RIB.21.001 Eigen kracht

Stuknummer: 20.0007957

Raad 26-01-2021 RIB.21.001

raadsinformatiebrief van

: Burgemeester en wethouders

portefeuillehouder

: R. Bouten

aan

: De leden van de gemeenteraad

datum

: 30/09/2020

status

: Toezeggingen, nummer: 2020.125

openbaar

: Ja

Onderwerp RIB Stevigere inzet op eigen kracht, voor goede en betaalbare zorg in de toekomst. Aanleiding De financiële druk in het sociaal domein neemt toe. We staan met elkaar voor de uitdaging om de zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar te houden in de toekomst. Juist voor de kwetsbare inwoners van Horst aan de Maas willen we deze ondersteuning en het vangnet kunnen blijven bieden. De kosten die de gemeente moet maken worden alleen steeds hoger. Zo is bijvoorbeeld met de invoering van het abonnementstarief de inkomenstoets volledig losgelaten. De uitgaven staan enorm onder druk, terwijl de beschikbare middelen van het Rijk niet meegroeien. De recent verschenen tussenrapportage van de Visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal domein onderschrijft dit beeld. Als we op deze manier doorgaan hebben we op lange termijn niet de financiële ruimte om de zorg en ondersteuning voor al onze inwoners op dezelfde manier te blijven organiseren. Daarom willen we als gemeente Horst aan de Maas onze verantwoordelijkheid nemen: we ondernemen actie op datgene waar we invloed op hebben. En we geven een duidelijk signaal af, richting uw raad, onze inwoners en de landelijke overheid. Samen anticiperen op de toekomst We werken al sinds 2015 aan vernieuwende en betere manieren om ondersteuning aan inwoners te organiseren.

Vanaf 2019 deden we daar nog een schepje bovenop, met het Actieplan Sociaal Domein. We zitten er dicht op, en hebben een goed werkend monitoringssysteem (Power BI) waardoor er zicht is op de uitvoering van het sociaal domein. Op de langere termijn weten we dat dit niet genoeg is. We moeten nog meer maatregelen nemen. Kritisch zijn op hoe en voor wie we ondersteuning en zorg organiseren. Dat zijn geen eenvoudige vraagstukken. We hebben bovendien te maken met wet- en regelgeving, waardoor we niet overal invloed op hebben. Dit gaat ons allemaal aan, we kunnen dit niet alleen. Heeft iederéén recht op alles, of is overheidssteun juist bedoeld voor de kwetsbaren onder ons? Voor mensen die een huishoudelijke hulp, scootmobiel of traplift niet zelf kunnen betalen? In de huidige context wordt deze vraag steeds prangender. We juichen ondeugende voorstellen om het écht anders te doen van harte toe, en hebben we de mogelijkheden onderzocht om de inkomenstoets weer terug in te voeren. Dit is wettelijk gezien echter niet toegestaan. Daar balen we van. Er zitten te veel risico’s aan vast en verschillende gemeenten zijn

Bezoekadres: BezoekAdres, PlaatsBA

Postadres / PostCodePA PlaatsPA

T TelefoonNummer

F FaxNummer

Pag. 2 van 3

hierop al teruggefloten door het ministerie of de rechter. Dat heeft nu dus geen zin, maar we blijven deze ontwikkelingen op de voet volgen. Wat nu wel kan is inzetten op datgene waar we invloed op hebben. Het is essentieel samen de schouders eronder te zetten om onze zorg en ondersteuning toekomstbestendig te organiseren. We geven een duidelijk signaal af: het vangnet voor kwetsbare inwoners staat op het spel. Het kan op deze manier niet langer, het moet nu anders. Dat betekent iets voor ons allemaal. We gaan: 1. een duidelijk signaal afgeven aan inwoners dat zij het verschil kunnen maken voor een ander, door gebruik te maken van de eigen kracht daar waar het kan. We doen een beroep op het moreel besef, zodat de zorg beschikbaar blijft voor iedereen die het echt nodig heeft. 2. tijdens het individuele vraagverhelderingsgesprek nog meer inzetten op het creëren van bewustwording bij inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag. 3. in gesprek met de raad, de burgeradviesraad en inwonersinitiatieven over hoe we de zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houden in de toekomst. 4. het voortouw nemen in een bestuurlijk signaal aan het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de oplopende kosten en de beperkte bewegingsruimte om zelf beleidskeuzes te maken.

