herhaald wordt, worden trends zichtbaar (cijfers gaan terug tot 2005).

•

•

Leeswijzer Op de volgende pagina staan de belangrijkste resultaten van uw gemeente afgezet

Landelijke afstemming en lokaal maatwerk: Door de landelijk harmonisatie

tegen het regionale gemiddelde.1 De definitie van de indicatoren vindt u op pagina 4.

door GGD’en en RIVM zijn sinds 2015 landelijke referentiecijfers beschikbaar

Vanwege de betrouwbaarheid van de resultaten en de privacy van de respondenten,

voor een aantal indicatoren. Daarnaast is er ruimte voor aanvullende thema’s op

hanteren wij bij de rapportage een minimum van 30 respondenten die de vraag

regionaal niveau.

ingevuld hebben en minimaal 5 respondenten per cel. Indien de aantallen lager

Anonieme uitvraag: Doordat jongeren een digitale, anonieme vragenlijst op

liggen, worden de cijfers niet weergegeven.

school invullen, zonder dat deze kan worden ingezien door docenten, ouders, of de jeugdverpleegkundige, worden sociaal wenselijke antwoorden voorkómen. •

Hoge respons: In uw gemeente hebben in totaal 846 jongeren meegedaan aan het onderzoek, dit is circa 79% van de totale populatie 2 de en 4de klassers in uw gemeente.

Meer weten? Bezoek het kennisplein! Op www.ggdlimburgnoord.nl/kennisplein kunt u inloggen op ons digitale dashboard. Hier kunt u uitgebreidere resultaten van uw gemeente bekijken, waaronder een aantal aanvullende indicatoren, uitsplitsingen naar doelgroep (geslacht, leeftijd, onderwijstype) en eventueel trends t.o.v. voorgaande jaren. Ook vindt u op het

•

Representatieve cijfers: De cijfers worden gewogen naar

kennisplein de samenvattende rapportage op regionaal niveau, waarin meer duiding

achtergrondkenmerken (geslacht, leerjaar, onderwijsniveau en stedelijkheid van

gegeven wordt aan de belangrijkste resultaten.

de gemeente waar de jongere woont). Hierdoor zijn de cijfers altijd een goede afspiegeling van de werkelijke populatie jongeren in uw gemeente.

1 Onder de regio Limburg-Noord vallen de gemeenten: Beesel, Bergen, Gennep,

Echt-Susteren, Horst aan de Maas, Leudal, Maasgouw, Mook en Middelaar, Nederweert, Peel en Maas, Roerdalen, Roermond, Venlo, Venray en Weert.

2

Samenvatting Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 Gemeente Horst aan de Maas Afwijkingen van ≥ 3% t.o.v. het regionale gemiddelde worden in groen (gunstig) en rood (ongunstig) weergegeven. Indien geen cijfer beschikbaar is, wordt een streepje (-) weergegeven.