Dit maakt onderdeel uit van het Actieplan Sociaal domein, zodat we de effecten van deze acties kunnen monitoren en bijsturen. Signaal en bewustwording inwoners: maak gebruik van eigen kracht wanneer het kan! We doen een beroep op het besef van collectieve verantwoordelijkheid voor de hulp aan onze kwetsbare inwoners. We vragen mensen om nóg meer dan voorheen hun eigen kracht in te zetten. Dit doen we onder andere door het versturen van het persbericht richting inwoners. We vragen inwoners om (meer) mee te betalen aan hun eigen hulp, als dat kan. We geven inwoners meer inzicht en tools hoé ze dit kunnen doen. Concreet betekent dit dat we inwoners via diverse (social) media tips geven over bijvoorbeeld maatjesprojecten, particuliere hulp in het huishouden, de dorpshuiskamer om de hoek en het gebruik van thuistechnologie. Op die manier informeren we de inwoner over de alternatieven die er zijn. Het doel is dat de zorg beschikbaar blijft voor iedereen die het echt nodig heeft. Het is nodig om in de contacten die inwoners met onze gemeente hebben, nog scherper het gesprek te voeren met deze inwoners dat we het op deze manier met elkaar echt niet lang volhouden. Zodat zij vanuit solidariteit minder snel een beroep doen op middelen vanuit de gemeente en hun eigen financiële redzaamheid inzetten. Dat doen we natuurlijk al, maar we zetten daarin nog een stap verder.

Als iemand bijvoorbeeld huishoudelijke hulp zelf kan organiseren, waarom zou de gemeente (en dus eigenlijk alle andere inwoners) die dan moeten betalen? Of misschien kan dit wel vergoed worden door de zorgverzekering, als het gaat om huishoudelijke hulp tijdens een herstelperiode na een zware operatie. Dat gesprek gaan we nog nadrukkelijker voeren met inwoners in de vraagverheldering, en we gaan samen op zoek naar mogelijkheden. Dat kan soms wringen, want we hebben te maken met wetten en regels. Aan de andere kant zijn het misschien wel logische keuzes. Feit blijft, het inkomen en vermogen mag geen rol spelen bij de toekenning van een voorziening. We mogen echter in het gesprek de financieel draagkrachtige inwoner wel wijzen op de mogelijkheid om de voorziening zelf te financieren. De komende tijd gaan we het gesprek aan met teamhoofden, collega’s van beleid en uitvoering, zodat zij optimaal gefaciliteerd worden en we nieuwe afspraken kunnen maken om het juiste gesprek met inwoners te kunnen voeren.

2

Pag. 3 van 3

Ook willen we onze inwoners nog meer bewust maken van het belang om nu al te beginnen met zorgen voor later. Ook als je nog jong of gezond bent. Zo is in samenwerking met Samen voor de Gezondste regio 2025 en de gemeente Venray onlangs de website langerthuiswonen.nu gelanceerd, waarop inwoners een gratis scan kunnen doen om te zien hoe toekomstbestendig hun woning is. Met tips over hoe je langer veilig en comfortabel thuis kunt blijven wonen. In het persbericht en in het (vraagverhelderings)gesprek met de inwoner komt dit aan bod. De boodschap is: wacht niet tot het moment dat de ondersteuning al nodig is. Vroeg of laat kom je in een situatie waarin je op hulp wilt kunnen rekenen. Bereid je daar op voor, wat is er nodig en wat kan ík nu al doen? In discussie met elkaar: hoe houden we zorg en ondersteuning beschikbaar in de toekomst? Met bovenstaande acties zijn we er nog niet. We moeten een stapje verder. Lef tonen, tegen heilige huisjes aan schoppen. Alleen dán kunnen we er voor zorgen dat wij, onze kinderen en kleinkinderen kunnen rekenen op passende en betaalbare hulp. De komende tijd gaan we met uw raad, actieve inwonersinitiatieven en de burgeradviesraad in gesprek over oplossingsrichtingen en bijbehorende dilemma’s. Hoe we ondersteuningsvragen van inwoners bijvoorbeeld nog meer collectief op kunnen pakken.

Elkaar te prikkelen en uit te dagen samen aan de slag te gaan met de vraag hoe we zorg en ondersteuning met elkaar toekomstbestendig kunnen maken. Het blijft dus niet alleen bij praten, we gaan ook doen. Daarnaast blijven we de ontwikkelingen op de voet volgen en ons standpunt via verschillende gremia, zoals de VNG, delen. Signaal richting Den Haag Tegelijkertijd beseffen we dat we niet alles lokaal kunnen oplossen. We zijn ook afhankelijk van het geld dat we van het Rijk krijgen, en de beleidsmatige keuzes die daar gemaakt worden. De beleidskeuze rondom het eerder genoemde abonnementstarief, lijkt een enorme impact te hebben op onze Wmo-uitgaven. Daarom geven we ook een signaal af aan Den Haag, door een brief te sturen naar het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS). Alle Noord-Limburgse regiogemeenten hebben zich aangesloten bij ons initiatief om van ons te laten horen en hebben de brief naar het ministerie van VWS ondertekend.

Bijlagen 1. Persbericht richting inwoners 2. Brief naar ministerie van VWS

3

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport t.a.v. minister H. de Jonge Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG E00051wdstrt

*CONCEPT* datum: 20 oktober 2020

ons kenmerk: CONCEPT /

uw brief van:

uw kenmerk:

telefoonnr: 077 - 477 97 77

behandeld door: L. Verrijth

bijlage: -

onderwerp: Oplopende kosten Wmo

Beste minister de Jonge,

De gemeenten in Noord-Limburg zien zich genoodzaakt om een duidelijk signaal aan u af te geven. Als er niks verandert, kunnen wij in de toekomst de ondersteuning aan onze inwoners niet meer garanderen. In deze brief leggen we uit waarom. Al vanaf het moment dat onze gemeenten in 2015 verantwoordelijk werden voor de nieuwe taken in het sociaal domein, zijn we bezig om de ondersteuning en zorg te transformeren: we zetten meer in op de eigen kracht van onze inwoners en van hun omgeving, we maken gebruik van initiatieven in de wijk, werken preventief, etcetera. De gedachte was destijds: door deze transformatie, kunnen gemeenten het met minder geld doen. We zien het tegenovergestelde gebeuren: de druk op financiën in het sociaal domein neemt toe. We ontvangen minder geld vanuit het Rijk, terwijl de kosten blijven stijgen. In elke gemeente zijn tekorten. Een voorbeeld: in Horst aan de Maas stegen de kosten voor Wmo van € 7.800.000 in 2017 naar € 8.700.000 in 2019. De recent verschenen tussenrapportage van de Visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal domein onderschrijft dit beeld: de uitgaven in het sociaal domein groeien harder dan de beschikbare gemeentelijke middelen. We doen er alles aan om grip te houden op de alsmaar stijgende kosten. Lokale toegangsteams bespreken met inwoners wat ze zelf kunnen, eventueel met hulp van hun omgeving.

En ze zorgen dat die inwoners de ondersteuning krijgen die nodig is. We werken aan een nieuwe regionale inkoopstrategie. En we hebben een goed functionerend monitoringssysteem waardoor we goed inzicht hebben in de uitvoeringskosten. Tegelijkertijd zijn onze mogelijkheden beperkt. Veel zaken liggen vast in landelijke wet- en regelgeving. Maar ze raken ons hard. Een belangrijk voorbeeld is de invoering van het abonnementstarief voor de eigen bijdrage voor Wmo-voorzieningen. Is het uitgangspunt van de Wmo niet de zelfredzaamheid van inwoners? Wat de inwoner zelf kan doen, zou centraal moeten staan. Wat ons betreft betekent dit ook dat een inwoner zelf meebetaalt aan

Postbus 6005/ 5960 AA Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

T 077 - 477 97 77 077 - 477 9797 7750 F 077 - 477

IBAN NL48RABO0123601150 BIC RABONL2U

www.horstaandemaas.nl E gemeente@horstaandemaas.nl E facturen@horstaandemaas.nl

Pag. 2 van 2

een Wmo-voorziening, als hij of zij dat kán. Hierin hebben we als gemeente absoluut geen bewegingsruimte. Terwijl die wel nodig is om écht te kunnen transformeren. Als we niets doen, kunnen we straks de zorg voor onze inwoners niet meer betalen. Dat willen we voorkomen. We doen daarom een beroep op u. Om ons te compenseren voor oplopende kosten die het gevolg zijn van uw wet- en regelgeving. Geef ons daarnaast de ruimte om zelf beleidskeuzes te maken. Alleen dán kunnen wij er samen voor zorgen dat onze inwoners mogen blijven rekenen op passende ondersteuning. Wij zien graag uw reactie tegemoet.