Mijn lichaam

Dagelijks leven

Gemeente Regio

Gemeente Regio

1. Eenoudergezin

6%

9%

1. Ervaren gezondheid (goed)

86%

86%

2. Ziek gezinslid (jonge mantelzorger)

11%

12%

2. Lichamelijke en/of psychische ziekte

13%

13%

3. Moeite met rondkomen (gezin)

3%

4%

3. Slapen (niet goed)

16%

18%

4. Geld tekort (jongere zelf)

26%

30%

4. Ontbijten (≥5 dagen per week)

82%

78%

5. Alcohol (afgelopen 4 weken)

39%

31%

5. Fruit (elke dag)

28%

30%

6. Rookt

5%

5%

6. Groente (elke dag)

48%

47%

7. E-sigaret (ooit)

22%

22%

7. Water (elke dag)

73%

73%

6%

8. Frisdrank (glazen per week)

10,4

11,2

3%

9. Energiedrankjes (blikjes per week)

4,9

4,7

3%

10. Bewegen (voldoet aan NNGB)

17%

19%

11. Beeldschermtijd (≥3 uur per dag)

49%

50%

12. BMI (o.b.v. zelfrapportage)

79%

78%

13. Gehoorschade

20%

23%

14. Seksualiteit (heeft ooit seks gehad)

9%

9%

8. Softdrugs (ooit)

7%

9. Harddrugs (ooit, inclusief lachgas) 10. Lachgas (ooit)

3% 2%

11. Gamen (problematisch)

1%

Lekker in je vel zitten

2%

Gemeente Regio

Meedoen

1. Geluk

87%

85%

2. Scheiding ouders

17%

23%

3. Onveiligheid (overdag)

5%

5%

4. Omgeving (hangplekken)

61%

58%

Gemeente Regio

1. Sociale steun vriend(inn)en

63%

62%

2. Eenzaamheid (vaak)

4%

4%

3. Slachtoffer pesten

8%

8%

4. Slachtoffer cyberpesten

4%

5%

5. Sexting 6. Sociale media (problematisch)

1% 6%

Mijn gevoelens en gedachten Gemeente Regio

Nu en later

3% 6%

1. Psychosociale problemen (SDQ)

5%

4%

2. Weerbaarheid (onvoldoende)

8%

8%

3. Stress

37%

41%

Gemeente Regio

7. Afstand tot homoseksuelen

29%

31%

1. Ziekteverzuim (≥ 3 dagen)

5%

7%

8. Lid sportvereniging

79%

68%

2. Spijbelen (≥ 1dag)

7%

9%

9. Lid andere vereniging

26%

25%

3

Dagelijks leven

Mijn lichaam

1. Eenoudergezin: woont in een eenoudergezin 2. Mantelzorg: heeft ziek gezinslid (lichamelijke / psychische ziekte of verslaving) 3. Moeite met rondkomen: ervaart thuis enige / grote moeite met rondkomen (gezin) 4. Geld tekort: komt zelf soms / vaak geld tekort 5. Alcohol: heeft de laatste 4 weken alcohol gedronken 6. Roken: rookt nu 7. E-sigaret: heeft ooit e-sigaret gebruikt 8. Softdrugs: heeft ooit wiet of hasj gebruikt 9. Harddrugs: heeft ooit harddrugs gebruikt (inclusief lachgas) 10. Lachgas: heeft ooit lachgas gebruikt 11. Gamen: heeft verhoogd risico op problematisch gamen

1. Ervaren gezondheid: ervaart eigen gezondheid als (zeer) goed 2. Lichamelijke en/of psychische ziekte: heeft een ernstige lichamelijke en/of psychische ziekte of beperking 3. Slapen: slaapt over het algemeen niet zo / helemaal niet goed 4. Ontbijten: ontbijt 5 dagen per week of meer 5. Fruit: eet elke dag fruit 6. Groente: eet elke dag groente 7. Water: drinkt elke dag water 8. Frisdrank: gemiddeld aantal glazen drankjes met suiker per week 9. Energiedrankjes: gemiddeld aantal blikjes energiedrank per week 10. Bewegen (NNGB): voldoet aan beweegnorm (minimaal 1 uur per dag actief) 11. Beeldschermtijd: kijkt 3 uur per dag of langer naar een beeldscherm (buiten schooltijd) 12. BMI: heeft een gezond gewicht (Body Mass Index op basis van zelf gerapporteerde lengte en gewicht) 13. Gehoorschade: heeft soms / vaak last van gehoor na muziek luisteren met oordopjes / koptelefoon 14. Seksualiteit: heeft ooit seks gehad

Meedoen 1. Vriend(inn)en: ervaart veel sociale steun van vriend(inn)en 2. Eenzaamheid: voelt zich vaak eenzaam 3. Pesten: is de laatste 3 maanden gepest op school 4. Cyberpesten: is de laatste 3 maanden online gepest 5. Sexting: heeft laatste 6 maanden een naaktfoto of seksfilmpje van zichzelf verstuurd 6. Sociale media: heeft verhoogd risico op problematisch gebruik sociale media 7. Homoacceptatie: ervaart grote sociale afstand tot homoseksuelen 8. Sportvereniging: is lid van een sportvereniging 9. Andere vereniging: is lid van een andere vereniging

Mijn gevoelens en gedachten 1. Psychosociale problemen heeft verhoogd risico op psychosociale problemen (SDQ) 2. Weerbaarheid: is onvoldoende weerbaar 3. Stress: voelt zich (zeer) vaak gestrest door één of meer factoren

Lekker in je vel zitten 1. Geluk: voelt zich meestal (zeer) gelukkig 2. Scheiding ouders: heeft scheiding van ouders meegemaakt 3. Onveiligheid: voelt zich overdag soms / vaak onveilig 4. Omgeving: is tevreden met hangplekken

Nu en later 1. Ziekteverzuim: was laatste 4 schoolweken meer dan 3 dagen ziek thuis 2. Spijbelen: heeft laatste 4 schoolweken gespijbeld

Meer indicatoren beschikbaar op www.ggdlimburgnoord.nl/kennisplein 4

BELANGRIJKSTE RESULTATEN Mijn lichaam

Na een jarenlang stabiele trend in het percentage jongeren dat

De meerderheid (86%) van de jongeren in Horst aan de Maas ervaart de

minimaal 5 dagen per week ontbijt, is er in 2019 een daling te zien. Dit

eigen gezondheid als (zeer) goed, al is dit percentage net als regionaal

percentage ligt met 82% wel boven het regionale gemiddelde van 78%.