Met vriendelijke groet, ondertekening wethouders PHO SD

PERSBERICHT Datum: 8 oktober 2020

*CONCEPT* CONCEPT ESO.00020123WDstrt

Als het kán, doe het zelf! Beroep op moreel besef, voor goede en betaalbare zorg in de toekomst Als het kán, doe het (nu al) zelf! Dat is het beroep van de gemeente Horst aan de Maas op haar inwoners. Begin nu al met zorgen voor later, bijvoorbeeld door bij het verbouwen van je huis nu al rekening te houden met wat je later nodig hebt. Daarnaast gaat de gemeente Horst aan de Maas nóg nadrukkelijker in gesprek met inwoners over het inzetten van de eigen mogelijkheden om ondersteuning en zorg te organiseren. En waar mogelijk te betalen. Zo blijft ondersteuning en zorg vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) beschikbaar en betaalbaar voor toekomstige generaties.

Dit morele beroep is nodig, want de kosten voor ondersteuning en zorg blijven stijgen. En tegelijkertijd krijgt de gemeente steeds minder geld van de landelijke overheid, om dit te regelen. Wethouder Bouten: “De situatie dwingt ons om kritische vragen te stellen: Heeft iederéén recht op alles, of is overheidssteun juist bedoeld voor mensen die een huishoudelijke hulp, scootmobiel of traplift niet zelf kunnen betalen? Dat zouden we het liefst willen. Maar in de wet staat dat we niet ruimhartiger mogen zijn voor inwoners met een kleine portemonnee en spaarrekening. En daar baal ik van. Want geld – of het gebrek daaraan – bepaalt voor een groot deel hoe kwetsbaar je bent.” Moreel besef Wat wel kan, is een moreel beroep. Allereerst op de mensen die nog jong, gezond en/of zelfstandig zijn. Wethouder Bouten: “Wacht niet tot het moment dat je ondersteuning nodig hebt. Want vroeg of laat kom je in een situatie waarin je op hulp wilt kunnen rekenen. Begin nu al met zorgen voor later. Op www. www.levensloopbestendigwonenlimburg.nl vind je al heel veel tips.” Ook inwoners die over hun hulpvraag in gesprek zijn met de gemeente, gaan iets merken. Wat er nodig is en wat mensen zelf nog kunnen, eventueel met behulp van in hun omgeving, was al onderwerp van gesprek.

Wethouder Roy Bouten: “Nu willen we onze inwoners nóg meer bewust maken van het belang, misschien wel de noodzaak, om zelf mee te werken of betalen aan hulp. Het staat niet ter discussie of die hulp nodig is. Het is wél de vraag wie dat moet organiseren en betalen. Wat ons betreft: als het kán, doe het zelf!” Samen anticiperen op de toekomst Het beroep op het moreel besef is vooral een signaal. Er is meer nodig. Wethouder Bouten: “Als we echt kritisch durven zijn, moeten we misschien nog hele lastige keuzes gaan maken. Dat gaan we samen doen met de gemeenteraad, inwonersinitiatieven en de burgeradviesraad.” Tegelijkertijd zijn de mogelijkheden van de gemeente beperkt. De rijksoverheid heeft al veel zaken vastgelegd, over hoe gemeente de hulp aan inwoners moet organiseren. Zo werd in 2019 het abonnementstarief ingevoerd, dat bepaalt dat iedereen een vast tarief betaalt voor de eigen bijdrage aan Wmovoorzieningen. Sindsdien is het aantal aanvragen voor Wmo-voorzieningen flink gestegen. “Door dit

Commented [LV1]: Eind oktober lanceert het project Langer Zelfstandig Thuis. Beter om dat te benoemen?

Pag. 2 van 2

vervolg persbericht

soort keuzes in Den Haag, staan we als gemeente met de rug tegen de muur, aldus de wethouder.” Daarom stuurt de gemeenten, samen met andere gemeenten in Noord-Limburg, een brandbrief naar het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Noot aan de redactie / niet voor publicatie: Voor meer informatie kunt u terecht bij de heer Hayke Hendrix, persvoorlichter van de gemeente Horst aan de Maas, telefoonnummer 077 – 477 93 68 of 06 – 12 50 79 24.