gedaald t.o.v. 2015. Dit percentage ligt hoger onder jongeren op het HAVO-

Ongeveer 1 op de 4 jongeren (28%) eet elke dag fruit. Het percentage

VWO (90%) dan onder jongeren op het VMBO (83%). Een minderheid (13%)

jongeren dat elke dag groente eet, is gestegen van 39% in 2015 naar 48% in

geeft aan een ernstige lichamelijke en/of psychische ziekte of beperking te

2019. Ongeveer driekwart van de jongeren (73%) geeft aan elke dag water te

hebben. Meer meisjes (18%) dan jongens (14%) geven aan niet goed te

drinken, toch drinken zij gemiddeld ook 10 glazen suikerhoudende drank en 5

slapen. Daarnaast geeft 62% van de vierdeklassers aan overdag vaak

blikjes energiedrank per week. De voedingsgewoonten van jongeren op het

slaperig of moe te zijn.

HAVO-VWO zijn over het algemeen beter dan van jongeren op het VMBO. Het percentage jongeren dat voldoet aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen, is gedaald van 22% in 2015 naar 17% in 2019 en komt hiermee onder het regionale gemiddelde van 19% te liggen. Vooral de daling in het bewegen buiten clubverband valt daarbij op. Het percentage jongeren dat aangeeft 3 uur per dag of langer naar een beeldscherm te kijken, is zowel

in Horst aan de Maas als regionaal juist gestegen van 36% naar 49%. Het beeldschermgebruik neemt toe naarmate jongeren ouder worden. Een op de 5 (20%) van de jongeren geeft aan last te hebben van het gehoor na het luisteren van muziek met oordopjes/koptelefoon (regionaal is dit 23%). Meer dan de helft (55%) heeft last van het gehoor na het bezoeken van een plek met harde muziek (regionaal is dit 51%). Jongeren uit Horst aan de Maas beginnen later met seks dan aan aantal jaar geleden. Het percentage van de seksueel actieven dat altijd een condoom gebruikt, is echter gedaald van 53% in 2005 naar 34% in 2019. 5

BELANGRIJKSTE RESULTATEN Mijn gevoelens en gedachten

Daar waar in de regio een lichte stijging zichtbaar is in het spijbelgedrag van

Een minderheid van 5% van de jongeren in Horst aan de Maas heeft een

jongeren, is in Horst aan de Maas het aantal jongeren dat spijbelt redelijk

verhoogde score op de SDQ, een maat voor psychosociale problematiek. De

stabiel gebleven. Er wordt meer gespijbeld door jongens (9%) dan door

meeste jongeren (92%) schatten zelf in dat zij voldoende weerbaar zijn, al

meisjes (5%). De belangrijkste redenen die jongeren opgeven om te

wordt 5% van de jongens en 11% van de meisjes op basis van het

spijbelen zijn “te veel tussenuren”, “geen zin in school” en “anders”.

onderzoek als onvoldoende weerbaar geclassificeerd. Zowel op de SDQ als op weerbaarheid scoort Horst aan de Maas vergelijkbaar met regionaal. Het percentage jongeren dat zich (zeer) vaak gestrest voelt, ligt in Horst aan de Maas met 37% iets onder het regionaal gemiddelde van 41%. Meisjes (47%) ervaren vaker stress dan jongens (27%). De meest genoemde stressfactoren zijn school/huiswerk en “alles” wat jongeren moeten doen (bijvoorbeeld sociale media, bijbaantje, sporten etc.).

Nu en later

Jongeren brengen een groot deel van hun week op school door en ontlenen hieraan toekomstperspectief. Het is dan ook positief dat het percentage jongeren dat wegens ziekte van school verzuimt stabiel is gebleven t.o.v. 2009 en met 31% lager ligt dan regionaal (34%). Het percentage jongeren dat 3 dagen of meer verzuimde wegens ziekte, bedraagt in Horst aan de Maas 5% (regionaal 7%). Opvallend is daarin het verschil tussen jongeren op het VMBO (7%) en jongeren op het HAVO-VWO (3%).

6

BELANGRIJKSTE RESULTATEN Lekker in je vel zitten

Meedoen

De meerderheid (87%) van de jongeren in Horst aan de Maas voelt zich

Het percentage jongeren dat veel sociale steun ervaart van vriend(inn)en is

meestal (zeer) gelukkig. Onder jongeren in leerjaar 4 (85%) en onder

gedaald van 69% in 2015 naar 63% in 2019; zowel in Horst aan de Maas als

meisjes (84%) ligt dit percentage echter iets lager. Bijna 1 op de 5 jongeren

in de regio is een daling zichtbaar. Met 70% ervaren meisjes vaker sociale

in Horst aan de Maas (17%) heeft een scheiding van de ouders meegemaakt

steun dan jongens (55%). Van de jongeren geeft 15% aan zich soms

(regionaal is dit 23%). Dit percentage ligt iets hoger bij jongeren op het

eenzaam te voelen, nog eens 4% is zelfs vaak eenzaam. Ook hier zien we

VMBO (19%) t.o.v. jongeren op het HAVO-VWO (14%).

een verschil op basis van geslacht: 14% van de jongens geeft aan zich

Circa 5% van de jongeren voelt zich overdag soms/vaak onveilig, dit is vergelijkbaar met 2015 en met het regionale gemiddelde. Ongeveer een

soms/vaak eenzaam te voelen, t.o.v. 24% van de meisjes. Het percentage jongeren dat op school gepest wordt is gedaald van

vijfde (19%) van de jongeren voelt zich ‘s avonds of ‘s nachts soms/vaak

12% in 2005 naar 8% in 2019. Het percentage jongeren dat slachtoffer is

onveilig. Meisjes voelen zich ‘s avonds of ‘s nachts circa 3 maal zo vaak

van cyberpesten is met 4% in 2019 stabiel gebleven t.o.v. 2015. Een

onveilig als jongens. De locatie waar jongeren zich het vaakst onveilig

minderheid van 1% van de jongeren in Horst aan de Maas geeft aan de

voelen, is op straat buiten de eigen woonbuurt.

afgelopen 6 maanden een naaktfoto of seksfilmpje van zichzelf verstuurd te

Jongeren zijn over het algemeen tevreden met de verschillende

hebben (sexting). Een kwart (24%) van de jongeren geeft aan (bijna) altijd

aspecten van hun leefomgeving: meer dan 80% geeft aan tevreden te zijn

bereikbaar te zijn op de smartphone. Ongeveer 6% van de jongeren geeft

met voet- en fietspaden, de route van huis naar school, openbaar groen,

aan hierdoor stress te ervaren. Ook is er bij 6% van de jongeren sprake van

contact met buurtgenoten en sportmogelijkheden zoals sportclubs en

problematisch gebruik van social media. Meisjes ervaren vaker stress en

verenigingen en sportmogelijkheden buiten. Over het openbaar vervoer is

problemen door het gebruik van smartphone en sociale media dan jongens.

72% van de jongeren uit Horst aan de Maas tevreden. Meer dan de helft van de jongeren (61%) geeft aan tevreden te zijn met hangplekken buiten en 60% is tevreden met ontmoetingsruimten zoals jeugdhonk, buurthuis of keet.

7

BELANGRIJKSTE RESULTATEN Het percentage jongeren dat het normaal vindt als jongeren van

Van de jongeren in Horst aan de Maas is 79% lid van een

hetzelfde geslacht verliefd op elkaar zijn, is het afgelopen decennium

sportvereniging, 26% is lid van een andere vereniging en 13% is geen lid

gestegen van 40% in 2009 naar 71% in 2019. Opvallend hierin is het verschil

van een vereniging. Wat betreft lidmaatschap sportvereniging is er in Horst

tussen jongens (54%) en meisjes (87%). Het percentage jongeren dat een

aan de Maas een lichte stijging zichtbaar t.o.v. 2009, terwijl dit percentage

grote sociale afstand ervaart tot homoseksuele leeftijdsgenoten is juist

regionaal juist licht gedaald is naar 68%. Meisjes (81%) en jongeren op het

gedaald van 42% in 2009 naar 29% in 2019. Ook hier scoren jongens met

HAVO-VWO (85%) zijn vaker lid van een sportvereniging dan jongens (78%)

43% beduidend slechter dan meisjes (15%). Ook blijkt uit het onderzoek dat

en jongeren op het VMBO (74%). Gemiddeld besteden jongeren hun vrijetijd

homo-acceptatie op het VMBO achterblijft t.o.v. jongeren op het HAVO-

het meest aan vrienden, bijbaantjes, verenigingen en huiswerk. Minder tijd

VWO.

wordt besteed aan huishoudelijke taken en vrijwilligerswerk.

Dagelijks leven In Horst aan de Maas groeit 6% van de jongeren op in een eenoudergezin (VMBO 8%, HAVO-VWO 4%). Van de jongeren geeft 11% aan dat zij thuis een ziek gezinslid hebben en 4% geeft aan ook mantelzorg te verlenen.

Een minderheid van 3% van de jongeren geeft aan dat zij thuis enige tot grote moeite hebben met rondkomen. Ook geeft circa een kwart (26%) van de jongeren aan zelf soms/vaak geld tekort te komen, regionaal is dit 30%. Het aantal jongeren dat geld tekort komt, evenals het percentage jongeren dat daarvoor een niet-constructieve oplossing zoekt (zoals lenen of rood staan) is wel gedaald t.o.v. 2015. Meisjes, jongeren in leerjaar 4 en jongeren op het VMBO geven vaker aan dat zij moeite hebben om met geld om te gaan.